فهرست مطالب

پژوهش های تاریخی - سال نهم شماره 1 (پیاپی 33، بهار 1396)
  • سال نهم شماره 1 (پیاپی 33، بهار 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/03/03
  • تعداد عناوین: 9
|
  • صادق شفیعی، اصغر منتظرالقائم، محمد علی چلونگر صفحات 1-22
    روابط ایران و عربستان چه مسائلی بوده اند؟ پیروزی انقلاب اسلامی چه تاثیری بر روابط ایران و عربستان گذاشت؟ تفاوت های مذهبی و ایدئولوژیکی چه تاثیری بر روابط ایران و عربستان گذاشته اند؟ سایر عوامل تاثیرگذار در روابط ایران و عربستان چه مسائلی بوده و این عوامل در روابط ایران و عربستان چه نقشی داشته اند؟
    این پژوهش بر این فرضیه استوار است که در دهه اول پس از پیروزی انقلاب اسلامی، روابط ایران و عربستان با چالش و تنش همراه بود؛ به طوری که روابط دو کشور به تیرگی گرایید. در بررسی علل تیرگی روابط دو کشور در این دوره به عواملی مانند ماهیت ایدئولوژیکی دو کشور، پیروزی انقلاب اسلامی و ترس از صدور آن به عرستان، رقابت در بلوک قدرت و نقش قدرت های فرامنطقه ای، جنگ تحمیلی، حج ابراهیمی، مسئله فلسطین، ژئوپلیتیک نفت و گاز خلیج فارس، تشکیل شورای خلیج فارس و برخی دیگر از عوامل می توان اشاره کرد.
    این نوشتار به روش توصیفی و تحلیلی، با تکیه بر منابع اصلی و پژوهشی و با روش کتابخانه ای است و در پاره ای از نمونه ها، از اسناد موجود در مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه استفاده شده است.
    کلیدواژگان: انقلاب اسلامی ایران، عربستان سعودی، جمهوری اسلامی ایران، امام خمینی (ره)
  • معصومه گودرزی، مرتضی دهقان نژاد صفحات 23-40
    ورود اندیشه های غربی به ایران عصر قاجار، واکنش های اقشار گوناگون اجتماعی، به خصوص طبقه روشنفکر را برانگیخت. تعداد درخور توجهی از شاهزادگان قاجار نیز از امکانات ویژه ای که در اختیار داشتند، استفاده کردند و در علوم و فنون مختلف از سرآمدان روزگار خویش شدند. شاهزاده علیقلی میرزا اعتضادالسلطنه یکی از شخصیت های فرهیخته این خاندان بود. زبردستی او در علم تاریخنگاری شایان توجه ویژه ای است. با مطالعه مواد تاریخنگاری اعتضادالسلطنه، تاریخ نویسی وی را می توان به دو مرحله: پیروی از تاریخنگاری سنتی و تاریخنگاری براساس شیوه های نوین تقسیم بندی کرد. این پژوهش مواد تاریخی و تاریخنگاری موجود در آثار علیقلی میرزا اعتضادالسلطنه را با عناوین اکسیرالتواریخ، تاریخ وقایع و سوانح افغانستان، مدعیان نبوت، فتنه باب، رصدخانه مراغه و جغرافیای محال مازندران واکاوی می کند و به دنبال یافتن پاسخ برای پرسش های ذیل است:علل تغییر شیوه تاریخنگاری اعتضادالسلطنه چه بود؟ مسائل پرداخته شده در تالیفات اعتضادالسلطنه تحت تاثیر چه ضرورت هایی انجام گرفته است؟ علل انتشار و توقیف روزنامه سنیه ایران چه بود؟
    پژوهش حاضر از نوع پژوهش های تاریخی و از حیث روش، ترکیبی از روش های توصیفی روایی و تحلیلی است.
    کلیدواژگان: اعتضادالسلطنه، تاریخنگاری، اکسیرالتواریخ، تاریخ وقایع و سوانح افغانستان، فتنه باب
  • حسن شکرزاده، حسین آبادیان صفحات 41-58
    یکی از مباحث مهم در دوره رضاشاه، توسعه و رونق تجارت خارجی ایران با کشورهای جدیدی بود که تا پیش از جنگ جهانی اول، سهمی در تجارت خارجی ایران نداشتند. ژاپن تنها کشور آسیایی بود که با وجود نبود پیشینه قوی از روابط سیاسی و اقتصادی با ایران، توانست به سرعت حجم وسیعی از تجارت خارجی ایران را در دوره پهلوی اول به خود اختصاص دهد. با توجه به اهمیت چنین موضوعی، مقاله حاضر در صدد پاسخ به این پرسش اصلی است که ماهیت شکل گیری و توسعه روابط تجاری ایران و ژاپن چگونه بود؟
    پژوهش حاضر موضوع روابط تجاری ایران و ژاپن را در دوره رضاشاه به روش مطالعه کتابخانه ای و آرشیوی، با تکیه بر اسناد آرشیوی و نشریات و منابع مکتوب دیگر بررسی می کند.
    کلیدواژگان: ایران، رضاشاه، تجارت خارجی، ژاپن
  • غلامعلی پاشازاده صفحات 59-70
    در نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی، بعد از اوج گیری بحث ضرورت اصلاح خط برای ترقی، علی سعاوی از اندیشمندان دینی عثمانی، در سال 1867م/1283ق، در روزنامه مخبر چاپ لندن مطلبی درباره ضرورت و چگونگی اصلاح خط نوشت که انتقاد تند میرزافتحعلی آخوندزاده را در پی داشت. در سال 1874م/1291ق، یعنی سال ها بعد از انتقاد آخوندزاده از مطالب سعاوی، آخوند احمد حسین زاده، شیخ الاسلام قفقاز و دوست دیرین آخوندزاده، شروع به تالیف کتابی با عنوان معلم الاطفال کرد و در آن، بدون اشاره به نام سعاوی، اندیشه ای همانند او را در ضرورت اصلاح خط مطرح کرد.
    بررسی تطبیقی مطالب شیخ الاسلام و سعاوی و تاثیر احتمالی بهره گیری شیخ الاسلام از اندیشه ای که آخوندزاده از آن انتقاد کرد، در مناسبات میان آن دو مسئله ای است که در پژوهش حاضر با روش توصیفی و تحلیلی بررسی می شود؛ همچنین به این سوال ها پاسخ داده می شود که میزان اخذ یا اقتباس شیخ الاسلام از اندیشه و مطالب سعاوی چه اندازه بوده و این اقدام شیخ الاسلام در مناسبات دوستانه او با آخوندزاده چه تاثیری گذاشته است؟.
    کلیدواژگان: اصلاح خط، ایران و عثمانی، علی سعاوی، آخوندزاده، شیخ الاسلام قفقاز
  • سید ابوالفضل رضوی، محمد حسین فروغی صفحات 71-92
    اصفهان به عنوان منطقه برخوردار و دارای جایگاه راهبردی در حاشیه رودخانه زاینده رود، در تاریخ ایران موقعیت ویژه ای دارد. در دوران اسلامی، اصفهان از رونق شهری درخور توجهی برخوردار بود و این مهم در التفات اقوام و جهانگشایان مختلف به این شهر موثر بود و البته در جای خود، یکی از عوامل رونق مذکور قلمداد می شد. با این همه، اختلافات سیاسی و مذهبی و نفاق اجتماعی حاکم بر شهر در قرن ششم قمری/دوازدهم میلادی، موجب شد تا این شهر رونق مطلوب خود را از دست بدهد. رونق نسبی مذکور نیز با ایلغار مغول در محاق فرو رفت و تا دوران صفویه رونق لازم را حاصل نکرد. نوشتار حاضر در پرتو تبیین وضع حاکم بر اصفهان و با طرح این سوال که ایلغار مغول بر حیات اقتصادی و اجتماعی این شهر چه تاثیری گذاشت؟ زمینه های اقتصادی اجتماعی غلبه مغول بر اصفهان را بررسی می کند، تا پیامدهای هجوم و حاکمیت مغول بر این شهر را تبیین کند. نتایج پژوهش نشان می دهد ایلغار مغول گسست حیات اجتماعی و رکود معیشت شهری و کشاورزی اصفهان را درپی داشت و در فضای کالبدی و ساختاری شهری اصفهان تغییراتی ایجاد کرد.
    کلیدواژگان: اصفهان، مغول، ایلغار، اقتصاد، اجتماع، رکود
  • محمد رضا علم، سجاد کاظمی صفحات 93-106
    در آستانه انقلاب مشروطه و در نتیجه روند فروش اراضی خالصه دولت، به طور چشمگیری املاک خصوصی گسترش یافت. این در حالی بود که ادغام اقتصاد ایران در اقتصاد جهانی نیز، به ظهور سرمایه دارانی انجامید که سرمایه کلانی را صرف خرید املاک مزروعی می کردند و گروه های مختلفی از ماموران، عمال، دیوانسالاران و تجار نیز به جرگه طبقه زمین دار درآمدند. در این پژوهش با روش تاریخی، به دنبال تشریح و پاسخ به این مسئله هستیم که با وقوع انقلاب مشروطه، نظام زمین داری چه تحولی پیدا کرد؟ به ویژه عملکرد مجلس اول در ارتباط با مسئله زمین داری چگونه بود؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که اقدامات صورت گرفته از سوی مجلس اول شورای ملی، محافظه کارانه و غیرانقلابی بود؛ چرا که رعایا و دهقانان اقدامات و تحولات آنچنان انقلابی مبنی بر تقسیم اراضی از سوی مجلس اول علیه ملاکان ندیدند و انقلاب مشروطه در عمل، به رشد نظام بزرگ مالکی کمک کرده بود.
    کلیدواژگان: ایران، انقلاب مشروطه، نظام زمین داری، زمین داران، دهقانان، مجلس اول
  • جعفر آقازاده صفحات 107-126
    مشروعیت، تبدیل قدرت عریان به اقتدار پذیرفته شده نزد افراد جامعه است. در هر جامعه ای، منابع مشروعیت با توجه به فرهنگ و سنن حاکم بر آن جامعه تعریف و توجیه می شود. در تاریخ ایران اغلب، نیروی نظامی طرف پیروز و دارای حق حکومت را مشخص می کرد؛ اما پس از تاسیس حکومت، هر خاندانی سعی می کرد با توسل به سنن تاریخی، به حکومت خود مشروعیت ببخشد. آقامحمدخان به عنوان موسس حکومت قاجار در ایران، فرصت چندانی برای مشروعیت بخشی به حکومت قاجارها به دست نیاورد؛ بنابراین فتحعلی شاه پس از رسیدن به سلطنت، تلاش کرد با بهره گیری از سنن رایج در دوره اسلامی، به حکومت خود مشروعیت ببخشد. این مقاله می کوشد تکاپوهای مشروعیت ساز فتحعلی شاه قاجار را براساس معیارهایی همچون امتیازات نسبی و حسبی، بهره گیری از سنن شاهی ایران و مشروعیت دینی به روش توصیفی تحلیلی و بر مبنای استفاده از اطلاعات کتابخانه ای بررسی و تحلیل کند.
    کلیدواژگان: فتعحلی شاه، مشروعیت، قدرت، سنن تاریخی ایران
  • مهدی میرکیایی، داریوش رحمانیان صفحات 127-142
    گرانی و قحطی های پی درپی نان که در عصر ناصری رخ می داد، بحران های متعدد اقتصادی و اجتماعی و سیاسی را در کشور سبب می شد. بحران های نان با پیامدهایی همچون مرگ ومیر، مهاجرت، رکود اقتصادی، تنش مالی دولت و ناامنی همراه بودند. پرسش ما این است که بحران های نان چه تاثیری بر جایگاه حکومت و اقتصاد ایران، در اندیشه سیاستمداران و افکار عمومی کشورهای دیگر می گذاشت؟ راه های نفوذ بیشتر در ایران را چگونه پیش پای این کشورها می گشود و چه پیامدهای مثبت و منفی اقتصادی برای این کشورها داشت؟
    فرض ما این است که وقوع قحطی از اعتبار سیاسی و اقتصادی دولت ایران می کاست و از سویی، این فرصت را در اختیار دیپلمات های خارجی قرار می داد تا با صراحت، در امور حکومت ایران دخالت کنند. کسادی بازار فروش محصولات خارجی و ممنوعیت صادرات غله از ایران، از نتایج ناخوشایند این بحران ها برای کشورهای خارجی بود؛ اما مهاجرت تجار و نیروی کار ایرانی به این کشورها، خشنودی آن ها را موجب می شد.
    کلیدواژگان: نان، قحطی، عصر ناصری، روابط خارجی
  • یزدان فرخی، هوشنگ خسروبیگی صفحات 143-160
    تاثیرات غلبه و حکمرانی مغول ها در ایران، از جنبه های مختلف درخور بررسی است. از جمله این تاثیرات نحوه مدیریت و شیوه راهبرد بخش های اداری است. مغول ها در هنگام ورود به ایران، روش اداری خاص خود را داشتند و به طبع، در تشکیلات موجود در ایران دگرگونی هایی ایجاد کردند. در نتیجه با حکمرانی مغول ها، تشکیلات کهن اداری ایرانی اسلامی دگرگون شد. در برابر این تشکیلات و عناصر جدید، سنت های کهن اداری ایرانی اسلامی چه دگرگونی هایی پیدا کرد؟ چنین به نظر می رسد که با وجود به کارگیری کاربدستان ایرانی در نظام اداری مغول ها در ایران که امری ناگزیر بود، اصطکاک و تناقض و تباین میان این عناصر محتمل بود. این عامل موجب شد که در روزگار نخستین سلطه مغول، بر پیچیدگی رویدادهای دیوانی و نحوه تلفیق تشکیلات اداری مغول ها با تشکیلات ایرانی اسلامی افزوده شود. گزارش این تحول به قلم دیوانسالاران ایرانی که بی تردید، ذهنیت ایرانی را در متن وارد کرده اند نیز به ابهامات موجود افزون خواهد شد. ازاین رو، این مقاله درصدد است تا با بازخوانی ویژگی تشکیلات مغول ها و تشکیلات اداری ایرانی اسلامی از یک سو و بررسی گزارش مورخان ایرانی از رویدادهای اداری و سیاسی در روزگار نخستین ایجاد تشکیلات مغول ها در ایران از سوی دیگر، روند تحولات و دگرگونی هایی را که در تشکیلات اداری ایران در مواجه با مغول ها به وجود آمد، تبیین کند.
    کلیدواژگان: تشکیلات اداری، عناصر ایرانی، عناصر مغولی ختایی، چینتمور، روندها، تحولات
|
  • Sadegh Shafiei, Asghar Montazer Alghaem, Mohammad Ali Chelongar Pages 1-22
    Iran and Saudi Arabia are the main actorsin the Middle Eastbecause of the breadth of the lands, huge repertoires of oil, geopolitical situations. They have a considerable influence in the development of the Middle East. Saudi cities of Mecca and Medina, their claim on the leadership,along with their strategic ties with the Muslim world and America made this country an influential one. Iran also claims to be the leadership in the Muslim world with an independent policy and a supporter of Islamic countries and movements. Due to the desire of both countries to expand their influence among Islamic countries, there is a stiff competition between them. This article seeks to answer the following questions: What were the causes of the decrease in Saudi-Iranian relation in the first decade after the Islamic Revolution in Iran?
    What were the factors contributing to this challenge and tension in relations between Iran and Saudi Arabia?
    What was the impact of Islamic Revolution in Saudi-Iranian relations?
    What were the impact of religious and ideological differences on relations between Iran and Saudi Arabia?
    What were other contributing factors in relations between Iran and Saudi Arabia?
    The study is based on the assumption that relations between Iran and Saudi Arabia in the first decade after the Islamic Revolution has been accompanied by challenges and stress so that relations between the two countries have been strained. Reasons for the worsening of relations between the two countries in this period are: the ideological nature of the two countries, the Islamic Revolution and the fear of its export to Saudi, competition in the power block and the role of regional powers, imposed war, Hajj Ibrahim, Palestinian issue, oil and gas geopolitics of the Persian Gulf, the Persian Gulf Council and so on.
    This descriptive and analytical study is based on primary sources and the research methods is library research. In some cases, the documents Documentation Center and the Ministry of Foreign Affairs were used.
    Keywords: Islamic Revolution of Iran, Saudi Arabia, Islamic Republic of Iran, Imam Khomeini
  • Masomeh Godarzi, Mortaza Dehghan Nezad Pages 23-40
    The entry of western ideas in Qajar era raised reactions from various social strata, especially the intelligentsia. A significant number ofQajar princes, who possess special facilities, became experts in different fields. Prince Qoli Mirza Eetzadosaltaneh is one of the educated characters inthis family.Hismasteryin the science ofhistoryisworthspecial attention. Studying Etezadosaltaneh's historiography, the history of hiswritingcan be dividedinto two stages: following thetraditionalhistoriography,and historiographyonmodern methods. This study has investigated the history and historiography in the works of AliQuliMirza Aksyraltvarykh titles, dates, events in Afghanistan, those who claim to prophets, Bábí movement, Maragheh Observatory, the geography of Mazandaranand so on. The study seeks to findanswerstothe followingquestionsis: 1-What are the reasons for changing the way Etezadosaltaneh historiography?
    2- What are the requisites that effected Etezadosaltaneh problem in his writings?
    3- What are the reasons for the publication and closure of Snyh Iran newspaper?
    Current study is a historical research and its methodology combines narrative and descriptive analytical methods.
    Keywords: Etezadosaltaneh, historiography, Aksyraltvarykh, History, Events, Disastersin Afghanistan, Bábí movement
  • Hasan Shokrzadeh, Hoseyn Abadiyan Pages 41-58
    One of the most important debates during Reza Shah era was the expansion and development of Iran's foreign trade with new countries that hadno contribution in Iran's foreign tradebefore the First World War. Japan was the only Asian country that had not such a strong history of political and economic relation with Iran, but could sharply make certain contributionto Iran's foreign trade.
    The present article attempts to investigate trade relation between Iran and Japan in Reza Shah era on the basis of archive documents, press articles, and library sources.
    Keywords: Iran, Reza Shah, Foreign Trades, Japan
  • Gholamali Pashazadeh Pages 59-70
    In the second half of the 19th century, after the rise of arguments about the necessity of orthographic reform for progress, Ali Suavi, an ottoman religious intellectual, wrote an article about the necessity and method of reforming orthography in the London-based Mokhber newspaper in the year 1867. The article drew harsh criticisms from MirzaFathaliAkhundzadeh. In 1874, years after Akhundzadeh had criticized Suavi’s newspaper article, Akhund Ahmad Hosseinzadeh, the Caucasus Sheikholeslam (i.e., top religious scholar) and an old friend of Akhundzadeh’s, penned a book titled “Moallem al-Atfaal” in which he proposed ideas similar to those of Suavi on the necessity of reforming orthography.
    A comparative study of the works of Hosseinzadeh and Suavi and the possible effect of Hosseinzadeh’s use of Suavi’s idea on his relationship with Akhundzadeh, is the focus of the present work, which is studied through a descriptive and analytic method. Also, an attempt is made to answer the following questions: to what extent did Hosseinzadeh adopt the ideas and writings of Suavi and what was the effect of this on his friendly relationship with Akhundzadeh?
    Keywords: Orthographic Reform, Persian, Ottoman empires, Ali Suavi, Akhundzadeh, Sheikholeslam of Caucasus
  • Seyed Abolfazl Razavi, Mohamad Hosain Foroughi Pages 71-92
    Isfahan, as a prosperous district having a strategic position at the bank of Zayandehrood River, has a special position in the history of Iran. During the Islamic era, Isfahan was noticeably prosperous because of this it attracted the attention of different tribes and races and conquerors who brought prosperity to the city in return. However, political and religious struggles and the social hypocrisy governing the city in the sixth H.Sh. Century reduced its prosperity. This little prosperity was terminated by the looting of the Mongols continuing towards the start of the Safavid Dynasty. This paper attempts at investigating the social-economic backgrounds of the conquer of Isfahan by the Mongols, based on clarifying the conditions of the time in Isfahan and raising the question about the effect of the looting of the Mongols on the social and economic life of the city, to identify the consequences of this conquer. Results of the study show that looting of the Mongols brought about a break down in the social life and a recession in the economic life of urban as well as rural life of Isfahan, bringing about changes in the structure of the city.
    Keywords: Isfahan, Mongols, Looting, economy, society, Recession
  • Mohamad Reza Alam, Sajad Kazemi Pages 93-106
    With the advent of Constitutional Revolution private lands was spread dramatically, as a result of sale process of government's pure lands. However, merging Iran's economy with global economy led to the emergence of capitalists who invested a lotto buy farms. Also various groups of officials, peasants, bureaucrats, and businessmen joined to the owners and landlord class. The present study, using historical research method, seeksto answer to the question that how the landholding system evolved with the advent of Constitutional Revolution especially to function the first parliament in connection with land ownership. Research findings show that measures took by first parliament of the national assembly seemto be conservative and non-revolutionary, and peasants did not see so radical actions and evolutions from the first parliament to divide the land against land lords and land owners and constitutional Revolution actually contributed to the growth the great ownership system.
    Keywords: Iran, Constitutional Revolution, Land Ownership System, Land owners, Peasants, First parliament
  • Jafar Aghazadeh Pages 107-126
    Legitimacy is the change of naked power into the authority accepted by individuals in a society. Resources of legitimacy in each society can be defined as justified regarding culture and traditions dominating that society. In the history of Iran, mostly the military force determined the victorious side enjoying the right to govern, after the establishment of its government, each dynasty tried to legitimate its government by resorting to historical traditions. Agha Mohammad Khan Qajar, as the founder of the Qajar Government in Iran, did not find much chance to legitimate Qajar; therefore, after taking the throne, Fath-Ali Shah tried to legitimate his government by utilizing current traditions in the Islamic Era. Accordingly, the present study seeks to investigate legitimizing efforts of Fath-Ali Shah Qajar based on criteria such as relative and natural privileges, utilizing royal traditions in Iran, and religious legitimacy through using a descriptive-analytical method and employing library research.
    Keywords: Fath-Ali Shah, Legitimacy, Power, Historical Traditions in Iran
  • Mehdi Mirkiaee, Darush Rahmanian Pages 127-142
    Expensiveness and bread famine happened continuously in Naseri era caused political, social and economic crisis in Iran. The results of continuous bread crisis were death rate or morality, immigration, economic depression, government financial tensions, and insecurity.We want to know the result and effects of bread crisis on public opinion and politicians thought of other countries. How could they influence and have track in Iran? And what was the positive and negative economic results for them?Our assumption is thatfamines decreased political and economic credits of Iranian government and put the chance to foreign politicians for more influence and interfere in Iran affairs.Marketing recession of foreign products and the ban on corn export were the negative result of this crisis for foreign countries.The immigration of merchants and Iranian labor forces to these countries were the positive results for them.
    Keywords: Bread, Famine, Naseri Era, Foreign Relations
  • Yazdan Farrokhi, Hooshang Khosrobeig Pages 143-160
    Studying different aspects of the impact of Mongols in Iran attracted the attention of many researchers. Management and administration system has an important impact on Mongols’ government in Iran. Evidently, the Mongols in their early days of entering Iran implemented their new territories and their own administrative practices. On the other hand, Iran has a long background in management and administration system, so by employing the elements of the administrative system of Iran, Mongols in Iran that the affair was inevitable, the friction and the inconsistency between these elements and created some paradoxes. This factor led to the complexity of the integration Mongol and Iranian administrative organization early time of Mongol domination in Persia. Presumably, Mongol historian reported the administrative evolution which inspired by Iranian idea and this caused some obscurity in the interpretation of administration events. The aim of this article is revisit and review historian reports in order to compare the Mongol and Iranian administrative formation and articulating the shaping process and evolution of that during the early Mongol’s domination in Iran.
    Keywords: Administrative Formation, Iranian Elements, Mongo-lKhitan Elements, ChinTemur, process, Evolution