فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال یازدهم شماره 4 (زمستان 1387)
  • سال یازدهم شماره 4 (زمستان 1387)
  • 230 صفحه، بهای روی جلد: 12,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1388/07/15
  • تعداد عناوین: 10
|
  • جواد ترکمانی، الهام جمالی مقدم صفحات 1-24
    با توجه به اهمیت سرمایه گذاری های دولت در زمینه فقرزدایی، هدف اصلی این مطالعه بررسی اثرات مستقیم و غیرمستقیم برخی از انواع این سرمایه گذاری ها بر کاهش فقر و رشد بهره وری کل در مناطق روستایی ایران است. بدین منظور، از سیستم معادلاتی شامل متغیرهای مؤثر بر فقر و رشد بهره وری استفاده شده است. بر اساس نتایج به دست آمده، کشش هایفقر روستایی نسبت به سرمایه گذاری در توسعه و عمران روستایی بیش از سایر سرمایه گذاری های عمرانی دولت در امور روستایی بوده است، اما سرمایه گذاری در این زمینه بر رشد بهره وری کل عوامل تاثیری مثبت ندارد. سرمایه گذاری در زمینه جاده سازی بر فقر روستایی مؤثر است و از این لحاظ، در رتبه دوم قرار دارد. رتبه بعد، به سرمایه گذاری در تحقیقات کشاورزی اختصاص دارد که تاثیر آن بر رشد بهره وری کل نیز مثبت بوده است. بر اساس نتایج محاسبات، تاثیر بیشتر انواع سرمایه گذاری های عمرانی دولت بر فقر روستایی به صورت مستقیم است.
    کلیدواژگان: سرمایه گذاری عمرانی، دولت، بهره وری، فقرزدایی، مناطق روستایی، ایران
  • مهدی طالب، حسن بخشی زاده، حسین میرزایی صفحات 25-52
    در ایران، گردشگری بیشتر متاثر از گردشگری داخلی است که خود، به گردشگری روستایی وابسته است. به همین دلیل، به منظور ایفای نقش مثبت گردشگری در فرآیند توسعه روستایی، لازم است مدیریت محیط زیست، مشارکت مردم محلی، قوانین صریح و محکم، بازاریابی و برنامه ریزی واقع بینانه و سیستمی در زمینه گردشگری روستایی مورد توجه قرار گیرد. مقاله حاضر، نخست با استفاده از روش اسنادی و کتابخانه ای، به بررسی ادبیات مفهومی و مبانی نظری این حوزه پرداخته و سپس، با توجه به ویژگی های اجتماعات روستایی گردشگری، مدلی نظری متناسب با برنامه ریزی گردشگری روستایی در ایران ارائه کرده است.
    کلیدواژگان: گردشگری روستایی، مشارکت روستایی، برنامه ریزی روستایی، ایران
  • ویدا پزشکی، کیومرث زرافشانی صفحات 53-70
    هدف مقاله حاضر ارائه مدل و کاربرد منطق فازی در ارزیابی توسعه کشاورزی دهستان های شهرستان کرمانشاه برای تصمیم گیری دقیق تر برنامه ریزان است. داده های پژوهشی از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با مسئولان مراکز خدمات این دهستان ها به عنوان افراد خبره گردآوری شده و نتایج تحقیق حاکی از سطح بندی دهستان ها در پنج رتبه است. دهستان های درودفرامان، میان در بند، و جلالوند با میزان توسعه یافتگی 39/0 رتبه اول؛ سراب نیلوفر، کوزران، چقانرگس، و الهیارخانی با میزان توسعه کشاورزی 389/0 رتبه دوم؛ و ماهی دشت با میزان توسعه کشاورزی 388/0 رتبه سوم را دارا بوده و همگی در ردیف دهستان های کمترتوسعه یافته قرار گرفته اند. بیلوار و سرفیروزآباد نیز به ترتیب با میزان توسعه کشاورزی 25/0 و 17/0 در رتبه های چهارم و پنجم و در گروه دهستان های توسعه نیافته واقع شده اند.
    کلیدواژگان: توسعه کشاورزی، توسعه روستایی، ارزیابی، کرمانشاه (شهرستان)
  • محمود محمدقاسمی، شیرعلی کوهکن، حسین اکبری مقدم، حسن رستمی، حبیب الله گلی محمودی صفحات 71-88
    هدف این مطالعه، بررسی تولید محصولی است که زمینه مناسبی را برای مشارکت کشاورزان در توسعه اقتصادی فراهم آورد. جامعه آماری شامل کشاورزان سه محصول تریتیکاله، جونومار و گندم هامون در سال زراعی 1381 در دو منطقه سیستان و خاش در استان سیستان و بلوچستان است. در این مطالعه با استفاده از داده های سری زمانی، از روش تحلیل هزینه- فایده استفاده شده است. نتایج نشان می دهد با توجه به اینکه تریتیکاله به عنوان یک غله جدید در استان مطرح است و می تواند به عنوان علوفه نیز در تغذیه دام مورد استفاده قرار گیرد، نسبت هزینه فایده آن در دو مکان سیستان (بخش شهرکی و ناروئی) و خاش (بخش مرکزی) بیشتر از یک است. کشت و ترویج این محصول با توجه به عملکرد بالای آن نسبت به گندم هامون و جو نومار، به عنوان یک غله جدید با پتانسیل بالای تولید علوفه و دانه در ایجاد تنوع کشت در منطقه و افزایش عملکرد مؤثر است.
    کلیدواژگان: محصولات کشاورزی، سیستان و بلوچستان (استان)، تریتیکاله، جو نومار، گندم هامون
  • جلال سالم صفحات 89-124
    نظام تولیدی و زندگی اجتماعی عشایر با چالش ها و مشکلات فراوان روبه روست که پدیده خشکسالی از آن جمله است. برای شناخت موانع توسعه و مشکلات اقتصادی- اجتماعی ناشی از وقوع خشکسالی طی سال های گذشته در محدوده قشلاق و تاثیر آن بر زندگی عشایر طایفه طاهری شهرستان طبس و نیز ارائه راه حل برای برنامه ریزی توسعه اقتصادی و اجتماعی این جامعه، در 1385، تحقیقی در این زمینه صورت گرفت. روش تحقیق به صورت مطالعات میدانی با اتکا به نمونه گیری، و همچنین، استفاده از آمار و اطلاعات به دست آمده از سرشماری های عشایر کوچنده طی سال های گذشته بود. بر اساس نتایج تحقیق، وقوع خشکسالی تاثیرات شدید اقتصادی و اجتماعی بر جامعه مورد مطالعه داشته و باعث کندی روند توسعه شده است. کاهش میانگین تعداد دام هر خانوار، کاهش شدید تعداد دام های سنگین، تغییر شدید نسبت دام های سبک، کاهش شدید میانگین وزن دام ها، کاهش تولیدات صنایع دستی و سرانجام، کاهش تولید و میانگین درآمد هر خانوار نسبت به دوره پیش از خشکسالی از مهم ترین تاثیرات اقتصادی خشکسالی بوده است. همچنین، از مهم ترین تاثیرات اجتماعی خشکسالی، می توان کاهش جمعیت این طایفه و وقوع مهاجرت به ویژه مهاجرت های فصلی و موقت را یادآور شد. از دیگر تاثیرات منفی خشکسالی، تخریب مراتع و کاهش مقدار و کیفیت علوفه تولیدی بوده است.
    کلیدواژگان: خشکسالی، عشایر، طاهری (طایفه)، طبس (شهرستان)، یزد (استان)
  • مهرناز امین آقایی صفحات 125-146
    به رغم مزایای فراوانی که برای صنعتی شدن روستاها برشمرده شده است، وضعیت فعلی صنایع کوچک روستایی ایران نمی تواند جوابگوی نیروی کار مازاد بخش کشاورزی، تفاوت چشمگیر سطح رفاه روستا و شهر، عدم مهاجرت روستاییان به شهرهای بزرگ، و توسعه اقتصادی و اجتماعی در روستاهای ایران باشد. بررسی عوامل مؤثر بر عملکرد صنایع کوچک روستایی ایران می تواند نکات مهمی را در زمینه دلایل عدم همسویی صنایع کوچک روستایی ایران با اهداف توسعه روستایی مشخص کند و روشنگر خطوط اساسی برنامه ریزی مدیران بنگاه ها و سیاستگذاری دولت باشد. در این مقاله عوامل مؤثر بر عملکرد صنایع کوچک روستایی ایران به سه دسته عوامل ساختاری، زمینه ای و محتوایی دسته بندی شده است. سپس با استفاده از روش توصیفی پیمایشی به بررسی نظر کارشناسان توسعه روستایی ایران در زمینه میزان تاثیر هر یک از این شاخص ها بر عملکرد صنایع کوچک روستایی و اولویت بندی هر یک ازآنها پرداخته می شود.
    کلیدواژگان: صنایع کوچک روستایی، توسعه روستایی، کارشناسان توسعه روستایی
  • مصطفی ازکیا، سیداحمد فیروزآبادی، ولی الله رستمعلی زاده صفحات 147-174
    «انجمن های زادگاهی» تشکل ها و نهادهای پایدار مهاجرین روستاها و شهرهای مختلف در شهرهای بزرگ اند که فرآیندی را برای شکل گیری طی کرده اند و دارای اهداف خاصی هستند. پژوهش حاضر به بررسی انجمن های زادگاهی دریانی های تهران و ویژگی های آن پرداخته است. این پژوهش با روش کیفی همراه با مصاحبه، مصاحبه گروهی و مشاهده، ویژگی های اساسی انجمن های زادگاهی، مصادیق انجمن های زادگاهی در ایران، تشکل های دریانی در تهران، و اثرات آنها را بر توسعه روستای دریان را بررسی کرده است. داده های مورد نیاز این پژوهش از دریانی های ساکن در تهران و روستای دریان گردآوری شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که دریانی های تهران دارای طیف گسترده ای از تشکل های مذهبی، خیریه ای، اقتصادی، حمایتی، عام المنفعه و اجتماعی- فرهنگی هستند و به وسیله روابط خویشاوندی و هم قومی با هم فعالیت می کنند. این انجمن ها از لحاظ ویژگی های سازمانی شامل ترکیبی از آشنایان و اقوام اند که به صورت دموکراتیک رهبران و اعضای اصلی را انتخاب می کنند، ظرفیت گسترده ای برای همکاری با نهادهای دولتی دارند، و از سابقه ای طولانی در فعالیت های توسعه ای برخوردارند. در نهایت این انجمن ها با سرمای گذاری، ایجاد اشتغال، احداث کارخانجات و رسیدگی به امور روستا نقش مهمی در توسعه روستای دریان دارند.
    کلیدواژگان: انجمن های زادگاهی، مهاجران روستایی، دریان (روستا)، توسعه روستایی، دریانی های تهران
  • محسن ابراهیم پور صفحات 175-202
    در این پژوهش، پس از ارزیابی مشارکتی مدیریت بحران در روستای آسیب دیده خواجه عسگر به بررسی پیمایشی پیامدها و فرآیندهای مدیریت بحران در روستاهای آسیب دیده پرداخته شد. نتایج پژوهش، علاوه بر بطلان تصورات شکل یافته در مورد قربانیان به ویژه ناتوانی ها، انتظارات، نقش ها، دلواپسی ها و انفعال گرایی ها، نمایانگر کارآمدی و توانمندی شبکه های هنجاری روابط اجتماعی به ویژه شبکه خویشاوندی در مدیریت محلی و همچنین، مؤید نقش فعالانه مردم و شبکه های محلی در مواردی همچون مراحل نجات، امداد، سامان دهی اولیه، آواربرداری، تامین نیازهای اولیه، هدایت کمک ها، کمک رسانی به نیازمندان ناتوان، توزیع متناسب و مناسب اقلام، و به خصوص نظارت بود. البته به رغم توانایی ها و کارآمدی مردم و اجتماعات محلی، میزان مشارکت آنها در مرحله بازسازی خانه های روستایی بسیار پایین بود، زیرا تصمیم گیری ها و مدیریت بر مبنای پیش انگاشت ناتوانی آسیب دیدگان دنبال می شد؛ و بدین ترتیب، غفلت و استفاده بسیار ناچیز از استعدادها و توانمندی های انسانی و محیطی به افزایش نجومی هزینه ها و رشد برخی آسیب های اجتماعی مانند اعتیاد، سرقت و قاچاق انجامیده است.
    همچنین، غیاب مهندسی اجتماعی و فنی محوری موجب تغییر کاربری مساکن بازسازی شده و نابودی بسیاری از مظاهر بدیع و تنوعات معماری روستایی شده و بی توجهی به ماهیت اعتماد اجتماعی، با سازوکار محلی خاص آن در جامعه روستایی و اتکای آن بر فرهنگ بومی و آشنای خویشاوندی، و نیز چسبندگی مالکیت، ثروت و معیشت موجب افزایش تعارضات اجتماعی و هنجاری در ساختار اجتماعی شده است.
    کلیدواژگان: زلزله بم، روستاهای آسیب دیده در اثر زلزله، روستاها
  • بررسی کتاب
    صفحات 203-206
  • نمایه فصلنامه روستا و توسعه، 1387
    صفحات 207-218
|
  • Javad Torkamani, Elham Jamali Moghaddam Pages 1-24
    Considering the importance of government investment in poverty alleviation, the main objective of this study is to examine the direct and indirect impacts of some of these investments on poverty alleviation and total growth of productivity in rural areas of Iran. To do this, an equation system was used which includes the effective factors on poverty and productivity growth. Based on the results, rural poverty is more elastic to investment in rural development and construction than other government investments, but investment in this context has no impact on the growth of total productivity. Investment in road construction is effective on rural poverty and ranked second in this respect. The next rank belongs to investment in agricultural research and its impact on the growth of total productivity is positive. According to the results, the impacts of various government development investments on rural poverty are direct, and their indirect impacts are limited.
  • Mehdi Taleb, Hasan Bakhshizadeh, Hossein Mirzaee Pages 25-52
    Tourism in Iran is influenced generally by domestic tourism which is in turn dependent on rural tourism. For this reason, paying attention to the management of environment, local people participation, clear and strong laws, marketing, and realistic and systematic planning is quite necessary in rural tourism. In this paper the documentary research method was used to study the conceptual literature and theoretical underpinnings and then based on the characteristics of local rural tourism, a theoretical model appropriate to rural tourism planning in Iran was presented.
  • Vida Pezeshki, Kioomars Zarafshani Pages 53-70
    The goal of this study is to present a model of fuzzy logic and its application in the assessment of agricultural development of subdistricts of Kermanshah county which enables the planners to make more precise decisions. The study data were collected from the heads of service centers in subdistricts as experts of subject by a semi structured interview and the results indicated that the subdistricts can be ranked at five levels. The subdistricts of Dorood-faraman, Miandarband, and Jalalvand ranked first at 0.39 points; Sarab Niloofar, Koozaran, Chaghanarges, and Allahyarkhani ranked second at 0.389 points; and Mahidasht ranked third with 0.388 points of development, all located in the less developed subdistricts. Bilavar and Sarfiroozabad with 0.25 and 0.17 located at fourth and fifth rank in the group of undeveloped subdistricts.
  • Mahmoud Mohammad Ghasemi, Shir Ali Koohkan, Hossein Akbari Moghaddam, Hasan Rostami, Habibollah Goli Mahmoudi Pages 71-88
    The purpose of this study is to produce a crop that can provide an appropriate context for the participation of farmers in economic development of the area. The statistical population consisted of farmers who have cultivated three crops, triticale, Nomar barley and Hamoon wheat in 2002 crop year in Sistan-and-Baluchestan province. The study has applied cost-benefit analysis to time series data, and the results implied that since triticale is a newly introduced cereal in the province, that can be used as a seed food for human consumption and as a fodder for animal feeding, its cost-benefit ratio was more than one in two locations of the Sistan region and Khash. Triticale cultivation and extension as a new cereal with high potential for fodder and seed production can be effective in generating crop diversity and increasing performance in the region, considering its high performance in comparison with Nomar and Hamoon wheats.
  • Jalal Salem Pages 89-124
    Production system and social life of nomads face many challenges and socio-economic problems, one of which is drought. The Purpose of this study was to recognize the barriers to development and socio-economic problems created by drought during the five year period of 2001-2006 in winter resort area and its effects on the life of Taheri nomadic tribe in Tabas county. The research methodology was field study relying on scientific sampling and also using statistics and information from censuses of moving tribes during the past years. The results indicated that drought has affected the community economically and socially and declined development trend considerably. Some of the most important economic effects of drought were a decline in the number of livestocks per household, severe decline in the number of heavy livestocks, decline in the production of handicrafts and ultimately reducing production and average income of each household in comparison to pre drought period. Some of the most important social impacts of drought were population decline in the tribe as a result of out-migration, particularly of seasonal and temporal type. Other negative impacts of drought were pasture land destruction, and decline in the quantity and quality of produced feed.
  • Mehrnaz Aminaghaee Pages 125-146
    Despite many advantages of rural industrialization, the present situation of rural industries in Iran can not absorb the surplus labour in rural areas, eliminate the considerable difference between the welfare in rural and urban areas, stop rural-urban migration and realize socio-economic development. An examination of factors that affect the performance of small rural industries can identify important points with respect to the reasons of the non convergence of rural small industry with rural development objectives, and delineates the main lines of inter enterprise planning (by enterprise managers) and outer enterprise policies (by government). Therefore, this paper categorized the effective factors on the performance of small rural industries into three structural, contextual and content factors. Then it used exploratory methodology to examine the experts views of rural development issues in Iran with respect to the influence of individual indicators on the performance of small rural industries and their prioritization.
  • Mostafa Azkia, Seyed Ahmad Firoozabadi, Valiollah Rostamalizadeh Pages 147-174
    Hometown associations are rural and town migrants sustainable organizations and institutions in large cities which passed through a process for their formation and have specific objectives. The present study used qualitative methodology with interview, group interview and observation to deal with the main characteristics of hometown associations, the examples of these associations in Iran, Daryani's association in Tehran, and their impacts on the development of Daryan village. The required data were collected from Daryani people settled in Tehran and Daryan village. The results of study indicated that Tehran's Daryani people have extended religious, charity, economic, supportive, public service, social and cultural organizations and they work together through kinship and co-ethnicity. Some organizational characteristics of these associations indicate the members are a mixture of relatives and friends, and they elect their leaders and main members democratically; They have also extensive potentials to cooperate with government institutions and have a long history in development activities. By investment, employment generation, establishment of industrial plants and attention to village issues ultimately these associations have an important role in the development of Daryan village.
  • Mohsen Ebrahimpour Pages 175-202
    After a participatory appraisal of crisis management in damaged village Khajeh Asgar, a survey was carried out to examine the consequences and crisis management process. The findings of the study rejected the formed perception of victims particularly their weaknesses, expectations, roles, concerns, and passiveness, and highlighted the efficiencies and potentials of the networks of social relation norms, specifically kinship in local management. It also verified the active role of people and local networks in rescue, relief, primary rehabilitation, clearing debris, provision of basic needs, directing earthquake aid, aiding needy invalid, appropriate and proportionate distribution of materials such as food, tent, sanitation, heat and cool generators, and monitoring and control. Of course, despite the potentials and efficiencies of people and local communities, the level of their participation in rehabilitation of rural dwellings were very low, because decision makings and management were based on the myth of inability and weakness of those who were damaged. Ignoring or low utilization of local human and environmental potentials caused the considerable rise of the costs and growth of social anomies. The lack of attention to the nature of social trust that has a local structure and relies on local and familiar culture of kinship and attachment of ownership, wealth and livelihood caused the raise of social and normative conflicts in social structure.