فهرست مطالب

مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی - پیاپی 68 (پاییز 1395)
  • پیاپی 68 (پاییز 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/11/13
  • تعداد عناوین: 7
|
  • رمضان علی تبار فیروزجایی صفحات 323-344
    هدف
    در باب معیار و مولفه های دینی بودن علم، دیدگاه ها و تلقی های مختلفی مطرح است که یکی از آنها، نظریه آیت الله جوادی آملی است.
    هدف
    هدف مقاله حاضر، طرح مبانی و معیارهای دینی بودن علم از منظر آیت الله جوادی آملی و نقد و بررسی آن است.
    روش
    منطق مقاله، بر دو رویکرد روش شناختی استوار است: به لحاظ جمع آوری اطلاعات، از روش اسناد و مدارکی(کتابخانه ای) و به لحاظ تجزیه و تحلیل داده ها، از روش عقلی- تحلیلی بهره گرفته شده است.
    یافته ها
    در تلقی و رویکرد آیت الله جوادی آملی، دو معیار کلی در باب دینی بودن علم وجود دارد: معیار نخست اینکه، هر گونه ادراکات و علومی که مطابق با واقع باشد، دینی خواهد بود؛ زیرا هر علمی که به بررسی فعل و قول خداوند و همچنین بررسی قول و فعل معصوم بپردازد، علم دینی است. بر این اساس، تمامی علوم حتی علوم انسانی و طبیعی را می توان در زمره علم دینی برشمرد. اما بر اساس معیار دیگر، علم فی نفسه، نه دینی است و نه سکولار؛ بلکه دینی بودن یا سکولاربودن علوم به فلسفه مطلق برمی گردد.
    نتیجه گیری
    دو معیار یادشده، مبتنی بر مبانی خاصی است؛ اعم از مبانی دین شناختی و علم شناختی. این مبانی و معیارها، دارای برایند و نتایج مختلفی در باب علم دینی است که برخی از آنها، از ابهامات و ایرادات این نظریه به حساب می آید؛ اما در عین حال، نظریه یادشده از قوی ترین و جامع ترین نظریه ها در این باب است.
    کلیدواژگان: علم، دین، علم دینی، مبانی، معیار
  • ابراهیم میرشاه جعفری، محسن تقی زاده صفحات 345-358
    هدف
    هدف پژوهش، «واکاوی و اولویت بندی عوامل موثر بر دین پذیری دانشجویان» است.
    روش
    روش تحقیق، توصیفی از نوع پیمایشی و جامعه آماری، دانشجویان دانشگاه اصفهان(در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد، دکترا) بود که با نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شده اند. پرسشنامه محقق ساخته مورد استفاده دارای 45 سوال است که روایی آن از طریق روایی محتوا صورت گرفت و پایایی آن از طریق آزمون آلفای کرونباخ 89/0 تعیین شد. تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از آمار استنباطی با نرم افزارSPSS انجام شد.
    یافته ها
    شش عامل رسانه، دولتمردان، مبلغان مذهبی، نهادهای مذهبی، خانواده و آموزش در دین پذیری دانشجویان موثر بوده اند. همچنین در بین دختران و پسران، در بین عوامل موثر بر دین پذیری تفاوت معناداری وجود ندارد و در بین مقاطع تحصیلی در عوامل رسانه، مبلغان مذهبی، خانواده و آموزش تفاوت معناداری وجود ندارد؛ ولی در عامل دولتمردان و نهادهای مذهبی در بین دانشجویان کارشناسی ارشد و کارشناسی تفاوت معناداری وجود دارد. نتایج پژوهش نشان داد که از نظر دانشجویان، عوامل دولتمردان، مبلغان مذهبی، رسانه، خانواده، آموزش و نهادهای مذهبی، به ترتیب بیشترین تاثیر را در دین پذیری دانشجویان دارند.
    نتیجه گیری
    مقاله در زمینه واکاوی عوامل موثر بر دین پذیری دانشجویان، عوامل مختلفی را شناسایی کرده که عوامل دولتمردان، مبلغان مذهبی، رسانه، خانواده، آموزش و نهادهای مذهبی به ترتیب بیشترین تاثیر را در دین پذیری دانشجویان دارند که نیازمند توجه بیشتر این عوامل در دین پذیری دانشجویان و نوجوانان است و باید برنامه ها و تلاش بیشتری را در این زمینه به کار ببندند تا نوجوانانی معتقد و متدین تربیت کنند که بتوانند باعث ترقی و پیشرفت جامعه شوند.
    کلیدواژگان: واکاوی، اولویت بندی، دین پذیری، مقطع تحصیلی
  • عبدالکریم عبداللهی نژاد، محمدحسن ربانی، قربان جلال صفحات 359-374
    هدف
    آیا همه احکام تابع مصالح و مفاسد واقعی اند؟ با وجود اعتقاد مشهور عدلیه به تبعیت احکام از مصالح و مفاسد، در اینکه آیا مصلحت در «نفس جعل احکام» یا در « متعلق» آن است، اختلاف وجود دارد؛ مشهور عدلیه بر این باورند که همه احکام، تابع مصالح و مفاسد واقعی اند و مصلحت در متعلق احکام است. در مقابل، برخی بر این باورند همان طور که بخشی از احکام تابع مصلحت واقعی و مصلحت درمتعلق احکام است، برخی دیگر از احکام نیز مصلحت در نفس تشریع است. هدف مقاله، اثبات تبعیت همه احکام ازمصالح و مفاسد واقعی است.
    روش
    اسنادی و تحلیلی با تکیه بر متون کلامی، فقهی، اصولی، قرآن و روایات است.
    یافته ها
    با اینکه تبعیت احکام از مصالح و مفاسد در نظر امامیه امری قطعی و مسلم است، با این حال، قاعده مذکور از دیرباز محل بحث بوده است. با تامل معلوم می شود در موضوع تبعیت احکام از مصالح و مفاسد چهار قول وجود دارد: نفی تبعیت(اشاعره)، پذیرش تبعیت مطلق(مشهور عدلیه)، پذیرش تبعیت نسبی، نفی تبعیت ضمن نفی مبانی اشاعره.
    نتیجه گیری
    با بررسی اقوال، ادله و نقد آنها، اصح اقوال که تبعیت مطلق احکام از مصالح و مفاسد واقعی است به اثبات می رسد.
    کلیدواژگان: تبعیت احکام، مصالح و مفاسد، عدلیه، اشاعره، تبعیت مطلق و نسبی
  • غلامرضا بهروزی لک، علی رجب زاده صفحات 375-400
    هدف
    مسئله اصلی این است که مبنای زندگی اجتماعی چیست و چه استلزاماتی بر تمدن سازی اسلامی دارد؟ نوشتار حاضر کوشیده است با بررسی نظریه های قدیمی و رایج مدنی بالطبع بودن آدمی در دیدگاه حکمای گذشته، با ارائه نظریه جدید «ماهیت استرشادی» حیات اجتماعی آدمی، استلزامات آن را در تمدن سازی اسلامی بررسی نماید.
    روش
    مقاله حاضر بر روش نظریه بنیادین است و معتقد است نظریه ها همراه با زمینه های فرهنگی، بر مبانی نظری خاصی استوار بوده و استلزاماتی خاص دارند.
    یافته ها
    بر اساس این نظریه، اقتضای حکمت الهی تجهیز و آماده سازی فطری بشر برای هدایت جویی و رشد است و چنین غایتی به مثابه غایت فعل الهی در خلقت آدمی و زندگی اجتماعی وی نیز بازتاب دارد. چنین نگاهی به ماهیت زندگی اجتماعی، مستلزم آن است که تمدن سازی مطلوب می بایست مبتنی بر هدایت و رشد بوده، با محوریت هادیان الهی و مشارکت متعهدانه شهروندان در این امر صورت پذیرد و چنین تمدنی، در تمدن سازی موعود الهی نیز رقم خواهد خورد.
    نتیجه گیری
    تمدن سازی اسلامی بر اساس مبنای جامعه شناختی می بایست امام محور باشد.
    کلیدواژگان: نظریه تمدن، تمدن سازی، مبانی جامعه شناختی، نظریه استرشادی فطری، استلزامات
  • علی امینیان صفحات 401-418
    هدف
    تحلیل و تدوین مبانی و مراحل رشد اخلاقی، یکی از اصلی ترین دغدغه های دانشمندان و پژوهشگران علوم اخلاق، تربیت و روان شناسی است. از سوی دیگر، یکی از رسالتهای اصلی دانشگاه اسلامی نیز رشد اخلاقی و معنوی دانشجویان است که امروزه گاهی در فضای علمی دانشگاه به فراموشی سپرده می شود. از مهم ترین منابع برای تدوین و تحلیل این رشد، آثار اخلاقی است که از تمدن اسلامی در سنتهای اخلاق فلسفی، عرفانی و غیره بر جای مانده است.
    روش
    با توجه به ویژگی موضوع، در این نوشتار از روش های استنادی و استنتاجی استفاده شده است.
    یافته ها و
    نتیجه گیری
    در این نوشتار به موضوعاتی چون: امکان، عوامل، شیوه ها و مراحل رشد اخلاقی انسان از منظر ابوعلی مسکویه اشاره و مهم ترین رهیافتهای آن برای دانشگاه اسلامی بررسی شده است. منابع اصلی مقاله حاضر، آثار مسکویه به ویژه «تهذیب الاخلاق» است.
    کلیدواژگان: رشد اخلاقی، سعادت، اخلاق فلسفی، ابوعلی مسکویه
  • علی اصغر کاکوجویباری، مهناز علی اکبری دهکردی، فریده صیدی صفحات 419-432
    هدف
    موضوع اخلاق و رشد اخلاقی جایگاه ویژه ای در فرهنگ اسلامی دارد و مورد توجه خاص امام علی(ع) بوده است. از سوی دیگر، نظریه پردازان مختلفی هر یک بنابر زمینه ایدئولوژیکی و فرهنگی خود در این زمینه نظریه پردازی کرده اند و اکثر آنها نتوانسته اند از زندگی عرفی انسان فراتر رفته، بنیانهای روحانی و انگیزشی در اخلاق را که ریشه در فطرت الهی آدمی دارد، مورد توجه قرار دهند. هدف پژوهش حاضر، بررسی نظریه رشد اخلاقی کولبرگ با رویکرد نهج البلاغه است.
    روش
    روش پژوهش توصیفی- تحلیلی با تمرکز بر رویکرد تحلیل محتوا و از جهت هدف، کاربردی است.
    یافته ها
    مراحل یک و دو و سه نظریه کولبرگ در متون نهج البلاغه دیده نشد و مفاهیم قضاوت اخلاقی در نهج البلاغه شامل مراحل چهار و پنج و شش بودند.
    نتیجه گیری
    تحلیلها نشان داد که امام علی(ع) در موقعیتهای اجتماعی و آنجا که برای عموم مردم صحبت می کردند و مسائلی همچون یاری انسانها را متذکر می شدند، از ادبیات مرحله چهار استفاده می کردند؛ اما در موقعیتهایی که به تبیین رابطه خود با پروردگار یا بیان اشتیاق خود به شهادت یا بیان نگرش خود به اجرای عدالت و... می رسند، از ادبیات مرحله پنج و شش استفاده می کنند.
    کلیدواژگان: اخلاق، رشد اخلاقی، نظریه کولبرگ، نهج البلاغه
  • کریم مهری صفحات 433-454
    هدف
    این مقاله به منظور پر کردن خلا علمی در کشور و با الگو قرار دادن سخنان مقام معظم رهبری، به بررسی اندیشه های ایشان در زمینه جامعه اسلامی پرداخته است.
    روش
    پژوهش حاضر بر اساس روش شناسی کیفی بوده و از نظریه پردازی داده بنیاد ثانویه برای انجام عملیات تحقیق استفاده شده است. مهم‏ترین پرسشهای تحقیق حاضر عبارتند از: چه مدل نظری جامعه اسلامی را از دیدگاه مقام معظم رهبری تبیین می کند؟ چه تغییراتی در ایران باید رخ دهد تا جامعه، اسلامی شود؟ راهبردهای کنشی آن چیست؟ و پیامدهای این راهبردها چه خواهد بود؟ در این پژوهش به جای آزمون نظریه و تایید یا رد آن، به ارائه نظریه به صورت محدود به واقعیت پرداخته می شود تا بر اساس آن، مدل نظری(تحلیلی) در خصوص جامعه اسلامی به شیوه نظریه پردازی داده بنیاد ارائه شود.
    یافته ها
    متعینهای شناختی- معرفتی، اعتقادی، مجاهدت و تلاش جمعی به عنوان شرایط علی درونی؛ استکبارستیزی به عنوان شرایط علی بیرونی؛ عوامل مدیریتی و رفتار خواص به عنوان شرایط مداخله گر؛ احیای قدرت دین و توجه به معنویت، نقش پیدا کردن مردم و راهبرد استکبارستیزی به عنوان راهبردهای جامعه اسلامی و مقوله هسته ای این بررسی، جامعه اسلامی است که مقولات عمده فوق را در بر می گیرد.
    نتیجه گیری
    الگوی بومی مدل نظری ارائه شده برگرفته از رهنمودهای مقام معظم رهبری، به خوبی علت شکل گیری جامعه اسلامی راتبیین می کند.
    کلیدواژگان: جامعه اسلامی، مقام معظم رهبری، نظریه پردازی داده بنیاد، استکبارستیزی، تفسیری
|
  • Ramazan Alitabar Firoozjani Pages 323-344
    Objectives
    There are some attitudes and perceptions regarding religious science. One of these attitudes is the theory of Ayatollah Javadi Amoli. This article tries to criticize the bases and criteria of his theory. The Purpose of the present paper is to explain and criticize the bases and criteria of religious science in his view point.
    Method
    The method of the article is based on two methodological approaches: In terms of data collection, we use the method of documents (the library) and in terms of data analysis, the rational-analytic Method is used.
    Results
    There are two general criteria in Ayatollah Javadi Amoli approach: The first criterion: the knowledge which is in accordance with reality, is considered religious knowledge; because every knowledge that studies Creation and words of God and actions and words of innocents, is religious knowledge. Accordingly, the natural sciences and even humanities can be considered as religious sciences. On other hand, science itself, is considered neither religious nor secular, but it goes back to the philosophy and philosophy of science.
    Conclusion
    The two criteria above mentioned, are based on religious and epistemological foundations. The bases and criteria, have different results on the religious science that some of these results, Cause ambiguities in this theory ; although the mentioned theory is one of the most comprehensive and basic theories in this field.
    Keywords: science, religion, religious science, bases, criteria
  • Ebrahim Mirshah Jafari, Mohsen Taghizadeh Pages 345-358
    Objectives
    This study aims to explore and prioritize the factors affecting religion acceptance of students.
    Method
    The population of this research was Isfahan University Students (undergraduate, master, doctorate) who were selected by simple random sampling. The survey methodology is descriptive and questionnaire (45 questions), the validity of which was done through content validity and reliability was determined by Cronbach's alpha test 0/89. Data analysis was performed using inferential statistics with SPSS software.
    Results
    The results of the research indicate six affecting factors including media, politicians, missionaries, religious institutions, family, and education in religion acceptance of students .The findings also showed no significant difference between the girls and boys in factors affecting religion acceptance and between levels of education (BSc, MSc, PhD) in media factors, missionaries, family and education, there was no significant difference but there is a significant difference in politicians and religious institutions among students of bachelor and Master . The results also showed that the students of politicians, missionaries, media, family, education, religious institutions have the highest impact on the religion of their students.
    Conclusion
    The present article on analysis the factors affecting the religion acceptance among student, has identified several factors. Politicians, missionaries, media, family, education and religious institutions have the highest impact on the religion of students. These factors should be paid attention in religion acceptance of students and youth and must be utilized in programming and greater attention should be paid in this field to train the youth with strong beliefs and religious tendencies in order to help the development and progress of society.
    Keywords: analysis, prioritization, religion acceptance, educational level
  • Abdolkarim Abdollahi Nejad, Mohammad Hosein Rabbani, Ghorban Jalal Pages 359-374
    Objectives
    The aim of this research is to clarify whether all orders are subject to actual benefits and corruptions or not? The justice believer's (Celebrity Justice) well known idea is in Orders subjection to benefits and corruptions. On the other hand there is differentiation in opinions that whether benefit is in making just the orders or in bounded of orders. The justice believer's well known idea is that the Orders are subject to benefits and corruptions and benefit is in making the bounded of orders. Celebrity Justice believes that all orders are subject to real interests and corruptions, and benefit is owned in the sentences .In contrast, some believe, as part of the rules is in the function of real interest, and benefit is owned in the sentences, and also some of the provisions of the legislation are deemed breath. This paper aims at proving all the provisions and real corruption.
    Method
    The method of the present research is Documentary and analytical and on the basis of theological texts, jurisprudence, principles, Quran and traditions.
    Results
    Although commandment adherence of the corruptions is apparent from Shiite Muslim affairs, the rule has long been debated. Reflecting becomes clear that on the issue of commandment adherence of the corruptions there are four words: Denial of citizenship (Ashari), accepting absolute subordination (Celebrity Justice), accepting partial compliance, following the rejection of denying the foundations of Asharite.
    Conclusion
    The authors of the present survey conclude by studying the opinions, arguments and opinions, subordination is an absolute adherence to the real provisions.
    Keywords: commandment of laws, interests, corruption, justice, asharites, relative, absolute adherence
  • Gholamreza Behroozi Lak, Ali Rajabzadeh Pages 375-400
    Objectives
    The question of foundations of social life is an old question. But the main problem is to define the basis of social life and its implications on civilization construction. This essay by evaluating the previous theories on social innate nature of human beings and offering a new theory of "Guidance Centrality of Human Social Life", tries to show its implications on civilization construction.
    Method
    Research method is fundamental theory that offers that theories are established upon reflective foundations and social context.
    Results
    According of our new theory, Divine wisdom requires grounds of guidance in human innate and his private and social life. This theory implies that civilization construction must be based upon Guidance and Divine Guide and participants on this civilization must look for guidance.
    Conclusion
    The author of the present research concludes Islamic civilization construction which is based on sociological elements has to be in accordance with the guidance of Imam [ the supreme Leader of Muslim community
    Keywords: civilization theory, civilization construction, social foundations, instinctive guidance theory, necessities
  • Ali Aminian Pages 401-418
    Objectives
    To analyze and categories the causes and phases of ethical evolution is among key concerns of ethics, training and psychology scholars. On the other hand developing the students ethically and spiritually is a mission of an Islamic University, which is sometimes forgotten.
    Method
    Due to the characteristics of the reseach the method of the study is documentation and inference method.
    Results and
    Conclusion
    The present study developed a reading on the possibilities, factors, methods and the process of human ethical growth from the view point of abu ali Meskwayh Razi. The critical recourses applied in the article are the works of Meskwayh Razi and particularly "Tahzib - ol - Akhlagh" (Moral Edification).
    Keywords: moral growth, beatitude, philosophical morality, abu ali meskwayh razi
  • Ali Asghar Kakojoybari, Mahnaz Aliakbari Dehkordi, Farideh Seydi Pages 419-432
    Objectives
    Moral issue and moral growth is one of the most important human life dimensions from the beginning of human history till now. The present research aims at Analyzing moral growth in terms of NahjolBalaghah with a glance at Kohlberg theory.
    Method
    The method of the study is descriptive analysis survey with focusing on content analyzing approach and in terms of the goal is applied. In this research with considering moral growth steps in opinion of Kohlberg, whole sermons and envelopes of Imam Ali in NahjolBalaghah has been examined, and 101 case have been selected among them which included moral issues. Then 101 case of moral meaning, according to the three sub question have been examined.
    Results
    The results of the study indicate no relationship between the first, second and third phase of Kohlberg theory and NahjolBalaghah . the moral judgment concepts in NahjolBalaghah are including the forth, fifth and six phases.
    Conclusion
    The author of the article concludes whenever Imam Ali was addressing the ordinary people and advising them for more cooperation ; the literature of the forth phase is applied . on the other hand whenever Imam Ali was describing his relationship with Allah and his enthusiasm for martyerdom or his attitude toward justic ; the literature of the fifth and six phase are applied.
    Keywords: morality, morality growth, nahjolbalaghah, kohlberg theory
  • Karim Mehri Pages 433-454
    Objectives
    The aim of the present study is to investigate the grounded theory study on developing a theoretical model (analytical) based on the statements of the Iranian Supreme Leader of the Islamic society.
    Method
    The method of the present research is qualitative and data based theorization . In this process, all statements of the supreme leadership since 2001 has been analyzed .the main questions of the survey are as follow: which theoritical model is more appropriate to describe the Islamic society from suprime leader,s view point ?what requrerments are concerned in actualizing the Islamic society ?what are the active strategies and consequences ? A conceptual model illustrating the grounded theory of developing an Islamic society is presented.
    Results
    The results of the present research indicat developing a theoretical model for Islamic society is related to several major categories as follow: Determined by cognitive- knowledge, faith, struggle and collective effort as the internal causal conditions and anti- arrogance as external causal conditions, management factors, behavior characteristics as confounding conditions, the revival of religion and spirituality due to giving importance to the role of people,anti- arrogance as strategies for the Muslim community and the Muslim community as a core part of the review that is mentioned as the major issues involved.
    Conclusion
    The author of the article concludes that a local theoretical model pattern based on the statements of the Iranian Supreme Leader clarifies the bases of Islamic society foundation.
    Keywords: grounded theory, islamic community, the supreme leader, to anti, arrogance, arrogance