فهرست مطالب

علوم تربیتی از دیدگاه اسلام - سال چهارم شماره 2 (پیاپی 7، پاییز و زمستان 1395)
  • سال چهارم شماره 2 (پیاپی 7، پاییز و زمستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/11/04
  • تعداد عناوین: 7
|
  • فاطمه وجدانی صفحات 5-20
    هدف از انجام این پژوهش، بررسی و تبیین نظام انگیزش اخلاقی در قرآن کریم و ارائه الگویی برای آن بر اساس کتاب تفسیرالمیزاناست. روش انجام تحقیق، روش توصیفی تحلیلیاست و از شیوه استنتاج قیاسی برای پاسخگویی به سوالات تحقیق بهره گیری شده است. نتایج به دست آمده از این پژوهش، بیانگر آن است که دست کم شش منبع انگیزشی برای اخلاق ورزی وجود دارد. در این الگو، «گرایشات فطری» به منزله انگیزه پایه و مبنایی برای اخلاق ورزی مطرح می شوند. مسیر تغییرات اصلی در انگیزش اخلاقی را می توان از «مقبولیت اجتماعی» به «آسایش اخروی» و سپس «محبت الهی» در نظر گرفت. طبیعتا برای پیشرفت در هر مرحله، مشاهده و الهام گرفتن از «الگو»های متناسب، منبع انگیزشی مفیدی خواهد بود. همچنین، هر مرتبه از انگیزه ها و اعمال اخلاقی، به مرور بر اثر مداومت، «منش تقوایی» متناسب با خود را ایجاد می کند که آن هم به نوبه خود می تواند به عنوان یک منبع انگیزشی قدرتمند و مکمل وارد عمل شود.
    کلیدواژگان: قرآن کریم، الگوی انگیزش اخلاقی، منش تقوایی، منابع انگیزشی، تفسیرالمیزان
  • سیده فاطمه موسوی، غلامرضا دهشیری صفحات 21-44
    این پژوهش، با هدف بررسی مفهوم چیستی جنسیت و تبیین تفاوت های بین دو جنس، تعلیم و تربیت جنسیتی و رویکرد اسلام به تفاوت های جنسیتی و آموزش و پرورش جنسیتی با استناد به مطالعات نوین انجام شده است. روش پژوهش، روش توصیفی تحلیلی مبتنی بر منابع و متون مرتبط با موضوع پژوهش است. نتایج پژوهش نشان می دهد که غفلت از تفاوت های جنسیتی در آموزش و پرورش دختران و پسران، بدون توجه به اهداف غایی پرورشی اسلامی، موجب کمرنگ شدن فردیت افراد در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و آموزشی شده، وصول به غایت‏های تربیتی تعریف شده در این رویکرد را ناممکن می کند. فلسفه تمرکز بر تفاوت های جنسیتی از دیدگاه اسلامی، توجه به تعالی و رشد مطلوب در حوزه فردی، خانوادگی و اجتماعی در رسیدن به مقصد متعالی کمال وی به تناسب مقتضیات جنسیتی است. تفکیک جزئی در خرده‏نظام های نهاد آموزش و پرورش یا در صورت تحقق طراحی دو نظام منفک آموزش و پرورش با مدل تناسب، تعادل و تکمیل نقش های دو جنس، نقش مهمی در نمایاندن راه های متفاوت و متناسب در دست یابی به مقصد یگانه دارد.
    کلیدواژگان: جنسیت، رویکرد اسلامی، تعلیم و تربیت مبتنی بر جنسیت، تناسب، تعادل، تکمیل
  • ندا کریمیان، نیکو دیالمه، منیر تجلی صفحات 45-67
    هدف این پژوهش، شناسایی شرایط ایجاد اعتماد واقعی میان افراد در سازمان های آموزشی با تاکید بر رهنمودهای اسلامی است. روش پژوهش، کیفی است و برای تحلیل داده ها از روش تحلیل متن و کدگذاری باز استفاده شده است. جامعه و نمونه، شامل آیات و روایات مرتبط با موضوع پژوهش است که به روش نمونه گیری هدفمند از نوع متوالی انتخاب شده و حجم نمونه از طریق اشباع به دست آمده است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که در فرآیند اعتماد، ضمن اجتناب از برخی خطاهای شناختی از قبیل افراط در اعتماد، نبود شناخت موقعیت و توجه نداشتن به ویژگی های فرد مورد اعتماد، باید به مراتب اعتماد نیز توجه کرده، شناخت از موقعیت اعتماد را در نظر داشته و معیارها و صلاحیت های فرد مورد اعتماد از جمله صداقت، عدالت، پیشینه مثبت، صلاحیت متناسب، خردمندی، صراحت و شفافیت، وفاداری و خیرخواهی را مورد نظر قرار داد تا بستر اجتناب از اعتمادپنداری (کاذب) و تحقق اعتماد واقعی (اصیل) فراهم آید.
    کلیدواژگان: اعتماد، اعتماد واقعی، اعتمادپنداری، شرایط اعتماد، سازمان های آموزشی، رهنمودهای اسلام
  • حسن باقری نیا، سعید شکوری صفحات 69-94
    هدف از انجام این پژوهش، تبیین و نقد علل تلقین گرایی در نظام آموزش رسمی و غیررسمی و ارائه راهکارهای برون رفت از آن، متناسب با فرهنگ اسلامی است. روش پژوهش، روش های فلسفی تحلیل و تفسیر مفهومی (بررسی بافت یا سیاق مفهوم، تحلیل بر حسب مفهوم متضاد) و روش تحلیل استعلایی است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که عوامل موثر بر شکل گیری تلقین گرایی در آموزش رسمی، روش تدریس منفعلانه، محتوای تلقینی و استفاده ابزاری از آموزش و پرورش است. در آموزش غیررسمی نیز می توان به فرهنگ، خانواده، معیارپذیری و عوامل روانشناختی در شکل گیری تلقین گرایی اشاره کرد. راهکارهای مرتبط با کاهش تلقین گرایی در آموزش رسمی، شامل روش تدریس فعال، محتوای دانش آموز محور و تربیت شهروندی است و در آموزش غیررسمی، تعادل فرهنگی، آموزش خانواده، معیارشناسی و توجه به خودآگاهی و خودشناسی روان شناختی پیشنهاد شده است.
    کلیدواژگان: تلقین گرایی، آموزش رسمی، آموزش غیررسمی، فرهنگ اسلامی، راهکارهای برون رفت
  • مراد یاری دهنوی، فاطمه ابراهیمی شاه آبادی صفحات 95-114
    هدف از تدوین این مقاله، تبیین و تحلیل مفهوم تربیت جنسی و موانع و راهکارهای مربوط به آن از منظر کارشناسان تربیتی مدارس متوسطه شهر کرمان است. در این راستا بر اساس روش پدیدارشناسی و شیوه نمونه گیری هدفمند، تجربه زیسته 12 نفر از مشاوران، معاونان پرورشی و دبیران دینی مدارس از طریق مصاحبه نیمه ساختار یافته جمع آوری شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که چهار مولفه اصلی تربیت (تبیین، ارائه معیار، تحرک درونی و نقادی) که وجه ممیزه تربیت از شبه تربیت است، به درستی تحقق نیافته است. از دلایل نامطلوب بودن تربیت جنسی در جامعه، دو عنصر مهم «عامل نبودن متصدیان تربیت به اصول اخلاق جنسی» و «ضعف شدید در میزان آگاهی آن ها از نحوه تحقق تربیت جنسی» است. لازم به ذکر است به دلیل عملکرد نامطلوب مسئولان تربیت در زمینه تبیین (مولفه اول تربیت) که دارای عناصری همچون (ویژگی های تبیین کننده، شناخت مخاطب و روش های تبیین) است، سایر مولفه ها نیز به درستی شکل نگرفته اند.
    کلیدواژگان: تربیت جنسی، کارشناسان تربیتی، پدیدارشناسی، دانش آموزان
  • زهرا نورانی، سوسن کشاورز صفحات 115-137
    این مقاله با هدف مقایسه مبانی هستی شناسی و معرفت شناسی «کارل پوپر» با مبانی فلسفی ذکر شده در آموزه های اسلامی، به بیان مبانی فلسفی این اندیشمند می پردازد. علت انتخاب پوپر در این مقاله، نفوذ گسترده اندیشه های این فیلسوف به ویژه بعد از انقلاب اسلامی در بین صاحب نظران و اقبال گسترده به ترجمه آثار او در داخل کشور است. روش به کار گرفته شده از نوع قیاسی - استنتاجی، جامعه آماری شامل کتب و مقالات معتبر و سند مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران و نمونه گیری این پژوهش از نوع نمونه گیری هدفمند است. نتایج به دست آمده نشان می دهد که تفاوت های اساسی از منظر وجود واقعیت (وجود فی الجمله واقعیت و وجود مسلم و بدیهی جهان)، تقسیم واقعیت (وجود جهان های سه گانه و مراتب و سطوح هستی) و حرکت تکاملی طبیعت (حاصل از آزمون و حذف خطا و حرکت مداوم به سوی کمال مطلق)، در هستی شناسی و تفاوت های دیگری از منظر علم به واقع (ابطال امکان معرفت یقینی و امکان شناخت هستی)، حقیقت تشکیکی علم، ملاک علم به واقع (موفقیت در آزمون و مطابقت با مراتب گوناگون واقعیت)، نقش عالم در علم (کاشفیت و مبدع علم)، پویایی علم (پویایی و ثبات علمی)، منابع شناخت، توانایی عقل ورزی (خردورزی انتقادی و توانایی تعقل در عرصه نظر و عمل) و محدودیت های شناخت در معرفت شناسی دو دیدگاه وجود دارد.
    کلیدواژگان: کارل پوپر، مبانی هستیشناسی، مبانی معرفتشناسی، آموزه های اسلامی، دیدگاه تربیتی
  • دلارام بدیعی، مریم سادات فاتحی زاده صفحات 139-156
    پژوهش حاضر با هدف تعیین رابطه تجربه معنوی با سبک های مقابله با استرس و ابعاد آن در بین دانشجویان دانشگاه رازی کرمانشاه انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی - همبستگی و جامعه آماری پژوهش، تمامی دانشجویان دانشگاه رازی کرمانشاه در سال تحصیلی 95-1394 هستند که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای، تعداد 120 دانشجو انتخاب شده اند. ابزارهای جمع آوری داده ها؛ پرسشنامه تجربیات معنوی «غباری و همکاران» (1384) و مقیاس سبک مقابله ای «لازاروس و فولکمن» (1984) است. داده ها به روش رگرسیون همزمان و ضریب همبستگی پیرسون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است که یافته ها نشان می دهد بین تجربه معنوی و سبک مقابله با استرس، همبستگی مثبت معناداری (396/0 r=،001/0P<) وجود دارد. همچنین بین تجربه معنوی و مقابله مستقیم (208/0r=)، فاصله گرفتن (303/0r=)، خودکنترلی (247/0r=)، حمایت اجتماعی (294/0r=)، پذیرش مسئولیت (266/0r=)، حل مسئله (308/0r=) و ارزیابی مجدد (499/0r=)، همبستگی مثبت معناداری در سطح 05/0 P< وجود دارد. این در حالی است که در یافته ها، بین تجربه معنوی و بعد گریز - اجتناب رابطه معناداری مشاهده نمی شود. با توجه به نقش تجربه معنوی در پیش بینی سبک مقابله با استرس و رابطه ابعاد آن با تجربه معنوی، می توان با ایجاد چنین ظرفیت هایی در موقعیت های آموزشی، سبک های مقابله ای را در دانشجویان ارتقاء بخشید.
    کلیدواژگان: تجربه معنوی، سبک های مقابله با استرس، مقابله مستقیم، مقابله گریز، اجتناب
|
  • Pages 5-20
    The purpose of this study was to investigate and explain a moral motivational system in Quran and to provide a model based on Almizan. The research method was descriptive-analytical one. It was utilized syllogistic deduction method to answer to the research questions. The results indicated that there are at least six motivation sources for morality in the derived model. As such the "natural inclinations" is the fundemental motivation for morality. The moral motivation changes from "social acceptability" to "otherworldly comfort" and then, "love of God". To move through each level, observation of appropriate models and being inspired by them ”, are considered as useful sources of motivation. As a result of persistence, each level of moral motivation and actions gradually begings to develop its own appropriate "piety character", which in turn can serve as a powerful and complementary source of motivation.
    Keywords: Holy Quran, moral motivation model, piety character, motivation sources, Almizan
  • Pages 21-44
    This research was administrated with the purpose of studying the concept of gender and explaining the gender differences, gender-based education and Islamic approach to gender differences according to new studies. The research method was descriptive and analytical based on relevant sources and literature on the subject. The results of study showed that neglect of gender differences in education of girls and boys, regardless of ultimate goal of Islamic education undermines the individuality of people in social, economic, cultural and educational dimensions, and makes it impossible to achieve to the defined educational final goals in this approach. The philosophy of focus on Islamic approach to gender differences is paying attention to development and actualization in personal, family and social domains in achieving to excellency in accordance with gender requirements. Partial separation in the subsystem of education or if it is possible, designing two separate systems of education in accordance with the model of fitness, balance and complementary of two gender roles, are important in displaying different and suitable paths in achieving to unique goal.
    Keywords: gender, Islamic approach, gender, based education, fitness, balance, complementary
  • Pages 45-67
    The purpose of present study was to identify under which condition trust is built in educational organizations with an emphasis on Islamic guidelines. To analyze data of this qualitative study, it was utilized content analysis and open Encoding methods. The statistical population included the verses of Quran and Hadith about trust. It was used consecutive purposeful sampling technique and the sample size was obtained through the saturation. The results showed that building trust in educational organizations, on one hand it should be avoided making some cognitive errors such as over-trusting, lack of understanding of the situation, and paying little attention to the individual characteristics of trusted persons. On the other hand, it should be considered the levels of trust, recognition of position of trust, and the characteristics and competencies of trustworthy people such as following qualities: honesty, justice, positive history, appropriate qualifications, wisdom, being direct, transparency, loyalty and good-will in order to avoid the imagined or false trust and achieve a real or genuine one.
    Keywords: Trust, real trust, imagined trust, position of trust, educational organizations, guidelines of Islam
  • Hassan Bagherinia Pages 69-94
    The purpose of this research was to explain and critique the causes of indoctrination in formal and informal education systems and to offer solutions that are compatible with Islamic culture. To do so, it was utilized philosophical conceptual analysis and interpretation (reviewing the context or registering of concept, and analyzing based on the contrast concepts) as well as transcendental analysis methods. The results indicated passive teaching methods, indoctrinating contents, and misuse of education are the influential factors on formation of indoctrination in formal education. While in informal education culture, family, passive acceptance of criteria and also psychological factors influenced on formation of indoctrination. Active teaching methods, student-centered content, and citizenship education are the solutions that would reduce indoctrinating oriented in formal education. To avoid indoctrination in informal education following solutions are offered: cultural moderation, family education, criteria recognition in this domain and paying attention to psychological self-awareness and self-discovery.
    Keywords: indoctrination, formal education, informal education, Islamic culture, solutions
  • Morad Yari Dehnavi Pages 95-114
    The purpose of this study was to explain and analyze the concept of sex education and its obstacles based on educational experts’ perspectives in secondary schools in Kerman. To do so, through the phenomenological method and purposive sampling, lived experiences of twelve educational experts via semi-construct interview were collected.The results revealed four criteria for the concept of education: explanation, criteria for offering sex education, inner motivation and critical view. However, these criteria that distinguish education from pseudo-education have not been well fulfilled. There are two main reasons why sex education has become ineffective: 1) people who are in charge of sex education are not commit to sex ethic codes and 2) they have limited knowledge about how to fulfill the sex education goals. It is worth to mention that as a consequence of unsatisfactory performance of the education authority in ‘explanation’ as the first component of education, other components have not yet well developed.
    Keywords: Sex education, educational experts, phenomenology- students
  • Zahra Noorani, Soosan Keshavarz Pages 115-137
    This paper aimed to explain Karl Popper's philosophical foundations through comparing his ontological and epistemological principles and those outlined in the religious teachings of Islam. Popper was chosen to be studied in this paper due to a great influence of his ideas amongst experts - particularly after the Islamic Revolution of Iran – as well as owing to the considerable interest in translating his works in Iran. The methodology used in this study was analytical-deductive. The research population consisted of books, authentic papers and documents pertaining to the theoretical foundations of fundamental changes in the Islamic Republic of Iran’s formal and public education system. It was also utilized purposive sampling method. The research findings showed that there are fundamental differences between the two views as follows: differences regarding the existence of reality (i.e., the axiomatic existence of reality and the self-evident existence of the universe); categorizing reality (into three worlds and the different levels of the universe) and the evolution of nature in ontology (as a result of trial and error elimination method and constant spiritual movement towards absolute perfection). It was also found some other differences listed below: differences in knowledge of reality (nullifying the possibility for gaining knowledge of self through a kind of cognition, i.e., al-ilm yaghini; the possibility of gaining knowledge of the universe), the uncertain nature of knowledge, the criterion for knowledge of reality (succeeding in trial and error method and compatibility with the different levels of reality); the role of universe in knowledge (exploratory and inventive nature of knowledge); the dynamic nature of knowledge (the dynamic yet stable nature of knowledge); the sources of knowledge, the reasoning ability (critical reasoning and the ability to reason in theory and practice), and the limitations in realizing the epistemologies of the two views.
    Keywords: Karl Popper, Epistemological Foundations, Ontological Foundations, Religious Teachings of Islam, Philosophy of Education
  • Pages 139-156
    This study aimed to determine the association of spirituality experience and coping strategies with stress among students of Razi University of Kermanshah. The statistical population of this descriptive – correlational study consisted of all students of Razi University. Through cluster random sampling method, 120 students were selected. To collect the data, it was utilized Ghobari’s Spirituality Experience (2005), and Coping Strategies Scale of Lazarus & Folkman (1984). Regression, simultaneous method, and Pearson correlation were used to analyze the data. The results revealed that there is a significant positive correlation between spirituality experience and coping strategies with stress (r=0.396, P
    Keywords: spirituality experience, coping strategies with stress, direct coping, escape, avoidance coping