فهرست مطالب

زن در فرهنگ و هنر (پژوهش زنان) - سال هشتم شماره 3 (پاییز 1395)
  • سال هشتم شماره 3 (پاییز 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/09/30
  • تعداد عناوین: 8
|
  • اعظم راودراد* صفحات 301-316
    در این مقاله، هنرمندان زن از نظر حضور آن ها در حوزه های هنری مختلف شده اند. این مقاله در پی پاسخ گویی به دو سوال است. 1. آیا در سال های اخیر، تعداد زنان هنرمند در هنرهای مختلف افزایش داشته است یا خیر. 2. آیا حضور زنان در هنرهای مختلف یکسان است یا متفاوت. این تحقیق با استفاده از مطالعه اسنادی انجام شده و یافته ها نشان می دهد که اولا فعالیت های هنری زنان در مقایسه با گذشته رشد داشته است؛ ثانیا این رشد در حوزه های مختلف هنری به یک میزان نبوده است. تعداد زنان فیلم ساز و نمایش نامه نویس نسبت به تعداد زنان نقاش و مجسمه ساز بسیار کمتر است. بنابراین، نسبت زنان در هر یک از هنرهای یادشده در مقایسه با نسبت مردان متفاوت است. در حالی که کمترین نسبت زنان در فیلم سازی حضور دارند، بیشترین آن ها در نقاشی فعالیت دارند؛ به حدی که در حال حاضر زنان نقاش از نظر کمی حتی از مردان نقاش فزونی گرفته اند. سوالی که در تبیین یافته ها مطرح شده این است که آیا عوامل اجتماعی بر زنان و مردان اثر می گذارند تا به شیوه های متفاوتی در هنر ظاهر شوند یا خیر. در این مقاله، پاسخ مفصلی به این پرسش داده شده است.
    کلیدواژگان: جامعه شناسی هنر، زنان، هنرمندان
  • رقیه وهابی دریاکناری*، مریم حسینی صفحات 317-332
    بهرام بیضایی به گذشته پرافتخار ایران توجهی ویژه دارد. او یکی از مشخصه های عصر زرین، یعنی «مادرسالاری»، را برمی گزیند و آن را در بعضی از آثار نمایشی اش به تصویر می کشد. هدف پژوهش حاضر، مطرح کردن پیوند قهرمانان زن، با ایزدبانوان باستانی ایران در آثار بهرام بیضایی است و نیز بررسی و تحلیل این مولفه، روی چند اثر نمایشی وی. آثاری که در این جستار بررسی می شوند، عبارت اند از: فیلم نامه ها و نمایش نامه های ایستگاه سلجوق، پرده ی نئی، پرده خانه، شب هزار و یکم(1)، شب هزار و یکم(3) و فتح نامه کلات. در این پژوهش، نخست به روش توصیفی تحلیلی، شیوه های روایی بیضایی در پیوند قهرمانان زن با ایزدبانوان مشخص و تبیین می شوند. سپس، آثار نمایشی وی با توجه به این مولفه ، بررسی و تحلیل می شوند. برآیند مقاله حاکی از آن است که: بیضایی قهرمانان زن روایت هایش را با ایزدبانوانی که مظهر «مهر»، «زایش»، «عشق»، «شجاعت» و از همه مهم تر «خردمندی» هستند، پیوند می زند. با توجه به آثاری که تحلیل شد، مولفه «خردمندی» بیشترین حضور را در پرداخت شخصیت های زن این نویسنده دارد. برخلاف تصور رایج، ایزدبانوی خردمندی، که یکی از مصادیقش، ایزدبانوی «چیستا» است، بیشتر مورد توجه بیضایی بوده تا ایزدبانوی «آناهیتا».
    کلیدواژگان: ایزدبانوان، بهرام بیضایی، فیلم نامه، قهرمانان زن، نمایش نامه
  • داریوش رضاپور*، حسن چنانی نسب، رحمان باقری صفحات 333-348
    هدف تحقیق حاضر بررسی رابطه بین جامعه پذیری و هویت جنسیتی بین دانشجویان دختر دانشگاه پیام نور دزفول بوده است. روش تحقیق این پژوهش پیمایشی و شیوه گردآوری داده ها استفاده از پرسش نامه‏ بوده است. جامعه آماری همه دانشجویان دختر دانشگاه پیام نور شهر دزفول بوده که با استفاده از جدول لین تعداد 384 نفر به عنوان حجم نمونه تعیین شدند. نمونه‏گیری‏ به شیوه تصادفی طبقه‏ای چندمرحله‏ای انجام شد. نتایج آزمون پیرسون نشان می‏دهد که بین متغیر وابسته این پژوهش (هویت جنسیتی) و برخی متغیرهای مستقل همبستگی وجود دارد. مقدار همبستگی پیرسون بین متغیر وابسته و متغیرهای آگاهی اجتماعی، شبکه روابط اجتماعی و قدرت تصمیم گیری، در مجموع 1/22درصد از تغییرات در متغیر وابسته هویت جنسیتی را تبیین می‏کنند. نتایج تحلیل رگرسیون گام به گام نیز نشان داد که متغیرهای آگاهی اجتماعی، شبکه روابط اجتماعی و قدرت تصمیم‏گیری تاثیرگذارترین عوامل بر هویت جنسیتی اند.
    کلیدواژگان: آگاهی اجتماعی، جامعه پذیری، دانشگاه پیام نور دزفول، شبکه روابط اجتماعی، هویت جنسیتی
  • رضا ستاری، مرضیه حقیقی*، شهرام احمدی صفحات 349-370
    یکی از بنیادی‏ترین مباحث انسان‏شناسی، مطالعه روابط خویشاوندی، شیوه های همسرگزینی و پیوند ازدواج است که از دیرباز مورد توجه نظریه‏پردازان این حوزه‏ قرار گرفته است. متون کهن حماسی ما، به رغم بهره‏مندی از منابع عظیمی از افسانه ها و روایات برخاسته از زندگی مردم، بازتابنده مهم‏ترین مسائل اجتماعی، فرهنگی و انسان‏شناختی مردم ایران باستان اند. با توجه به جایگاه درخور این آثار برای تحلیل مسائل انسان‏شناختی، تاکنون جز شاهنامه فردوسی، به سایر حماسه های ملی از این منظر توجه چندانی نشده است. در این پژوهش، به بررسی روابط خویشاوندی در شاهنامه و حماسه های ملی متاثر از آن، از دیدگاه نظریه انسان‏شناسی ساختاری کلود لوی استروس پرداخته شده است. استروس با تکیه بر نظریه تقابل‏های دوگانه، خانواده و نظام خویشاوندی را به منزله نخستین قرارداد اجتماعی و نقطه آغاز فرهنگ بشری در تقابل با طبیعت قرار می‏دهد. از نظر او، برون‏همسری در تقابل با درون‏همسری (ازدواج با محارم)، نشان‏دهنده تقابل اساسی فرهنگ/ طبیعت است. بر این اساس، در این پژوهش به ‏تقابل‏های مهم قابل طرح در روابط خویشاوندی حماسه های ملی، از دیدگاه انسان‏شناسی ساختارگرا، پرداخته شده است. دستاورد پژوهش حاکی از آن است که بر نظام خویشاوندی این متون، تقابل‏هایی همچون تقابل ایران/ انیران، زن/ مرد، برون‏همسری/ درون‏همسری، پدرسالاری/ مادرسالاری، پدرمکانی/ مادرمکانی و... حاکم است که وامدار اندیشه تقابل‏گرای اساطیر کهن ایرانی است.
    کلیدواژگان: انسان شناسی ساختاری، حماسه های ملی ایران، کلود لوی استروس، نظام خویشاوندی، همسرگزینی
  • فاطمه شیرازی، زینب صابر *، محمدرضا حسنی صفحات 371-394
    خمسه نظامی از اواخر قرن هشتم هجری به دلیل داشتن داستان هایی عاشقانه و غنایی مورد توجه نگارگران ایران قرار گرفته ‏است. در بسیاری از داستان های خمسه، زنان قهرمانان اصلی هستند یا در داستان نقشی اساسی دارند که خود بیانگر میزان اهمیت زنان در منظومه های نظامی است. نظامی، برخلاف نگاه منفی رایج به زنان در جامعه، با رویکردی مثبت جایگاهی رفیع به آنان می بخشد. در دوره های مختلف نیز این داستان ها، به خصوص لیلی و مجنون، خسرو و شیرین و هفت گنبد بهرام گور، که در آن زنان حضوری پررنگ دارند، مورد توجه نگارگران قرار گرفته و تصویرسازی شده است. با بررسی و تجزیه و تحلیل تصاویر زنان در خمسه های دوره های متفاوت می توان به زمینه فرهنگی اجتماعی و همچنین جایگاه زنان در هر دوره پی برد. لذا با مطالعه تصویر زنان در نسخه های مصور می توان به بررسی جایگاه زنان در دوره های مختلف پرداخت. این رساله به چگونگی بازنمایی زنان در تصاویر خمسه قرن نهم (خمسهبرلاس) می‏پردازد. بررسی این نگاره ها با توجه به تعریف جامعه شناسی هنر پی یر بوردیو و نظریه تاثیر میدان های مختلف در خلق اثر هنری صورت می پذیرد. میدان هایی چون میدان ادبی، تاریخی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و... . میزان تاثیر این میدان ها در به تصویر کشیدن زنان در خمسه یادشده، از جمله موارد مورد بحث در این رساله است. در نتیجه گیری نهایی می توان گفت بازنمایی تصویر زن در خمسه قرن نهم (خمسهبرلاس) به دلیل سبک هنری بهزاد و توجه او به واقع گرایی اجتماعی، بیشتر برگرفته از زمینه ها یا میدان های اجتماعی و فرهنگی عامه است.
    کلیدواژگان: خمسه برلاس، زن، نظامی، نظریه میدان، نگارگری
  • کلثوم غضنفری، حسین بادامچی، پروین داوری* صفحات 395-410
    ازدواج پایه اصلی نهاد خانواده است و برای آن در هر دو دین زردشتی و اسلام شرایطی تعریف شده که تحقق ازدواج منوط به احراز آن‏هاست. مطالعه تطبیقی شرایط ازدواج از منظر دو دین زردشتی و اسلام نشان می‏دهد که وجوه اشتراک و افتراق گوناگونی درباره این موضوع بین دو دین وجود دارد و تحلیل و ارزیابی آن‏ها می‏تواند به روشن شدن بیشتر ابعاد میراث و سنن مشترک این ادیان بینجامد. روند پژوهش بدین گونه است که ابتدا شرایط ازدواج از منظر دین زردشتی بررسی و تحلیل شده، سپس به همان موضوع از دیدگاه اسلام پرداخته شده است. بررسی های انجام یافته نشان می‏دهد که اگرچه در برخی موارد اختلافاتی همچون اهداف متفاوت برای ازدواج و انواع آن وجود دارد، اشتراکات بین آن ها، که شامل شرایط ازدواج (سن ازدواج، رضایت سالار، رضایت دختر و پسر و هم‏کفوی) و عقد (ایجاب و قبول، شرایط عاقد، حضور شاهد و مهریه) است، ‏به مراتب چشمگیرتر از اختلافات دو دیانت است.
    کلیدواژگان: ازدواج، اسلام، حقوق زردشتی، خانواده
  • ذوالفقار علامی*، الناز خجسته صفحات 411-428
    کهن‏الگو به‏منزله عاملی فطری در ناخودآگاه جمعی بشر، با اسطوره پیوندهای ژرف و مرزهای مشترک فراوانی دارد. درواقع، اسطوره ها کهن‏الگوهایی هستند که دلایل شکل گیری آن ها، با توجه به ناخودآگاه جمعی بشر، بررسی می شود. مطابق آرای یونگ، هر اسطوره بر اساس مجموعه‏ای از عوامل و علل غریزی، در ذهن مردمان به وجود آمده است. در این میان، انواع زایمان غیرطبیعی نیز از موضوعات برجسته اساطیری و کهن‏الگویی است که به‏طور مستقیم با ماجرای تولد برخی پهلوانان اساطیری در فرهنگ‏ها و ملل گوناگون درآمیخته است. از داستان تولد «رستم» گرفته تا تولد پهلوانانی چون «آرتور» و «هرکول» تا ایزدان و پهلوانانی مانند «اندرا»، ایزد «مهر» یا «میترا»، «بهرام»، «آتنه»، «مینروا»، «ساناسار و باقداسار»، «اوزیریس» یا «اوزیرمق»، «آتیس»، «سوسلان»، و «باترازد»، «مشی و مشیانه»، «بودا» و «برهما» و «سوشیانس» با کهن‏الگوی سخت‏زایی و زایمان‏های غیرطبیعی مواجهیم. این جستار با بهره‏گیری از روش توصیفی تحلیلی درصدد است دلایل این گونه تولدها را در میان اساطیر بررسی و کارکرد کهن‏الگویی آن را روشن کند. با توجه به نتایج، به‏نظر می‏رسد این تولدهای فراطبیعی درواقع گونه‏ای براعت استهلال داستانی است تا برجستگی و بزرگی‏شان را از لحاظ قدرت جسمی و روحی و اعمال پهلوانی در دوران شکوفایی‏شان به‏تصویر بکشد.
    کلیدواژگان: اسطوره، سخت زایی، کهن الگو، ولادت های ماورائی
  • نورالدین نعمتی*، سمانه اسفندیاری صفحات 429-442
    در تاریخ ایران، زنان همواره نقش های مهمی در حوزه های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بر عهده داشته اند. پس از پیروزی جنبش مشروطه، زنان در جامعه ایران به موقعیت های بالایی در نظام اجرایی و قانون گذاری دست یافتند. با پیروزی انقلاب اسلامی، نقش زنان در حوزه های مختلف اجتماعی نه تنها کاهش نیافته، بلکه در برخی از حوزه ها افزایش چشمگیری داشته است. زنان در این دوره به نظام اسلامی تعهد سپردند. در این میان، زنان در مجلس شورای اسلامی با حمایت جامعه زنان نقش مهمی ایفا کردند. این مقاله به بررسی نقش و عملکرد زن در دو دوره اول مجلس شورای اسلامی می پردازد که چگونه به بهتر شدن موقعیت زنان کمک کرده اند. پژوهش حاضر بر این فرضیه استوار است که نمایندگان زن در دو دوره مجلس شورای اسلامی از طریق گسترش ظرفیت های حمایتی قانونی در جمهوری اسلامی، از جمله توجه به همه مبانی قانونی مورد احترام نظام جمهوری اسلامی به پیشرفت موقعیت زنان در ایران کمک کردند.
    کلیدواژگان: زن ایرانی، ظرفیت های حمایتی اسلامی، مجلس شورای اسلامی، موقعیت زنان، نمایندگان زن
|
  • Azam Ravadrad * Pages 301-316
    This article is written from sociology of art point of view. The role of social factors influencing people to become artist is an important issue in this field. One of these social factors is one’s gender which is studied here. In this article female artists are studied in terms of their appearance in different artistic fields. The main factor important in this appearance is regarded to be gender. The question is whether or not the number of women artists is increased recently? The second question is whether or not the presence of women artists in different artistic fields is the same?
    Research method for this study is documentary and many pieces of research are used in order to gathering data. These include works previously done on different artistic fields in Iran comparing the number of men and women active in each artistic field in different periods of time.
    The findings show that first the number of women artists is increased and second this increase has not been the same in different artistic fields. Based on findings of the article the population of women directors in film industry and in theater in Iran is much smaller than other fields. Instead the population of Iranian women painters, musicians and writers is bigger than other fields.
    The question that is examined here is whether there are social factors which influence men and women doing different artistic activities with different degree of competence.
    It is discussed in the article that the main characteristics of those artistic fields in which Iranian women are more in number, is the possibility of doing those artistic activities in private locations and by oneself, while the main characteristics of those artistic fields in which Iranian women are less in number is their need to be worked outdoor and in group situation.
    Keywords: Gender, sociology of art, artists
  • Roghyeh Vahabi Daryakenari *, Maryam Hseini Pages 317-332
    Bahram Beizaie has a special attention to Iran’s honorable old ages. He chooses one feature of the golden age “matriarchy” period and shows that in some of his plays. The purpose of this research is to talk about the dependence of heroines and Iranian goddess, and to analyze this dependence in some of Beyzaeis’ works. Plays and screenplays that are considered in this study include: “Saljuk istgah”, “Parde nei”, “Parde khane”, Shabe 1001(1)”, Shabe 1001(3)” and “Fath name kalat”. The research is descriptive - analytical, so that at first, Beyzaeis models in merging heroines and goddess would be specified and then his works would be analyzed based on this idea. Conclusions show that beyzaei uses the goddess of “kindness”, “birth”, “love”, “courage” and the most important one the goddess of “wisdom” to create his heroines. According to these analyzed works, wise goddess that one of the instances is goddess “Chista” has the most presence in Beizaeis works even more than “Anahita”.
    Keywords: heroinse, goddesse, Bahram Beizaei, Play, Script
  • Darosh Razapour *, Hasan Chonani Nasab, Rahman Bagheri Pages 333-348
    The purpose of this study is to investigate the relationship between socialization and gender identity between female students from the University of Dezful Payme Noor. The methodology of this study was survey and used a questionnaire. Population of this study was all female students at Dezful Payme Noor University and 384 persons determined as the sample size with using Lin table. The method of sampling was a multi-stage stratified random sampling. The Results show that between the dependent variable (gender identity) and some independent variables are correlated. Multivariate regression analysis showed that three variables like (social awareness, social networks, and decision-making power) in a total of 1/22% of the variation in the dependent variable explained by their gender identity. Stepwise regression analysis showed that social awareness, social networks, decision-making power are the most influential factors on gender identity.
    The purpose of this study is to investigate the relationship between socialization and gender identity between female students from the University of Dezful Payme Noor. The methodology of this study was survey and used a questionnaire. Population of this study was all female students at Dezful Payme Noor University and 384 persons determined as the sample size with using Lin table. The method of sampling was a multi-stage stratified random sampling. The Results show that between the dependent variable (gender identity) and some independent variables are correlated. Multivariate regression analysis showed that three variables like (social awareness, social networks, and decision-making power) in a total of 1/22% of the variation in the dependent variable explained by their gender identity. Stepwise regression analysis showed that social awareness, social networks, decision-making power are the most influential factors on gender identity.
    Keywords: Gender identity, socialization, social awareness, social networks, PNU Dezful
  • Reza Satari, Marzieh Haghighi *, Shahram Ahmadi Pages 349-370
    Regarded as one of the most important concepts in Structuralism, the Theory of Binary Opposition has long been used as a yardstick against which Structuralists measure their researches in the wide realms of Linguistics, Narratives, Philosophy, Cultural Studies, Anthropology, and Psychology. Employing Binary Opposition in Structural Anthropology, Lévi-Strauss aimed to discover human’s cognitive structure in mythology and other various cultural practices, believing that such inevitable oppositions tend to be the first steps of human being has taken to appreciate the world around him. One of the most widely-discussed oppositions in Strauss’ theory tends to be the one between culture and the nature. Regarded as the primary social bond and the outset of human culture, family and kinship, according to him, is against the nature. He discusses that the opposition between exogamy and endogamy (when the members of the same family marry each other) exemplifies the culture/nature opposition. Owing to the high frequency of exogamy in Shah nameh and the following national epics, the present study aimed to examine the afore-said trend in Persian epics as well as to apply the theories of Lévi-Strauss in the analysis of such oppositions. Through these approache, the social background, religion, life, social relationships and kinship contracts governing the society have been investigated. In this regard, according to the structural anthropology theory and the principle of binary oppositions which is the main basis of this theory, oppositions between Iran/Aniran, male/female, patriarchy/matriarchy, father/mother originality and some kinship oppositions between father/son, father/daughter and mother/son have been studied
    Keywords: Structural Anthropology, Lévi-Strauss, national epics of Iran, Kinship system, marriage
  • Fatemeh Shirazi, Zeynab Saber *, Mohammad Reza Hasani Pages 371-394
    Since Eighth century, much attention has been given by painters on Khamseh works due its romantic and lyric stories. Female is a heroine or she has a significant role in most of Khamseh works, that show its contributions on Nezamis works. Unlike common negative view about women in society, Nezami considered a high social level for them. In the different periods these stories, especially Lily and majnoon, Khosrow and Shirin and Haftgonbad Bahramgour in which women presence are highlight, attention painters and illustration become located. By reviewing and analyzing images of women in the Khamseh of different periods can be sociocultural context as well as the status of women at any time.Therefore, the study the image of women in the versions illustrated, can be paid to reviews the status of women in different periods. In the present study, the female representation in Khamseh works has been investigated based on Berlas Khamseh (ninth century), According to Bordio art sociology and female xepre sentation. theory on artistic creations. The conclusion,is that females views are more affected by public society and public culture in Berlas Khamseh due to Behzads artistic style and his attention to social realism.
    theory on artistic creations. The conclusion,is that females views are more affected by public society and public culture in Berlas Khamseh due to Behzads artistic style and his attention to social realism.
    Keywords: Keywords: Nezami, Persian painting, Khamseh berlas, theory Square, Woman
  • Kolsoum Ghazanfari, Hossein Badamchi, Parvin Davari * Pages 395-410
    The formation of marriage which is the foundation of family in both Islam and Zoroastrianism depends on certain requirements or conditions. The comparative study of these requirements or conditions shows certain similarities and differences between the two religions, and examining these issues can shed light on the common tradition and shared heritage between the two.
    The present essay will first study the conditions of marriage from perspective of Zoroastrianism and then compares that standpoint to the Islamic law. The study shows that although there important differences between the two religions. this research deals with one problem from the perspective of the Zoroastrianism and then examines the same problem from the Islamic point of view. Common characteristics in conditions of marriage (age, consent of the guardian, consent of the girl and boy, and their social equality) and in the marriage contact itself (offer and acceptance, representation, witnesses and bride-wealth) between the two legal systems are noteworthy.
    Keywords: marriage, Zoroastrian law, Islam, family
  • Zolfaghar Alami *, Elnaz Khojaste Pages 411-428
    Archetype, as innate factor in collective unconscious, is linking with myth deeply. In fact, the myth's is a kind of the archetypes that review its reasons of formation according to collective unconscious. According of Jung's opinion, a collection of factors and innate reasons has created every myth. Accordingly, kinds of unnatural childbirth are very important mythological subjects that are blending with story of hero's birth in various nations. It is different archetype of Hysterectomy and unnatural childbirth in mythology: in Rostam's story and stories of "Arthur" and "Hercules" and several gods: "Andre", "Mehr", "Metra", "Atone", "Monrovia", "Sanasar & Baghdasar", "Uziris" or "Uzirmag", "Batrazd", "Mashi & Mashiane'', "Buda", "Brahma", and "Sushiant''.
    This research have to unveil the reasons of this births myths and gods by descriptive – analytic method and observe function of archetype in these heros. Accordingly, unnatural birth is a kind of "show future of narration sighting". This Technique shows prominence and dignity of hero's and myths in his flowering age.
    This research have to unveil the reasons of this births myths and gods by descriptive – analytic method and observe function of archetype in these heros. Accordingly, unnatural birth is a kind of "show future of narration sighting". This Technique shows prominence and dignity of hero's and myths in his flowering age.
    Keywords: Archetype, Myth, Hysterectomy, unnatural, Child birth
  • Noreddin Nemati *, Samaneh Esfandiari Pages 429-442
    In Iran’s history, women have always had important role in political, social, and cultural areas. After the constitutionalism movements, this role was increased and certain women found positions in executive and legislative powers. After Islamic revolution, the situation changed and an Islamic approached took the place of the former secular one. Under this new approach it is usually claimed that there was no decrease in the role of women, but many developments have been achieved. Thus one can asked how these new achievements in the social role of women happened. The hypothesis examined in this paper is that the parliament members in the first and second periods of the Islamic parliament, developed new opportunities for women in the society by issuing several new legislation.
    Keywords: female representatives, social role of women, Iranian women, opportunities for women