فهرست مطالب

جغرافیا و توسعه - پیاپی 45 (زمستان 1395)
  • پیاپی 45 (زمستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/11/01
  • تعداد عناوین: 12
|
  • مظفر صرافی، محمدحسین شریف زادگان، ناصر نجاتی صفحات 1-18
    مشکلات پیش روی کلان شهرها در چند دهه ی اخیر و عدم توانایی مدیران شهری برای حل این مشکلات، توجه نظریه پردازان را به مقیاسی فراتر از کلان شهرها یعنی سطح منطقه جلب نمود. از پدیده های فضایی نوین جهانی در سطح منطقه، پدیدار شدن ساختاری است که به «شهر- منطقه» تعبیر شده است. مفهوم دقیق و روشن این پدیده همواره با ابهاماتی روبرو بوده است. در این ارتباط، هدف این پژوهش واکاوی مفهوم شهر- منطقه و همچنین یافتن پاسخی برای این سوال است که بنابر الزامات مفهوم شهر- منطقه ای می توان این اصطلاح را برای مناطق کلان شهری ایران (منطقه کلان شهری مشهد) استفاده نمود یا خیر. بنابراین، برای انجام این مقایسه ی تطبیقی در ابتدا تعاریف مختلف شهر- منطقه و نقش ها و عملکردهای آن بررسی گردید. در این گذار، سه مولفه ی اصلی روابط عملکردی، روابط مدیریتی و رقابت پذیری جهانی استخراج و جمع بندی نظری شد. همچنین تبیین گردید که شهر- منطقه می تواند تک هسته ای یا چندهسته ای باشد که در هرحال به موازات تقسیمات تخصصی و چندگانه درونش، مجموعه ای همکنش و برخوردار از صرفه جویی های ناشی از مقیاس است. بررسی تطبیقی این مولفه ها با ویژگی های نظام مدیریتی و برنامه ریزی فضایی در منطقه ی کلان شهری مشهد گویای آن است که تنها مولفه ی روابط عملکردی برای این منطقه صدق می کند. در واقع، از یک سو ویژگی یکپارچگی نهادی- حکومتی در منطقه ی کلان شهری مشهد رعایت نشده است و از سوی دیگر با توجه به آنکه این منطقه از ظرفیت های لازم برای ورود به مباحث رقابت پذیری جهانی برخوردار نیست لذا می توان گفت که ویژگی رقابت پذیری در سطح فرامنطقه ای برای منطقه ی کلان شهری مشهد صدق نمی کند. از این رو پیشنهاد می شود به جای واژه ی شهر- منطقه، از واژگانی همچون «مناطق کلان شهری» در ایران استفاده نمود.
    کلیدواژگان: شهر، منطقه، منطقه ی کلان شهری، حکمروایی منطقه ای، رقابت پذیری جهانی، منطقه کلان شهری مشهد
  • احسان درستکار، فرح حبیب، حمید ماجدی صفحات 19-40
    شهرستان یزد با مشکلات زیست محیطی در بعد طبیعی و با مشکلات اقتصادی و کمبود اشتغال و کار در بعد اقتصادی مواجه است. مشکلات زیست محیطی در شهرستان یزد به کارخانجات قدیمی و فرسوده مرتبط می شود که در زمینه های مصالح ساختمانی فعالیت داشته اند و در حال حاضر به دلیل متروک شدن آنها به عنوان یک مشکل زیست محیطی و از کار افتادن این کارخانجات به عنوان یک مشکل اقتصادی تلقی می شوند. هدف آرمانی پژوهش شکل گیری منطقه ی خلاق با گردشگری صنعتی و هدف کاربردی: ارائه ی راهکارهای پیشنهادی مورد نیاز جهت تدوین برنامه و طرح ابتکاری با تاکید بر شکل گیری منطقه ی خلاق با گردشگری صنعتی، می باشد. در این پژوهش برای پیشبرد هریک از اهداف مد نظر تحقیق، از روش های گوناگونی استفاده شده است؛ بطور کلی، می توان روش ارزیابی پژوهش را این گونه بیان کرد: پس از شناخت وضع موجود شهرستان یزد و شکل گیری اطلاعات و داده پایه، با استفاده از نرم افزار GIS در تجزیه و تحلیل اطلاعات شهرستان، داده های کمی به صورت خروجی های کیفی در قالب نقشه های تحلیلی با استفاده از منطق فازی شکل می گیرند. سپس نقشه های به دست آمده ی فوق به دلیل کیفی بودن از روش گراندد تئوری استفاده شده و با کدگذاری اطلاعات به دست آمده از نقشه های تحلیلی اقدام به تهیه ی مدل تلفیق و تعیین امکان سنجی شکل گیری منطقه ی خلاق در شهرستان یزد با توجه به استراتژی تلفیق پرداخته می شود. نتایج بیانگر تئوری گردشگری صنعتی به عنوان گزینه مناسب شکل گیری منطقه ی خلاق مطرح می باشد. چرخه ی منطقه ی خلاق شامل: نوآوری، سرمایه ی اجتماعی، کیفیت زندگی، سرمایه ی انسانی خلاق می باشد.
    کلیدواژگان: منطقه خلاق، گردشگری صنعتی، خلاق، گردشگری، شهرستان یزد
  • سروش کرمی، عباس فخرایی، روح الله امید قانع صفحات 41-66
    این پژوهش سعی دارد بر مبنای شاخص های ارائه شده توسط نظریه رشد هوشمند شهر به ارزیابی طرح های توسعه و عمران در ایران بپردازد و میزان همسو بودن این اسناد را به عنوان جامع ترین و مهمترین سند توسعه ی شهر با دیدگاه رشد هوشمند پایش نماید. روش این تحقیق تحلیلی- تطبیقی و بر مبنای آمار استنباطی به دست آمده از تحلیل و کدگذاری داده های سه دوره طرح های توسعه و عمران شهر مشهد و تلفیق آنها به روش ارزیابی چند معیاره و سلسله مراتبی AHPمی باشد. نتایج پژوهش نشان می دهد که از بین 4 شاخص انتخاب شده به دلیل وجود داده های قابل استناد در ایران از بین شاخص های ده گانه رشد هوشمند، اهمیت شاخص «توسعه درون زا قوی و مستقیم به سمت جوامع موجود» با توجه به شرایط و نیازهای فعلی جامعه شهری در ایران از بقیه شاخص ها بطور چشم گیری بیشتر می باشد. از دلایل آن شاید بتوان به این مورد اشاره کرد که با استفاده از مولفه ی توسعه به درون بتوان به سایر مولفه ها از جمله حفظ زمین های باز، کاربری مختلط، ساختمان های فشرده دست پیدا کرد. همچنین، با توجه به ضرایب اهمیت مولفه های بررسی شده، مشخص شد که دوره ی برنامه ریزی طرح جامع مهرازان در بازه ی زمانی 69-1349 در مجموع تطابق و همسویی بیشتری با شاخص های رشد هوشمند داشته است.
    کلیدواژگان: رشد هوشمند، برنامه ی توسعه و عمران، AHP، شهر مشهد
  • رضا دوستان، بهلول علیجانی صفحات 67-92
    تعیین شاخص های اقلیمی و مطالعه ی پیوند از دور از روش های مهم در راستای هدف علم اقلیم شناسی همدید می باشد. مهم ترین این شاخص ها برای اقلیم ایران کدامند؟ برای این هدف، داده های رقومی روزانه ی ارتفاع ژئوپتانسیل برای سطوح مهم جوی از مرکز ملی پیش بینی محیطی و تحقیق جوی آمریکا برای دوره ی 63 ساله(1948-2010) و داده های روزانه ی دما و بارش برای 43 ایستگاه دیده بانی همدید در دوره ی 30 ساله( 1977-2008) از هواشناسی ایران دریافت شد. با استفاده از روش تحلیل مولفه ی اصلی، شاخص های مهم جوی در محدوده ی جغرافیایی 10 تا 70 درجه عرض شمالی و 10 تا 80 درجه طول شرقی برای نیمه ی سرد سال (پاییز و زمستان)شناسایی و با روش همبستگی، چگونگی و اهمیت هر کدام از این شاخص ها در اقلیم ایران تعیین گردید. نتایج نشان داد، هفت شاخص جوی در نیمه ی سرد سال در محدوده ی جغرافیایی مطالعه وجود دارند و مهم ترین آنها برای اقلیم ایران به ترتیب از شروع فصل سرما تا اواسط ماه نوروز شامل، شاخص آسیای مرکزی، سیبری شمالی، اروپای غربی، آناتولی و مدیترانه ی غربی می باشند. بیشترین تاثیر را شاخص ها بر اقلیم دمایی ایران دارند و تاثیر بارشی آنها به شکل ناحیه ای می باشد. بالاترین ارتباط بارشی را ساحل دریای خزر با شاخص آسیای مرکزی و اسکاندیناوی – مرکز آسیا به ترتیب در پاییز و زمستان وکل ایران با شاخص مدیترانه ی غربی دارند. بنابراین با توجه به اصل تابلر در جغرافیا، مراکز و شاخص های مهم جوی اقلیم ایران در محدوده ی های نزدیک به ایران استقرار داشته و اهمیت آنها بیش از شاخص های اقلیمی در فاصله خیلی دور می باشد.
    کلیدواژگان: شاخص اقلیمی، پیوند از دور، اقلیم ایران
  • میرنجف موسوی، فاطمه سادات کهکی صفحات 93-120
    توسعه ی اقتصادی عادلانه، مهمترین هدف نظام اقتصادی اسلام است و آمایش یک نوع برنامه ریزی توسعه است که در چهارچوب هدف ها و سیاست های توسعه ی ایرانی اسلامی (با رویکرد عدالت محوری) در پی از میان برداشتن عدم تعادل های منطقه ای و نابرابری های اجتماعی و اقتصادی تلاش می کند. هدف تحقیق سنجش وضعیت نابرابری منطقه ای در شهرستان های استان خراسان رضوی و همچنین بررسی میزان اثرگذاری هریک از شاخص های توسعه ایرانی اسلامی (عدالت اقتصادی، عدالت اجتماعی، عدالت کالبدی، عدالت اکولوژی و عدالت فرهنگی) با رویکرد عدالت محوری در تحقق آمایش سرزمین استان و در نهایت اولویت سنجی شاخص های توسعه ی ایرانی اسلامی در تحقق آمایش سرزمین استان خراسان رضوی است. نوع تحقیق کاربردی و توسعه ای و روش بررسی آن توصیفی- تحلیلی و پیمایشی است. جامعه ی آماری متخصصین جغرافیایی، اقتصادی و اجتماعی و حجم نمونه ی120 پرسشنامه است که بر اساس روش نمونه‎گیری تصادفی انجام شد و همچنین تعداد 40 شاخص تلفیقی توسعه مستخرج از سالنامه است. روش جمع آوری داده ها، کتابخانه ای و میدانی (پرسشنامه) است. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از مدل سازی معادلات ساختاری (LISREL)، فرایند تحلیل شبکه ای (ANP)، آنتروپی شانون، مدل (VIKOR)، تحلیل خوشه ایو ضریب پراکندگی است. نتایج حاصل از مدل ویکور نشان می دهد که نابرابری و عدم تعادل منطقه ای در بین شهرستان ها وجود دارد و با توجه به نتایج معادلات ساختاری و تحلیل شبکه ای، مولفه عدالت اکولوژیکی با میزان ضریب مستقیم و مثبت (99/0) به عنوان اولویت اول و تاثیرگذارترین مولفه در تحقق آمایش سرزمین در استان خراسان رضوی شناخته شد و از آنجا که آمایش خود یک برنامه ریزی برای مناطق با توجه به پتانسیل ها و قابلیت های مناطق است اگر در برنامه های توسعه ماهیت اولویت ها به توسعه ایرانی اسلامی (عدالت محوری) تغییر جهت پیدا کند زمینه ی تحقق آمایش سرزمین در استان فراهم می شود.
    کلیدواژگان: توسعه ی ایرانی اسلامی، نابرابری، عدالت اجتماعی، آمایش سرزمین، خراسان رضوی
  • صمد امامقلی زاده، راضیه کریمی دمنه، خلیل اژدری صفحات 121-140
    برآورد دبی بار رسوبات معلق رودخانه ها به دلیل تاثیرگذاری بر طراحی و مدیریت سازه های آبی، در مهندسی آب، هیدرولیک و محیط زیست مهم می باشد. تاکنون تلاش های گوناگونی جهت برآورد دقیق بار رسوبات معلق توسط پژوهشگران انجام شده است که برای مثال می توان به برقراری رابطه بین دبی جریان و دبی رسوب اشاره نمود. مشکل این روش، عدم قطعیت آن می باشد. از این رو، شماری از محققان به روش های هوشمند و الگوریتم های تکاملی، روی آورده اند. در پژوهش حاضر به منظور پیش بینی بار رسوب معلق ایستگاه های هیدرومتری جلوگیر و پای پل واقع در بالادست سد مخزنی کرخه، روش برنامه ریزی بیان ژن مورد استفاده قرار گرفت و نتایج به دست آمده با نتایج روش های منحنی سنجه رسوب و فائو مقایسه گردید. برای انجام این کار داده های دبی جریان، دبی رسوب و ارتفاع باران دو ایستگاه بین سال های 1390-1365 جمع آوری شد. برای اجرای مدل برنامه ریزی بیان ژن دو سناریو تعریف گردید. در سناریوی اول از اطلاعات دبی جریان و دبی رسوب ایستگاه ها استفاده شد و در سناریوی دوم از اطلاعات ارتفاع باران حوضه ی آبریز نیز استفاده گردید. نتایج نشان داد سناریوی دوم عملکرد بهتری در مقایسه با سناریوی اول داشته است. همچنین، مقایسه ی نتایج اجرای این مدل در بخش آزمون سناریوی دوم نشان داد که این روش نسبت به روش منحنی سنجه رسوب، میزان خطای RMSE و MAEرا به مقدار 91% و 94% برای ایستگاه هیدرومتری جلوگیر و 60% و 71% برای ایستگاه هیدرومتری پای پل کاهش داده است. مقایسه همین نتایج با روش فائو نیز نشان دهنده ی کاهش خطای RMSE و MAE به میزان 92% و 96% برای ایستگاه هیدرومتری جلوگیر و 85% و 95% برای ایستگاه هیدرومتری پای پل می باشد.
    کلیدواژگان: ایستگاه هیدرومتری پای پل، ایستگاه هیدرومتری جلوگیر، بار رسوب معلق، برنامه ریزی بیان ژن، رودخانه کرخه
  • الناز سرخیلی، مجتبی رفیعیان، علی اکبر تقوایی صفحات 141-158
    ابرپروژه های شهری، کنشگران و ذی نفعان متعددی شامل مسوولین امور شهری، سرمایه گذاران، طراحان، پیمانکاران، مالکین و شهروندان را بطور مستقیم و غیر مستقیم درگیر خود می سازند. لذا شناخت درست ذی نفعان و پذیرش اجتماعی از عوامل مهم موفقیت ابرپروژه های شهری است. شهر مشهد، پروژه های بزرگ مقیاس متعددی را طی دو دهه ی اخیر تجربه کرده است و با وجود طرح انتقادات نسبت به تفکر حاکم بر فرایند تعریف و تصویب الگوی نوسازی و توسعه در این پروژه ها، قلمرو و تعداد این پروژه ها در حال گسترش است. در این مقاله، با هدف بررسی وضعیت مدیریت تعارض در ابرپروژه های مشهد، از طریق نظریه زمینه ای به بررسی سه پروژه نوسازی شهدا، نوسازی مجد و پروژه منطقه ی گردشگری سپاد پرداخته شده است. اطلاعات مورد نیاز برای پاسخ گویی به سوالات پژوهش که شامل چگونگی حضور و چگونگی الگوی مدیریت تعارض کنشگران مختلف در هر پروژه است، از طریق مصاحبه نیمه سازماندهی شده با کنشگران مختلف در این پروژه ها گردآوری شد. طبق نتایج پژوهش، الگوی مدیریت تعارض در ابرپروژه های مشهد بیش از همه مبتنی بر اجتناب از بروز تعارض یا رقابت با تعارض بوده و الگوی توافق عمدتا در تعارضات با سازمان ها، سرمایه گذاران، سازندگان و مالکان عمده به کار گرفته شده است.
    کلیدواژگان: ابرپروژه های شهری، مدیریت تعارض، مشارکت ذی نفعان، مشهد
  • رعنا صمدی مقدم، مریم ده بزرگی، رضا نوزعیم، محمد محجل صفحات 159-180
    به منظور تعیین میزان فعالیت تکتونیکی جوان هر منطقه می توان به کمک اندازه گیری های کمی، چشم اندازهای سطح زمین را بررسی و شاخص های مورفولوژیک را محاسبه کرد. از جمله مهم ترین عناصری که در طبیعت متاثر از فعالیت های زمین ساختی هستند، رودخانه ها و شبکه های زهکشی می باشند. در این مطالعه نیز به منظور بررسی سطح فعالیت تکتونیکی اخیر منطقه شیرگشت، 6 اندیس مورفومتریک شامل گرادیان طولی رودخانه ای (SL)، میزان کج شدگی حوضه (Af)، انتگرال هیپسومتری و نمودار هیپسومتری (Hi)،نسبت پهنای کف دره به ارتفاع دره (Vf)، نسبت شکل حوضه (Bs)و سینوسیته پیشانی کوهستان (J)اندازه گیری شده و نتایج آن با مطالعات لرزه خیزی بر روی گسل کلمرد در شمال بلوک طبس (ایران مرکزی) تلفیق شده است. به همین جهت در ابتدا بر روی مدل رقومی ارتفاعی Aster DEM با وضوح 30متر در محیط ArcGISآماده سازی لازم صورت گرفته و 89 حوضه های آبریز و نیز طولانی ترین مسیر احتمالی عبور رودخانه برای هر حوضه استخراج گردیده و سپس اندیس های مورفومتریک مذکور اندازه گیری شده است. نتایج حاصل از اندازه گیری های صورت گرفته پس از تدقیق با بررسی صحرایی نشانگر فعالیت بالای تکتونیکی در ناحیه ی نونگ کوه، کوه پیرحاجت می باشد.گسل کلمرد نیز دارای فعالیت بعد از نئوژن می باشد. وقوع زلزله های 100 سال اخیر بر روی گسل های نام برده گواهی بر این مدعا می باشد.
    کلیدواژگان: فعالیت تکتونیکی، شاخص های ژئومورفولوژیک، GIS، گسل کلمرد، ایران مرکزی
  • کبری کریمی، اسماعیل کرمی دهکردی صفحات 181-196
    مشارکت جوامع روستایی عامل مهمی در پیشبرد طرح های منابع طبیعی محسوب می گردد. پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان مشارکت بهره برداران در مراحل مختلف اجرای طرح های مرتع داری و عوامل موثر بر آن انجام شد. این مطالعه با استفاده از یک پژوهش توصیفی- همبستگی در خانوارهای روستایی بهره بردار از مراتع شهرستان ماهنشان در روستاهایی که طرح های مرتع داری در آن ها اجرا شده و یا در حال اجرا بود، صورت گرفت. با استفاده از یک روش نمونه گیری چند مرحله ای از بین 1280 نفر بهره بردار 204 نفر به عنوان نمونه انتخاب گردیدند و با کمک ابزار پرسشنامه مورد مصاحبه قرارگرفتند. روایی محتوای پرسشنامه با استفاده از نظرات متخصصان مرتبط و روایی سازه براساس تحلیل روایی همگرایی به دست آمد، همچنین پایایی آن با استفاده از آزمون راهنما و محاسبه ضریب کرونباخ آلفا (75/0 تا 95/0) صورت گرفت.به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS20استفاده گردید.
    نتایج نشان داد مشارکت یا دخالت دادن مردم در پروژه های حفاظت مراتع پایین و بیشتر به صورت انفعالی بوده است. مشارکت خانوارها رابطه ی مستقیم معنی داری با دارایی های فیزیکی همچون سطح اراضی زراعی آبی و باغی، تعداد کندوی زنبور عسل و تعداد طیور؛ میزان استفاده از خدمات حمایتی همچون اعتبارات (بیمه و وام)، نهاده های یارانه دار یا رایگان (بذر، سم، نهال و کود)، ترویج به واسطه ی اطلاعات دریافت شده از فیلم های آموزشی و شرکت در دوره های ترویجی؛ دانش مردم درباره ی اهمیت مراتع؛ عضویت در نهادهای اجتماعی روستا و سن پاسخگو داشت. بر اساس تحلیل رگرسیونی گام به گام، متغیرهای تبیین کننده مشارکت بهره برداران در طرح های مرتع داری عبارتند از: تعداد دوره های شرکت کرده، سطح کشت محصولات زراعی آبی، سن پاسخگو، استفاده از بیمه، عضویت در نهادهای اجتماعی روستا و میزان دریافت اطلاعات از طریق فیلم های ترویجی.
    کلیدواژگان: طرح های مرتع داری، ارزیابی، مشارکت، بهره برداران روستایی
  • مجید اکبری، مریم جعفری مهرآبادی، مرضیه طالشی انبوهی، نوبخت سبحانی صفحات 197-220
    با شروع قرن بیست و یکم به دلیل وجود زیرساخت های اقتصادی، بهداشتی، امنیتی، ارتباطی گردشگری به یکی از سه صنعت برتر دنیا تبدیل شده است. هدف از این تحقیق، سنجش ‎کارایی‎ ‎نسبی شهرستان های استان آذربایجان شرقی از لحاظ زیرساخت های گردشگری بود. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش جمع آوری داده ها و ماهیت از نوع توصیفی - تحلیلی محسوب می گردد. اطلاعات مورد نیاز به روش کتابخانه ای و اسنادی جمع آوری شد. محدوده ی جغرافیایی پژوهش را 19 شهرستان استان آذربایجان شرقی تشکیل می دهد. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از مدل های آنتروپی شانون، تحلیل پوششی داده ها (DEA)، ماتریس کارایی متقاطع و از نرم افزار Dea slover استفاده شده است.
    نتایج این پژوهش نشان داد در بین شهرستان های استان آذربایجان شرقی از لحاظ زیرساخت های گردشگری به ترتیب شهرستان های تبریز، مراغه و میانه با بیشترین میزان کارایی 824/0، 865/0 و 919/0، جایگاه اول تا سوم و شهرستان های هشترورد، ورزقان و چاروایماق با میزان کارایی 597/0، 544/0 و 471/0، جایگاه هفدهم تا نوزدهم را به خود اختصاص داده اند. همچنین در سطح استان در بین شهرستان ها از نظر توزیع زیرساخت های گردشگری عدم تعادل وجود دارد بطوری که 29/0 کارا، 38/0 نیمه کارا و 33/0 ناکارا هستند. علت اصلی ناکارایی شهرستان ها، استفاده ی بسیار زیاد از ورودی ها در قبال تولید اندک خروجی هاست. بطور کلی، راه حل اصلی رفع نابرابری ها و رساندن مناطق ناکارا به مرز کارایی، پیروی از موازین عدالت اجتماعی در همه ی ابعاد و الگو قرار دادن شهرستان های کارا از بعد عملکرد از لحاظ زیرساخت های گردشگری است تا از این راه، تصمیم گیری ها همسو با توسعه ی یکپارچه ی مناطق مختلف استان باشد.
    کلیدواژگان: کارایی، گردشگری، زیرساخت های گردشگری، تحلیل پوششی داده ها (DEA)، استان آذربایجان شرقی
  • غلامحسن جعفری، فاطمه بختیاری صفحات 221-242
    تحلیل ژئونروتیک حوضه ی آبی قزل‏اوزن در شمال غربی کشور، با استفاده از آمار و اطلاعات اقلیمی منطقه و به کمک نرم افزارهای Arc Gis، Surfer و Excell به صورت تحلیل هیدرو-ژئونروتیک درآمده است. در این مقاله برای بررسی سیستم نروتیک شبکه ی زهکش، از روابط هیدرولوژی و داده های اقلیمی استفاده گردیده است. کل حوضه قزل اوزن با در نظر گرفتن محل اتصال سرشاخه های اصلی، به 56 زیر حوضه تقسیم شد. توپوژئونرون، پالئوژئونرون و ژئونرون های مجازی، بر اساس ساختارهای الگوی آبراهه ای و سطوح فرسایشی مشخص گردید. نتایج حاکی از آن است که حدود 3792 کیلومترمربع آن، در کواترنر بارش جامد دریافتی خود را در یخچال بلوکه کرده و مواد بلوکه شده به گونه ای دیگر در تحول ناهمواری ها نقش داشته اند. لندفرم های غالب چنین وضعیتی به صورت سیرک های یخچالی بوده است.
    در پایین دست چنین لندفرم هایی علی رغم شیب مناسب، کاوش خطی آب به فرایند سطحی یخچالی تبدیل شده و دره های U شکل را ایجاد کرده و گاه یخچال به صورت صفحه ای عمل کرده و درمجموع لندفرم هایی را شکل داده که به عنوان ژئونرون های مجازی یاد می شود. با تغییر اقلیم منطقه در کواترنری و آب شدن ورقه های یخی در میانه ی حوضه قزل‏اوزن، نرون های ینکی کند و قلعه چای به عنوان توپوژئونرون ایزوله عمل نموده، درواقع خود به صورت حوضه های مستقلی داخل حوضه قزل اوزن درآمده اند. پایاب زنجان رود، میانه و در امتداد اصلی قزل‏اوزن از بیجار تا میانه تحلیل برنده بوده و مقدار آبی که دریافت می‏کنند بسیار کمتر از آبی است که از آن‏ها خارج می‏شود و اگر نبود رودخانه هایی همچون انگوران چای، قلعه‏چای، قرقون‏چای و غیره رودخانه کاملا خشک می‏شد.
    کلیدواژگان: نرون، سیناپس، سیستم، بیجار، قزل اوزن
  • حمید علی پور، آرش ملکیان، میرمسعود خیرخواه زرکش، سعید قره چلو صفحات 243-268
    فرسایش و رسوب زایی یکی از مشکلات مهم در مدیریت حوزه های آبخیز کشور می باشد. فرسایش و پیامدهای ناشی از آن، با تشدید بهره برداری انسان از طبیعت از اوائل قرن بیستم، آثار منفی خود را بر اکوسیستم حیاتی وارد ساخته است. مطالعات فرسایش خاک به علت پیامد های نامطلوب زیست محیطی و اقتصادی، شور شدن تدریجی اراضی، از بین رفتن پوشش گیاهی، کاهش حاصلخیزی خاک، افزایش فرسایش و رسوب گذاری، آلودگی شیمیایی خاک و آثار سوء بر مدیریت پایدار اراضی، اهمیت قابل توجهی پیدا کرده است. جهت برآورد میزان فرسایش و رسوب در زیرحوزه ها و حوزه ی آبخیز ایور استان خراسان شمالی از مدل MPSIAC بر اساس نه فاکتور زمین شناسی، خاک،آب و هوا، رواناب، پستی و بلندی، پوشش زمین، استفاده از اراضی، وضعیت فرسایش سطحی و فرسایش رودخانه ای و انتقال رسوب استفاده شد. بطوری که پس از مشخص شدن نقشه واحد کاری امتیازات مربوط به عوامل نه گانه مدلدر هر واحد کاری برآورد و در هر واحد کاری مقدار رسوب محاسبه گردید. سپس با میانگین وزنی از واحدهای کاری مقدار رسوب برای هر زیرحوزه و کل حوزه برآورد گردید و در نهایت با محاسبه SDRبرای حوزه و زیرحوزه ها مقدار فرسایش محاسبه گردید. با توجه به نتایج حاصل مقدار متوسط فرسایش در کل منطقه به میزان 01/7 تن بر هکتار بر سال و زیرحوزه های I′9 و I′10با داشتن حدود 14 تن فرسایش سالیانه ی خاک، بیشترین مقدار فرسایش را دارا می باشند. از میان رخساره های ژئومرفولوژی نیز رخساره های مسیل با داشتن فرسایشی معادل 32/45 تن بر هکتار اختلاف فاحشی با سایر رخساره ها دارد. زیرحوزه I 9و I 10با مقادیر رسوبدهی بالای 7 تن بر هکتار در سال بیشترین مقدار تولید رسوب را به خود اختصاص داده اند. مقدار متوسط رسوبدهی در کل منطقه به میزان 95/2 تن بر هکتار بر سال و طبقه رسوبدهی متوسط بیشترین مساحت حوزه را به خود اختصاص داده است. واحدهای زمین شناسی Qal (بستر رودخانه) دارای بیشترین مقدار فرسایش می باشد. میزان فرسایش در مناطق مرتفع و سراب حوزه به دلیل بارندگی بیشتر نسبت به نقاط خروجی و پست ترحوزه افزایش می یابد. با افزایش حجم رواناب خصوصا در بخش های پایینی حوزه میزان فرسایش به شدت افزایش خواهد یافت. از مهمترین عوامل فرسایش و تولید رسوب در حوزه آبخیز ایور نوع تشکیلات زمین شناسی خصوصا در بخش های خروجی حوزه می باشد. وجود تشکیلات حساس مارنی که در برخی مناطق بطور کامل در سطح زمین ظاهر شده اند و در برخی نقاط نیز در محدوده ی فرسایش های آبراهه ای ظهور پیدا نموده اند، از دلایل وجود فرسایش طبیعی در منطقه می باشد. در بخش های خروجی حوزه میزان فرسایش افزایش یافته و در طبقات زیاد و خیلی زیاد قرار می گیرند.
    کلیدواژگان: فرسایش، رسوب، MPSIAC، حوزه ی آبخیز ایور
|
  • Mozaffar Sarrafi, Mohammad Hosein Sharifzadegan, Naser Nejati Pages 1-18
    Problems faced with the metropolitan in recent decades and the inability of municipal managers to solve these problems, draw the attention of theorists to a scale beyond the metropolis, i.e. was attracted to the region level. A new spatial global phenomena in the region, is a structure is interpreted as "city-region". The clear and exact meaning of this phenomenon has always been faced with confusion. So, the aim of this study was to explore the concept of city-region and also find the answer to this question that according to the requirements of the city-region's concept, can this term be used for metropolitan area of Iran (Mashhad metropolitan region) or not. Thus, firstly, different definitions of city-regions and the roles and functions assigned to it in the specialized literature have been reviewed. In this transition, the three main components of functional relationships, management relationship and global competitiveness were extracted and summarized. Comparative analysis of these components with the features of management and spatial planning system in Mashhad metropolitan suggests that only the functional relationship applies to metropolitan cities of this region. In fact, the feature of governmental – institutional integrity has not been observed in Mashhad metropolitan district on one hand and on the other hand, this district has not the required capacities for entering in to the discussions relevant with the world Competitiveness, therefore, it can be said that the Competitiveness feature at cross regional does not apply for Mashhad metropolitan district. Therefore, it is recommended to use the term of "metropolitan regions" instead of "city-region" in Iran.
    Keywords: City, region, Metropolitan region, Regional governance, Global competitiveness, Mashhad metropolitan region
  • Ehsan Dorostkar, Farah Habib, Hamid Majedi Pages 19-40
    Yazd city is faced with environment problems in natural dimension and economic problems, lack of employment and work opportunities in economical aspect. The environmental problems of Yazd city is related to the old and foreworn factories which were active in the field of construction materials. At the present time, due to their abandon, are considered as one of the environmental problems and due to their failure and being out of service are considered as one of the economical problems. The ideal aim of this research is formation of a creative region with industrial tourism and its functional aim is presenting the required proposed guidelines for development of program and creative plan with emphasis on formation of creative region with industrial tourism. In this research, for advancing each one of the considered aims of this research, different methods have been used. As general, it is possible to define the evaluation method in GIS as the following: after recognizing the current conditions of Yazd city and forming the basic data and information, by using the software for analyzing the city information, the quantitative data will be formed as quality outputs in the form of analytical maps and by using Fuzzy Logic. Then the above obtained maps , due to being qualitative have been used by grounded theory method and by coding the obtained information from the analytical maps, the integration model is prepared and the feasibility of forming creative region in Yazd city with respect to integration strategies is determined. The results indicate the theory of industrial tourism as the appropriate option for forming creative region. The cycle of creative region includes innovation, social capital, life quality and creative human capital.
    Keywords: Creative region, Industrial tourism, Creative, Tourism, Yazd city
  • Soroush Karami, Abbas Fakhraee, Rooh Allah Omidghaneh Pages 41-66
    This paper, based on the presented indices by the theory of smart growth of the city tries to assess the comprehensive plans in Iran and monitor the level of attunement of these documents (as the most important document of the city development by the view of smart growth). The method of research, is analytical – comparative, The method of research, is analytical – comparative, and based on the obtained inferential statistics from data analysis of three periods of comprehensive plans in Mashhad, and their integration with the evaluation method of multi-criteria and hierarchical AHP. The results show that among the four selected indicators, from the ten indicators of smart growth, the importance of "strong and direct development towards existing communities", According to the current conditions and needs of the urban population in Iran, is dramatically higher than the other indicators. As its reason, it can be referred to this case that by using development towards existing communities, it may achieve other components including preserving open lands, mixed use and compact construction. Also according to the coefficients of the importance of the reviewed indices, it was found that planning period of Mehrazan comprehensive planning, in the time period of 1970-1990, in total has been more consistent and aligned with the indices of the smart growth.
    Keywords: Smart Growth, Comprehensive Plan, AHP, Mashhad city
  • Reza Doostan, Bohlool Alijani Pages 67-92
    Identifying the climatic indices and study of teleconnection is an important method in association with the purpose of synoptic climatology science. What are the most important indicators for Iran's climate? For this aim, digital data of daily height for important atmospheric levels from the National Centers for environmental prediction and Atmospheric research for a period of 63 years (1948-2010) and daily temperature and precipitation data for 43 synoptic stations was received in 30years (since 1977-2008). from meteorological organization of Iran. By using the analysis method of main component the important atmospheric indices in the geographical limit of northern latitude of 10 to 70 degrees and 10 to 80 degrees of geographical east longitude for the cold half of year (fall and winter) were identified and through correlation method, the manner and importance of each one of these indices in Iran's climate were determined. The results showed that there are seven climatic indexes in the under study geographic area and the most important of them for Iran's climate from beginning of cold season up to the middle of March include the indices of Central Asia ,North Siberia, Western Europe, Anatolia and the Western Mediterranean respectively. Indicators have the greatest impacts on the temperature of Iran’s climate and their precipitation effect is zonal. Most of the precipitation relationship is between the Caspian Sea coastal area and the index of Central Asia and Scandinavia - Central Siberia respectively in autumn and winter and whole of Iran with western Mediterranean. Thus, according to tobler’s principal in geography, the centers and the most important indicators of Iran's climate are near Iran and their importance is more than the climatic indices located in far away distances.
    Keywords: Climatic indices, Teleconnection, Climate of Iran
  • Mirnajaf Mousavi, Fatemeh Sadat Kahaki Pages 93-120
    Equitable economic development is the most important purpose of the Islamic economic system and spatial planning is a kind of developmental planning that attempts to remove regional imbalances and social and economical inequality within the framework of the goals and policies of Iranian Islamic development (with the justice based approach). In this regard, the purpose of the study is to assess priorities of the Iranian Islamic development indicators (economical justice, social justice, physical justice, ecological justice and cultural justice) in the realization of spatial planning in Khorasan Razavi province as well as the assessment of development indicators in the cities of the province. And to evaluate the effect on the dependent variable of each of the indicators in order to achieve justice in various dimensions. This research is practical and developmental and its method is descriptive-analytical and survey. The population includes geographical, economical, and social experts and sample size consists of 120 professionals and also it consists of a compilation of 40 indicators derived from the yearbook based on random sampling. Method of data collection is library based and field based (questionnaire). To analyze the data, structural equation modeling (LISREL), analysis network processing (ANP), Shannon entropy, (VIKOR) model, cluster analysis and dispersion coefficient were used. The results obtained from VIKOR model show that there is inequality and regional imbalance among the cities and according to the results of structural equation modeling and network analysis, the component of ecological justice with direct and positive coefficient (0.99) was known as the first priority and the most influential component in the realization of spatial planning in Khorasan Razavi province. Since spatial planning is a program for regions based on potentials and capabilities, if in developmental programs, the nature of the priorities reorient towards Iranian Islamic development (the justice based approach), grounds for the realization of spatial planning will be provided in the province.
    Keywords: Iranian Islamic development, Inequality, Social justice, Spatial planning, Khorasan Razavi
  • Samad Imamgholizadeh, Razieh Karimi Demneh, Khalil Azhdari Pages 121-140
    Estimation of suspended sediment load of rivers due to its impact on designing and management of water structures is an important factor in water engineering, hydraulic and environment. Several attempts have been made up to now by the researchers to exact determine the suspended sediment load, for example, the establishment of relation between sediment discharge and flow discharge can be referred. The problem of this conventional method is its uncertainty. So, a number of researchers have been attempted to estimate the suspended sediment load by using intelligence methods and evolutionary algorithms. In the present research, Gene Expression Programming (GEP) was used to predict the suspended sediment load of Jelogir and Payepol stations located at the upstream of Karkheh reservoir dam. The results have been compared with sediment rating curve and FAO methods results. So, daily stream flow, suspended sediment discharge and rain height corresponding from 1986-2012 were collected and used. For this, two scenarios were defined for GEP performing. The first one has been performed by using daily stream flow and suspended sediment discharge data. The second one used the rain height information of catchment, too. The results showed that the second scenario was more accurate rather than the first one. The comparison results of test period indicated that the GEP has decreased the root mean square error (RMSE) and mean absolute error (MAE) around 91% and 94% for Jelogir station and 60% and 71% for Payepol station in relation to USBR results. Also, the results of test period denoted that GEP has decreased the RMSE and MAE around 92% and 96% for Jelogir station and 85% and 95% for Payepol station compared by FAO results.
    Keywords: Payepol station, Jelogir station, Suspended sediment load, Gene expression programming, Karkheh River
  • Elnaz Sarkheyli, Mojtaba Rafieian, Ali Akbar Taghvaee Pages 141-158
    Urban megaprojects has engaged directly or indirectly different activists and beneficiaries including urban authorities, investors, developers, planners, designers, land owners, residents and citizens. Therefore, the appropriate recognition of beneficiaries and social acceptance is of the main important factors for success of Urban megaprojects. Mashhad has experienced several megaprojects since 1990s and while this kind of urban development has criticized due to their negative consequences, the area and the number of such projects are increasing.This paper aims to assess the conflict management methods in megaprojects of Mashhad, uses grounded theory and three case studies including Majd and Shohada redevelopment projects and Sepad Tourism Zone.. The required data for answering the research questions which include the manner of presence and also the conflict management pattern of different activists in each project, were gathered by semi-structured interview with various activists in this project. The results show that the major conflict management method in Mashhad’s megaproject is mostly based on avoidance of conflict or competing with conflict and the agreement pattern has implemented organizations, manufacturers and major property owners.
    Keywords: Urban megaproject, Conflict management, Beneficiaries participation, Mashhad
  • Rana Samadi Moghadam, Maryam Dehbozorgi, Reza Nozaem, Mohammad Mohajjel Pages 159-180
    Neo tectonic activity is determined by Quantitative measurements of morphologic Indexes and analysis of landscapes. Streams and drainage basins are the most important feature which are affected by the recent tectonic activities. In this study six morphologic Indexes were measured on Kalmard Fault in north of Tabas block (central Iran), including the stream-gradient index (SL), drainage basin asymmetry (Af), hypsometric integral (Hi), valley floor width-valley height ratio (Vf), drainage basin shape (Bs) and mountain-front sinuosity (J). and its result combined with seismologic study of the Kalmrad fault. These process were carried out on Aster DEM with 30 meters resolution in ArcGIS 10.1 and 89 catchment and longest flow path of each basin were extracted. According to field data and result of measurements, Neveng-Kuh, Pirhajat-Kuh are the most active regions and Kalmard Fault has post Neogene tectonic activity. Earthquakes occurrence on these faults and magnetic faults shows recent activity of this area.
    Keywords: Tectonic activity, Geomorphologic Index, GIS, Kalmard Fault, Central Iran
  • Kobra Karimi, Ismaeel Karami Dehkordi Pages 181-196
    Participation of rural communities is considered as an important factor in the advance of natural resources projects. The present study aimed to evaluate participation of farmers in different phases of executing pasture management projects and the factors effective on them. This study was performed by the use of a descriptive-correlational research in rural households of pastures users in Mahneshan township , in which pasture management projects have been implemented or is under implementation. By using a multi phases sampling method, 204 users were selected out of 280 users as the sample and interviewed by using questionnaire. Content validity of questionare was obtained by the use of the relevant expert's view and the structure validity obtained based on the analysis of convergent validity and also its perpetuity was conducted by guide test and calculation of alpha Cronbach's coefficient (0.75-0.95). SPPS20 software was used for analysis of data. The results showed that the participation or involvement of the people in pasture protection projects is low and is more passively. Households participation has a direct significant relation with the physical assets including irrigated farming lands and orchards, number of honey bees comb, number of poultry, the amount of using supporting services including credit support services ( insurance and loan), subsidized or free institutions ( seed, poison, plants and fertilizers), extension for the information received from educational films and participate in promotional periods, public's knowledge about the importance of pastures, membership in social institutios of the villages and age of respondant . Based on the stepwise regression analysis, explanatory variables of farmer's participation in pasture management plans include: the number of participated periods, cultivated surface of irrigated crops, age of respondant, use of insurance, membership in the social institutes of the village and level of obtainign information through promotional videos.
    Keywords: Pasture management plans, Evaluation, Participation, Rural users
  • Majid Akbari, Maryam Jafari Mehrabadi, Marziye Taleshi Anboohi, Novbakht Sobhani Pages 197-220
    With the start of the 21th century, due to the existence of economical, health, security and communication infrastructures , tourism has become one of the world's top three industries. The aim of this study was to evaluate the relative efficiency of the cities of East Azarbaijan province in terms of tourism infrastructure. Current research is an applied research and data collection and analytic-descriptive methods was considered in current study. The required information were collected through library and documentary. Geographic area of research will constitute 19 cities of East Azarbaijan province. Shannon entropy models, data envelopment analysis (DEA), Matrix crossover performance and Dea slover software were used to evaluate the data. The results showed that among the cities of East Azarbaijan province, in terms of tourism infrastructures, the cities of Tabriz, Maragheh, and miyaneh with the highest performance, 0.824, 0.865 and 0.919 respectively have the first to third place and Hashtrud, Varzeghan and Charvaymaq cities with the performance rate of 0.597, 0.544 and 0.471, take place at the seventeenth to nineteenth position. Also at the provincial level in terms of distribution of tourism infrastructure there is imbalance between the cities , so that 0.29 are efficient 0.38 are semi-efficient and 0.33 are inefficient. The main reason for the inefficiency of the cities raised from high use of inputs for small production of outputs. In general, the main solution to eliminate the inequalities and upgrade of inefficient regions to an efficient border is following up the principles of social justice in all aspects and considering the efficient cities as the pattern and model in terms of tourism infrastructure in order to make the decisions in line with the integrated development of different regions of the province.
    Keywords: Efficiency, Tourism, Tourism infrastructure, DEA, East Azerbaijan province
  • Gholam Hassan Jafari, Fatemeh Bakhtiyari Pages 221-242
    Geo-neurons analysis of Ghezel Ozan basin at the north west part of Iran by using the climatic statistics and information and Arc GIS, Surfer and excel soft wares has change to hydro-geo-neurotic analysis. In this article, for studying the neurotic system of drainage network, the hydrologic relations and climatic data were used. Whole of Ghezel Ozan basin, by considering its main tributaries , is divided into 56 sub basins. Topo-geo- neuron, immemorial geo-neuron and virtual geo-neurons, were identified in accordance with the structures of basin pattern and attrition surfaces. The results showed that about 3792 square kilometers, the solid precipitation in Quaternary glaciers blocked and in some other way have played a role in the transformation of heights. The dominant landforms of such a situation has been in form of glacier circus. At the downstream of such landforms, despite of appropriate slope, linear probing surface water has changed into glacier surface process and has created U-shaped glacial valleys and sometimes glacial act as the form of ice sheet and as general forms landforms that is named as virtual geo-neuron. The neurons of Yanki Kand and Qalah Chay has acted as isolated topo-geo-neuron by the climatic change of the region in Quaternary and melting of ice surfaces in middle of Ghezel Ozan basin. Zanjan Rood downstream, middle and along the Ghazal Ozan, of Bijar until Miyaneh is degenerative and amount of water they receive is much less than the water that comes out of them and if there exists no rivers such as Anguran Chay, Qalah Chay, Qranqon Chay, Ghezel Ozan were not , the river becomes dry completely
    Keywords: Neuron, Synapse, System, Bijar, Ghezel, Ozan
  • Hamid Alipour, Arash Malekian, Mirmasood Kheirkhah Zarkedh, Saeeed Gharachelo Pages 243-268
    Erosion and sedimentation is one of the major problems in the management of watersheds of the country. Erosion and its resulting consequences, by increasing the human utilization of the nature from the early times of the twentieth century, has caused its negative effects on the ecosystem. Studies of soil erosion has a great and considerable importance due to adverse environmental and economical consequences, gradual salinity of land, loss of vegetation cover, reduced soil fertility, increased erosion and sedimentation, chemical pollution of soil and adverse effects on the sustainable management of land. For estimating the erosion and sedimentation rate in sub watersheds and Ivar watershed in South Khorasan Province, ​​MPSIAC model was used based on nine factors including geology, soil, climate, run off , ups and downs, land cover, condition of surface erosion, river erosion and sedimentation delivery. So that, after determining the working unit plan, the points relating to the nine factor's model in each working unit was estimated and also amount of sediment was calculated. Then by the weighted average of working units , the sedimentation amount for each sub watersheds and all the watersheds was estimated and finally by calculating SDR for watersheds and sub watersheds, the amount of erosion was calculated. According to the obtained results , the average erosion rate of the all area is 7.01 tons /year and the sub watersheds of I'10 and I'9 with about 14 ton annual soil erosion, have the greatest amount of erosion. Among geomorphologic faces, Masil faces with an erosion value of equivalent with 45.32 tones / hectare has a great difference with other faces. Sub watersheds I'10 and I'9 with deposition values of over 7 tons / hectare in a year have the highest amount of sediment production. The average amount of deposition in all parts of the region is 2.95 tons /hectare in a year and average deposition class has the highest proportion of the watershed area. Geology units Qal (river bed) have the highest value of erosion. Erosion value, due to high level of precipitation in high areas is increased in comparison with the outlet points and lower areas of the watershed.By increasing the runoff volume especially in the lower parts of the watershed, the erosion will increase severely. Type of the geology formation and sediment production in Ivar watershed especially in the outlet parts are the most important factors of erosion and sediment production . The existence of the sensitive formation of marl, which has appeared in all surfaces of the land, are the reason of natural erosion in the area. In outlet areas of the watershed, erosion amount is increased and are placed in great and very great classes.
    Keywords: Erosion, Sedimentation, MPSIAC, Ivar watershed