فهرست مطالب

پژوهش نامه تاریخ - پیاپی 43 (تابستان 1395)
  • پیاپی 43 (تابستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/07/13
  • تعداد عناوین: 8
|
  • آسیه ذبیح نیا عمران صفحات 1-20
    تنسر پارسایی افلاطونی مذهب بود که سلطنت را رها کرده و گوشه نشینی اختیار کرده بود. او بنابر روایت های متون پهلوی از جمله کسانی است که نقش بسزایی در بر تخت نشستن اردشیر ساسانی داشت و با یاری نامه اندرزی خود، تدبیر خویش را به او عرضه کرد. این زاهد بی محابا آراء وعقاید مذهبی، جامعه شناسی، سیاسی، اجتماعی، خانوادگی و غیره خود را مطرح می ساخت. با مطالعه این نامه اندرزی می توان به میزان دانش وتسلط این شخصیت به مسایل گوناگون دینی، اخلاقی و غیره پی برد. زبان تنسر در نامه اندرزی جسورانه است، و مخاطب هیچ شک، تردید و ناخالصی در گفته های وی نمی یابد. هرآن چه که روح بلند او را آزارمی دهد برکاغذ روان می سازد و بدون ترس و نگرانی و باشور وحال مسایل متعدد را مطرح می کند. در فحوای این نامه اندرزی، به وضوح می توان نویسنده ای روشنفکر و اندیشمند را یافت که با پشتوانه غنی دینی و فرهنگی می نویسد. مطالعه این نامه تاریخی، حظی وصف ناپذیربه مخاطب می بخشد که می تواند راهنمای مسیر زندگی او باشد. ابن اسفندیارکاتب، از نویسندگان اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم، نامه اندرزی تنسر را به پارسی ترجمه کرد. در ترجمه و روایت ابن اسفندیار، نامه اندرزی تنسر از سه بخش: عنوان آغازین، متن اصلی و ختم مکتوب تشکیل می شود، که هر کدام از این سه بخش، ارکان فرعی را نیز در بر می گیرند. هدف مقاله حاضر بررسی مضمون و درونمایه نامه اندرزی تنسر است.
    کلیدواژگان: نامه تاریخی تنسر، محتوا و مضمون، اخلاق دینی، اخلاق در خانواده
  • مقصود علی صادقی، بیژن پروان* صفحات 21-38
    در تاریخ معاصر ایران و در عصر قاجارها یکی از پدیده هایی که امنیت روانی جامعه ی ایران و مردم آن را به گونه ای جدی تهدید و آرامش را از آنان سلب کرد، موضوع خرید و فروش زنان طبقات فرودست؛ درنتیجه ی ناتوانی از پرداخت مالیات، فقر مفرط بود، ناامنی و در سایه ی بی تفاوتی و گاه مشارکت دولت بود. عوامل مختلفی در این موضوع تاثیر گذار بود و به گسترش آن کمک می کرد. به نظر می رسد سهم دولت در این جریان بیش از سایر عوامل موثر بوده است؛ زیرا ماموران اداری و حکام و کارگزاران بیش از سایرین در این مبادلات غیر انسانی سهیم هستند. بررسی و ارائه ی توضیح پیرامون 3 سند تاریخی با موضوع زن و دخترفروشی، در بخشی از شمال خراسان بحث ما در این مقاله خواهد بود. این اوراق؛ جزء اسناد وزارت خارجه ی کشورمان و مربوط به دوره ی قاجاریه است، که برای نخستین بار مطرح می شود. بی قانونی و فقدان حقوق شهروندی در ایران عصر قاجار از بررسی موردی این اسناد بیشتر آشکار می شود. شمال خراسان نمونه کوچکی از وجود رفتاری نامناسب در نقاط مختلف جامعه ایران بود که شاید بتوان آن را نوعی تجارت انسان در قرون جدید نامید.
    کلیدواژگان: قاجار، بجنورد، مالیات، دخترفروشی، ترکمن، سرحد
  • باقرعلی عادل فر، پوریا اسماعیلی صفحات 39-60
    شهرستان هرسین از توابع استان کرمانشاه(باختران سابق) است. بر اساس شواهد و مدارک باستان شناختی، بویژه وجود تپه ی گنج دره، می توان مدعی شد که این خطه ی کهنازنخستین زیستگاه های بشر در فلات ایران به شمار می رفته و درطی قرون متمادی به خصوص دردوران باستان به علت شرایط خاص اقلیمی و داشتن خاک های زراعی مرغوب، آب فراوان و دشت های وسیع همواره مورد توجه اقوام گوناگون ازجمله قوم لک قرار گرفته است و فرامانروایان سلسله های مختلف مانند هخامنشیان و ساسانیان به اهمیت این منطقه آگاه بوده اند.
    با توجه به میراث گرانبهای فرهنگی مادی و معنوی نهفته در خطه ی غرب، و به ویژه شهرستان هرسین، که شامل آثار و ابنیه ی تاریخی، گور دخمه ها و کتیبه ها سنگی و باورداشت های دینی با رنگ و صبغه ی آیین های باستانی رایج در ایران است، پژوهش حاضر بر آن است که با استفاده از روش پژوهش تاریخی مبتنی برتوصیف و تحلیل، تاریخ شهرستان هرسین را در عصر باستان مبتنی بر منابع اصلی و شواهد تاریخی بررسی و معرفی نماید. یافته های اصلی پژوهش نشان می دهد که هرسین جدا از وضعیت اقلیمی مناسب، از نظر مذهبی نیز از مراکز مهم پرستش آئین مهرپرستی درکنارمذهب زرتشت بوده است که اقدام گئومات مغ در بستن معابد پیروان این دین چنین مسئله ای را به اثبات می رساند. همچنین وجود کتیبه بیستون در حومه این شهر که اقدامات سیاسی داریوش اول را در آغاز سلطنت شرح می دهد، اهمیت والای هرسین را نمایان می سازد.
    کلیدواژگان: هرسین، قوم لک، تپه گنج دره، رودخانه گاماسیاب، گور دخمه و کتیبه بیستون
  • محمدرضا علم، علی لجم اورک مرادی* صفحات 61-80
    مقوله نوسازی و توسعه یکی از مهمترین موضوعات در بررسی تاریخی- اقتصادی و جامعه شناختی یک منطقه به شمار می آید. فرایند نوسازی و توسعه در خوزستان دارای تاثیری عظیم در حیات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ساکنین آن و حتی کشور بوده است. زمینه های این توسعه در سال 1306ق / 1888م، در دوره ی ناصرالدین شاه قاجار و با صدور فرمان آزادی کشتیرانی در کارون آغاز شده و سپس با کشف و استخراج نفت در سال 1907م در مسجدسلیمان، ادامه یافت. هدف این پژوهش این است که زمینه های توسعه خوزستان را با تاکید بر دو عامل صدور فرمان آزادی کشتیرانی در کارون و کشف و استخراج نفت در خوزستان، مورد بررسی و کاوش قرار دهد. روش کار در این پژوهش توصیف و تحلیل اطلاعات تاریخی منابع دست اول است.
    کلیدواژگان: خوزستان، نوسازی و توسعه، کارون، استخراج نفت، شرکت، شهر
  • نصرالله پور محمدی املشی*، برومند سورنی صفحات 81-96
    جغرافیای هر حکومتی، در کنار عوامل گوناگون سیاسی، اقتصادی، دینی و غیره از مولفه های موثر در میزان اقتدار و نفوذ حاکمان می باشد. موقعیت جغرافیایی هر سرزمین و ناحیه ای بر روند تحولات داخلی و خارجی هر حکومتی تاثیر عمیق و درخور توجه دارد که در این راستا می توان گفت امارت اردلان در دوره صفوی به دلیل واقع شدن در نقطه تلاقی دو امپراطوری صفوی و عثمانی از حالت سکون خارج و در بطن و متن رویدادهای این عصر وارد گردید. بیداری و شکل گیری حدود و ثغور اردلان و ورود آن در جریان رویدادهای این دوره تاحد زیادی معلول موقعیت جغرافیایی و وزن ژئوپلتیکی آن بود که در قبض و بسط آن مولفه های گوناگون موثر بودند. در کنار این موقعیت ویژه، عوامل سیاسی، نظامی، مذهبی و زبانی نیز در ارتقا جایگاه این امارت در عصر صفوی دخیل بودند. این مولفه سبب گردید امارت اردلان در این عصر در وسعت و توسعه ی ارضی خود مسیر پر فراز و نشیب را طی نماید.
    کلیدواژگان: ایران، صفویه، کردستان، جغرافیای تاریخی اردلان، عثمانی
  • زهرا میراشه*، کمال الدین نیکنامی، بهمن فیروزمندی صفحات 97-112
    به دنبال ظهور کشاورزی متمرکز، با ظهور شهرهای بزرگ مرکزی مواجه هستیم که منجر به برقراری روابط اقتصادی و سیاسی نسبتا پیچیده ای در سراسر خاور نزدیک شده است؛ در این بین مناطقی با زمین های کشاورزی وسیع تر و حاصلخیزتر توانستند جمعیت بیشتری در خود جای دهند. دشت آبرفتی شوشان کاملا مناسب برای تولید محصولات کشاورزی بود. زمین های کشاورزی یا تحت تملک طبقه حاکم و اشراف، معابد و یا در دست کشاورزان آزاد بود. حاکمان عیلامی وظایف پیچیده و گسترده ای داشتند. آن ها برای حفظ و رشد تولیدات کشاورزی، اموری مانند رسیدگی به سیستم های آبیاری و ساخت کانال های آب و وضع قوانین در این رابطه را در دستور کار خود قرار می دادند. اسناد به دست آمده از این دوره تا حدودی معرف مناسبات و روابط اقتصادی – اجتماعی پیچیده بین اقشار مختلف جامعه است و می تواند کمک موثری به شناخت و درک جامعه عیلامی باشد. آنچه ما از اقتصاد عیلام قدیم به عنوان یکی از مهم ترین ارکان شکل گیری فرهنگ عیلامی می دانیم را مدیون اسناد نوشتاری و شواهد باستان شناسی محدود حاصل از کاوش های منطقه شوشان و همچنین اسناد بین النهرینی هستیم؛ که البته نمی توانند مدارک کامل و گویایی برای بازسازی الگوی اقتصادی این دوره خاص باشند. در این مقاله، ابتدا به نقش کشاورزی در اقتصاد دشت شوشان پرداخته می شود و سپس به بررسی قراردادهای مربوط به معاملات زمین های کشاورزی و وام های معمول در دوره عیلام قدیم پرداخته می شود.
    کلیدواژگان: شوش، قرارداد اقتصادی، خرید و فروش، اجاره، وام
  • سعید نجفی نژاد صفحات 100-131
    در طول جنگ جهانی اول معاهدات سری از سوی متفقین در خصوص تضعیف و تجزیه عثمانی منعقد گردید. آگاهی از ماهیت این قراردادها و همچنین تاثیراتی که در انحلال خلافت عثمانی به همراه داشت برای داشتن درکی مناسب از عوامل، زمینه ها و نحوه تجزیه عثمانی ضروری به نظر می رسد.
    اینکه متفقین چه اهداف کوتاه مدتی را در کنار هدف اصلی یعنی تجزیه عثمانی از درون این معاهدات برای خود متصور بودند مسئله دیگری است که در ارتباط با این موضوع مطرح می شود. در مجموع به نظر می رسد انعقاد قراردادهای پنهانی همکاری بین چند کشور اروپایی و همچنین قراردادهای این دولتها با چهره های استقلال طلب مناطق عربی امپراتوری عثمانی و تقسیم فرضی قلمرو عثمانی پیش از آنکه موعد فروپاشی آن برسد تاثیرات فراوانی در فرایند انحلال خلافت عثمانی داشته است که با تحلیل منابع مربوط به اواخر دوران حیات دولت عثمانی و همچنین منابع ارزشمندی که در خصوص حوادث جنگ جهانی اول و پیامدهای آن در دسترس ما است می توانیم برداشت صحیحی از این معاهدات سری و نقش آنها در فروپاشی خلافت عثمانی داشته باشیم.
    کلیدواژگان: تجزیه دولت عثمانی، معاهدات سری جنگ جهانی اول، پیمان سیفر (سور)، پیمان لوزان
  • رزیتا ناظری*، حسن حضرتی، حمید کرمی پور صفحات 113-130
    بلوچ ها قوم سنی مذهب ناراضی در مرز های شرقی قلمرو صفویان بودند که با حمایت از افاغنه غلزایی موجبات سقوط اصفهان را در 1135 هجری فراهم کردند. سقوط اصفهان به نام افغان ها، با قدرت جنگاوری بلوچ ها صورت گرفت. موردی که بلوچ ها را به افاغنه برای حمله به اصفهان نزدیک می کرد؛ علاوه بر هم کیشی آنان، مظالمی بود که طی سال ها حکومت شیعه مذهب صفوی در حق این قوم محروم و مغضوب انجام داده بود؛ بنابراین، بلوچ ها راه چاره را در حمله به اصفهان برای گرفتن انتقام کینه های چندین ساله یافتند و به درخواست دوستی افاغنه پاسخ مثبت دادند و بدین ترتیب زمینه ی سقوط اصفهان مهیا شد. پژوهش حاضر بر آن است تا عوامل و زمینه هایی را بررسی کند که باعث شد بلوچ ها به سمت اصفهان حرکت و موجبات سقوط آنجا را فراهم کنند و قصد دارد به این پرسش ها پاسخ که چه عوامل و انگیزه هایی موجب شد بلوچ ها با افاغنه متحد شوند و در نهایت چرا این اتحاد از هم فرو پاشید؟ این پژوهش درصدد است با تکیه بر منابع و پژوهشها، زمینه های حمله بلوچ ها به اصفهان و تاثیر آنها در سقوط این شهربررسی و پیچیدگی های موجود را برطرف کند و پاسخی درست و درخور برای این مقوله ارائه دهد.
    کلیدواژگان: بلوچ، صفویان، سقوط اصفهان، افاغنه، حکومت مرکزی
|
  • Aseyeh Zabiehnia Pages 1-20
    The reign of religion devoutness Platonic Tansar And leave the seclusion Was chosen. His narrative of the Pahlavi texts, Arabic and Farsi those who had a significant role the throne Artaxerxes. He also yari nameh his admonished, his wisdom Ardashir Offered. The letter Zahed in their forthright opinions and religious beliefs, political, social And ... Has raised her. The study of these letters can be religious Level knowledge and mastery of the issues this personality, social and ... Realize.Letters reflect the opinion of this character are unmistakable. Tansar letters of three parts:As a starter, main and end up being written, that each of these three parts take also such subsidiary organs.Tansar language in bold letters, and the audience, no doubt, hesitation and his impurity in Remarks he Cannot find Whatever Tall Spirit him harassment Gives On the Psyche paper makes Without fear and had several issues with passion Were Proposed Addition to the mentioned, the text of this letter, clearly, can be found in the author's intellectual scholar with a rich cultural and religious backed with suffering writes. Overall, this study gives the audience the indescribable Hzy the letters Wil serverl that can help him through life and also causing provide information.
    Keywords: Tansar letters, Ardeshir, description of the passion, major organs, subsidiary organs
  • Maghsoodali Sadeghi, Bijan Parvan* Pages 21-38
    In the history of Iran and during the time of the Qajar dynasty, one of the phenomena that threatened the social immunity of the Iranian society was the trade of women from the low classes of society. This was done for a number of reasons, namely inability to pay off taxes, extreme poverty, and the lack of immunity for the Iranian society. At times, this took place while the authorities being indifferent and while at others, it was done with their aid and assistance.
    There were many causes that led to this situation or exacerbated it. In my opinion, the growing role of the government was arguably the most important of all, because governmental authorities and officials more and more took part in this type of trade.
    My focus in this paper will be examining three historical documents regarding the trading of women in the northern region of Khurasan. The following documents are considered official documents preserved by the Foreign Affairs Ministry of our country regarding the Qajar period, and this is the first time that they are being observed and examined publicly. The lack of social justice and rights of citizens of Iran during this period will become clear as we examine these documents.
    The manifestation of this issue in northern Khurasan is only a small sample of the unjust situation that existed regarding this issue during those times throughout the whole country; an issue that is referred to as human trafficking or the trade of humans in this day and age.
    Keywords: Qajar, Bojnourd, Taxes, Trade of Women, Turkmen, Border
  • Bagher Adelfar, Poorya Esmaeli Pages 39-60
    Harsin city of the Province of Kermanshah. Based on archaeological evidence, especially Ganjdareh hill proves that this ancient line of The first human settlements on the plateau are gone And over the centuries, especially in ancient times Due to the specific climatic conditions and the quality of agricultural soils, Plentiful water and vast plains considered by various nations Including people of different dynasties and rulers have been Lak, Achaemenids and Sassanian were aware of the importance of this area. The purpose of this study is that using Historical method based on the description and analysis of city history Harsin in ancient times to be introducing sanitized. The main findings of the study showed that apart from the status Harsin Climate appropriate, in terms of religion as an important center of worship of the religion Mithraism On the Zoroastrian religion that Geomat Magus action to close the temples followers It has to prove such an issue. There is also an inscription on the outskirts of the city political action Darius (first) in the beginning Monarchy explains, the high significance reveals Harsin.
    Keywords: Harsin, people Lak- hill Ganjdareh, River Gamasyab, Bistun Inscription
  • Mohammadreza Alam, Ali Moradi* Pages 61-80
    Modernization and development are of the most important issues for historical, economic and sociological study in the special area. Modernization and development process in the Khuzestan have vital effect in the inhabitant’s life and even whole country for example political life, social, economic and cultural aspects. The reasons for this development started In 1306 AH / 1888 AC, during the Naser Aldine Shah Qajar time and the Karun free shipping, and then continued with exploration and extraction of oil in 1907 in the MasjedSoleiman. This study aim is investigation about reasons for Khuzestan development based on free shipping in the Karun River and oil exploration/production. In this study was used from describe and analyzes method on original historical information.
    Keywords: Khuzestan, Modernization, development, Karun, oil exploration, production, Company-city
  • Nasrollah Mohamadi*, Boromand Soreni Pages 81-96
    Every government's geography, along with politic, economic, religious and other factors is one of the most effective factors for determining the authority and influence of rulers. Geographical position in every country or area has an influential contribution in internal and external revolutions in their governments. In this regard, one can say that Ardalan Emirate changed from a passive position to a dynamic situation in Safavid era which place it at the heart of events occurred in this era, because it was at the intersection between the two great empires, Safavid and Ottoman Empire. Vigilance and formation of Ardalan borders and its involvement to events of this era, was to some extent, the effect of its geographic position and geopolitical weight which was influenced by contracting and expanding factors. With this specific position, political, military, religious, and linguistic factors contributed to the promotion of the position of this emirate in Safavid Era. These factors put the emirate on a very rough way to its development.
    Keywords: Iran, Safavid, Kurdistan, Ardalan historical geography, Ottoman
  • Zahra Mirashe*, Kamalodien Niknami, Bahman Firozmandi Pages 97-112
    Ancient Susa lay at the northwestern edge of the Khuzestan plain in the southwest of Iran. The Concentration on crops and harvesting consequently led to technological advancement and wealth accumulation. Gradually, as the result of unsuitable conditions and improper performance, starvation, violence and wars emerged in this area. Susiana plain was suitable for agricultural activities. Farm lands belonged either to the royal family and ruling class, temples or free farmers. Elam rulers had complicated and overwhelming responsibilities to maintain and improve agricultural products, or other matters such as observing irrigation systems, creating water canals and passing laws in this regard. Discovered documents from this period are relatively indicating the complicated social and economic relationships among different classes of the society which can shed light on the socio-economic structures in Elam society. Our current knowledge concerning the ancient economy of Elam as one of the main corner stone's of the Elam culture formation comes from the written documents and limited archaeological evidences from Susiana excavations and Mesopotamian documents which are not sufficient enough to recreate the economical pattern of this era. In the present paper, we first analyze the role of agriculture in the economy of the Susiana plain as well as selling, purchasing and renting contracts of agricultural lands. Finally, the common system of collateral concerning agricultural lands will be discussed.
    Keywords: Elam, Susa, purchasing, selling, loan
  • Saeid Najafinejad Pages 100-131
    During World War 1, the Allied signed some secret treaties regarding to weakening and partition of the Ottoman Empire. To make a good comprehension of how the Ottoman Empire partition happened, and which reasons and settings led to it, wed better know the essence of these treaties and their effects on the Ottoman Empire annihilation. The question that what additional short term aims the Allied pursued via these treaties, except their main purpose, i.e., the partition of the Ottoman Empire is another thing arises regarding this subject. Totally, it seems signing the secret treaties of association between some European countries, also between these countries and the leading secessionists of Arabic areas of the Ottoman Empire and separating that territory into some imaginary parts before they were supposed to do so have affected very much the annihilation of Ottoman Caliphate process. Therefore, by analyzing sources date back to last years of Ottoman Empire era, also worthwhile and available sources about World War 1 events and its subsequences, we can develop correct perception of these secret treaties and their role in dissolution of the Ottoman Caliphate.
    Keywords: the Ottoman Empire partition, secret world war1 treaties, treaty of Sevres, treaty of Lausanne
  • Rozita Nazeri*, Hasan Hazrati, Hamid Karamipor Pages 113-130
    Baluch people were displeased Sunni people who were living at the eastern borders of Safavid. Supported by Ghalzaee Afghans, they paved the way for collapse of Isfahan in 1135 AH. The collapse of Afghans with the name of Afghans took place by warlike power of Baluch people. The reason that encouraged Baluch people to join Afghans to attack Isfahan, in addition to their common religion, was the oppression of Shia government of Safavid on these disgraced people. Therefore, Baluch people decided to attack Isfahan to take revenge of several years rancor, and they gave positive response to request of Afghans and they caused the collapse of Isfahan. The present study aims to investigate the factors led to Baluch people move toward Isfahan and cause the collapse of Isfahan. It also aims to respond the question that which factors and incentives caused that Afghans and Baluch people cooperate and why this cooperation and alliance collapsed. This study aims to solve the complexities and provide right and appropriate response to these questions relying on resources and studies, and studying factors caused attack of Baluch people to Isfahan and its impact on collapse of this city.
    Keywords: Baluch, Safavid, collapse of Isfahan, Afghans, central government