فهرست مطالب

پژوهش های اعتقادی کلامی - پیاپی 25 (بهار 1396)
  • پیاپی 25 (بهار 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/03/10
  • تعداد عناوین: 8
|
  • زهرا اباذری، زهره میرحسینی، سید احمد حسین زاده، عرفان لطفی، رسول عباسی صفحات 7-22
    پژوهش حاضر به تحلیل استنادات مقالات شیعی و بررسی مداخل و مباحث شیعی در دجا و دما پرداخته است که از روش تحلیل استنادی بهره جویی شده و ابزار گردآوری اطلاعات، نرم افزار دریچه (سامانه جامع اتوماسیون بنیاد دائره المعارف اسلامی)، داده شماری و متن کاوی است. جامعه آماری متشکل از کلیه مدخل های شیعی در دو دانشنامه مورد بررسی می باشد.
    یافته های پژوهش نشان می دهد تعداد مداخل شیعی در دجا هشت برابر مدخل های شیعی در دما است. در مقالات شیعی دجا در کل 502 مرتبه به منابع استناد شده (منابع شیعی 199 مرتبه و منابع سنی 303 مرتبه) ولی در مقالات شیعی دما فقط به منابع اهل تسنن (484 مرتبه) استناد شده است. مقالات شیعی دجا مستندتر از مقالات شیعی دما است.
    بر اساس یافته های پژوهش در دو اثر مورد بررسی، اختلافات کمی و کیفی زیادی در شیعه پژوهی وجود دارد به طوری که در دما کمیت مدخل های شیعی، بسیار نازل، ولی در دجا نسبت به رفع این نقیصه اهتمام شده است. در تالیف مقالات شیعی دما به هیچ یک از منابع اهل تشیع استناد دهی نشده و همه ارجاعات به منابع سنی است در حالیکه در این خصوص در دجا تعدیل وجود دارد.
    کلیدواژگان: شیعه پژوهی، خاورشناسی، تحلیل استنادی، دانشنامه جهان اسلام، دایره المعارف اسلام
  • رضا باقی زاده، هادی طبسی صفحات 23-36
    یکی از براهین اثبات وجود خدا و برخی از صفات او برهان نظم است بر این برهان اشکالاتی وارد نموده اند، از جمله این که وقوع زمین لرزه با برهان نظم توجیه عقلانی و علمی ندارد چون زمین لرزه سبب می شود نظم در عالم بهم خورده و ویرانی بوجود آید. این تحقیق در صدد توجیه علمی و عقلانی سازگاری زمین لرزه و برهان نظم بوده و با روش توصیفی، تحلیلی و کتابخانه ای ودر جمع آوری مطالب از روش فیش برداری استفاده شده است و در آخر نتیجه گرفته شده که اولا قوام نظم به غایت داشتن فعل و یا به ارتباط و هماهنگی بین افعالی است که غایت و غرض واحدی را دنبال می نمایند، شروری مثل زلزله در قالب همان نظم عمل می کند بنابراین برهان نظم در صورتی آسیب می بیند که وجود غایت و هماهنگی انکار شود که در اینجا اینگونه نیست. ثانیا: زمین لرزه تصادفی نیست چون شکستگی و آزاد شدن انرژی در مکان های خاص دارای نظم است. ثالثا: رسالت برهان نظم این است که در آفرینش جهان تدبیر و برنامه ریزی دخالت داشته است. زمین لرزه خارج از رسالت برهان نظم است. رابعا: انسان در زمین لرزه نقش اساسی دارد. خامسا: جهان طبیعت که جهان ماده است آمیخته با تضاد و تزاحم است و زمین لرزه جزء اینهاست. در نتیجه زمین لرزه با برهان نظم ناسازگار نیست.
    کلیدواژگان: زمین لرزه، برهان نظم، سازگاری، توجیه علمی و عقلانی
  • عزیز جوانپور هروی صفحات 37-62
    مساله بنیادینی که این مقاله بدان پرداخته است، تبیین رابطه عقل و وحی یا خرد و دین به عنوان دو منبع معرفت شناختی و دو مرجع هستی شناختی در دو دستگاه فکری است. یکی اندیشه امام محمدغزالی در قرن پنچم هجری و دیگری یکی از رویکردهای عقل ستیز در تفکر اسلامی - ایرانی در قرن پانزدهم هجری که به مکتب تفکیک مشهور است.
    غایت قصوای این جستار، آن است که جدال پایان ناپذیر معرفت عقلی و معرفت دینی را در این دو مکتب به روشی تطبیقی گزارش و تحلیل نموده از قبل آن به اثبات مفروضات خود دست یابد.
    ماحصل اجمالی این پژوهش عبارت است از این که اولا منازعات کلامی یا رهیافت های الهیاتی، در طول تاریخ، در خلاء و در عالم انتزاع شکل نگرفته بلکه تحت تاثیر جریان های فکری و غیر فکری، منازعات سیاسی و حتی گاه خصلت های شخصی و... بوده است و ثانیا این افکار و نظریات در برخی موارد محصور در حوزه های فکری و نظری نمانده، تاثیرات خواسته و ناخواسته فراوانی بر آنها مترتب می شود که بسا موجبات نزاع های بی حاصلی را فراهم می آورد که حل یا رفع آنها از عهده متالهان و نظریه پردازان دینی خارج است. در این مقاله نشان داده شده که شاید خرد ستیزی های غزالی یا عقل گریزی های تفکیکیان زمینه ساز ظهور مکاتب سخت کیشی شده است که در تاریخ اسلام به سلفیه مشهور و معروفند.
    کلیدواژگان: رابطه عقل و دین، امام محمد غزالی، مکتب تفکیک، اخباریگری، سلفی گرایی
  • سید مهدی حسینی شیروانی، سید علی اکبر ربیع نتاج، محمد شریفی صفحات 63-78
    جبر و اختیار از مهم ترین و قدیمی ترین مباحث فلسفه نظری تاریخ است. اهمیت و حساسیت این مساله از بعد دینی و کلامی به این دلیل است که با مسائل اراده، استطاعت، قدرت، علم خداوند به افعال بندگان، مخصوصا خلق افعال و قضا و قدر و طلب و اراده، پیوندی تنگاتنگ دارد. سوالی که در اینجا مطرح می شود این که آیا از دیدگاه امام علی در نهج البلاغه انسان مختار است یا مجبور و آیا این مختار بودن منافاتی با اراده الهی دارد؟ بر این اساس، یافته های پژوهش حاکی از آن است که امام علی در نهج البلاغه به تصادف و جبر تاریخی اعتقادی ندارد و معتقد به رابطه علت و معلول در حوادث و رویدادهای تاریخ است. به طوری که انسان در بینش فلسفی امام علی یک قربانی بی اراده در مقابل خدای تاریخ نیست، بلکه خود، خود تاریخ و سازنده آن است و می تواند در پهنای قضا و قدر الهی، به راه خیر و سعادت رهنمون شود. در نگاه امام اراده انسان ها در طول اراده و سنت های الهی است و جبری بر تاریخ مسلط نیست. بر این اساس، مختار بودن، یکی از ویژگی های مهم انسان از نظر نهج البلاغه است. روش تحقیق پژوهش حاضر در مقام گردآوری کتابخانه ای- اسنادی و در مقام داوری توصیفی- تحلیلی می باشد.
    کلیدواژگان: جبر و اختیار، امام علی، نهج البلاغه، فلسفه تاریخ
  • علیرضا کرمانی، حمید امامی فر صفحات 79-102
    معاداز اصول عقاید اسلامی است. شاید کمتر صفحه ای از قرآن مجید باشد که در آن ذکری از این حقیقت خطیر نباشد؛ اما در نحوه وقوع و چگونگی رخداد آن بحث های گوناگونی خصوصا از قرن دهم به بعد در میان فلاسفه اتفاق افتاده است. به نظر مرحوم زنوزی معاد جسمانی صعودهمین بدن عنصری در اثر حرکات جوهری و استکمالات ذاتی به سوی نفس مفارق است و این که این بدن تناسبی پیدا کند با نفس اخروی که بتواند همراه آن باشد. با توجه به این که ایشان یکی از مفسران برجسته فلسفه صدرایی است، بررسی و ارزیابی دقیق دیدگاه ایشان اهمیت دارد. علت اصلی دست برداشتن ایشان از نظریه جسم مثالی صدرا در بحث قیامت این است که آن را مطابق با نظر شرع نمی یابد و درعین حال معاد شرع را قابل بیان با ادبیات فلسفی می داند.در نظریه ایشان بیشتر مبانی فلسفی حکمت متعالیه مانند(اصالت وجود، تشکیک وجود و حرکت جوهری) حفظ شده است. به عقیده او، نفوس انسانی که هنگام تعلق نفس به بدن تحت تدبیر نفس کل است، پس از مرگ به نفس کل متصل می شود و از قوا و اعضای آن به شمار می آید و از آن طریق می توانند همچنان بدن خویش را تدبیر کنند.به نظر وی، بدن که شامل ودایع و آثاری از نفس است، در مسیر حرکت جوهری خود به سوی نفس کلی که در حقیقت مبدا فاعلی او بوده است، به بدنی تبدیل می شود که شایستگی ملحق شدن به روح در قیامت را داشته باشد.
    در این رساله، نظریه ایشان در باب معاد را واکاوی کرده، تبیین و تقریری صحیح و روان از آن ارائه کرده ایم و سوالات و اشکالات صدرالمتالهین در امتناع معاد با جسم عنصری را بر اساس تبیین جسم عنصری مدرس زنوزی جواب داده ایم.
    کلیدواژگان: معاد جسمانی، آقاعلی مدرس، عالم مثال
  • سید محمد موسوی، مهدی خادمی، علیرضا پارسا، میثم اکبرزاده صفحات 103-122
    همواره فلاسفه بزرگی در جهت یافتن دانش برتر تلاش نموده اند. این تلاشها سبب ظهور اندیشه ها و مکتب هایی با هدف کمال و سعادت انسانی گشته است.
    در این مقاله تلاش شده است تا با تکیه به دیدگاه ملاصدرا به عنوان بنیان گذار حکمت متعالیه و نیز توجه ویژه وی به فلاسفه پیشین و دیدگاه های متنوع آنان، در نهایت، بابررسی ملاک های علم ارجمند از منظر هر کدام از گرایش های پیش از خود، و عنایت به محدودیت عقل گرایی محض فلاسفه، تقلیدی بودن کلام متکلمین، بدون برهان بودن عرفان، محدودیت حس و تجربه دانشمندان علوم تجربی و ایرادات متعدد دیگری که بر هر یک از آن ها وارد است، نظر نهایی وی را مطرح نماید.
    ملاصدرا در نهایت معتقد است، دانشی می تواند برتر از دیگر دانش ها باشد که بتواند راه دل و کشف و شهود را با تعقل و استدلال ترکیب کرده و با تایید وحی و سنت، فراروی بشر گذارد و این راه جز از طریق حکمت متعالیه میسر نیست.
    کلیدواژگان: حکمت متعالیه، علم ارجمند، ملاصدرا، عقل
  • احمد نظری، محمد فاکر میبدی یزدی صفحات 123-144
    در این مقاله تبیین شده است که: قرآن کریم از یک سو انجیل را تصدیق و نبوت، موحد بودن، مخلوق بودن و توحیدی بودن دعوت حضرت مسیح را تایید و آموزه های توحیدی آن حضرت در انجیل را با قرآن مطابق می داند.
    و از سوی دیگر قول به «تثلیث» و تحریف در توحید که به مرور زمان از سوی مسیحیان شکل گرفته را نفی، و در آیاتی به ویژه از جنبه کلامی ضمن خداشناسی توحیدی و مسیح شناسی، الهیات تثلیثی و اعتقاد به فرزند داشتن خدا، الوهیت، پسر و زاییده خدا بودن مسیح و این همانی الله و مسیح را با صراحت و با نگرش انتقادی با ده دلیل عقلی و نقلی ابطال نموده و اثبات کرده که چنین اعتقادی کفر و شرک است.
    مفهوم شناسی، دلیل کاربرد اندک تثلیث در کتب لغت و تفسیر، تصدیق مسیح و انجیل در قرآن، تثلیث در قرآن،ریشه های شرک در قرآن، تبیین اعتقاد مسیحیان به تثلیث، ده دلیل عقلی و نقلی برای تضاد تثلیث با توحید، پاسخ یک شبهه، عمومیت نداشتن اعتقاد به تثلیث نزد مسیحیان و نتیجه گیری، مطالب محتوایی مقاله را تشکیل می دهند.
    کلیدواژگان: برهان، کلام، قرآن، تثلیث، توحید، تضاد
  • چکیده مقالات به عربی (الخلاصات)
    صفحات 1-7
|
  • A survey of the Shiite Studies in Islamic reference works / Shiite entries Citation analysis in Encyclopedia World of Islam (EWI) and the Encyclopedia of Islam (EI)
    Zahra Abazari, Zohre Mirhoseini, Seyyed Ahmad Hosseinzadeh, Erfan Lotfi, Rasul Abbasi Pages 7-22
    Purpose
    This study analyzed the Shiite articles references and Shiite entries and discussions in the Encyclopedia World of Islam (EWI) and the Encyclopedia of Islam (EI).
    The citation analysis method is used, and means of gathering data are Daricheh software and text mining. The statistic Population consists of all Shiite entries in both encyclopedias.
    Findings: The number of Shiite entries in EWI is eight times more than EI. All references in Shiite articles of EWI are 502 times (Shiite sources 199 times and Sunni sources 303 times) but in EI, only the sources of Sunni were referred (484 times). Shiite articles in EWI are more documented than the Shiite articles in EI.
    Conclusion
    In both encyclopedias, there are many qualitative and quantitative differences in Shiite studies. The quantity of Shiite entries of EI is very low, but in EWI this defect was resolved. In compiling Shiite article of EI none of the Shiite sources were referred and just Sunni sources were referred whereas in EWI this case is adjusted.
    Keywords: Shiite study, orientalism, citation analysis, Encyclopedia World of Islam, Encyclopedia of Islam
  • Reza Baghizadeh, Hadi Tabassi Pages 23-36
    One of the proofs to prove God's existence and some of his features is the order proof. This proof has been under some question including lack of logical and scientific reasoning of earthquake considering the order proof. Because earthquake causes destructure of world order and creation of disorders. This earthquake is trying the make a logical and scientific justification of adap-tability between earthquake and order proof. It satisfres a descetiptice method as well as analytic and library research. Also it has used a sampling method in data carlection and finally has concluded that : Fristly consistency of order deponds on either finalizaion of an action or on relation and agreement between actions following the same end and purpose. Disorders such as earthquake act in the same framework order proof hurts when the existence of end and agreement is rejected which is not the case here. Secondly, earthquake is not accidental, because brenking and releasing of energy in special places is ordered. Thirdly, order proof is defined as devisal and programming in world cration, so earthquake is out of order proof mission. Fourthly, human has a basic role in earthquake. Fifthly, the mature world which is a mather world is mixed with confiction and disturbance, among them is earthquake. As a result earthquake is not consistent with order proof.
    Keywords: Earthquake, order proof, consistency, scientific, logical justification
  • Aziz Javanpour Heravi Pages 37-62
    the fundamental issue that This study investigated is to explain the relationship between reason and revelation or reason and religion as the two sources of epistemology and ontological reference in two different intellectual school. One of these intellectual schools is the thought of Imam Muhammad al-Ghazali in the fifth century AD, and another one is the irrationalism approaches in Iran-Islamic thinking in the fifteenth century AD. This trend is well-known as Tafkik school.
    The aim of this study is to explain and analyze the never-ending conflict between intellectual knowledge and religious knowledge in these two schools by using comparative method to achieve proves for its assumptions.
    The findings reveal that, at first, verbal conflict along with theological approaches, historically, have not formed in the vacuum and in the world of abstraction, but also influenced by the intellectual and non-intellectual trends, political conflicts and sometimes even personal characters and... . Second, this thoughts and opinions was not restricted within the intellectual and theoretical field, and had desirable and undesirable effects, the consequences of these effects cause unfruitful conflicts, settlement or remove of this conflict are far from the obligation and ability of theologians and religious scholars. For example, in this paper we show that, perhaps, irrationality of Ghazali or reason out of followers of Tafkik school provided ground for the emergence of hard ritual that well-known as Salafism in Islamic history.
    Keywords: The relationship between reason, religious, Imam Mohammad Ghazali, Tafkik School, Salafism
  • Seyyed Mahdi Hoseini Shirvani, Seyyed Aliakbar Rabi Nataj, Mohammad Sharifi Pages 63-78
    Determinism And Free Will Of The Most Important And Oldest Theoretical Philosophy Of History. The Importance And Sensitivity Of This Issue From The Religious And Theological Issues Because That Is The Will, Ability, Power, Science Servants Of God Verbs, Especially Verbs And Destiny And The Will Of The People And Will Closely Tied. The Question That Arises Here Is Whether The Views Of Imam Ali (As) In Nahj Al-Human Beings Or Force And Whether This Autonomy Is In Contradiction With God's Will? Accordingly, The Findings Indicate That Imam Ali (As) In Nahj Al-Balagha Does Not Believe In Coincidence And Historical Determinism And Believed In The Cause And Effect Of Events And Historical Events. So That Human Philosophical Insight Of Imam Ali (As) A Victim Helplessly Against The God Of History, But Their Own History And Its Manufacturer And Can Be Across The Divine Decree, Lead To Welfare. Imam (AS) And The Traditions Of The Human Will To The Will Of God And Not The Dominant Force On The Date. Accordingly, Autonomous Being, Is One Of The Most Important Features Of The Nahj Al-Balagha. The Research Method In Collecting Library - Documentation And Analytical Judgment Is In Place.
    Keywords: Determinism, Free Will, Imam Ali (AS) Nahj Al-Balagha, The Philosophy Of History
  • Alireza Kermani, Hamid Emamifar Pages 79-102
    Resurrection is from the basic Islamic teachings. Perhaps fewer pages of the Holy Quran in which there is no mention of this important fact. But how it will happen is something that has raised various discussions among philosophers, especially from the tenth century onwards. According to the late Zonouzi, the bodily resurrection is ascendance of the body by substantial movements and Inherent perfection of its elements toward immaterial souland that this body, fit with divine soul in a way that could be associated with in the resurrection. Given that he is one of the leading commentators of Sadra philosophy, review and detailed assessment of his view is important.The main cause to put the theory of Mulla Sadra's (Purgatorial body) in the Resurrection is that it is not in accordance with theIslamic law and at the same time he sees the religious resurrection is expressible by the philosophical literature.In his theory most of philosophical foundations of transcendental theosophy (such as originality of existence, the gradation of existence and substantial movement) is retained.In his view, human soulsthat are belonged to the body witch are under-control of total spirit after the death is connected to the total spiritand it becomes of its forces and parts and through it can also devise his body.In his view, the body which contains the remains and works of the soulon the path of his substantial movement toward total spirit witch is In fact, he has been the subject of its origin it becomes the body witch is competent to join the soul in the hereafter.In this thesis, his idea of resurrection has been explored, explained and stated in a true wayand criticism that faced the theory are analyzed and reviewed and showed that his philosophical theory in explaining the bodily resurrection has sufficient stability and able to answer the criticisms.
    Keywords: Corporeal Resurrection, Agha Ali Modares, Imaginal world
  • Seyyed Mohammad Mosavi, Mahdi Khademi, Alireza Parsa, Meisam Akbarzadeh Pages 103-122
    Always great philosophers have tried to find superior knowledge. These efforts have led to the emergence of ideas and the school has been aimed at human perfection and happiness.
    In this article we have tried to rely on Mulla Sadra as the founder of Transcendental Philosophy, as well as special attention to former philosophers and their diverse views, By study the venerable science standards from the perspective of each of their preceding trends, and considering the limitations of rationalism as philosophers, Imitative the words of theologians, no proof of mysticism, limitations and drawbacks of other scientists feel and experience that each of them has arrived, has raised its final
    Finally, Mulla Sadra believes that the knowledge can be superior to other knowledge, heart and intuition that can combine with reason and argument and confirmed by the revelation and tradition, Puts a human face and it is not possible except through transcendental philosophy.
    Keywords: Transcendent Wisdom, Science venerable, Mulla Sadra, Reason
  • Ahmad Nazari, Mohammad Faker Meybudi Yazdi Pages 123-144
    This paper clarifies that: on the one hand ,the holg book Quran confirms Gospel and it also ratifies the Jesus Christ,s phrophesy , his divine invitation and his being created.The divine teachings of the Christ in the Gospel carrespond with Qoran.
    On the other hand,it negates the matter of Trinity and the distortion of monotheism (believing in One God) done by Christians during the process of time .
    From the discourse point of riew ,in some verses as they deal with mono theism and christranity ( Knowing of Hi jesus Christ) ,it explicitly and critically falsifies believing in Trinity and God,s bringing children and that the jesus Christ is the son of God with presenting ten rational and traditional reasons . Quran also proves that this belicf is nothing but blasphemy and various Gods.
    Keywords: Discourse, Quran, Based, Reasons, Polarity, Trinity, Monotheism