فهرست مطالب

  • پیاپی 13 (تابستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/05/12
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سارا فخرآبادی پور، زینب جعفریان*، قدرت الله حیدری، حسن قلیج نیا صفحه 1
    این مطالعه به منظور بررسی اثر شیوه های مختلف بهره برداری (افرازی، مشاعی و شورایی) بر ویژگی های خاک در مراتع ییلاقی پلور در استان مازندارن انجام شد. سه سامان عرفی (بزرم موزک، چپک خاص و قاضی مزرعه) به گونه ای انتخاب گردید که مناطق نمونه برداری در سه سامان عرفی دارای شرایط توپوگرافی و پوشش گیاهی مشابهی باشند، یعنی در یک طبقه از شیب، جهت و ارتفاع واقع گردند. نمونه برداری خاک از عمق 0-30 سانتیمتر در 15 نقطه از هر سامان عرفی انجام شد. در آزمایشگاه خاکشناسی بافت، کربن آلی، اسیدیته خاک، هدایت الکتریکی و درصد رس، درصد سیلت و درصد شن، پتاسیم، منیزیم و فسفر قابل جذب خاک اندازه گیری شد.سپس مقایسه میانگین مشخصات خاک ازطریق آزمون دانکن انجام شد. نتایج نشان داد که از نظر خصوصیات خاک، سامان عرفی بزم موزک با شیوه افزاری مقادیر مطلوب تری از درصد سیلت، درصد رس، منیزیم و پتاسیم قابل جذب را نشان داده است. لذا می توان گفت در منطقه مورد مطالعه شیوه افرازی مدیریت مطلوب تری را برای خاک فراهم می کند.
    کلیدواژگان: سامان عرفی، شیوه بهره برداری، مالکیت افرازی، مراتع پلور
  • آزاده دلجویی، سید عطاالله حسینی*، سید محمد معین صادقی صفحه 7
    امروزه مهندسین جنگل هنگام طراحی شبکه جاده های جنگلی، با بهره جستن از انواع روش های پهنه بندی، مبادرت به شناسایی واریانت های کم خطر تر جاده های جنگلی از نظر زمین لغرش می کنند تا از این طریق، هزینه های تعمیر و نگهداری جاده ها را کاهش دهند. به دلیل ارتباط زمین لغزش با مسیریابی جاده های جنگلی، پیدا کردن روش مناسب پهنه بندی خطر زمین لغزش که قابلیت به کارگیری در مناطق مختلف جنگل را نیز دارا باشد، یکی از مهم ترین گا م ها برای تحقق یک طراحی هوشمند توسط کارشناسان و مهندسین جنگل است. بنابراین هدف از این پژوهش، دست یافتن به روشی مناسب برای پهنه بندی خطر زمین لغزش، به منظور طراحی بهتر شبکه جاده های جنگلی است. روش های بسیاری برای پهنه بندی خطر وقوع زمین لغزش در دنیا معرفی شده اند که به سه دسته روش های آماری (مانند روش های دو متغیره و چندمتغیره، رگرسیون لجستیک و مدل ارزش اطلاعات)، ابتکاری یا تجربی (مانند روش استوینسن، نیلسن و براب، آنبالاگان و مورا-وارسون) و ترکیبی (مانند شبکه عصبی مصنوعی و منطق فازی) تقسیم بندی می شوند. از بین روش های آماری: مدل دو متغیره، روش های تجربی: مدل مورا-وارسون و روش های تلفیقی: شبکه عصبی مصنوعی بیش ترین کاربرد را دارند. نتایج این پژوهش بیان گر این موضوع است که مدل های آماری قابلیت بهتر و کاربرد بیش تری در پهنه بندی خطر زمین لغزش نسبت به مدل های ابتکاری دارند، هرچند که مدل های تلفیقی (مانند شبکه عصبی مصنوعی و منطق فازی) بیش ترین صحت و دقت را در بین روش ها دارا می باشند و اگر داده هایی با تعداد کم موجود باشد، مطمئنا روش های تلفیقی می توانند پهنه بندی دقیق تری را نسبت به دیگر مدل ها در ارتباط با خطر زمین لغزش در جنگل ارایه دهند.
    کلیدواژگان: جاده جنگلی، شبکه عصبی مصنوعی، طراحی جاده، مدل دو متغیره، مدل مورا، وارسون، منطق فازی
  • زینب حزباوی*، سید حمیدرضا صادقی صفحه 15
    پایداری محیط زیست و اقتصاد کشور به طور قابل توجهی از کیفیت خاک تاثیر می پذیرد. روش های متعددی برای ارزیابی کیفیت خاک در راستای مدیریت و ارائه راه کارهای مناسب مدیریتی آن پیشنهاد شده است. حال آن که روش های ساده و مبتنی بر شاخص های زودیافت کم تر مورد توجه قرار گرفته است. در تحقیق حاضر، روش ارزیابی بصری کیفیت خاک (Visual Soil Assessment، VSA)به عنوان یک روش ارزیابی کیفیت خاک معرفی شده است.VSAبه مدیران اراضی کمک می کند تا به روشی ساده و نیمه کمی، کیفیت خاک را پایش کنند. در این روش، خصوصیات بصری خاک نماینده ای از کیفیت خاک تلقی می شوند و ابزاری سریع و موثر برای ارزیابی ارزان از وضعیت کیفی خاک در عرصه را فراهم می کند.VSAمبتنی بر امتیازدهی معیارهای فیزیکی-زیستی خاک است. به همین منظور، امتیازها در کارت های با کاربرد آسان تنظیم شده اند که بر اساس نوع کاربری قابل تنظیم هستند. معیارهای خاک وابسته به معیارهای مربوط به عملکرد گیاه نیز هستند. بدین معنی که معیارهای مربوط به عملکرد گیاه، شرایط خاک را به تولید مرتع و یا عرصه مورد نظر مرتبط می کند. این معیارها توسط تحقیقات گسترده ای بررسی و انتخاب شده اند و در ارتباط تنگاتنگ با مسایل اقتصادی نیز هستند.
    کلیدواژگان: آمایش سرزمین، پایداری محیط زیست، سلامت خاک
  • محمدصادق ابراهیمی*، محسن افشاری، حسین مرادی صفحه 27
    بدون شک امروزه یکی از پایه های اصلی در توسعه کشور های مختلف جهان آب است. در شرایط کنونی آب به عنوان مسئله اساسی در توسعه محسوب می شود. به همین دلیل امروز بیشتر دولت ها با احداث سدها به فکر ذخیره آب برای جلوگیری از هدر رفتن آن می باشند، ولی مساله ی عمده ای که کمتر مورد توجه سازندگان سد قرار گرفته است، بررسی میزان رضایت مندی ساکنین منطقه از پیامد های حاصل از اجرای این طرح ها می باشد. این پژوهش از دیدگاه کشاورزان بهره بردار از شبکه آبیاری به بررسی میزان رضایت مندی بهره برداران از اجرای پروژه و شبکه آبیاری پروژه سد حنا در شهرستان سمیرم می پردازد. تعداد بهره برداران 1610 خانوار می باشد که با استفاده از فرمول کوکران تعداد210 نمونه آماری مشخص شده و با استفاده از پرسشنامه و مصاحبه، اطلاعات بدست آمده است. روایی ابزار تحقیق از طریق تایید گروهی از متخصصین مرتبط و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ برای قسمت های مختلف میزان رضایت مندی از اجرای پروژه های تامین آب در زمینه های اقتصادی84%، اجتماعی71% و اکولوژیکی 75% محاسبه شد. نتایج حاصل نشان داد که میزان رضایت مندی نسبتا خوبی در بعد اقتصادی از نظر بهره برداران نسبت به احداث سد حاصل شده است. همچنین در بعداجتماعی عدم رضایت اکثریت بهره برداران از مدیریت دولتی حاکم بر منابع آب و نحوه توزیع آن می باشد. همچنین نتایج آزمون همبستگی نشان داد با بالا رفتن اعتماد کشاورزان به مسئولان، رضایت کشاورزان نسبت به احداث سد بیشتر می شود. ضمن اینکه نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که با احتمال 42% قدرت پیش بینی می توان عوامل موثر بر رضایت مندی کشاورزان از اجرای پروژه های تامین آب در منطقه را به ترتیب اهمیت وبراساس مقدار Betaبه افزایش دبی قنات وچشمه ها 255/.،ایجاد تنوع در کشت محصولات 208/.، شاخص کاهش آلودگی آب 206/. و تخصیص منصفانه آب بین کشاورزان 176/. مرتبط دانست.
    کلیدواژگان: آب، توسعه، رضایت مندی، کشاورزان، سد حنا
  • سعید خروشی، رئوف مصطفی زاده*، اباذر اسمعلی عوری، مجید رئوف صفحه 35
    رودخانه هااکوسیستم های پیچیده ای هستند که به دلیل استفاده های بیش از حد و افزایش رو به رشد جمعیت جهان در معرض تهدید قرار گرفته اند. با توجه به ارتباط نزدیک رودخانه ها و جوامع انسانی، اکوسیستم رودخانه ها نسبت به تنش ها و فعالیت انسانی آسیب پذیر شده و تغییرات زیادی در رودخانه ایجاد شده است. با این حال تخریب در اثر دخالت و فعالیت های انسان، باعث شده است که ارائه موثر و پایدار خدمات رودخانه ها (شامل آب شرب، تصفیه آب، انرژی برقابی، جذب مواد آلی، چرخه مواد غذایی، تفریح و زیستگاه گیاهان و جانوران) مختل گردد. برای مقابله با تاثیرات مخرب فعالیت های انسانی، ارزیابی و تعیین درجه سلامت رودخانه یکی از معیارهای اساسی مدنظر سازمان های مدیریت آب است. تعیین سلامت رودخانه می تواند به عنوان ابزاری در برآورد جریان زیست محیطی و کمی نمودن مقدار، زمان بندی و کیفیت جریان آب مورد نیاز برای استفاده های بشری و تداوم حیات اکوسیستم های رودخانه ای استفاده شود. هدف از مطالعه حاضر، تبیین مفهوم و اهمیت سلامت رودخانه و چهارچوب های نظری و کاربردی به عنوان یک رویکرد جدید در برنامه ریزی و استفاده از منابع آب سطحی است. در این راستا تعاریف، چهارچوب ها و گزیده ای از مطالعات انجام شده در این خصوص ارائه شده است. در نتیجه، ارزیابی سلامت رودخانه می تواند در دستیابی به رژیم و الگوی جریان تامین کننده استفاده های انسانی و فرآیندهای ضروری برای حفظ اکوسیستم های سالم رودخانه ای و مدیریت منابع آب موثر واقع شود. بر اساس نتایج، ارزیابی سلامت جریان یک برنامه مکمل برای برنامه ریزی، طراحی و مدیریت آبخیز و استفاده از آن در تنظیم و تعدیل رژیم جریان و احیاء اکوسیستم رودخانه است.
    کلیدواژگان: اکوسیستم رودخانه، جریان رودخانه ای، سلامت جریان، شاخص های هیدرولوژیکی
  • محمد سالاریان*، معصومه نجفی، شمیم لاریجانی، سید سعید اسلامیان صفحه 41
    تبخیر و تعرق یکی از مهم ترین اجزاء چرخه هیدرولوژیکی برای برنامه ریزی سامانه های آبیاری و مدل های هیدرولوژیکی بیلان آب است. در این مطالعه تبخیر و تعرق با استفاده از روش فائو پنمن- مانتیث (FAO Penman-Monteith)برای ایستگاه های هواشناسی سینوپتیک شهرستان های رشت و اصفهان واقع در بخش های مرکزی و شمالی ایران در دوره آماری 1390-1349 و برخی از مهم ترین متغیرهای هواشناسی موثر بر آن در دو مقیاس فصلی و سالانه محاسبه شد. افزون بر این، روند تغییرات آن ها تجزیه و تحلیل و مورد مقایسه قرار گرفت. برای این کار از آزمون ناپارامتری من کندال و آزمون پارامتری تحلیل رگرسیون استفاده شد. نتایج نشان دادکه در مقیاس سالانه تغییرات تبخیرتعرق در شهرستان رشت روند معنی دار افزایشی و در شهرستان اصفهان روند معنی دار کاهشی (در سطح معنی داری 5 درصد) داشته اند. در این ایستگاه ها روند تغییرات دما افزایشی و حداقل رطوبت نسبی کاهشی و البته شدیدتر از سایر متغیرها بود. در مقیاس فصلی ترکیبی از روندهای مثبت و منفی در ایستگاه های مورد بررسی مشاهده شد. در اصفهان روند تغییرات تبخیر و تعرق به جز در فصل زمستان در سایر فصول سال منفی (در سطح معنی داری 5 درصد) بود. در رشت روند تغییرات تبخیر و تعرق به جز در فصل بهار در سایر فصول سال مثبت (در سطح معنی داری 5 درصد) بوده است. در بین متغیرهای مورد بررسی، تعداد ساعات آفتابی در دو مقیاس فصلی و سالانه روندی افزایشی (در سطح معنی داری 5 درصد) داشته است. حداقل و حداکثر درجه حرارت هوا در مقیاس سالانه در هر دو ایستگاه روند صعودی (در سطح معنی داری یک درصد) داشته است. مقایسه نتایج حاصل از بررسی روند تغییرات تبخیر و تعرق پتانسیل و دما توسط هر دو آزمون بیان گر وجود پدیده تناقض در روند پارامتر تبخیر در اصفهان بوده است.
    کلیدواژگان: رگرسیون، سری زمانی، ایستگاه، SAS
  • سبیکه روحانی زاده، محمود لاجوردی، محمدرضا ثروتی، عطاالله کاویان، عطا صفری* صفحه 53
    عملیات اجرایی آبخیزداری اقداماتی هستند که به منظوربهره برداری بهینه از منابع حوزه آبخیز و یا حفاظت و اصلاح منابع طبیعی اجرا می شوند.چنانچه عملکرد این طرح ها به طور مناسب و از جنبه های مختلف فنی و مهندسی مورد ارزیابی قرار گیرد، نتایج حاصله می تواند منجر به یافتن نقاط ضعف و قوت عملیات پیشنهادی و ارائه راهکارهای مناسب در جهت بهبود وضعیت آنها شود.در این تحقیق اقدامات آبخیزداری شامل احداث بند های گابیونی، و پایه بتونی در حوزه آبخیز بالادست سد برنجستانک (استان مازندران) مورد ارزیابی قرار گرفت. به منظور بررسی تاثیر سازه های احداثی بر میزان نگهداشت و کنترل رسوب و به دلیل عدم وجود آمار مشاهداتی هیدرومتری و رسوب سنجی در روش کمی، از روش تجربی EPMاستفاده شده است. مقایسه 4 پارامتر موجود در روش EPMو نیز ضریب شدت فرسایش و میزان فرسایش و رسوب حوزه، در دو دوره قبل و بعد از طرح ، نشان دهنده کاهش رسوب بعد از اجرای عملیات بوده است. نتایج بدست آمده نشان داد که سازه های اصلاحی می تواند به میزان 1/8درصد باعث کنترل رسوبات وارده به مخزن سد برنجستانک گردد.پس از ارزیابی کیفی طرح آبخیزداری اجرا شده، امتیاز نهایی ارزیابی طرح معادل 79/5 بوده که حاکی از عملکرد خوب طرح می باشد.بطور کلی ، نتایج نشان می دهد که رعایت مسائل فنی در احداث سازه های اصلاحی در منطقه باعث کاهش میزان شیب طبیعی آبراهه ها و تبدیل آن به شیب حد ، تله اندازی رسوبات و همچنین کاهش سرعت رواناب و درنتیجه کاهش فرسایش گردیده است.
    کلیدواژگان: سازه های اصلاحی، تله اندازی رسوبات، بند گابیونی، استان مازندران
|
  • S. Fakhrabadi, Z. Jafarian*, Gh. Heidari, H. Ghlichnia Page 1
    This study was done to investigate the effects of utilization types (private, collective and council properties) on soil properties in summer Plour rangelands in Mazandaran Province. The vegetation and topographical properties of three units of exploitation are as same as each other (same slope, aspectand altitude). Soil sampling was conducted on 0-30 cm depth of the soil sampled from 15 spot within each units of exploitation. Then soil texture, percentage of organic carbon, acidity, electrical conductivity, percentage of clay, sand, silt and absorbable potassium, absorbable magnesium, absorbable phosphorus were determined in laboratory. The data were analyzed through Duncan test by SPSS software. The results showed that, in sight of soil properties, unit of exploitation Bazam- Mozak with private property shows more desirable quantities from silt, clay, Mg and K. So, it could be say in region study private property is more desirable utilization type and management.
    Keywords: Allotments, Private Property, Utilization Type, Plour Rangeland
  • A. Deljouei, S. A. Hosseini*, S. M. M. Sadeghi Page 7
    Nowadays, forest engineers design forest roads network by utilizing a variety methods of zoning, attempt to identify low-risk variants of forest roads as landslide, so reduce costs of roads maintenance. Because of association between landslides and routing forest roads, finding the appropriate method of landslide zoning that also have potential to use in different areas of the forest is one of the most important steps for the realization of an intelligent design by experts and forest engineers. The purpose of this study is to achieve an appropriate method for mapping landslide to design the best forest road network. There have been many different methods introduced for landslide hazard zonation in the world that are divided to three methods including statistical (e.g.,bivariate, multivariate, logistic regression, and information value model), heuristic or empirical (e.g., Stevenson, Nielsen and Brabb,Anbalagan, and Mora-Vahrson) and combinitation (e.g., artificial neural network, and fuzzy logic). Among statistical models”bivariate”, empirical “Mora-Vahrson”, and combination methods“artificial neural network” are most common. The results suggest that the use of statistical models are more capable and better than empirical models in the landslide risk zonation, although the combination models (e.g., artificial neural network, and fuzzy logic) have the highest accuracy and precision among other methods. If the number of available data is low, certainly combination methods can be more accurate than other models with the landslide hazard in the forest.
    Keywords: Artificial neural networks, Bivariate statistical model, Forest roads, Fuzzy logic, Mora-Vahrson model, Road planning
  • Z. Hazbavi*, S.H.R. Sadeghi Page 15
    The country environmental and economic sustainability can be greatly influenced by soil quality. There are several ways proposed to assess the soil quality in order to apply appropriate management plans. However, the easy-to-use indicator-based methods have been less considered. To this end, the Visual Soil Assessment (VSA) method was developed to facilitate land managers to monitor soil quality in a simple and semi-quantitative way. The VSA is based on the simple observation of some key visual indicators representing soil quality and is a quick, a cost effective and an efficacious tool to assess and monitor the soil quality. The VSA is based on the soil physical and biological criteria and associated with an easy-to-use scorecard. The soil indicators are also supported by plant performance indicators linked to soil conditions. The visual indicators are underpinned by sound pedological principles and extensive researches, and are linked to economic performance and sustainability.
    Keywords: Environmental Sustainability, Landscape Planning, Soil Health
  • M. S. Ebrahimi*, M. Afshari, H. Moradi Page 27
    Today, water is one of the most cornerstones in the development of the world's countries. In the current conditions, water as a key issue in the development. This why, today the most governments interested to implementation of dams for water storage and avoid wasting it. A major issue that has received less attention dam builders to consequences of satisfaction of the residents of these projects. This study was analyzed of farmer's satisfaction on water supply projects in the Semirom County. The number of beneficiaries was 1,610 households using the Quocran formula specified number of 210 samples and the necessary data were obtained using a questionnaire. The validity of the questionnaire confirmed by experts and its reliability using Cronbach's alpha coefficient for the relevant parts: economic (0.84), social (0.71) and ecological (0.75) respectively. The results or research showed that range of satisfaction in the economic dimension of implementation of dams has been made. The economic dimension of implementation of dams the dissatisfaction of the beneficiaries was to state management of water resources. The results or research showed that there was a high correlation between trust in the authorities and farmer's satisfaction to implementation of dams. The result of multiple regression analysis showed that the factors could be predicted 42% of the farmer's satisfactions to implementation of dams were: increase the dubai of subterranean 0.225, increase the crop diversification 0.208, water pollution index 0.206 and equitable allocation of water between farmers0.176.
    Keywords: Water, Development, Farmer's satisfaction, Hana dam
  • S. Khorooshi, R. Mostafazadeh*, A. Esmaliouri, M. Raoof Page 35
    Rivers are complex ecosystems that severely damaged, or even destroyed due to overexploitation and increasing population growth. Close relationship of rivers and human societies along with socio-economic developments have led to degradation and considerable changes in river ecosystems. However, providing critical goods and services, including drinking water, water purification, power generation, organic matter retention, nutrient recycling, recreational activities and habitat for many unique plants and animals have been impaired due to man-made disturbances. The assessment and measurement of river condition and health is one of the main preventing tools of water management organizations. Also, the concept of river health can be used as a tool to estimate the rate of environmental flows to quantifying quantity, timing, and quality of water flows essential to sustain freshwater and aquatic ecosystems and depending human livelihoods and well being. This study aims to explain the concept and importance of river health along with practical theoretic and practical methods as a new approach in planning and utilization of surface water resources. In this regard, different available defintions, frameworks and selected studies have been presented. Therefore, implementation of river health assessment can leads to achieve a flow regime, or pattern, that provides human uses and essential processes required to support healthy river ecosystems and management of water resources. According to the literature reviewe, river health assessment served as a complementary programme in watershed planning/management and regulation and adjustement of river flow regime to maintain riverine ecosystems.
    Keywords: River ecosystems, River flow, River health, Hydrologic indices
  • M. Salarian*, M. Najafi, Sh. Larijani, S. S. Eslamian Page 41
    Evapotranspiration is one of the most important components of the hydrological cycle and hydrological models for planning irrigation system water. In this study, the amount of evapotranspiration using the FAO Penman-Monteith for synoptic weather stations of Isfahan and Rasht that located in parts of central and northern Iran in the period 1970-2011. Some of the most important meteorological variables affecting it in the scales of seasonal and annual was calculated. In addition, changes were also analyzed and compared. For this purpose, non-parametric test of Mann-kendall and parametric test of regression was used. The results showed that the annual scale evapotranspiration changes in Rasht, and Isfahan stations had the significant increasing trend (5% level). At these station, the temperature increased and the minimum relative humidity decreased but of course was greater than other variables. In the seasonal scale both positive and negative trends have been observed. Isfahan Station evapotranspiration trends in other seasons except in winter is negative (5% level). Rasht Station evapotranspiration trends in other seasons except in spring was positive (5% level). Among the studied variables, seasonal and annual of number of sunshine hours was increased (level 5%). Maximum and minimum air temperature trend at both stations in the annual scale was increased (5% level). Comparing the results of the review process, potential evapotranspiration and temperature changes by both tests showed contradictory phenomena in the process of evaporation variables in Isfahan Station.
    Keywords: Regression, Time Series, Station, SAS
  • S. Rohanizade, M. Lajevardi, M. R. Servati, A. Kavian, A. Safari* Page 53
    Watershed management operations are works in order to optimum using from drainage basin Sourcs or conservation and remediation of natural sources. If operation of this projects elevting from several aspect pf technical and engineering the production result maybe help us to find the reason of advantage and disadvantage of suggestive operation and showing us suitable solutions in the way of obviating them. In this paper to take necessary action of Watershed management activity as introduction of Gabion check-dam and break weir in drainage basin of upside of Berenjestanak dam (Mazandaran province), is something has studied .For researching about the effect of instructed check dams on scale of sediment control and becomes we don’t have information about Hydrometric station in quantitative method we used EPM tentative method .The result showed decrees of sediment after the operation. In addition, check dams can be control about 1.8% from Berenjestanak dam reservoir. After quality evaluation of watershed management model that administrated in zone on observation and complete instance table lists by supervisor, the last point of evaluation of this project is 79.5 that’s best function of this project. So the last result tell us observing problem of specially in introduction of corrected structures in zone decrease natural slope of waterway and changes. That to limited slope,entraps of sediment and decrease useful ago of Berenjestanak dam and also reduces the speed of runoff and finally decrease of erosion.
    Keywords: Check dams, Entraps of sediment, Gabion, Mazandaran province