فهرست مطالب

مطالعات جامعه شناختی - پیاپی 49 (پاییز و زمستان 1395)
  • پیاپی 49 (پاییز و زمستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/12/28
  • تعداد عناوین: 6
|
  • حمید عبداللهیان*، عاطفه اقایی، معصومه شفعتی صفحات 305-321
    فیلم مستند «باد جن» ساخته ناصر تقوایی، به بازنمایی مراسم «زار» در جنوب ایران می پردازد. در این مقاله نویسندگان تلاش کرده اند تا با تحلیل ارتباطی متن این فیلم، به این پرسش ها پاسخ دهند که: کدامیک از ابعاد این مراسم در این فیلم بازنمایی شده اند؟ آیا فیلم باد جن توانسته کارکردهای اجتماعی این مراسم را مستند کند؟ و مهم تر اینکه آیا این مراسم معنایی ملموس به زندگی افراد می بخشد؟ برای این منظور از سنتز نظری دو وجهی «نظریه تقابل های دوتایی» لوی اشتراوس و «نقش آیین ها در رفع تناقضات بشری» مری داگلاس، کمک گرفته شد.به لحاظ روش شناسی،روش تحلیل محتوای کیفی و شیوه تکوین استقرایی مقوله ها به کار برده شده است.تحلیل یافته ها به کمک نرم افزار تحلیل داده های کیفی مکس کیو دی ای10 انجام شد و برای افزایش پایایی (قابلیت اتکا) از ابزار «توافق بین کدگذاران» در نرم افزار کمک گرفته شد. از تحلیل محتوای فیلم، 5 تقابل دوتایی به دست آمد که عبارتند از: تقابل بیماری-سلامتی؛ فرد-جمع؛ خیر-شر؛ خودی-غیرخودی؛ و طبیعت-ماوراء طبیعت. مهم ترین دستاوردهای تحقیق این است که اولا تناقض هایی که اشتراوس در ماهیت بشر و رفتارهایش می بیند درست به نظر می آیند و دوم اینکه این تناقض ها همانطور که داگلاس می گوید در قالب مناسک بادجن و شیوه های برخورد آن از طریق مناسک حل می شوند و بشر قادر می شود آیینی زندگی کند تا از شر تناقض هایش رهایی یابد.
    کلیدواژگان: مستند باد جن، مراسم زار، اهل هوا، تقابل های دوتایی
  • جلیل کریمی*، جلال الدین رحیمی، مبین رحیمی صفحات 323-350
    در بطن سیاست های بازنمایی غرب، اسلام سیاسی و خشونت های تجسم یافته ی آن، امری درون ماندگار جهان اسلام و روحیه ی جمعی مسلمانان تلقی می شود. پیامد این امر، تاریخ زدایی از جهان اسلام و اسطوره سازی از آن است. یکی از میانجی های این اسطوره سازی، بازنمایی های رسانه ای است. غرب، هژمونی گسترده ای بر انتشار تصاویر رسانه ای دارد؛ یکی از جلوه های عمده ی رسانه ای از اسلام و مسلمانان و به تبع آن تکثیر سیاست های اسلام هراسی، انتشار کاریکاتورهایی منسوب به پیامبر اسلام ( ص) در غرب و در چند سال اخیر بوده است. اسطوره شناسی های بارت طرح نقادانه ای را پیش روی ما می گذارد تا از طریق آن اسطوره را در زمانه ی حاضر رمزگشایی کنیم و به ایدئولوژی بنیادی آن بپردازیم. این جستار با این پیشفرض که تصاویر دارای دلالت های تاریخی-اجتماعی اند، کوشیده است کاریکاتورهای نامبرده را در مقام نظامی اسطوره ای، نشانه شناسی کند. رمزگشایی کاریکاتورها فاش می کند که تروریسم اسلامی، برخورد تمدن ها و پایان تاریخ، اسطوره هایی هستند که آنها عرضه می کنند. هدف این اسطوره ها غسل تعمید جریان گردش سرمایه تحت عنوان جنگ علیه تروریسم و دفاع از آزادی بیان است. این فرایند هژمونیک بخشی از عملیات موجه سازی نظام مند بهره کشی، در سطح جهانی است که از سوی جریان های پوپولیستی و دست راستی هدایت می شود.
    کلیدواژگان: اسطوره شناسی، اسلام، پیامبر اسلام، تروریسم، سرمایه داری، سیاست زدایی، کاریکاتور، نشانه شناسی
  • جمال محمدی*، جهانگیر محمودی صفحات 351-374
    تصویر غالب از کردها در سینمای دهه های شصت و هفتاد ایران بر محور تقابلی دوتایی ساخت یافته است که یک سوی آن مردمی ساده دل، سنتی، روستانشین و غریب نواز و سوی دیگر آن افرادی خشونت طلب، فریب خورده و شرور است. این تصویر که بالاخص در سینمای دفاع مقدس و برخی سریال ها و فیلم های تلویزیونی ارایه می شد خود حاصل تنش ها و تقابل هایی بود که اوایل انقلاب و نیز همزمان با جنگ هشت ساله ایران و عراق به طور عینی در مناطق مرزی وجود داشت. با پایان جنگ و شروع دوران سازندگی و گسترش ارتباطات در میان ایرانیان، این ایماژ از کردها به تدریج دگرگون شد و تصویر آن ها در متون ادبی و هنری تقریبا شکل دیگری یافت. از این جا بود که برخی نویسندگان و هنرمندان بر آن شدند تا تصویری واقع گرایانه تر از این «دیگری» ارایه دهند، یعنی به محل زندگی آن ها بروند و دوربین به دست بگیرند و از هر آن چه واقعا اتفاق می افتد تصویر بردارند. دو فیلم تخته سیاه (سمیرا مخملباف) و باد ما را خواهد برد (عباس کیارستمی) بر اساس همین منطق ساخته شدند (با این تفاوت که موضوع اثر دوم، دست کم به طور آشکار، به هیچ وجه کردبودن و قومیت و دیگری نیست و فقط از طریق خوانشی سمپتوماتیک می توان چنین چیزی را از لابه لای تناقضات آن آشکار ساخت). این دو اثر که در پایان دهه هفتاد ساخته شده اند ازجمله نخستین آثاری اند که کوشیده اند از آن تصویر غالب فاصله بگیرند. این جستار کوشیده است از طریق «خوانش سمپتوماتیک» این دو فیلم به این پرسش پاسخ دهد که آثار کردها را چگونه بازنمایی می کنند؟ از چه کلیشه ها و ایماژهایی استفاده می کنند؟ و آیا اساسا بازنمایی واقع گرایانه «دیگری» ممکن است؟ تحلیل سمپتوماتیک نشان می دهد که تصویر کردها در این دو اثر محصول کاربست همان کلیشه ها و ایماژهایی است که در عالم واقع درباره کردها وجود دارد و مبنای تعامل فرهنگ مسلط با آن ها و نیز مبنای بسیاری از سیاستگذاری ها در ارتباط با آن ها است. در این تصویر، کردبودن واجد این همانی تام با «طبیعت بکر»، «سنن قدیمی»، «سادگی» و «مقاومت در برابر تغییر» است.
    کلیدواژگان: بازنمایی، دیگری، خوانش سمپتماتیک، کردبودن، رمزگان، پسااستعماری
  • قاسم زائری* صفحات 375-404
    منورالفکران متجدد ایرانی، در یک دوره ی زمانی کوتاه از 1285 ش. تا 1304 ش. نقش تعیین کننده ای در تاسیس «دولت مشروطه» و روی کار آمدن «حکومت رضاخان» داشتند؛ با این تفاوت که اولی، دعوی مشروطه خواهی و دموکراسی داشت و دومی، متکی به کودتا و مستبدانه بود. این مقاله به تحول گفتمان منورالفکران ایرانی در فاصله ی انقلاب مشروطه تا به قدرت رسیدن رضاخان اختصاص دارد و نشان خواهد داد که چگونه آرمان مشروطه خواهی جای خود را به ضرورت استبداد داد و اعمال زور جایگزین آگاهی بخشی شد. مقاله نشان می دهد که نگرش منورالفکران نسبت به «مردم» تغییر کرد و این گزاره که «ملت نادان» نیازمند «تربیت» است، به محور اصلی سیاست گذاری های فرهنگی و اجتماعی در حکومت رضاخان تبدیل شد. هرچند دولت مشروطه از همان ابتدای تاسیس خود با مشکلات بسیاری مواجه بود و نتوانسته بود در امواج اختلافات درونی و مقابله با نظام های سنتی قدرتمند جامعه ی ایران به وعده هایش عمل کند، اما خصوصا وقوع پیشامد جنگ جهانی اول در تحول گفتار منورالفکران نقش به سزایی داشت. در واقع، جنگ موجب تهدید شاکله ی سیاسی و اجتماعی جامعه ی ایران و نادیده گرفته شدن تمامیت ارضی و حاکمیت سیاسی آن شد و به شکست مشروطه انجامید. از سوی دیگر، منورالفکران به هواداری از طرفین جنگ، فعالانه در آن مشارکت داشتند و تجربه نافرمانی «مردم» نسبت به خواسته های آنها در هواداری از یکی از طرفین جنگ، موجب تغییر نگرش آنها نسبت به «مردم» و روحیات و شایستگی هایشان شد. در پایان این دوره، «تربیت ملت» و لزوم همراه ساختن مردم با برنامه های نوسازی، با اتکا به استبداد منور رضاخانی، به اصلی ترین گزاره ی گفتمان منورالفکران بدل شد. در این مقاله، از شیوه ی فوکویی توضیح تغییرات گفتمان ها استفاده شده است.
    کلیدواژگان: منورالفکران، تجدد غربی، دولت مشروطه، حکومت رضاخان، ملت نادان، تحلیل تصادف، استبداد منور
  • ایوب سخایی*، مهران سهراب زاده، سیدسعید حسینی آرانی صفحات 405-431
    این مطالعه با هدف بررسی عوامل جامعه شناختی موثر بر گرایش دانش آموزان به وندالیسم انجام شده است. نوع پیمایش و ابزار مورداستفاده در جمع آوری داده ها در پژوهش حاضر، پرسشنامه ی محقق ساخته می باشد. جامعه ی آماری، دانش آموزان مقطع دبیرستان شهر تهران و حجم نمونه، بر اساس فرمول کوکران 384 نفر می باشد که با روش نمونه گیری خوشه ایچندمرحله ای و تصادفی انتخاب شده اند. چارچوب نظری پژوهش حاضر را نظریات ناکامی منزلتی کوهن، فرهنگ طبقه ی پایین میلر، بی هنجاری آنومی، همنشینی افتراقی ساترلند ، نظریه آنومی و ساختار خانواده و جامعه پذیری تشکیل داده اند. به منظور سنجش روایی پرسشنامه از روش روایی صوری و تکنیک تحلیل عاملی استفاده شده است و به منظور بررسی پایایی پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده است. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار Spss و Lisrel صورت گرفت و به منظور بررسی عوامل موثر بر گرایش دانش آموزان به وندالیسم از آزمون همبستگی پیرسون و مدلسازی معادلات ساختاری استفاده شد. نتایج تحقیق نشان داد که متغیرهای احساس محرومیت نسبی ، احساس بی هنجاری و همنشینی با همسالان بزهکار رابطه معکوس و معناداری با گرایش دانش آموزان به وندالیسم دارد و متغیرهای پایگاه اقتصادی – اجتماعی و جامعه پذیری رابطه مستقیم و معناداری با گرایش دانش آموزان به وندالیسم دارد. همچنین نتایج حاصل از مدلسازی معادلات ساختاری نشان داد که 24 درصد از تعییرات گرایش دانش آموزان به وندالیسم توسط مجموع متغیرهای مستقل تبیین می شود.
    کلیدواژگان: وندالیسم، احساس محرومیت، احساس بی هنجاری، همنشینی با همسالان بزهکار، جامعه پذیری
  • منصور وثوقی، حسین میرزایی، یونس اکبری* صفحات 433-452
    دورکیم به مانند هر محقق دیگری در رویه پژوهشی خود ناگزیر از داشتن رویکردی معرفتی مشخصی بوده است، حال ممکن است این موضع برای خود او آشکار یا نهان بوده باشد. اینرویه پژوهشی با خود یک سری مضامین به همراه دارد که در لابه لای نوشتار وی گاه مضمر و پنهان و گاه آشکار و عیان هستند. مشی دورکیم برای تبیین امور در قالب رویکرد هستی شناسی واقع گرای سطحی یا خام و معرفت شناسی تجربه گرایی یا شیءگرایی قرار می گیرد که با رویکرد هستی شناسانه وی ارتباط دارد. کارکردگرایی و جمع گرایی رویکرد روش شناختی دورکیم در تحلیل و بررسی واقعیات اجتماعی هستند. دورکیم نقش دولت در جامعه مدرن را همانند نقش دین در جوامع بدوی همسان دانسته و همچنین بر آن نظر بود که یک نظریه اخلاق یا اصول اخلاقی باید بر اساس داده های به دست آمده از مطالعات تجربی باشد و قضاوت های اخلاقی وابسته به ساختار جامعه مفروض هستند. پارادایم های فکری مختلف از جنبه های گوناگون مضامین آشکار و نهان آثار دورکیم را مورد نقد و بررسی قرار داده اند که مقاله حاضر سعی در برجسته کردن این انتقادات داشته است.
    کلیدواژگان: دورکیم، هستی شناسی، معرفت شناسی، روش شناسی، اخلاق تجربی
|
  • Hamid Abdolahian *, Atefeh Aghaei, Masoumeh Shafati Pages 305-321
    The documentary movie, “Baad-e Jen ” made by Naser Taghvai represents the “Zaar” ritual at the south of Iran. The paper tries to answer the following questions: what aspects of this rite are represented in this movie? Were the movie “Baad-e Jen” able to document the social functions of this ceremony? And more importantly, does this ritual give a tangible meaning to people’s lives? Thus, the two dimensional theoretical synthesis of the “Dual conflicts theory” of Lévi Strauss and “the role of rituals in solving the human conflicts” of Mary Douglas were used. The methodologies used in this study were the qualitative content analysis and the topic inductive conception. Findings analysis were conducted using the maxqda10 qualitative data analysis software were used and in order to increase the reliability, the intercoder agreement tool of the software were used. 5 dual conflicts were resulted from the context analysis of the movie. conflicts include: the conflict of Heath and Disease, the conflict of crowd-individual, the conflict of relatives and outsiders, the conflict of Good and Bad, and the conflict of nature and supernatural. the most important result of this study is that firstly, the conflicts observed by Strauss in human nature and his behaviors seem correct and secondly, as Douglas has mentioned, these conflicts are solved in the form of Baad-e Jen ritual and the ways it is treated also are solved by these rituals, thus human can live a life of traditions and be released from its conflicts.
    Keywords: Baad-e Jen documentary, Zaar ritual, Ahl-e Hava, dual conflicts, representation
  • Jalil Karimi *, Jalaledin Rahimi, Mobin Rahimi Pages 323-350
    Islamic fundamentalism is the product of political modernity in the Middle East. This formation is due to the orientalist representation of the Islamic world. In the center of the West’s Representation policies, the political Islam and its embodied violence have been saw as the essential of Islam and considered as the collective spirit of Muslims. The outcome of this process is de-historicizing of Islamic world and myth-making out of it. One of the means of myth-making in the Islamic world is media reflection. The West has a widespread hegemony over publishing media images, one of the main media focuses of Islam and Muslims and consequently proliferating Islamophobia policies is publishing caricatures related to the Islam Prophet in recent years. Barthe’s mythology provides us with a critical outlook by means of which we can decode myth in the present time and decipher the basci ideology of it. This study, by taking into account the presupposition that images have social-historical implications, tries to semioticize the caricatures of the Prophet in the light of a mythological system. Finally, the latent myths in these caricatures have been revealed and their social-historical implications have been decoded. Islamic terrorism, the clash of civilizations and the end of history are myths propagated by these caricatures and naturalize the political Islam. The aim behind these myths is to defamiliarize the process of capital flow under the cover of war against terrorism and defense of expression freedom. These hegemonic images are process of systematic de-politicizing from global ravage and plunder which is guided by populist and conservative currents.
    Keywords: Capitalism, Caricature, De-politicizing, Isalm, Mythology, representation, the Prophet of Islam, Semiotics, Terrorism
  • Jamal Mohammadi *, Jahangir Mahmodi Pages 351-374
    The representation of Kurds in post-revolutionary Iranian cinema is based on a binary opposition according to which they are either a traditional, hospitable and simple-hearted people or some aggressive, deceived and restive one. This picture which has been showed especially in a genre named Defamogadas and some other films and serials was itself basically the result of tensions occurred during the early years of revolution and Iraq war. After the war this image of the Kurds changed gradually. Some writers and artists tended to represent a more realistic image of this ethnic group. Takhtesyah and Bad Ma ra Khahad Bord are the products of this period. These two films were produced at the end of eightieth and tried to show a very different picture of the Kurds. This article attempts to interpret this image using postcolonial theoretical concepts and symptomatic reading in methodology. The findings show that the image of the Kurds in these two films is made through using old and common perceptions of them in Iranian oral culture. According to this perception, the Kurds are identifies with images like pure nature, old lifestyle, simple-mindedness and resistant to progress.
    Keywords: representation, the other, symptomatic reading, postcolonial studies, image
  • Ghasem Zaeri * Pages 375-404
    Modern Iranian intellectualas played a crucial role in the establishment of the "constitutional state" with democratic and constitutionalistic demands and the emergence of "Rezakhan government" relying on a tyrannical coup d'état in a short period of time (1285-1304).
    This article deals with the evolution of the Iranian intellectual's discourse from the constitutional revolution up to the emergence of Rezakhan government and demonstrates how the constitutionalistic cause was substituted for tyranny and obligatory (Zoor) practices were substituted for pursuing awareness. The intellectual's attitude towards the people (Mardom) evolved and the claim that the "insane people" (Mardom-e-Nadan) needs "education" (Tarbiat) became the central point in social and cultural policy making during Reazakhan government.
    Although the constitutional state faced a great deal of problems from the very beginning of its establishment and was not able to fulfill its promises because of internal disagreements and external defiances of the powerful traditional structures of the Iranian society, the incidence of the World War I had a remarkable influence on the evolution of the intellectual's discourse. In fact, the War threatened social and political structures of the Iranian society and ignored its territorial integrity and political govrnance and resulted in failure of the constitutional movement.
    On the other hand, groups of the intellectuals supporting both sides of the War actively participated in it and the experience of the people's refusal in response to their call for helping them ended in change of their attitude towards the people (Mardom) and their ethos and qualifications.
    At the end of this period, "the education of the nation" (Tarbiat-e-Mellat) and the necessity of making them to participate in the modernization programs turned out to be the most fundamental proposition of the intellectual's discourse relying on Rezakhan's enlighted tyranny. Faucoultian way of analysis is utilized to explain the evolution of the discourses.
    Keywords: The intellectuals, modernity, the constitutional state, Rezakhan government, insane people (Mardom-e-nadan), discourse analysis, enlighted tyranny (Estebdad-e-Monavar)
  • Ayob Sakhaei *, Mehran Sohrabzadeh, Seyed Saeed Hosseini Arani Pages 405-431
    This study was conducted sociological factors affecting the tendency of students to vandalism. This study is survey reaserch and tools information collection is questionaire. The population, high school students in Tehran Sample size with Cochran formula is 384 persons and inorder to acces to total population used simple random and cluster samplnig. The theoretical framework of this research is the failure theories Mnrlty Cohen, lower-class culture Miller, anomie, the differential companion Sutherland, anomie theory and family structure and socialization have formed. In order to assess the validity have used from methods face validity and techniques Confirmatory Factor analysis and In order to assess the Reliability used from CronbachsCoefficient Alpha. So inorder to analyze in formation, we have used spss and lisrel And to investigate the factors influencing the tendency of students to vandalism used from Pearson correlation and structural equation modeling. The results showed that relative deprivation feeling, the feeling of anomie and associate with delinquent peers is a significant inverse relationship with the tendency of students to vandalism And variables economic-social and socialization relationship direct and significant with tendency of students to vandalism, also results of structural equation modeling showed that 24 percent of changes tendency to vandalism explained by the independent variables.
    Keywords: vandalism, feelings of deprivation, sense of anomie, associate with delinquent peers, socialization
  • Mansor Vosoghi, Hossein Mirzaei, Yones Akbari * Pages 433-452
    This study was conducted sociological factors affecting the tendency of students to vandalism. This study is survey reaserch and tools information collection is questionaire. The population, high school students in Tehran Sample size with Cochran formula is 384 persons and inorder to acces to total population used simple random and cluster samplnig. The theoretical framework of this research is the failure theories Mnrlty Cohen, lower-class culture Miller, anomie, the differential companion Sutherland, anomie theory and family structure and socialization have formed. In order to assess the validity have used from methods face validity and techniques Confirmatory Factor analysis and In order to assess the Reliability used from CronbachsCoefficient Alpha. So inorder to analyze in formation, we have used spss and lisrel And to investigate the factors influencing the tendency of students to vandalism used from Pearson correlation and structural equation modeling. The results showed that relative deprivation feeling, the feeling of anomie and associate with delinquent peers is a significant inverse relationship with the tendency of students to vandalism And variables economic-social and socialization relationship direct and significant with tendency of students to vandalism, also results of structural equation modeling showed that 24 percent of changes tendency to vandalism explained by the independent variables.
    Keywords: vandalism, feelings of deprivation, sense of anomie, associate with delinquent peers, socialization