فهرست مطالب

پژوهش های کیفی در برنامه درسی - پیاپی 1 (زمستان 1394)
  • پیاپی 1 (زمستان 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/11/11
  • تعداد عناوین: 6
|
  • سعید مذبوحی *، محسن حاجی تبارفیروزجایی، عبدالسعید محمدشفیعی صفحات 1-20
    مقدمه
    ایدئولوژی های برنامه‎درسی یکی از مباحث اساسی و کلیدی حوزه برنامه‎درسی است .مروری بر پیشینه نظری ایدئولوژی های برنامه‎درسی در دهه گذشته حاکی از آن است که توجه بسیار جدی به این موضوع شده و آثار و طبقه‎بندی متعددی در این زمینه ارائه گردیده است. بنابراین یکی از حوزه های مورد علاقه مک‎نیل وآیزنر، ایدئولوژی های برنامه‎درسی است .این مطلب را با نگاهی به نوشته های این دو صاحب‎نظر می‎توان دریافت. مقاله حاضر بر آن است تا ضمن بررسی عمیق اندیشه های آیزنر و مک‎نیل در این زمینه، تنوع برداشت‎ها از ایدئولوژی های برنامه‎درسی و دلایل آن را به گونه‎ای منطقی به تصویر بکشد. برای نیل به این مقصود، ابتدا مروری بر اندیشه های هر دو صاحبنظر شده و پس از آن ، با تاملی دوباره در این ایدئولوژی ها، نکات کلیدی اندیشه های این افراد استنتاج گردیده و در نهایت، با مقایسه ایدئولوژی های برنامه‎درسی آیزنر و مک نیل، تحلیل و نتیجه گیری انجام شده است. به طور کلی،نتایج این مقایسه نشان می‎دهد که ضمن مشابهت‎ها ،تفاوت اساسی در فلسفه و جهان‎بینی این دو صاحب نظر وجود دارد.
    کلیدواژگان: برنامه‎درسی، ایدئولوژی‎های برنامه‎درسی، نظریه برنامه‎درسی، آیزنر، مک‎نیل
  • محسن نوبخت پور*، مهسا لازمی زارع صفحات 21-40
    یکی از بحثهای عمده تعلیم و تربیت دنیا تمرکز و تمرکززدایی در آموزش و پرورش است؛ نگاه ایستا به برنامه درسی از اثربخشی لازم برای آموزش و پرورش برخوردار نیست. بررسی آرای اکثر علمای تربیتی این دیدگاه را نشان میدهد. هدف از پژوهش حاضر این است که مدلی ارائه دهیم که با نگاهی پویا و با در نظر گرفتن مقتضیات محیطی برای پیمودن برنامه درسی در راه تمرکز و عدم تمرکز مسیر اثربخشی را مشخص کند. در این مدل تمرکز و عدم تمرکز فی نفسه بد یا خوب در نظر گرفته نشده است، بلکه مقتضیات محیطی است که مناسب یا نامناسب بودن درجه تمرکززدایی را مشخص می کند. پژوهش حاضر از نوع کیفی و ابزار جمع آوری اطلاعات مشاهده، مصاحبه و مطالعه ی کتابخانه ای میباشد. در این بحث ابتدا مدلهای ارائه شده توسط ایزدی و مهر محمدی بحث شده، سپس مدل پیشنهادی تحت عنوان مدیریت اقتضایی مسیر اثربخشی برای برنامه درسی ارائه شده است. در این مدل برای داشتن نگاهی پویا جهت تمرکززدایی برنامه ی درسی از نمودار مسیر اثربخشی مدد جسته ایم، به گونه ای که درجات تمرکز و عدم تمرکز را به صورت یک پیوستار در محور xها و شرایط محیطی را روی محور yها قرار داده شده است. سپس با در نظر گرفتن مقتضیات محیطی درجاتی از تمرکز و عدم تمرکز مشخص شده، به طور کلی با توجه به ویژگی های این دو مسیر اثربخشی که نظام برنامه درسی برای رسیدن به اهداف خود باید آن را بپیماید، پیشنهاد شده است.
    کلیدواژگان: نظام برنامه درسی، تمرکز و عدم تمرکز، مسیر اثربخشی، مدل تمرکززدایی
  • سیدعلی خالقی نژاد *، حسن ملکی، رضوان حکیم زاده صفحات 41-60
    در سال های اخیر بحث های متعددی پیرامون جایگزین شدن دیدگاه پست مدرن به عنوان نوعی تفکر و نگاهی فرهنگی –اجتماعی به ‏مسائل و باور های انسان ها با دیدگاه مدرنیسم در موضوعات مختلف در جریان است. عرصه ی تعلیم وتربیت به شکل عام و برنامه درسی ‏به شکل خاص نیز درگیر این جریان شده است. براین اساس، پژوهش حاضر با هدف بررسی ویژگی های مبانی فلسفه پست مدرنیسم در ‏برنامه درسی و نقد این مبانی با شاخص‎ ‎های مبانی فلسفی تربیت اسلامی صورت گرفته است. پژوهش حاضر با استفاده از روش اسنادی-‏تحلیلی صورت گرفته است. یافته های حاکی از این است که مبانی فلسفه برنامه درسی پست مدرن در اصول هستی شناختی بر عدم ‏اعتقاد به ماوراءطبیعت؛ در اصول انسان شناختی بر شکل‎ ‎گیری جوهر انسان از طریق روابط اجتماعی، تاریخی و‎ ‎فرهنگی ؛ در اصول معرفت-‏شناختی بر رد عقلانیت، فطرت، وحی و حاکمیت زبان به عنوان محور آگاهی؛ در اصول ارزش شناختی بر محوریت فرد و نسبی بودن اصول ‏جهانشمول و در اصول زیبایی شناختی بر معیار ذهنی زیبایی و دوری از فهم ظاهری و غور در باطن تجارب هنری استوار است. در مقابل ‏مبانی فلسفی تربیت اسلامی در اصول هستی شناختی معتقد به حقیقت ماوراء طبیعی؛ در اصول انسان شناختی بر اعتقاد به متکی بودن ‏وجود حقیقی انسان بر روح؛ در اصول معرفت شناختی بر قابل وصول بودن معرفت؛ در اصول ارزش شناختی بر تکیه بر قرآن و مبانی دین ‏اسلام و ارزش های ثابت و متغیر؛ و در اصول زیبایی شناختی بر گرایش ذاتی انسان به زیبایی و عینی و ذهنی بودن زیبایی ها استوار است‏
    کلیدواژگان: برنامه درسی‎ ‎پست مدرن، تربیت اسلامی، مبانی فلسفی
  • رحیم مرادی*، مرتضی مرادی، حسن ملکی، افسانه عبدلی صفحه 61

    هدف اصلی این پژوهش طراحی یک مدل شایستگی برای برنامه ریزان درسی است. روش پژوهش با توجه به ماهیت موضوع و اهداف پژوهش، تحلیلی- استنتاجی توام با بهره گیری از دیدگاه های متخصصین برنامه ریزی درسی است. جهت تعیین مدل شایستگی برنامه ریزان درسی، از متدولوژی 5 مرحله ای بی هام و مایر استفاده شد. بر این اساس در مرحله اول ادبیات موضوع و منابع علمی بررسی گردید. در مرحله دوم طی فرایند مصاحبه که جامعه پژوهشی آن تمام متخصصین و نظریه پردازان برنامه-درسی در ایران بودند، از طریق روش نمونه گیری نظری با 18 نفر از متخصصین برنامه درسی، فهرستی از شایستگی های مورد نیاز برنامه ریزان درسی استخراج شد و در مرحله سوم فهرستی از شایستگی ها براساس مرحله اول و دوم که شامل 30 مولفه بود تهیه و تکمیل گردید. در مرحله چهار، جهت اعتباریابی شایستگی های مورد نیاز برنامه ریزان درسی، از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد که اعتبار آن از دید متخصصان مورد تایید قرار گرفته و پایای آزمون با ضریب آلفای کرونباخ 88% تعیین گردیده است. برای تجزیه و تحلیل داده ها پس از ثبت آنها در نرم افزار spss از آزمون T تک نمونه ای برای اعتباریابی شایستگی ها استفاده شد. در مرحله آخر مدل مفروض از شایستگی های مورد نیاز برنامه ریزان درسی، مشتمل بر22 گویه ارائه گردید .

    کلیدواژگان: شایستگی، طراحی، برنامه ریزان درسی، مدل
  • علیرضا صادقی* صفحات 81-100
    هدف این مقاله نقد نظریه برنامه درسی بازسازی اجتماعی است. در این نظریه کلیت برنامه درسی در خدمت تغییرات بنیادین جامعه بوده و معلم و دانش آموز به عنوان کنشگران اصلی برنامه درسی، نقش اساسی در ایجاد اصلاحات اجتماعی جامعه ایفا می کنند. روش مورداستفاده در این پژوهش، توصیفی – تحلیلی است و برای دستیابی به داده های معتبر از روش «بررسی مستندات» بهره گرفته شده است. درمجموع چهار سوال اصلی برای پژوهش حاضر طراحی و بر اساس آن ها فرایند پژوهش شکل گرفته است. فرایند کار نیز بدین صورت بوده است که نخست منشا و علت پیدایش نظریه بازسازی اجتماعی تبیین، سپس گزاره های اصلی آن استخراج و در ادامه ضمن معرفی پیشگامان این نظریه، دلالت های آن برای برنامه درسی تبیین گردید. بررسی اسناد بالادستی کشور از یک سو و ارائه نقد و نظر اندیشمندان غربی و بررسی محاسن و معایب این دیدگاه از منظر ایشان بخش بعدی مقاله را تشکیل داده است. در پایان سعی شده است با ارائه بحث نسبتا جامعی، امکان طراحی برنامه درسی با این رویکرد در نظام آموزش رسمی ایران مورد مداقه بیشتری قرار گیرد. یافته های پژوهش نشان داد عملیاتی کردن آن دسته از گزاره های اصلاح گرایانه دیدگاه بازسازی اجتماعی که منطبق با اسناد بالادستی کشور نیز هست، می تواند جنبش نوینی در طراحی برنامه درسی ایران به وجود آورد. اما باید از طرح نظریات افراط گونه این نظریه به ویژه در خصوص تمرکززدایی، محوریت مدرسه و القاء اغراق گونه نقش معلم و دانش آموز در ایجاد تغییرات بنیادین در جامعه پرهیز نمود.
    کلیدواژگان: نقد، نظریه بازسازی اجتماعی، برنامه درسی
  • مریم صفرنواده*، فریبرز محمدی فارسانی، احمد جعفری قوام آباد صفحات 155-186
    هدف پژوهش حاضر، ارائه ی الگوی برنامه درسی تلفیقی در آموزش دندانپزشکی عمومی ایران بوده است. در این پژوهش از روش کیفی استفاده شده است. ابتدا با مطالعات کتابخانه ای و تحلیل و تفسیر اطلاعات حاصل از آن، انواع تلفیق ممکن در برنامه درسی دندانپزشکی و تجارب واقعی برخی از دانشگاه های معتبر جهان بررسی شد. سپس بر بنیاد استدلال های نظری و دستاوردهای تجربی دانشگاه های معتبر، به طراحی و ارائه الگوی راهنما جهت تولید برنامه درسی تلفیقی اقدام گردید و به شیوه نظری اعتبارسنجی شد. از بررسی تجارب دانشگاه های مختلف در تلفیق برنامه درسی دندانپزشکی، این نتیجه حاصل شد که عنایت این دانشگاه ها به الگوی تلفیقی برنامه درسی با پیامدهای مثبت همراه بوده و در مجموع، محور فعالیت های تغییر و اصلاح برنامه درسی در این دانشگاه ها را تمرکز بر رویکردهای تلفیقی با محوریت «آموزش توام با پژوهش»، «دندانپزشکی مبتنی بر شواهد» و «ورود دانش های جدید» در برنامه ریزی درسی دندانپزشکی تشکیل داده است. با عنایت به تجربه جهانی و دانشگاه های ایران در زمینه اصلاح برنامه های دندانپزشکی عمومی و بکارگیری رویکرد تلفیق در برنامه های درسی این دوره، الگوی برنامه ریزی درسی تلفیقی آموزش دندانپزشکی عمومی الگویی خواهد بود که در سه سطح (سطح حوزه علمی، سطح رشته تحصیلی، سطح برنامه موضوعی یا محتوای درس)؛ با تصمیم گیری درباره چهار عنصر (اهداف، محتوا، روش و ارزشیابی) و با رعایت چهار اصل (تلفیق همزمان در سطح خرد و کلان؛ تنوع روش ها و چند بعدی بودن؛ تعادل بین محتوا فرایند محوری برنامه تلفیق؛ و مکمل بودن تلفیق از درون تلفیق از بیرون) به تولید برنامه های درسی می پردازد
    کلیدواژگان: الگو، برنامه درسی تلفیقی، دوره دندانپزشکی عمومی
|
  • Saeed Mazbouhi *, Mohsen Hajitabar, Saeed Shafiei Pages 1-20
    The issue of curriculum ideologies is one of the major and fundamental issues in the field of curriculum. A brief review of the theoretical background of curriculum ideologies over the past decades reveals that a great concern has been addressed to this subject resulting in different classifications and literatures. Eisner and Mac Neil, based on their precious work, are two well-known curriculum scholars deeply interested in curriculum ideologies - related issue. The present paper aims to undertake in-depth study of Eisner’s and Mac Neil’s thoughts in that particular area in order to reflect the different interpretations of curriculum ideologies and give the logical justifications for these understandings. After having reviewed Eisner’s and Mac Neil’s ideas, the researcher made an attempt to introduce key elements of their thoughts mainly through careful consideration to curriculum ideologies. Finally, the findings of the study were analyzed by comparing Eisner’s with Mac Neil’s ideas and some conclusions, as a result, were drawn. Generally speaking, the comparison of the results showed that there were fundamental differences between Eisner’s and Mac Neil’s ideologies and philosophies although they shared some similarities.
    Keywords: Curriculum, Curriculum ideologies, curriculum Theory, Eisner, Mc Neil
  • Mohsen Nobakht Pour * Pages 21-40
    One of the major issues of education and decentralization in education is the focus of the world; Look static to the current curriculum of the efficiency and effectiveness of education is not necessary. The aim of this study is to provide a model with a dynamic look and taking into account the environmental requirements for cross curriculum centralization and decentralization in the way of an effective way. In this model of centralization and decentralization per se is not considered good or bad, but that appropriate environmental requirements or inappropriate degree of decentralization measures. Qualitative research and data collected is through observation, interview and library study. In this discussion of the models offered by Izadi and Mehr Mohammadi discussed, The proposed model known as contingency management to track the effectiveness of the curriculum offered. The model for a dynamic look to decentralize curriculum have used charts track the effectiveness of aid, So that the degree of centralization and decentralization as a continuum in the x-axis and y-axis placed on the environment. Then consider the environmental requirements specified degree of centralization and decentralization, In general, given the characteristics of both the effectiveness of the system curriculum must travel to reach your goals, suggested.
    Keywords: curriculum system, centralization, decentralization, the effectiveness, decentralization model
  • Seyed Ali Khaleghinezhad*, Hassan Maleki, Rezvan Hakimzadeh Pages 41-60
    In recent years, there is various discussions around of being substitute postmodernism ýviewpoint as type of thinking and cultural and cultural-social view to humans’ problems and ýbeliefs to modernism viewpoint in different subjects is common. So that, field of education in ýgenerally and curriculum in specially shape engage in flow. According to, present study has ýdone to examine characteristics of postmodern philosophical foundations’ in curriculum and ýcritique of this foundations based on philosophical foundations’ of Islamic education. Method ýof this research is documental-analytical. Results of this study has showed that philosophical ýfoundations of postmodern curriculum placed in ontological principals upon unbelief to ýmetaphysics; anthropology principals upon shaping of human Essenes via social, historical and ýcultural relations; epistemological principals upon rejection of wisdom, oracle, temperament and ýmaster of linguistic as center of conscious; axiology principals upon center of person and was ýrelative of cosmological principals; aesthetic principals upon subjective criteria of aesthetic ýand escape of surface understanding and contemplation in essence of experimental aesthetic. In ýopposition to philosophy foundations’ of postmodern curriculum, philosophy foundations’ of ýIslamic education placed in ontological principals upon beliefs to metaphysic; anthropological ýprincipals upon shaping of human essences based on oracle; epistemological principals upon ýhuman ability to reach wisdom; axiological principals emphasis on Quran, Islamic ýfoundations, and absolute and changeable values; aesthetic principals emphasis on person’s ýinherent interest to aesthetic and objective and subjective criteria of beauty. ý
    Keywords: postmodern curriculum, Islamic education, philosophy foundations
  • Alireza Sadeghi * Pages 81-100
    The purpose of this article is a critique of the theory of social reconstruction program. The theory for the fundamental changes the whole curriculum, and teacher and student curriculum as the main actors, play a crucial role in social reform. The method used in this research is descriptive - analytical and to obtain valid data of "document review" interest is taken. A total of four main question for this study based on their design and research process is formed. Therefore, the process is also first explained the origin and cause theories of social reconstruction, then its main propositions extracted and then introduced the pioneers of this theory, explain its implications for the curriculum. Babadsty documents on the one hand and providing a review and evaluate the advantages and disadvantages of Western scholars view them from the perspective of the next section of the article is formed. In the end, we tried to provide a fairly comprehensive discussion of the possibility of such an approach in the formal education curriculum with Iran to be paid more attention. Results showed that the operation of those statements that comply with the reformist vision of social reconstruction of the country's documents, can create movement in the design of the curriculum. But should the extreme view of this theory, especially the decentralization plan, the centrality of the role of teachers and students in the school and induction exaggeration avoided creating fundamental changes in society.
    Keywords: Review, theory of social reconstruction, Curriculum
  • Maryam Safarnavadeh*, Fariborz Mohamadi Farsani Pages 155-186
    The aim of this study was Integrated curriculum model in Iran dental education present This study used a qualitative approach. The library studies and the analysis and interpretation of data from a study library, a possible variety of integration of the dental curriculum and the real experiences of some prestigious universities in the world were evaluated. Then based on theoretical arguments and empirical achievements of prestigious universities to design and deliver integrated curriculum model to generate action, and the model was validated theoretical way. The experiences of various universities combined dentistry course, it was concluded that the grant of the university curriculum model has been associated with positive outcomes. In total, the activities of the modified curriculum in these universities to focus on integrated approaches with a focus on "teaching with research,"evidence-based dentistry" and "entry of new knowledge" in the curricula of dental forms With regard to global experience and universities in the reform program of General Dentistry and development of integrated approach in the curriculum of the course,the pattern of dental education curriculum model will be consolidated at three levels (the scientific field, the field of study, subject or content of the course), with a decision on the four elements(objectives, content, methods and evaluation) and in accordance with the four principles (combining micro and macro levels at the same time, a variety of methods and multi-dimensional being, a balance between the central content integration programs, and the integration of the combined supplements out) the curriculum focuses on the production
    Keywords: pattern, integrated curriculum, courses of General Dentistry