فهرست مطالب

قبسات - پیاپی 81 (پاییز 1395)
  • پیاپی 81 (پاییز 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/10/08
  • تعداد عناوین: 8
|
  • ابراهیم کلانتری صفحات 5-27
    قاعده لطف یکی از قواعد مهم کلامی است که از آغاز شکل‎گیری کلام اسلامی مورد اتکای بسیاری از متکلمان مسلمان برای اثبات برخی از اصول اعتقادی اسلام بوده است. متکلمان امامیه و معتزله قاعده لطف را یک برهان عقلی تمام می‎دانند که با فرض وجود اصول سه‏گانه آن، یعنی «وجود تکالیف الهی بر عهده بندگان»، «وجود مشوق‏ها و لوازمی که غالب مکلفان را به طاعت نزدیک و از معصیت دور می‏کنند» و «نبودن بدیل و جایگزین مطمئنی برای آن مشوق‏ها و لوازم» می‏تواند مبنای استدلال در همه موضوعات کلامی و همه زمان‏ها باشد. بر پایه همین نگاه بنیادی، برخی از فقیهان و متکلمان معاصر «ولایت انتصابی فقیهان جامع شرایط به حاکمیت سیاسی جامعه اسلامی در عصر غیبت» را نیز همچون اصل «امامت» در مدار نفوذ و تسری قاعده لطف قرار داده‏اند. از آنجا که بر اساس باور عموم مسلمانان در عصر غیبت نیز مومنان مکلف به انجام تکالیف الهی‎اند و انجام این تکالیف در گرو وجود و مبسوط‏الیدبودن حاکم آگاه به همه احکام و دستورالعمل‏های اسلام می‏باشد و هیچ بدیلی نیز نمی‎تواند جایگزین آن گردد، ازاین‏رو قاعده لطف می‏تواند به عنوان یک برهان کلامی، مستند این نظریه قرار گیرد و از همه نقدهای مطرح‏شده درباره آن در امان باشد. این نوشتار که بر اساس یک سیر منطقی و با روش استنادی- تحلیلی به انجام می‏رسد، متکفل اثبات این دیدگاه و پاسخ به نقدهای مطرح‎شده درباره آن است.
    کلیدواژگان: قاعده لطف، امامت، ولایت انتصابی فقیه، عصر غیبت
  • رمضان علی تبار صفحات 29-55
    «معیار علم دینی» عنوانی است که در این مقاله، مورد تحقیق و بررسی قرار خواهد گرفت. در این زمینه دیدگاه ها و روی‎کردهای مختلفی مطرح است که دیدگاه مرحوم علامه طباطبایی از جمله آن می باشد. دینی بودن علم را می توان در عناصر و مولفه های مختلفی نظیر مبانی، موضوع، مسائل، روش، هدف و... جست‏وجو نمود. این ملاک ها را می توان در اضلاع سه گانه علم، عالم و معلوم ترسیم نمود. اضلاع مرتبط با عالم و معلوم، از سنخ عناصر بیرونی و غیررکنی اند و علم به عنوان ضلع درونی و هسته مرکزی، خود دارای عناصر رکنی و غیررکنی است و هر کدام از این عناصر، نقش و سهم خاصی در تعیین هویت علم- از لحاظ دینی یا غیردینی بودن- دارند. مقاله حاضر می کوشد عناصر و مولفه های یادشده را از منظر علامه طباطبایی بررسی کند.
    کلیدواژگان: علم، دین، علم دینی، علوم انسانی اسلامی
  • مسعود فیاضی صفحات 57-84
    دغدغه اصلی هرمنوتیک روش شناختی که همانند هرمنوتیک روشی معتقد به معناداری متن و تعین قطعی آن صرف نظر از خواننده است و از زمان شلایرماخر به بعد و توسط او این روی‎کرد را پیدا کرده و بر خلاف هرمنوتیک روشی که تنها هویتی فنی داشت، دارای هویت دانشی نیز است، یافتن نظام قواعد استنباط معناست. گرانیگاه اصلی این نظام، تلقی آن از چیستی معناست که این تلقی نیز تا حد بسیاری منبعث از مبانی زیبایی شناختی و رومانتیستی آن است. به دلیل اینکه اندیشه های شلایرماخر در بین سایر اندیشمندان این دانش از محوریت خاصی برخوردار است، شناخت معناشناسی او در شناخت دقیق این هرمنوتیک بسیار تاثیرگذار است؛ از‏این‏رو در این مقاله تلاش شده است به چیستی معنا نزد شلایرماخر که در دلالت‏های تصدیقی ناظر به مفهوم فردیت نزد او و در دلالت‏های تصوری ناظر به مقام کاربرد کلمه است، پرداخته شود. در نظر او، متن کاملا تجلی فردیت نویسنده است و معنای آن نیز به فردیت او برمی گردد. معنای واژگان نیز هرچند از رهگذر کاربردشان در سیاقی خاص معین می شود، یک وحدت درونی بین همه آنها در کاربردهای متفاوت وجود دارد که می توان آن را روح معنای کلمه نامید.
    کلیدواژگان: هرمنوتیک روشی، هرمنوتیک روش شناختی، شلایرماخر، معناشناسی، رومانتیسم، زیبایی شناسی
  • مهدی گنجور صفحات 85-110
    یکی از جریان‏های مهم عصر رنسانس، شکاکیت معرفتی حاصل از پیشرفت های علمی- تجربی و ظهور آرای متعارض در حوزه الهیات و به تبع آن، تزلزل خداشناسی بود. دکارت نخستین متفکری است که در پاسخ به این شکاکیت، با امید به کشف حقیقت، حوزه فلسفی نوی گشود و اهتمام خود را از میان انبوه مسائل فلسفی، به مسئله خدا و نفس معطوف داشته است. دراین حوزه، مسئله فطرت و خداشناسی فطری، به جهت اشتراک و انطباق با آموزه‏های دینی، از اهمیتی خاص برخوردار و درخور پژوهش است. برهان فطرت در آثار دکارت، با عنوان برهان «علامت تجاری» مطرح شده که بر مبنای وجود مفهوم فطری «کمال مطلق»- خدا- در ذهن انسان استوار است. مقاله حاضر سعی دارد ضمن بررسی معنای فطرت و تصورات فطری، به تبیین جایگاه فطرت در خداشناسی دکارت و بررسی نسبت استدلال فطری وی با برهان مشهور فطرت در اندیشه اسلامی بپردازد.
    کلیدواژگان: دکارت، فطرت، خدا، کمال مطلق، اندیشه اسلامی
  • مریم پوررضاقلی، علیرضا قائمی نیا، علی الله بداشتی، مهدی فرمانیان صفحات 111-150
    رستگاری موضوعی است که از ابتدای خلقت ذهن بشر را به خود مشغول کرده است؛ ازاین رو تمام ادیان و مکاتب جهان سعی کرده اند با توجه به متون اصیل خود به این دغدغه آدمی پاسخی درخور و شایسته بدهند. برخی از پاسخ ها به قدری تنگ نظرانه است که رستگاری را تنها در چارچوب فرقه خاصی معرفی کرده است؛ ازهمین‎رو رستگاران به خود این اجازه را داده اند که حکم به شقاوت دیگران بدهند و آنان را مستحق عذاب بدانند! ملاصدرا فیلسوف شهیر اسلامی با نگاهی عقلی همراه با تاییدات نقلی تصویر زیبایی از رستگاری ترسیم می کند که می تواند معضلات زندگی مردم فرق و ادیان مختلف را در کنار یکدیگر به زیبایی حل کند. با بررسی دیدگاه ملاصدرا او را گاهی انحصارگرا می-یابیم که فقط مومنان مسلمان را اهل نجات می داند و گاهی او را شمول‎گرایی می بینیم که مسلمانان افتخاری زیادی را به ما معرفی می کند و گاهی نیز وی با تشکیکی دانستن نجات و مراتب فهم، خود را کثرت‎گرا معرفی می کند. اما دیدگاه جامع و نهایی وی را نظریه ای عقلانی و فراتر از این نظریه ها می یابیم.
    کلیدواژگان: رستگاری، حقانیت، استکمال، کثرت گرایی
  • مهدی عباس زاده صفحات 151-183
    نوشتار حاضر در صدد تبیین مبانی الهیات جان مک کواری متاله معاصر مسیحی و سنجش و ارزیابی دیدگاه های وی در این عرصه است. مهم ترین مبانی الهیات او عبارت‏اند از: تعریف الهیات، عوامل سازنده الهیات، نسبت الهیات و فلسفه، اقسام الهیات و روش الهیات. او می کوشد تعریفی جامع با رویکردی وجودی از الهیات به دست دهد. عوامل سازنده الهیات او عبارت‏اند از: تجربه، وحی یا انکشاف، کتاب مقدس، سنت، فرهنگ و عقل. وی در تبیین نسبت الهیات و فلسفه، تاثیر فلسفه وجودی مارتین هایدگر و پدیدارشناسی ادموند هوسرل بر الهیات را مورد تاکید قرار می دهد. او همچنین الهیات نظام مند را به الهیات فلسفی، نمادین و کاربردی تقسیم و جایگاه سبک های مختلف الهیات را تعیین می کند. روش الهیات وی نیز ترکیبی از روش های توصیف، تفسیر و کاربرد است. مک کواری در این مسیر به‏خوبی می کوشد زبان الهیات را واضح و منسجم و برای انسان معاصر غربی فهم پذیرتر سازد و تفسیری جدید از برخی آموزه های مسیحیت به دست دهد و از این حیث کار وی دارای نقاط قوتی است؛ لیکن نقدهایی نیز بر برخی از دیدگاه های او وارد است: اینکه تجربه- به‏ویژه تجربه دینی از امر قدسی- را یک عامل سازنده الهیات می داند؛ اینکه وحی را وجه یا جنبه ای از تجربه دینی می داند؛ اینکه به کارکرد نظری عقل در ایجاد الهیات با دیده تردید و گاه انکار می نگرد و اینکه روش توصیف پدیدارشناختی را یقینی تر از استدلال عقلی معرفی می کند. در نوشتار حاضر به این نقدها نیز پرداخته خواهد شد.
    کلیدواژگان: مک کواری، تجربه دینی، امر قدسی، وحی، ایمان، عقل
  • سعید متقی فر *، حسن محمدی احمدآبادی صفحات 185-214
    تغییرناپذیری خداوند از صفات اصلی باری تعالی و پایه اثبات بسیاری از صفات دیگر است. در متون کلامی نخستین ویژگی مبدا هستی غیرحادث‎بودن است که آن را از متغیر‎نبودن نتیجه گرفته اند. استدلال های ممکن بر تغییر ناپذیری خداوند را می توان از طریق صفات ثبوتیه و سلبیه واجب الوجود نشان داد. صفات ثبوتیه ای که از طریق آنها تغییرناپذیری واجب الوجود اثبات می شود عبارت‏اند از اتمیت و اکملیت، وجوب وجود، بسیط الحقیقه، خالقیت، نامحدودیت، اتحاد ذات و صفات، و محرک غیر‏متحرک‏بودن. همچنین صفات سلبیه ای که مقدمه براهین تغییرناپذیری واجب قرار می گیرند، عبارت‏اند از نفی حدوث، نفی حرکت در زمان و مکان، نفی حرکت به سوی شر، نفی کثرت، نفی قوه، نفی ماهیت، نفی سبب داخلی و خارجی و نفی تقسیم و نفی موضوع. فایده تفکیک براهین این است که بر حسب نوع مقدمات به‏کاررفته در استدلال، نوع تغییری که از واجب نفی می شود نیز متفاوت خواهد بود. از سوی دیگر در متون الهیاتی، صفاتی همچون علم به متغیرات، اراده، رضا و غضب، نسیان، عشق و لذت، خلقت زمانمند، استجابت دعای بندگان و تکلم، برای واجب نقل شده که با تغییرناپذیری خداند ناسازگار است. پاسخ هر کدام از اشکالات در جای خود به‏تفصیل بیان می شود؛ اما پاسخ اجمالی آن است که تغیر در اضافات است نه در ذات و مقصود از اضافات همان فعل و صفات فعلی اوست که به مخلوقات حادث منتسب است؛ بنابراین مانعی از حدوث تغیر در فعل و صفات فعلی وی وجود ندارد و از این امور، تغیر در ذات لازم نمی آید.
    کلیدواژگان: تغییرناپذیری خداوند، انفعال ناپذیری خداوند، عدم زمانمندی خداوند، عدم مکانمندی خداوند، عدم حرکت در خداوند، نفی قوه در خداوند
  • نجف یزدانی صفحات 215-245
    یکی از ابعاد وجود انسان که کمتر به آن توجه شده، ساحت غیرشناختی نفس آدمی است. فیلسوفان اسلامی در ذیل قوه محرکه و قوه عملی انسان به طور پراکنده به توضیح این بعد از انسان پرداخته اند؛ اما دیدگاه واحدی درباره قوه عملی بیان نکرده اند. این مقاله ضمن پذیرش اهمیت شناخت و ارزشمندی قوه عاقله و نیز استناد شناخت حسن و قبح افعال به قوه نظری، تفسیر غیر شناختی از قوه عملی را قابل دفاع تر می داند. همچنین این پژوهش نشان می دهد با توجه به آیات قرآن، قوه عملی به عنوان مبدا امور غیراداکی در انسان، جایگاه مهمی در سعادت آدمی دارد. نقش قوه عملی در حصول ایمان، ارتباط قوه عملی با فضایل و رذایل اخلاقی، نقش این قوه در تحقق عدالت و عمل صالح و تاثیر قوه عملی بر قوه نظری یا قوه شناختی از محورهایی است که در آیات قرآن به اهمیت قوه عملی اشاره دارد. با توجه به موارد ذکرشده، استکمال قوه عملی در سعادت نهایی انسان ضرورت می یابد و علاوه بر جنبه شناختی نفس باید به ابعاد غیر شناختی آن نیز توجه نمود.
    کلیدواژگان: قرآن، قوه عملی، نفس، ایمان، فضایل و رذایل اخلاقی
|
  • Ibrahim Kalantary Pages 5-27
    The law of favor is one of important theological laws. From the beginning of formation of Islamic theology, most of Muslim theologians emphasize on it for demonstration some of Islamic doctrinal principles. Imamites and Mutazila theologians argue that law of favor is complete intellectual proof that triad principles its, (the Divine duties of God's servant, the Encouragers and necessities that cause to responsible persons near to obedience and remoteness of sin, and lake of replacement for those encouragers and necessities) can be foundation of reasoning in the theological subjects and every times.
    On the base of fundamental viewpoint, "appointive Vilayah (Saintship) of jurists of comprehensive conditions to political sovereignty of Islamic society in the period of occultation" can settle into circle of influence of the law of favor like Imamate, and safe from every critique. This article plan for prove this viewpoint with analytic and citation method.
    Keywords: The law of favor, Imamate, Appointive Vilayah (Saintship) of jurists, Period of occultation
  • Ramezan Alitabar Firoozjai Pages 29-55
    The criterion of religious science is title that is investigated and studied on this article. There are positiones and approachs about the criterion of religious science like Allame Tabatabaei's approach. Being religious of sceince is searchable in different elemaents and components like principles, subject, problemes, method, purpose and etc. Theses criterions is sketchabl in Three sides: secince, khower and knowable. The sides relation to khower and knowable are from type of external and secondary element, and sceince as internal side and centeral core has orginal and secondary elements and each elements has share and role in determination of identity od sceince (containing being religious or secular). This article attempt to investigate the mentioned elements and components in view of Allame Tabatabaei..
    Keywords: Sceince, Religion, Religious sceince, Islamic Humanities
  • Masoud Fayazi Pages 57-84
    The main concern of methodological hermeneutics is finding of system of rules of deduction of meaning. Methodological hermeneutics like methodical hermeneutics believe in significant of text and definite determination of it regardless of the reader since Schleiermacher onwards, methodical hermeneutics had technical identity only but methodological hermeneutics has scientific identity. The center point of this system is its conception from meaning that this conception largely arising from principle of aesthetic and romanticism. Because of Schleiermacher's ideas are axis among other great thinkers, recognition of his semantics is important for accurate recognition this hermeneutics. Thus in this article, attempts to paid to nature of meaning in view of Schleiermacher that in judgmental signification is inspector to concept of individuality and in notion indication is related to application of word. In his view, text is manifestation of author’s individuality completely and its meaning return to his individuality. The meaning of words determine through their application in particular context, but there is an internal unity among them in different applications that be called spirit of meaning of word.
    Keywords: Methodical hermeneutics, Methodological Hermeneutics, Schleiermacher, Semantics, Romanticism, Aesthetic
  • Mahdi Ganjvar Pages 85-110
    One of the most important currents of Renaissance was epistemological skepticism arising from the scientific- experimental progress and the emergence of conflicting opinions in the field of theology and consequently skepticism of theism. Certainly, Descartes is the first thinker hoping to discover the truth, has presented a new philosophical field in response to this skepticism and though the midst of philosophical issues, he has paid his most attention to the issue of God and the soul.
    In this area, the “innate” and “innate theology” (inherent God-Knowing), because, conformity to religious teachings, are specifically important and worthy of research. The proof of nature in the works of Descartes has been proposed as proof of "Trade Mark", based on the concept of "absolute perfection" – God- in the human mind. This article tries to examine the meaning of innate and innate concepts, Explain the position of “innate” in Descartes's theology and pay to its relationship with the famous argument of innate in Islamic thought..
    Keywords: Descartes, Innate, God, Absolute perfection, Islamic thought
  • Maryam Poor Rezagholi, Ali Reza Ghaeminia, Ali Allah Bedashti, Mahdi Farmanyan Pages 111-150
    The salvation is an subject that has occupied human mind since the beginning of creation. Hence, all religions and schools in the world have made an attempt to clarify this human concern in an appropriate way with regard to their original texts. Some of them have been so insular that they have limited salvation only for a specific sect. Therefore, the prosperous have let themselves think of others as those who are doomed to affliction and deserve punishment!
    Mulla Sadrā, an famous Islamic philosopher, has depicted a beautiful picture of salvation by an intellectual approach and with traditional confirmation that can pleasantly solve the life problems of people of various sects and religions together. When we investigate Mulla Sadrā’s viewpoint, we sometimes find him an exclusivist who think only Muslims pious will be saved, sometimes find him an Inclusive who introduced us to many honors Muslims, and he sometimes introduces himself as a pluralist by accepting of degrees of salvation and understanding degrees. However, we find his last and comprehensive viewpoint as an intellectual theory and beyond all these theories.
    Keywords: Salvation, Truthfulness, Perfection, Pluralism
  • Mahdi Abbas Zadeh Pages 151-183
    This article want to explain and examine Principles of theology of John Macquarrie, Christian contemporary theologian. The most important principle of his theology consist of: definition of theology, the creative elements of theology, relation between theology and philosophy, kinds of theology and method of theology. He attempts to offer comprehensive definition with existential approach of theology. His creative elements of theology consist of: experience, revelation or disclosure, the Bible, tradition, culture and reason. He emphasis on influence of Martin Heidegger's existential philosophy and Husserl's Phenomenology on theology in order to relation between theology and philosophy. He also divide systematic theology to philosophy, symbolic and applied theology and determined the position of different styles of theology. His method of theology is composed of method of description, interpretation and application. On this path, Macquarrie properly attempts to make clear and coherent the language of theology and make comprehensible it for contemporary Western human, and offers new interpretation of some Christian theories. For this reason his activity has strength points but some of his positions are critical similar to experience (religious experience of holy thing in particular) is the element of maker of theology, revelation is aspect or mode of religious experience, hesitate about the theoretical function of reason in formation of theology and sometime rejects it, the method of phenomenological perception is very certain in comparison to rational proof. On this article pay attention to these critiques.
    Keywords: Macquarrie, Religious experience, Holy thing, Revelation, Faith, Reason
  • Saeid Mottaghi Far *, Hasan Mohammadi Ahmad Abadi Pages 185-214
    The unchangeability of God is on of the chief Attributes of God through which many attributes are affirmed. In theological texts, the first specification of God is eternity (non contingency) that Concluded from unchangeability of God. The possible proofs of un changeability of God can be shown through positive and negative attributes. These positive attributes of God are includes most perfect and complete, necessity of being, simple of truth, creativity, unlimited, identity of Essence and attributes and immovable Mover. Also the negative attributes that are premise of unchangeability proofs of God are includes negation of contingency, negation of movement in time and space, negation of move to evil, negation of plurality, negation of potential, negation of quiddity, negation of internal and external causes, negation of division and negation of substratum. The profit of Separation of proofs is the kind of change negated from The existent necessary Will be different depending on the type of premises used in proof. In theological texts, the attributes like Knowledge to variables, Will, Satisfaction and Wrath, Forgetfulness, Love, Pleasure, temporal creation, Answering of servant's supplication and Speaking, seem oppose to the un changeability of God. Each of problems been answered in detail. But the brief answer: change is in additions and isn’t in The Essence. The additions are His act and His attributes of act that related to originated creature. Thus there isnt obstacles of origination of change on His act and attribute of act and thereby dont lead to change into His Essence.
    Keywords: Unchangeability of God, Not affectability of God, Non temporality of God, Non spatial of God, The lack of motive on God, The lake of potentia on God
  • Najaf Yazdani Pages 215-245
    One of the aspects of human's existence that Less attention has been paid to it, is the non-cognitive aspect of the human's soul. The Islamic philosophers have expressed diffusely this faculty following of locomotive and practical faculties but havent expressed about practical faculty. This article accept important of knowledge, worth of rational faculty and citation of grasp of the good and evil of acts to theoretical faculty, believe that interpretation of non-cognitive from practical faculty is more defensible. This article, also, show with attention to verses of Quran, the practical faculty is important in the human's happiness. The role of practical faculty in achievement of faith, relationship practical faculty with moral virtues and vices, role of this faculty in actualization of justice and good act, and influence of practical faculty on theoretical or cognitive faculty are axis that verses of Quran point to them. The perfection of practical faculty necessary into final happiness of human, with attention to mentioned items, soul must attention to non-cognitive aspect, in addition to its cognitive aspectes.
    Keywords: Quran, Practical faculty, Soul, Faith, Moral virtues, vices