فهرست مطالب

پایداری، توسعه و محیط زیست - پیاپی 3 (پاییز 1393)
  • پیاپی 3 (پاییز 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/08/28
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مریم معماری*، پروین نصیری، فرامرز معطر، محمد صادق سخاوت جو صفحات 1-11
    در این مطالعه پس از انجام یک دوره یک ساله دزیمتری بر روی تعدادی از کارگران صنعت نفت که در بخش خدمات نمودار گیری چاهها فعالیت دارند و بررسی پخش و انتشار پرتوهای یون ساز در محیط زیست اطراف مشخص گردید که کاربرد پرتوهای یون ساز اگر در شرایطی انجام گیرد که کلیه اصول و ضوابط ایمنی و بهداشتی در آن رعایت شده باشد، ضرری را متوجه انسان و محیط زیست نمی کند. نتایج نشان داده اند که رادیو ایزوتوپها را می توان بدون وجود خطری مشهود به شرط درک خطر بالقوه و پیروی از دستورالعملهای مشخصی در صنعت نفت به کار برد.
    در این مطالعه کمترین مقدار مواجهه یک ساله اندازه گیری شده 25/0 میلی سیورت و بیشترین آن 44/1 میلی سیورت بود. همچنین میزان دز منتشره در محیط نیز 30000 میلی سیورت تخمین زده شده است. همچنین با بررسی پرونده های بهداشتی کارکنان با پرتو، اثرات بهداشتی مرتبط با پرتوهای یون ساز و مخصوصا پرتوگیری از نوترون در کارکنان مشاهده نگردید.
    کلیدواژگان: پرتوهای یون ساز، صنعت نفت، چاه پیمایی، اثرات زیست محیطی
  • رضا ارجمندی، امیر حسام حسنی، ابراهیم سلطانی لرگانی* صفحات 13-25
    این پژوهش به منظور بررسی اثرات تخریبی زیست محیطی معدن زغال سنگ گلندرود در دامنه شمالی البرز، شهرستان نوشهر و کارخانه زغال شویی چمستان واقع در شهرستان نور می باشد. بنابراین، نمونه برداری در 20 نقطه از آب و خاک مناطق مذکور انجام گرفت که شامل: معدن، 2 چشمه در بالا و پایین دست معدن، کارخانه زغال شویی، 3 باغ در اطراف کارخانه و رودخانه های کنار معدن و کارخانه می باشند. با توجه به موضوع، به تعیین مقدار pH، COD و میزان فلزات سنگین کادمیوم، سرب و نیکل در نمونه های آب و خاک پرداخته شد. نمونه برداریها در دو فصل بهار و پاییز ( فروردین و آذر) انجام شد. آزمایشهای انجام شده مقدار pH را در حد خنثی، بین عدد7- 6 و مقدار COD را نیز در اکثر نمونه ها در یک محدوده متوسط(24- 9) نشان داده که در 2 نمونه مقدار COD بین اعداد 82- 72 (خروجی معدن و زغال شویی) می باشد که البته این مقدار از حد استاندارد خارج نمی باشد. مقدار فلزات سنگین در آب و خاک این مناطق نیز آلودگی خاصی به همراه نداشته است. البته بالا بودن مقدار فلزات کادمیوم و نیکل (کمی خارج از حد استاندارد) در خاک معدن، ممکن است به علت معدنی بودن منطقه، وجود زغال سنگ و کودهای گیاهی موجود از درختان باشد. معدن و زغال شویی مورد مطالعه از نظر آلودگی آب، آلایندگی خاص و حادی را نشان نداده اند، اما باید به آثار سوء رهاسازی باطله های موجود در محدوده معدن و همچنین انباشت باطله ها در اطراف کارخانه زغال شویی اشاره نمود، که این عوامل باعث ایجاد مناظر ناخوشایند وتاثیر بر اکوسیستم و تنوع زیستی محدوده مورد مطالعه گردیده است.
    کلیدواژگان: گلندرود، زغال سنگ، چمستان، آلایندگی، فلزات سنگین
  • زهرا عابدی *، مجید احمدیان، آرزو انتظاری صفحات 27-39
    کشور ایران با متوسط بارندگی 250 میلیمتر در سال با مساله کم آبی و توزیع غیر یک نواخت در زمینه منابع آبی روبه رو است. مصرف آب در بخش کشاورزی حدود 90 درصد از مصارف آبی کشور را در بر می گیرد، از این رو ارزش گذاری اقتصادی آب در مصارف کشاورزی، یکی از مهمترین اولویتها در زمینه مدیریت منابع آب می باشد.
    در این تحقیق با توجه به فواید روش های محاسبه ارزش اقتصادی آب، از روش مبتنی بر پایه تابع رفاه اجتماعی، ارزش اقتصادی آب گندم کاران شهرستان خاتم یزد (بخش هرات) محاسبه و تحلیل اقتصادی گردید. آمار ها و اطلاعات مورد نیاز از 100 پرسش نامه با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای دو مرحله ای در سال زراعی 1387 و آمارنامه های کشاورزی شهرستان خاتم و استان یزد جمع آوری شد و جهت برازش و تخمین توابع از نرم افزار Eviews5 استفاده شده است.
    نتایج آشکار می سازند که بازده نزولی نسبت به مقیاس در منطقه برقرار است و تولید نهایی عوامل تولیدی آب )متر مکعب)، نیروی کار (نفر روز) و سموم دفع آفات نباتی و گیاهی(کیلوگرم) به ترتیب برابر4/1 و 65 و 1113 کیلوگرم به ازای واحد به کارگرفته شده است. همچنین تولیدکنندگان حاضرند 228/0 واحد آب و 0067/0 واحد آب از دست بدهند تا به ترتیب یک واحد بیشتر از نهاده های نیروی کار و سموم استفاده کنند. تولید آخرین واحد پولی صرف شده روی عاملهای تولیدی آب (مترمکعب)، نیروی کار(نفر روز) و سموم(کیلو گرم) به ترتیب برابر 0049/0، 0005/0 و 0159/0 واحد بر ریال به دست آمد.
    نتایج، قیمت واقعی اقتصادی هر متر مکعب آب را 12593 ریال نشان می دهند که با قیمت حال حاضر منطقه (4/277ریال) تفاوت زیادی دارد که منجر به برداشت بیش از حد از منابع آبهای زیرزمینی منطقه می گردد. همچنین قیمت سایه ای نیروی کار 604500 ریال و سموم دفع آفات 10350900 ریال برآورد گردیده است. در این بررسی کشش قیمتی و درآمدی تقاضای مشتق شده عامل تولیدی آب برابر 33/15 و 329/45 واحد حاصل گردید.
    کلیدواژگان: تابع تولید کاب، داگلاس، ارزش اقتصادی آب، بازده کاهنده نسبت به مقیاس، کشش قیمتی و درآمدی تقاضا، شهرستان خاتم یزد
  • فرهاد دبیری، برهان ریاضی، فرانک طاهری یزدی* صفحات 39-49
    تالابها بالاترین تولید کننده اکوسیستمهای آبی محسوب می شوند که چه از نظر اکولوژیکی و حفظ تنوع زیستی و چه از نظر اقتصادی- اجتماعی نقش مهمی را ایفا می کنند. اهمیت تالابها برای بشر از دیر باز شناخته شده بود آن چنانکه نقش این زیستگاهها در بقا و توسعه فرهنگهای کهن و در عرصه تاریخ بشری غیر قابل انکار است. با این وجود تالابها جزء تهدید شونده ترین زیستگاهها قرار دارند که این موضوع ناشی از خشکاندن و تغییر کاربری، ایجاد آلودگی و برداشت بی رویه از گونه های تالابی می باشد.
    لذا اهمیت وجود تالابها نشان می دهد که به منظور حفاظت و بهره برداری پایدار از این اکوسیستم تدابیر ویژه ای مورد نیاز است تا حفاظت ازآن به بهترین نحو ممکن صورت گیرد. توافق بین المللی کنوانسیون رامسر در سال 1971 اقدامی در این راستا بود. جمهوری اسلامی ایران در سال 1975 میلادی برابر با 1354 شمسی به این کنوانسیون ملحق شده و تا سال 1378 تعداد 22 تالاب با مساحت 1481147 هکتار را به عنوان سایتهای رامسر به ثبت رسانده است و از آن جا که ماده 9 قانون مدنی بیان می کند:« مقررات عهودی که بر طبق قانون اساسی بین دولت ایران و سایر دول منعقد شده باشد در حکم قانون است» لذا بر اساس این ماده کنوانسیون مذکور لازم الاجرا و کشور ایران به عنوان یکی از متعاهدین ملزم به اجرای مفاد کنوانسیون مذکور می باشد.
    مقاله حاضر وضعیت اجرای کنوانسیون رامسر در ایران را مورد بررسی قرار می دهد.
    کلیدواژگان: تالابها، اکوسیستمهای آبی، تنوع زیستی، توافق بین المللی، کنوانسیون رامسر
  • سید علی جوزی*، سحر رضایان، حدیث خواجه شهنی صفحات 51-69
    منطقه حفاظت شده شیمبار با مساحتی حدود 54 هزار هکتار در شمال شرقی استان خوزستان واقع شده است و از توابع شهرستان مسجدسلیمان می باشد. این منطقه به دلیل جاذبه های گردشگری یکی از مناطق مستعد توسعه اکوتوریسم به حساب می آید. ارزیابی توان اکولوژیکی مناطق در راستای کاربری اکوتوریسم به عنوان ابزاری برای حصول به این هدف شناخته شده است. در این راستا و با توجه به ویژگیهای اکولوژیکی منطقه، ارزیابی توان اکولوژیک منطقه حفاطت شده شیمبار با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی با کمک سامانه اطلاعات جغرافیایی انجام گرفت. در ابتدا معیارهای لازم و تاثیرگذار در کاربری اکوتوریسم شناسایی شده سپس این معیارها بر اساس روش تحلیل سلسله مراتبی، به اجزای کوچکتری تقسیم شدندکه از طریق پرسش نامه دلفی، 7 معیار و 14 زیر معیار توسط کارشناسان تعیین گردید. سپس با استفاده از روش مقایسه زوجی معیارهای موجود اولویت بندی شدندو با کمک روش ساتی درجه اهمیت قضاوتهای انجام گرفته برای هر سطح در محیط نرم افزار Expert Choice محاسبه و در مرحله آخر در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی لایه های اطلاعاتی مورد نیاز تهیه و اوزان محاسبه شده به لایه ها اعمال گردید و نقشه های تهیه شده در مقیاس 1:250000 از حالت وکتور به رستر تبدیل شدند تا با استفاده از رویهم گذاری وزنی همپوشانی شوند. نتایج بررسی نشان داد که شیب یکی از عوامل کلیدی در ارزیابی توان محیط زیستی منطقه مورد مطالعه می باشد. در نهایت با تجزیه و تحلیل و جمع بندی داده ها و با بهره گیری از سامانه اطلاعات جغرافیایی، نقشه زونهای مناسب، متوسط و نامناسب برای کاربری اکوتوریسم تهیه گردید. نتایج این مطالعه نشان می دهد که 5785 هکتار از منطقه (معادل 11درصد) دارای توان مناسب و 39744 هکتار از منطقه (معادل 73 درصد) دارای توان متوسط و 168630 هکتار از منطقه (معادل 16درصد) دارای توان نامناسب جهت استقرار کاربری توسعه اکوتوریسم می باشد.
    کلیدواژگان: ارزیابی توان اکولوژیکی، اکوتوریسم، سامانه اطلاعات جغرافیایی، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، منطقه حفاظت شده شیمبار
  • نیما نوروزی، محمدرضا خانی *، امیرحسام حسنی، مجتبی صیادی صفحات 71-79
    سامانه تالابهای مصنوعی از جمله روش های تصفیه فاضلاب شهری و صنعتی بوده که از لحاظ مصرف انرژی و هزینه بسیار مقرون به صرفه می باشد که به دو صورت سطحی (تالاب با سطح آزاد آب) و تالاب زیر سطحی می باشد. در این تحقیق، حذف ازت و فسفر به وسیله گیاه یوکا (Yucca filamentosa wood) در محیط تالاب مصنوعی با جریان زیرسطحی افقی از شبکه فاضلاب روستای مرادتپه از توابع شهرستان اشتهارد، استان البرز مورد بررسی قرار گرفت. متوسط بازده حذف ازت و فسفر در جریان ناپیوسته در سامانه تالاب مصنوعی به ترتیب 03/87 درصد و06/83 درصد به دست آمد. بازده حذف نیترات در این تحقیق نسبت به سامانه تالاب مصنوعی با جریان زیرسطحی افقی به صورت ناپیوسته، که در آن حذف نیترات با 59 درصد سنجیده شده بود، افزایش قابل توجهی نشان داد، ولی در حذف فسفر در دو سامانه (در سامانه نیزار با حذف فسفر با 86 درصد) تفاوت چندانی مشاهده نشد. با توجه به کاهش بازده نیزار در فصول سرد سال با کاشت گیاه یوکا با عمر چند ساله، امکان بهره وری بالا در تمام فصول سال امکان پذیر می شود. امروزه استفاده از این سامانه ها به دلیل شرایط آب و هوایی چهارفصل، نیاز به مصرف کم انرژی، هزینه های ساخت کم، وجود زمین فراوان، عدم نیاز به بهره وری پیچیده و نیروی متخصص و همچنین در شرایط آب و هوایی گرم و یا دارای سطح آب زیر زمینی بالا و حتی در مناطقی که زمین محدود است در سرتاسر ایران توصیه می شود.
    کلیدواژگان: تالاب مصنوعی، فاضلاب روستایی، گیاه پالایی، حذف ازت و فسفر، یوکا(Yuca)
|
  • Maryam Memari *, Parvin Nassiri, Faramarz Moattar, Mohammad Sadegh Sekhavatjoo Pages 1-11
    This research shows one year dosimeter data collection on a certain number of oil industry workers who were engaged in well logging procedures. It also shows the result of a survey conducted based on the emission of radioactive substances in the work place. Based on all the information gathered, we can conclude that, "radioisotopes can be used in oil industries without a noticeable danger to workers and environment. However, those workers who are exposed to the radiation must be aware of possible dangers and they must follow specific procedures to prevent the ionizing radiation exposure''. In the present study, we measured the amount of annual ionizing radiation exposure, ranging from the lowest of 0.25 milli-sievert to the highest of 1.44 milli-sievert. Also, it is estimated that the amount of environmental exposure is 300000 milli-sievert. In addition, studying the medical files of those members of staff who were exposed to ionizing radiation did not show any evidence of exposure related to ionizing radiation, in particular to Neutron exposure.
    Keywords: ionizing radiation, oil industry, well logging, Environmental Effects
  • Reza Arjmandi, Amir Hesam Hasani, Ebrahim Soltani * Pages 13-25
    This research is conducted in order to survey the destructive – bio environmental effects of the GalandRood coal mine in the northern foothills of the Alborz mountain, Noshahr township and the Chamestan coal washing factory situated in the Noor township. The sampling was executed in 20 points of the water and soil of the mentioned regions, including: mine, 2 fountains in the upward and downward of the mine, the coal washing factory and 3 gardens around the factory, rivers and the mine. To study the pH, Chemical Oxygen Dissolve (COD) and three heavy metals of the cadmium, lead and nickel the samples of the water and soil were performed. The samplings were done in two seasons of the spring and autumn (March and November).The tests and analyses, which performed in the above steps, indicate that the quantity of pH ranges between 6 to 7 and the quantity of the COD lies in a medium range between 9 to 24. In most of the samples, the amount of COD ranges between 72 to 82 (output of the mine and coal washing)in 2 samples, which the amount of these numbers is not out of the standard limit and not led to the pollution of the environment. The quantity of the heavy metals in the water and soil of the under – studied regions has not been accompanied by the particular pollution. It should be taken to consideration that the mineralized region and the existence of the coal,as well as plant fertilizers resulting from the trees of the region, can be the cause of high quantity of cadmium and nickel in soil of the mine(a little above the standard point) and it could be a natural phenomena. The under – studied mine and coal washing factory have not shown a particular and chronic pollution in the region from the view point of the contamination of the water, but the ill effects of releasing or discharging the waste materials or trashes available around the mine, and also, the accumulation of the waste materials or trashes around the coal – washing factories must be hinted as well, which these agents have been led to the existence of the unpleasant views and effect on the ecosystem and the biodiversity of the under – studied limits.
    Keywords: Galand rood, coal, chamestan, Plollution, Heavy Metals
  • Zahra Abedi *, Majid Ahmaian, Arezoo Entezary Pages 27-39
    Iran with an annual average rainfall of 250 mm is faced with the problem of dehydration and nonuniform distribution of water resources. Scarcity of water on the one hand, and the enormous costs on the other hand, is considered productivity and economic value of water as one of the most important national goal. Consumption of Water in agricultural sector includes about 90 percent of the country´s water consumption, so the economic value of water in agriculture is one of the most important priorities in water resources management. In this study the economic value of water based on basic function of social welfare for wheet producers in Yazd (Heart - khatam) was analyzed. Required data and information has been obtained from 100 questionnaires using two-stage cluster sampling in 1387.Based on these information social welfare function has been estimated via Eviews 5 software. The results show the existence of decreasing return to scale for wheet production in the region.The marginal productivity of production factors , water, labor and pesticides respectively 1/4, 65 and 1113 kg per unit. Also producers are willing to sacrifice to 0/228 unit and 0/0067 unit of water to obtion and use one additional unit of labor and pesticides. The value of Marginal productivity of factors price ration water, labor and pesticides has been estimated respectively 0/0049, 0/0005 and 0/0159 Actual economic value of water , 12,593 Rials, differes significantly from current value 277/4 Rials) in region which leads to excessive withdrawal of groundwater in the region. The shadow price of labor and pesticides are 604,500 and 10,350,900 Rials respectively. Price and income elasticity of demend water for has been estimated 15/33 and 45/329 respectively.
    Keywords: Cobb Douglas production function, Economic Value, Decreasing return to scale, Price, income elasticity of demand, Yazd province, Khatam-Heart
  • Farhad Dabiri, Borhan Riyazi, Faranak Taheri Yazdi * Pages 39-49
    Wetlands are the most productive aquatic ecosystems which play an important role from ecological, biodiversity and socio-economic viewpoints. The importance of wetlands for human beings was recognized since long ago so that the role of these habitats is undeniable for survival and development of ancient cultures. Nevertheless, wetlands are the most threatened habitats which this is resulted from drying and land use changes, pollution and excessive harvest from wetland species. Therefore, the importance of wetlands for protecting and sustainable use of this ecosystem requires particular arrangements in order to protect it in the best manner. Ramsar International Convention in 1971 was a measure in this direction. Islamic Republic of Iran joined Ramsar Convention in 1975 and until 2008 registered 22 international wetlands as Ramsar Sites as vast as 1481147ha. Since article 9 of civil code asserts that “agreed regulations between Iran and other countries are regarded as laws “The convention is binding and Iran as a contracting party is bound to enforce its guidelines. The present article deals with enforcement of Ramsar Convention in Iran.
    Keywords: wetlands, aquatic ecosystems, biodiversity, international agreement, ramsar convention
  • Seyed Ali Joz *, Sahar Rezaian, Hadis Khaje Shahni Pages 51-69
    Shimbar Protected Area, with an approximate area of 54000 ha, is located in northeastern Khuzestan Province, a district in Masjed Soleyman County. Tourist attractions in the region make it as one of the most promising areas for ecotourism development. In this regard, land capability evaluation is an appropriate tool to achieve the goals of tourism development. The present study was carried out to evaluate ecological capability of Shimbar Protected Area for tourism development using Analytical Hierarchy Process (AHP) method in Geographic Information System (GIS). For this, the most important criteria affecting ecotourism development in the protected area were identified using Delphi Questionnaire and expertise opinion. According to which, a total number of 7 main criteria and 14 sub-criteria were identified. In the next step, the main- and sub-criteria were compared pairwisely. The weight of each level of the hierarchy was judged using Expert Choice Software. Finally, the required map layers were weighted and all of the weighted criteria maps that had already been prepared in the scale of 1:250000 were converted from vector format into the raster to be overlaid in GIS. According to the results, slope was recognized as a key factor in ecological land capability evaluation of the study area. Processing data by GIS, the map of suitable, averagely suitable, and unsuitable zones for ecotourism development were prepared. The obtained results revealed that out of the entire study area, 5785 ha (11%) has a suitable capability, 39744 ha (73%) has a medium suitability and 168630 ha (16%) has a poor capability for ecotourism development.
    Keywords: land capability evaluation, Ecotourism, Geographic Information System, Analytical Hierarchy Process, Shimbar Protected Area
  • Nima Noroozi, Mohammadreza Khani *, Amirhesam Hassani, Mojtaba Sayadi Pages 71-79
    Wetlands are one of the simple and useful tools for rural wastewater treatment. Artificial wetlands are very economical for municipal and industrial wastewater treatments, as these wastewater treatment plants need low energy and budget in both surface and subsurface wetland system forms. In this study, the capability of Yucca filamentosa wood (herbaceous system) to remove Nitrogen and Phosphorus from wastewater was investigated in an artificial wetland with horizontal subsurface flow in Moradtapeh village, Eshtehard city, Alborz province, Iran. The average removal efficiency rates of Nitrogen and Phosphorus in the artificial wetland system were about 87.3% and 83.06%, respectively. The nutrient removal efficiency significantly increased, compared to artificial everglade systems as the efficiency of everglade systems decreases in cold seasons. In summary, use of herbaceous systems for the treatment of wastewater is highly recommended in Iran, because of their various advantages such as low energy consumption, low manufacturing costs and no need for complex facilities or specialists.
    Keywords: constructed wetlands, rural water purification, Phytoremediation, removal of Phosphorous, Nitrogen, Yucca filamentosa wood