فهرست مطالب

اخلاق وحیانی - سال ششم شماره 2 (پیاپی 11، پاییز و زمستان 1395)
  • سال ششم شماره 2 (پیاپی 11، پاییز و زمستان 1395)
  • 174 صفحه، بهای روی جلد: 70,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1395/12/26
  • تعداد عناوین: 7
|
  • فاطمه نیازکار، حسین دیبا صفحات 5-27
    این مقاله درباره جنسیت و اخلاق از منظر آیت الله جوادی آملی و مقایسه آن با برخی دیدگاه ها در فلسفه، روان شناسی، جامعه شناسی و فمینیسم است. این مقاله درصدد است با پاسخ به پرسش هایی مانند «آیا هنجارهای اخلاقی زنان با مردان متفاوت است؟» و «آیا جنسیت در اخلاق تاثیرگذار است؟» از منظر آیت الله جوادی آملی، مشکلات تعامل های اخلاقی جامعه را رفع کند. ازآنجاکه روح انسان حقیقت واحدی دارد، اصول اخلاقی مطلق اند، احکام اخلاقی حاکم بر زنان و مردان ازسوی شارع مقدس نیز یکسان اند و فقط در برخی فروعات تفاوت هایی دارند؛ احکام اخلاقی جنسیت پذیر نیستند و اصول اخلاقی یکسانی بر زنان و مردان در تمامی عرصه های اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی حاکم است.
    کلیدواژگان: اصول اخلاقی، جنسیت، اخلاق زنانه، اخلاق مردانه، آیت الله جوادی آملی
  • محمدجعفر صدری، محمود رجبی صفحات 28-49
    در گزاره های اخلاق اسلامی، احکام اخلاقی بر مطلوبیت موضوعات خود و ارتباط مثبت یا منفی آن‏ها با سعادت انسانی دلالت دارند ولی در گزاره های اخلاقی موجود در آیات قرآن و روایات، کم‏تر از این دست مفاهیم استفاده شده است.
    در این پژوهش «مطلوبیت» به عنوان یکی از شاخصه های مهم‏ گزاره های اخلاق اسلامی شناخته شده و دلایل زیر را برای اثبات این ادعا شمرده ایم: «اشتمال بر امور مقرب یا مبعد نسبت به هدف نهایی»، «اشتمال بر امر یا نهی»، «حکایت از حب و بغض»، «اشتمال بر گزارش سیره‏ی عملی اولیاء دین»، «اشتمال بر وعده‏ی پاداش و یا کیفر»، «اشتمال بر الگوهای مثبت و منفی»، «اشتمال بر تحسین یا تقبیح برخی از صفات و اعمال»، «اظهار نگرانی از برخی صفات و اعمال»، «تعلق وجوب و یا حرمت به برخی از اعمال».
    کلیدواژگان: اخلاق اسلامی، گزاره اخلاقی، مطلوبیت، حب و بغض، مقربیت و مبعدیت
  • علی فضلی صفحات 49-79
    از مهم ترین مبانی اخلاق اسلامی و عرفان عملی، انسان شناسی است. درسنت دینی و از حیث سلوکی می توان برای انسان شناسی ساختار خاصی ترسیم نمود. حقیقت قلبی که هویت ملکوتی انسان است، از وجه الهی تا وجه جسمانی امتداد یافته و دو منطقه نفسانی و روحانی دارد. هریک از این دو منطقه نیز دو صنف جنود به معنای جنود خصالی و دو گونه اطوار به معنای مراتب نفس دارند. منطقه نفسانی، منطقه سفلای حقیقت قلبی است که امیال حسی و نفسی بر آن حاکم اند، در آن جنود جهلی قرار دارد و دو طور طبعی و نفسی، یعنی نفس نباتی و حیوانی استقرار یافته اند. منطقه روحانی که منطقه علیای حقیقت قلبی است و با خدای صمد ارتباط مستقیم دارد، در آن جنود عقلی قرار داشته و دو طور روح و سر، یعنی نفس قدسی و نفس الهی، نیز در آن استقرار یافته اند. البته مرکز این حقیقت و مرز این دو منطقه، طور عقل و قلب اند که دو حیث یک طورند.
    کلیدواژگان: حقیقت قلبی، منطقه نفسانی، منطقه روحانی، جنود عقلی، جنود جهلی، اطوار انسانی
  • علی شیروانی صفحات 79-97
    ازنظر ابن سینا سعادت برترین چیزی است که موجود زنده درپی آن تلاش می کند. او باتوجه به مبانی هستی شناختی و انسان شناختی خود، جوهر اصلی انسان را عقل می داند که با اتصال به عقل فعال و رسیدن به مرتبه عقل مستفاد، به کمال نهایی و سعادت حقیقی خود می رسد و از والاترین، بادوام ترین و بیشترین لذت بهره مند می شود. در این مقاله، پس از تبیین و تحلیل دیدگاه ابن سینا درباره سعادت، آن را بررسی و نقد می کنیم. غفلت از برخی ساحت های وجودی انسان و مولفه های سعادت، ناسازگاری با مبانی فلسفی، غفلت از نقش ایمان و عمل صالح در سعادت انسان و تفکیک نکردن سعادت فرد و سعادت نوع، از کاستی های دیدگاه ابن سیناست.
    کلیدواژگان: ابن سینا، سعادت، لذت، کمال
  • بهروز رفیعی صفحات 97-115
    این مقاله می خواهد با پژوهشی بنیادی تاریخی و روش توصیفی تحلیلی، شماری از اصول تربیت اخلاقی را از منظر اسلام بررسی کند؛ ازاین رو، نخست هر اصل را از زبان شماری از مربیان بیان می کند تا زمینه فهم روشن تر اصل فراهم شود. آن گاه نظر اسلام را درباره آن اصل می آورد. یکی از مهم ترین نتایج مقاله این است که گوهر اخلاقی اسلام اقتضا می کند که به اصول تربیت اخلاقی هم پرداخته باشد. همچنین این مقاله بی آنکه درپی حصر اصول تربیت اخلاقی از نگاه اسلام در چند اصل خاص باشد، اثبات می کند که اسلام به چهار اصل توجه می کند: سازگاری وسایل با هدف ها؛ پایبندی کامل به رفتار اخلاقی؛ رعایت تفاوت های فردی؛ بازتاب عینی و ذهنی اخلاق. نتیجه دیگر تحقیق آن است که این اصول جهانی اند و با فطرت بشر سازگار.
    کلیدواژگان: اسلام، اصول، تربیت، اخلاق، مربیان (مسلمان و غیرمسلمان)، مکتب ها
  • محمدحسین وفاییان، احد فرامرز قراملکی صفحات 115-134
    ابن سینا صدور فعل آگاهانه عاقلانه انسان را با بهره گیری عقل عملی از قوه خیال و همراهی آن دو تبیین می کند. صدرالمتالهین نیز اگرچه این تفسیر را رد نمی کند، با تعریف جدیدش از قوه خیال، آن را کل نفس حیوانی درنظر می گیرد و خیال را در همه شئون و رفتار عاقلانه و غیرعاقلانه انسان موثر می داند. تاثیر و کارکرد قوه خیال را در صدور فعل عاقلانه نزد صدرالمتالهین، در دو مقام می توان تبیین کرد. نخست آنکه فعل آگاهانه عاقلانه مقوم تفکر برای ایجاد علت غایی صدور فعل در ذهن فاعل است. صدرالمتالهین با اعتقاد به تاثیرپذیری تعقل از تخیل، تفکر عاقلانه را همواره آغشته به قوه خیال و متاثر از آن می داند و حصول تعقل صرف و تفکر فلسفی را در مبادی علمی صدور فعل و رفتار نفی می کند. کارکرد و تاثیرگذاری دیگر قوه خیال در مبادی علمی صدور فعل و رفتار، تبدیل غایت ها و شوق های کلی به جزئی، مصداق یابی و برنامه ریزی برای حرکت از حال کنونی و وصول به حال مطلوب و رفتار جدید است.
    کلیدواژگان: صدرالمتالهین، صدور فعل، قوه خیال، تفکر، هدف، انگیزه
  • میترا دانش پرور، مسعود بنافی، سعید صحت صفحات 135-163
    فهم جوهره و چرایی رفتار مصرف کنندگان، از مسائل ذهنی و مهم دست اندرکاران عملی و خبرگان نظری عرصه بازار و کسب وکار بوده است. تاکنون متغیرهای متعددی بر رفتارهای مصرفی اثرگذار شناخته شده اند که از مهم ترین و پایاترین آن ها می توان به دین و اخلاق اشاره کرد. در کشور ما تاکنون پژوهش های چندانی برای بررسی این موضوع انجام نشده؛ ازاین رو، نیم رخ وضع اصول اخلاقی مصرف کنندگان ایرانی، نیازمند شفافیت و بررسی است. هدف اول این پژوهش، بررسی رفتار مصرف کنندگان ایرانی در موقعیت های تردیدبرانگیز اخلاقی و در گام بعد، مقایسه با رفتار مصرف کنندگان کشورهای دیگر است. در این پژوهش از سنجه های استاندارد (با اعمال اصلاحاتی) بهره گرفته ایم و این سنجه با نمونه گیری طبقه ای خوشه ایبین 426 نفر از شهروندان استان های تهران، البرز و قزوین توزیع شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد اخلاق مصرف کنندگان ایرانی وضع مقبولی دارد و باورهای اخلاقی زنان بهتر از مردان است. همچنین ایرانیان رعایت حقوق و توجه به اموال و دارایی دیگران را در مقایسه با منابع و اموال دولتی، بیشتر در حیطه اخلاق تعریف می کنند.
    کلیدواژگان: رفتار مصرف کننده، اخلاق، دین، مشتری
|
  • Fatemeh Niazkar, Hoseyn Diba Pages 5-27
    This paper concerns gender and morality relation in Ayat Allah Javadi Amoli’s view and compare it with some other views in philosophy, psychology, sociology and feminism. Appealing to the works of Ayat Allah Javadi Amoli, this paper answers questions like “is there any difference between men and women’s moral norms?” and “does have gender any effect in morality?” as an effort to resolve some of the difficulties of moral interactions in our society. Since the human soul has a one single truth, moral principles are absolute. Moral precepts of the religion about women and men are also the same and only differ in some trivial things. Moral principles are not gender-based and same principles applied to women and men in all social, political, economic and cultural spheres.
    Keywords: Moral Principles, Gender, Feminine Morality, Masculine Morality, Ayat Allah Javadi Amoli
  • Mohammad Jafar Sadri, Mahmud Rajabi Pages 28-49
    In Islamic ethical propositions, ethical orders signify the desirability of their subjects and their positive or negative relation to happiness, but in the ethical propositions included in Quran and Hadith there is hardly any instance of these concepts. In the present study, desirability is recognized as an important indicator of Islamic ethical propositions and the following reasons are presented for supporting this claim: “inclusion of near or remote affairs from the final end”, “inclusion of bidding and forbidding”, “indicating love and hatred”, “inclusion of the report of the practical manner of religious saints”, “inclusion of the promise of the reward or punishment”, “inclusion of positive or negative patterns”, “inclusion of admiration or condemnation of some actions and characteristics”, “expressing concern about some actions and characteristics”, “attribution of obligation or prohibition to some actions”.
    Keywords: Islamic Ethics, Ethical Proposition, desirability, love, hatred, nearness, remoteness
  • Ali Fazli Pages 49-79
    Anthropology is among the basics of Islamic ethics and practical mysticism. In religious tradition and in terms of discipline, anthropology could be depicted with a certain structure. Heartfelt truth, which is the man’s heavenly identity, extends from divine to bodily dimension and has two realms: sensual and spiritual. Each of these two realms have also two kinds of hosts, i.e. characteristic hosts, and two kinds of modes, i.e. levels of soul. Sensual realm is the lower realm of heartfelt truth, which sensual desires govern it, hosts of ignorance dwell in it, and the two natural and sensual modes, i.e. vegetative and pugnacious soul, reside in it. Spiritual realm is the upper realm of heartfelt truth, which has direct communication with God, hosts of reason dwell in it, and the two modes of spirit and mystery, i.e. holly and divine soul, reside in it. Indeed, the center of this truth and the border of these two realm are the modes of reason and heart, which are two respects of a same mode.
    Keywords: Heartfelt Truth, Sensual Realm, Spiritual Realm, Hosts of Reason, Hosts Of Ignorance, Human Modes
  • Ali Shirvani Pages 79-97
    For Ibn Sina, happiness is the highest thing that the alive creature endeavor to find it. According to his ontological and anthropological principles, he regards the reason as the basic substance of human being, which by communicating with the active intellect and reaching the level of acquired intellect reaches to its final perfection and true happiness and benefits the highest and longest pleasure. In this paper, after explaining and analyzing Ibn Sina’s view about happiness, we will criticize it. Neglecting some of the existential realms of human being and happiness components, inconsistency with philosophical principles, neglecting the role played by faith and good deeds in human beings’ happiness and the lack of any separation between the happiness of individuals and the humankind, among others, are the deficiencies of Ibn Sina’s view.
    Keywords: Ibn Sina, Happiness, Pleasure, Perfection
  • Behruz Rafii Pages 97-115
    This paper investigates some of the moral upbringing principles in Islam by a fundamental-historical research and a descriptive-analytic method. In doing so, it first represents each principle in the words of some trainers to provide the ground for better understanding of that principle. Then, it brings forth the Islamic view on that principle. One of the most important results of this paper is that Islam’s moral substance involves concerning the principles of moral upbringing. Also, without restricting the Islam’s principles of moral upbringing to a few number of principles, this paper proves that Islam focuses on four principles: compatibility of means and ends; complete commitment to moral behavior, observance of individual differences; subjective and objective reflection of morality. The other result of this study is that these principles are universal and compatible with human nature.
    Keywords: Islam, Principles, Upbringing, morality, (Muslim, non, Muslim) Trainers, Schools
  • Mohammad Hoseyn Vafaiyan, Ahad Faramarz Gharamaleki Pages 115-134
    Ibn Sina explains the emission of the human conscious-rational action by practical reason utilization of imaginative faculty and the companionship of these two. In contrast, despite he doesn’t reject this interpretation, Mulla Sadra, with his new definition of imaginative faculty, considers it as the whole of the animal soul and the imagination as effective in all respects of human rational and irrational behavior. The effect and function of imaginative faculty in the emission of rational action for Molla Sadra could be explained in two levels. First, the conscious-rational action is constitutive of thought for making the ultimate cause of the action emission in the actor’s mind. Believing in the influence of imagination on thinking, Mulla Sadra regards the rational thinking as always infected with imaginative faculty and under its influence and rejects the idea that in the principles of action and behavior emission there is only rationality or philosophical thought in work. The other functions of imaginative faculty in the principles of action and behavior emission are converting the universal ends to individual ones, case-finding and programming the movement from present status to the desirable one and new behavior.
    Keywords: Mulla Sadra, Emission of Action, Imaginative Faculty, Thinking, End, Motivation
  • Mitra Daneshparvar, Masud Banafi, Said Sehat Pages 135-163
    Having the ability to explain the customers’ behavior is one of the problems of market practitioners and theorists. Many parameters have been already discovered that have effects on consuming behavior, among which religion and morality are the most important and pervasive. In our country, it has performed hardly any research about this subject matter. So, the profile of moral principles of Iranian consumers needs investigation for being more transparent. The first end of this paper is studying the Iranian consumers’ behavior in morally doubtful situations, and second one is comparing it with the behavior of consumers of other countries. In this study, we have used standard measures (with some modifications) and the stratified cluster sampling performed on 426 citizens of Tehran, Alborz and Qazvin provinces. Findings show that Iranian consumers’ moral behavior is in an acceptable status and the moral beliefs of women are better than men. In addition, Iranians regard other persons’ rights and properties more pertaining to moral realm than public resources and properties.
    Keywords: morality, Religion, consumer behavior, doubtful situations, customer