فهرست مطالب

  • پیاپی 18 (پاییز و زمستان 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/11/23
  • تعداد عناوین: 7
|
  • صفحه 5
  • محمد امین کنعانی، سعادت بخشی صفحه 7
    گذار جمعیت شناختی با جهت گیری باروری «زیر سطح جایگزینی» ویژگی مسلط جمعیت ایران شده است. به نظر می رسد که نقش غالب در این روند شرایط اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی از یک طرف و گسترش تمایلات و خواسته های خود مردم از طرف دیگر است. این گذار در استان گیلان زودتر آغاز شده و پژوهشها نشان می دهند که این استان کمترین باروری در کشور را داراست. از همین رو هدف مقاله توصیف و تبیین کاهش شدید فرزندآوری در شهر رشت با استفاده از چارچوب نظری فردگرایی میباشد. پژوهش حاضر از نوع پیمایشی با استفاده از تکنیک پرسشنامه و با روش نمونه‏گیری خوشهای چند مرحله‏ای، به حجم 400 نفر انجام شده است. نتایج نشان میدهد، که شاخصهای فردی شدن در کاهش فرزندآوری تاثیرگذارند. همچنین نتایج تحلیل رگرسیونی نشان میدهد که متغیرهای تحصیلات زنان، آشنایی اولیه زوجها، الگوهای همسرگزینی و اشتغال زنان نقش تعیین کننده ای در تبیین متغیر وابسته پژوهش دارند. این نتایج کارآیی نظریههای گیدنز و بک در مورد فردی شدن و بخش جامعه شناختی نظریه گذار جمعیتی دوم را تایید می کند.
    کلیدواژگان: فرزندآوری، باروری زیر سطح جایگزینی، فردی شدن، گذار جمعیتی دوم
  • حسن عینی زیناب، زهرا سلطانی، محمداسماعیل مطلق، محمد اسلامی صفحه 31
    این مقاله بررسی چندمتغیره تغییرات باروری نسل ها در ایران را مورد توجه قرار داده و با استفاده از مدل رگرسیونی بقاء بازه های زمانی مجزا، نسبت پیشرفت موالید را برای هر دوره انتقالی نسل های مختلف به صورت جداگانه مطالعه نموده است. با استفاده از این روش، احتمالات فرزندآوری در هر انتقال و شاخصهای باروری مرتبط با آن به صورت چندمتغیری و بر اساس متغیرهایی نظیر وضعیت اقتصادی، محل سکونت، سطح تحصیلات و اشتغال محاسبه شده است.
    داده های مورد استفاده در این پژوهش، نمونه 2% داده های خام سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390 است و این مطالعه تغییرات باروری در ایران را برای نسل های متولد 1326 تا 1355، بررسی نموده است. یافته ها نشان میدهد که میزان باروری تجمعی روندی کاهشی را تجربه کرده است و این روند کاهشی برای همه گروه های اقتصادی، اجتماعی، و جمعیتی اتفاق افتاده است. همچنین این مطالعه نشان می دهد نقش متغیرهای اقتصادی-اجتماعی در تبیین تفاوت های باروری در نسل های جوانتر نسبت به زنان مسن کاهش یافته است، اما با این وجود، تفاوت های باروری در میان گروه های مختلف اقتصادی- اجتماعی و جمعیتی هنوز مشهود است و علی الخصوص احتمال تولد فرزندان دوم به بعد در نسل های مختلف بیشتر تحت تاثیر عوامل اقتصادی، اجتماعی و جمعیتی بوده است.
    کلیدواژگان: نسل، تغییرات باروری، مدل رگرسیونی بقاء، بررسی چند متغیره، متغیرهای اقتصادی، اجتماعی
  • فاطمه ترابی، مسعود کوچانی اصفهانی، محمد شکفته گوهری صفحه 73
    بحث مضیقه ازدواج یا عدم تعادل تعداد مردان و زنان واقع در سن ازدواج در اثر تغییرات ساختار سنی جمعیت کشور در پژوهشهای پیشین مورد توجه قرار گرفته است. هدف این پژوهش به روز کردن اطلاعات موجود در مورد وضعیت مضیقه ازدواج در ایران بر اساس نتایج آخرین سرشماری نفوس و مسکن در سال 1390 است. به منظور دست یابی به تحلیلی دقیق از وضعیت مضیقه ازدواج، علاوه بر بررسی نسبت های جنسی و مقایسه های توصیفی، از شاخص میزان فراهمی زوج و شاخص مقایسه ای نسبت شانس ازدواج نیز استفاده می گردد. این شاخص ها برای زنان و مردان در کل کشور و نیز به تفکیک مناطق شهری-روستایی محاسبه میشوند. نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد که در گروه سنی 24-20 ساله، زنان به جز زنان شهرنشین دارای تحصیلات متوسطه و پیش دانشگاهی؛ در گروه سنی 29-25، مردان شهر نشین دارای تحصیلات متوسطه و پیش دانشگاهی و کل زنان این گروه سنی؛ در گروه سنی 34-30، همه زنان در شرایط مضیقه ازدواج هستند و به طور کلی زنان بیش از مردان با مضیقه ازدواج روبرو هستند.
    کلیدواژگان: ازدواج، مضیقه ازدواج، شاخص میزان فراهمی زوج، شاخص مقایسه ای نسبت شانس ازدواج، ایران
  • حجیه بی بی رازقی نصرآباد، علی رحیمی صفحه 95
    جداول خالص زناشویی با ریزش جمعیت یک نسل فرضی بر اثر ازدواج و همزمان با در نظر گرفتن احتمالات مرگ ومیر، امید زندگی مجردی یا تعداد سال های انتظار برای ازدواج و یا مرگ را برای سنین مختلف زناشویی محاسبه می کند. در این مطالعه با استفاده از داده های سرشماری سال های 1385 و 1390، جداول خالص زناشویی در دو زیرگروه اجتماعی افراد «باسواد» و «بی سواد، برای تمامی سنین (49-15 سال) ساخته شد. یافته ها نشان می دهند تعداد سال های انتظار برای ازدواج مردان و زنان باسواد در بدو تولد در سال 1390 به ترتیب 33/26 و 18/24 می باشد که نسبت به سال 1385 تقریبا 7/0 سال افزایش یافته است. در میان افراد بی سواد نیز هر چند سال های انتظار کمتری را نسبت به افراد با سواد تجربه می کنند، این شاخص افزایش یافته است. در سال 1390، تعداد سال های انتظار برای ازدواج و یا مرگ برای کلیه سنین زیر 30 سال بالاتر از 1385 است. این تغییرات، افزایش درصد ازدواج های با تاخیر را طی این دوره نشان می دهد. همچنین طی دوره 1390-1385، حدود 93 درصد از افراد تا سن 49 سالگی ازدواج می کنند. حدود 5 درصد تا این سن بدون اینکه ازدواج کرده باشند، با واقعه مرگ روبرو می شوند و حدود 2 درصد نیز هرگز ازدواج نمی کنند.
    کلیدواژگان: امید زندگی مجردی، جداول خالص زناشویی، وضعیت سواد، تاخیر در ازدواج، ایران
  • سعدالله دارابی، محمد میرزایی، حسین راغفر صفحه 119
    در این مطالعه اثر سالخوردگی جمعیت بر تقاضای مصرف در نقاط شهری ایران طی سال های 1375 تا 1391 مورد بررسی قرار گرفته است. از آنجا که هزینه های مصرف در طول چرخه زندگی به طور قابل توجهی تغییر می کنند، ساختار مصرف کل نیز احتمالا با توجه به سالخوردگی جمعیت تغییر می کند. هدف از انجام این پژوهش، کندوکاو در مورد اثر سالخوردگی جمعیت بر تقاضای مصرف در سطح اقتصاد کلان از طریق برآورد ساختار مصرف کل است.
    این مطالعه از نوع تحلیل ثانویه می باشد که با استفاده از داده های هزینه درآمد خانوار و به کمک روش شبه تابلویی انجام پذیرفته است. در این مطالعه 9 بخش از هزینه های خانوار، شامل خوراک، پوشاک، مبلمان و لوازم خانگی، بهداشت، ارتباطات، حمل و نقل، آموزش، کالاهای متفرقه و کالاهای بادوام، مورد بررسی قرار گرفته است تا روند کاهشی یا افزایشی این هزینه ها در طول چرخه زندگی و به ویژه دوران سالخوردگی مورد ارزیابی قرار گیرد. نتایج نشان داد با افزایش سن و به ویژه از 60 سالگی به بعد، هزینه های مربوط به بخش های بهداشت، کالاهای بادوام منزل، ارتباطات، حمل و نقل و پوشاک روند افزایشی به خود می گیرند. از طرفی هزینه های مربوط به بخش های آموزش، خوراک، مبلمان و لوازم خانگی و کالاها و خدمات متفرقه روندی کاهشی دارند.
    کلیدواژگان: سالخوردگی جمعیت، مصرف، طرح هزینه و درآمد خانوار، مدل اقتصادسنجی، ساختار مصرف، روش شبه تابلویی، چرخه زندگی
  • مجید کوششی، لیلا ولدوند صفحه 145
    این مطالعه با هدف بررسی علل بروز سوءرفتار روانی نسبت به سالمندان در نمونه ای به حجم 300 سالمند مراجعه کننده به فرهنگسرای امید شهر تهران، انجام شده است. نتایج نشان می دهد که سوءرفتار روانی با نسبتی بیش از 62 درصد، شیوع نسبتا بالایی در سالمندان مورد مطالعه دارد. تحلیل رگرسیون لجستیک نشان از اهمیت تعیین کننده دو عامل زمینه ای جنس و نقش سالمند در ترکیب خانوار و دو عامل عرضی وابستگی سالمند به دیگر اعضای خانواده دارد. تغییرات دو متغیر وابستگی؛ از استقلال مالی به وابستگی، و از استقلال در انجام امور روزمره از هر سطح پایین تر استقلال تا وابستگی کامل، شانس بروز سوءرفتار روانی را افزایش می دهد. هرچند تفاوت شانس تجربه سوءرفتار روانی سالمندان مرد و زن مستقل از عوامل تعیین کننده اصلی از نظر آماری معنی دار نبود، اما اضافه شدن این متغیر به متغیرهای مدل رگرسیونی بهبود قابل توجهی در میزان اثرگذاری وابستگی مالی و وابستگی در انجام امور روزمره بر احتمال بروز سوءرفتار روانی ایجاد کرد. در مدل نهایی رگرسیونی، در شرایط برابری اجتماعی- اقتصادی، زن بودن سالمند حتی به کاهش احتمال بروز سوءرفتار روانی ختم می شود. در شرایط نابرابر، بالاترین میانگین نمره سوءرفتار روانی در میان سالمندان زن غیرسرپرست خانوار که از نظر انجام امور روزمره (حدود 28) و از نظر مالی (حدود 19) وابسته به دیگر اعضای خانواده هستند، مشاهده شده است.
    کلیدواژگان: سوءرفتار خانگی، سوءرفتار روانی، سالمندی، وابستگی در انجام امور روزمره زندگی، وابستگی اقتصادی
|
  • Mohammad Amin Kanani, Saadat Bakhshi Page 7
    Demographic transition with orientation towards "below replacement level fertility" has become the dominant feature of Iran's population. It seems that the economic, social and cultural conditions and also the attitude of people have a dominant role in this process. This transition started earlier in Guilan province and studies show that this province has the lowest fertility in the country. So the purpose of this paper is to describe and explain the sharp decline of fertility in the city of Rasht using the theoretical framework of the individualization of Giddens and Beck and Beck-Gernsheim and also the second demographic transition theory . The study was a survey which was conducted using a questionnaire technique and multi-stage cluster sampling method on a sample of 400 individuals. The results showed that the indicators of individualization are effective in reducing fertility. Multiple regression analysis showed that variables such as female education, the initial acquaintance of couples, mate selection pattern and employment of women have a crucial role in explaining the dependent variable. These findings illustrate that the changes in social attitudes and values and the spread of individualistic values in various aspects have played a significant role in reducing the number of children in the family.
    Keywords: Childbearing, Below replacement fertility, Individualization, Demographic Transition, City of Rasht
  • Hassan Eini, Zinab, Zahra Soltani, Mohammad Esmail Motlagh, Mohammad Eslami Page 31
    This paper considers a multivariate analysis of cohort fertility changes in Iran, applying discrete-time survival regression models to study parity progression ratios for each cohort’s parity transitions.Multivariate childbearing probabilities at each transition and related fertility components are calculated by categories of economic status, residence, education, and employment. A 2% sample data from Iran’s 2011 Population and Housing Census has been used to study the cohort fertility change among women born between 1947 and 1976. The findings reveal the Cumulative Fertility Rates have experienced a declining trend in all economic, social, and demographic groups. The study shows a declining role of socioeconomic factors in explaining fertility differentials for younger cohorts. However, the fertility differentials among different socio-economic groups still exist and these variables are important determinants of probabilities of having a second or higher order birth.
    Keywords: Cohort, fertility changes, survival regression models, multivariate analysis, socioeconomic variables
  • Fatemeh Torabi, Masoud Kuchani Isfahani, Mohammad Shekofteh Gohari Page 73
    Marriage squeeze or imbalance between the number of men and women in marriageable ages as a result of changes in the age structure of the population of Iran has been discussed in previous studies. The aim of this study is to update the information with regard to marriage squeeze according to the most recent census in 2011. In order to obtain a more precise analysis of marriage squeeze, the sex ratios as well such indicators of availability rate and comparative odds ratios are utilized. The results show the following groups face marriage squeeze. (1) among those aged 20-24 years old: women, except urban women with high school or pre-university education; (2) among those aged 25-29 years old: all women and urban men with high school or pre-university education; (3) among those aged 30-34 years old: all women. Overall, women face a more sever marriage squeeze than men.
    Keywords: Marriage, Marriage squeeze, availability rate, Comparative odds ratio, Iran.
  • Hajiieh Bibi Razeghi Nasrabad, Ali Rahimi Page 95
    Net nuptiality table with accounting mortality effect in addition to attrition due to marriage provides singlehood life expectancy or average expected years to marriage at different ages. Using the census data of the years 2006 and 2001, net nuptiality table were created for all ages (15-49 years) in two sub groups of literate and illiterate people. We found average expected years to marriage at birth for literate male and women is 26.33 and 24.18 respectively, about 0.7 years higher than 2006. Average expected years to marriage for illiterate people also increased in 2011, though it still shows fewer years than those with literacy. In addition, in 2011, years of waiting for marriage or death for all ages under 30 years is higher than 2006. However, this index is lower for ages 30 and over. These changes indicate increase in the percentage of delayed marriages during this period. The result of life table also showed over the period from 2006 to 2011, about 93 percent of male and female will marry by the age of 50 years old, 5 percent die before marriage, and 2 percent remain single.
    Keywords: Singlehood life Expectancy, Net Nuptiality Table, Postponement of Marriage, Literacy, Iran
  • Sadollah Darabi, Mohammad Mirzaie, Hossein Raghfar Page 119
    This paper investigates the effect of population ageing on consumption demand in urban areas of iran during 1996 to 2012. Since consumption expenditures change markedly over the lifecycle, the structure of aggregate consumption is likely to change in the course of population ageing. The aim of this study was to explore the impact of population aging on consumption demand at the macroeconomic level through estimating aggregate consumption structure. Type of the study was a secondary analysis and was conducted using pseudo-panel method and expenditure data coming from the household income . In this study, 9 sectors of household expenditures including food, clothing, furniture and appliances, health, communication, transport, education, miscellaneous goods and durable goods were studied to evaluate upward and downward trend of expenditure during the life cycle especially in older age. The results showed that: expenditures related to the health, household durable goods, communications, transport and clothing sectors had an upward trend by increasing age, especially after the age of 60 years old, on the other hand, the costs related to education, food, furniture and appliances and other goods and services sectors had downward trend.
    Keywords: Population aging, Consumption, Household cost, income plan, Econometric model, Consumption structure, Pseudo, panel method, Life, cycle
  • Majid Koosheshi, Leila Valadvand Page 145
    Intergenerational relationships between elderly parents and their children, the most important issue of family support networks, has been generally considered as the main source to improve the quality of life and satisfaction of the elderly particularly in traditional societies. This kind of family relationships previously was captured by a sort of intergenerational commitments, while today it brings in mind a help or support that flows just from children to their elderly parents and thus it can be potentially a source to abuse the elderly. This study aimed to investigate the causes of this type of the elderly abuse in a sample of 300 elderly visiting Cultural Center of Omid in Tehran. Psychological abuse has been measured with 9 items using confirmatory factor analysis and internal consistency. The results show that more than 62 percent of the elderly in the study have experienced at least one form of psychological abuse. Logistic regression analysis showed the importance of two contextual determinants including sex, and role of the elderly in their family household, and two extrinsic determinants including dependency of the elderly to others in doing daily activities and in affording their costs of living. According to the results, variations from financial independence to dependence, and from independence in carrying out daily activities to any lower level of independence and to complete dependency among the elderly, tend more likely to increase the risk of psychological abuse by other members of their family. However, there was no significant bivariate correlation between sex and experience of psychological abuse, adding it to the variables in the equation not only improved the effectiveness of underlying variables of dependency but also led to appear a significant relationship between sex and being exposed to psychological abuse. As a result, in the equal socioeconomic conditions, it is possible even to reduce the risk of psychological abuse among the elderly women compared with the elderly men.
    Keywords: Elderly, Domestic Abuse, Psychological Abuse, Economic, Physical Dependencies