فهرست مطالب

  • سال ششم شماره 2 (تابستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/05/22
  • تعداد عناوین: 6
|
  • محمدحسن حسن زاده نیری، زهرا علی نوری* صفحات 1-26
    تحلیل زبان داستان، بررسی معانی ثانوی آن اعم از معنای ثانوی اصلی و معانی ثانوی جانبی داستان و کشف ارتباط پیچیده آن ها با یکدیگر است. از منظر این پژوهش، معنای ثانوی اصلی در داستان، همان درونمایه آن است که معانی برآمده از عناصر و شگردهای داستان بدان دلالت دارند و در ارتباط با هم، شبکه پیچیده ای از معانی ثانوی داستان را تشکیل می دهند. این جستار، در خوانش مجموعه داستان «جایی دیگر»، اثر گلی ترقی، شگردهایی را بررسی کرده که به معانی ثانوی یا درونمایه مشترک این داستان ها دلالت داشته باشند. این شگردها ذیل عناصر داستانی مانند شخصیت، مکان، زمان، عناصر طبیعی، آب و هوا و عناصر واژگانی متن قرار می گیرند و در ارتباط با هم، درونمایه مشترک این مجموعه را القا می کنند. این درونمایه مشترک، در یک چارچوب تقابلی، «از خود بیگانگی و آشنایی» است که بر محوریت سفر قرار دارد؛ این تقابل یکی از مفاهیم مهم در عصر مدرن است که در این مجموعه، از طریق به کارگیری ساختار تقابلی برای هریک از عناصر داستان، القا می شود. این جستار با بررسی ساختارهای تقابلی هریک از این عناصر، به شبکه معنایی متقابلی دست می یابد که درونمایه یا معنای ثانوی مشترک مجموعه داستان ها است.
    کلیدواژگان: داستان کوتاه مدرن، تقابل های دوگانه، گلی ترقی، جایی دیگر
  • آرمانشهر شاعران چپ گرای مشهد(1320 تا 1325)
    کبری نودهی، علی اکبر کجباف *، مرتضی نورایی، هادی وکیلی صفحات 27-52
    شکل گیری احزاب سیاسی یکی از نتایج ورود نیروهای متفقین و سقوط رضاشاه بود. حزب توده فعال ترین حزب سال های دوره اشغال به شمار می رفت که پیوستگی های بسیاری به اردوگاه چپ داشت. این علقه ها در میان اعضای اصلی کمیته ایالتی حزب توده در خراسان که بسیاری از آنان در شمار مردان فرهنگ و ادب بودند نیز وجود داشت. علاوه بر رسوب تفکرات حزبی که نقش محوری داشت، حضور موثر ارتش سرخ در مشهد و نیز عضویت بسیاری از آنان در انجمن روابط فرهنگی ایران و شوروی سبب شد نگاه به تحولات شوروی و ستایش آن به اشعار این شاعران راه یابد. انقلاب شوروی و تغییرات پس از آن، رهبران شوروی و ارتش سرخ مضامین عمده این اشعار بودند که در قالب های مختلف شعری بیان شده اند. در این پژوهش تلاش خواهد شد به بررسی چرایی و چگونگی این نگاه در اشعار شاعران چپ گرا بر اساس روش تاریخی تحلیلی پرداخته شود.
    کلیدواژگان: حزب توده، شعر، شوروی، مشهد
  • فرامرز خجسته، یاسر فراشاهی نژاد*، مصطفی صدیقی صفحات 53-73
    هوشنگ گلشیری یکی از نویسندگانی است که پابه پای نوشتن داستان های مدرن و تکنیک محور، با نوشتن مقالاتی چند پیرامون رمان و شعر، کوشید تا مبانی نظری کارش را نیز به خوبی شرح کند. جان مایه ی فکری و نظری مقالات گلشیری، به اومانیسم و فرمالیسم گره خورده است. در روزگاری که جریان چپ و نویسندگان طرفدار حزب توده، هنر متعهد را تنها در رئالیسم سوسیالیستی می جستند، گلشیری کوشید تا مفهوم تعهد را از تنگناهای حزبی نجات دهد و طلیعه دار مفاهیمی چون انسان گرایی و فردیت باشد. هرچند در بسیاری از نوشته های گلشیری توجه به تکنیک و فرم، وجه غالب است، اما این تکنیک گرایی، به تکنیک زدگی نینجامیده است؛ چرا که برخورد دیالکتیکی اومانیسم و فرمالیسم در اندیشه های گلشیری او را به سنتزی راهبر شده که هم تعهد را تاب می آورد و هم تکنیک را. باری، در این پژوهش کوشش شده تا با توجه به مقالات هوشنگ گلشیری، بنیان های فکری او در پیوند با ماهیت و فلسفه ی ادبیات، مورد نقد و داوری قرار گیرد.
    کلیدواژگان: نظریه ادبی، رمان معاصر، اومانیسم، فرمالیسم، هوشنگ گلشیری
  • سید امیرحسین مرتضایی*، سید جواد مرتضایی صفحات 75-100
    نویسندگان این مقاله مدعی ظهور گونه ی جدیدی از تشبیه به نام «تشبیه تاریک» در شعر منثور معاصر فارسی هستند که متاثر از ترجمه به وجود آمده است. در تشبیه تاریک تصور وجه شباهت برای دو سوی تشبیه یا یکی از طرفین، با توجه به اجزای کلام، قابل توجیه و درک نیست، از این رو فهم روشنی از تشبیه حاصل نمی شود. ابتدا، موضوع تاثیرپذیری و جریان ترجمه ی شعر به اختصار توضیح داده شده است. در بخش بحث و بررسی، پس از ارائه ی تعاریفی از تشبیه، «تشبیه تاریک» معرفی و نمونه های شعری مرتبط نیز بررسی شده است. سپس نسبت تشبیه تاریک با ابهام و مساله ی معنا، بلاغت و زیبایی شناسی بحث شده است. وجه مشترک تمام این بخش ها، عدم توجه به معنا و اولویت ندادن به آن است که در تشبیه تاریک نمود دارد. این سه بخش، به منظور روشن شدن ابعاد تشبیه تاریک و نیز تقویت فرض تاثیرپذیری است. به زعم نویسندگان مقاله، دریافت و فهم نادرست شاعران از این بخش ها، فرایند تاثیرپذیری را تقویت و تسهیل کرده است. شخصی نویسی، ترجمه ی نامناسب و توجه نکردن مترجم به ارجاعات برون متنی در ترجمه از جمله عوامل زمینه ساز شکل گیری تشبیه تاریک بیان شده است.
    کلیدواژگان: تشبیه، تشبیه تاریک، بلاغت، زیبایی شناسی، ابهام
  • علی اکبر پورمحمودآبادی *، آسیه ذبیح نیا عمران، مصطفی گرجی، حسین یزدانی صفحات 101-122
    کمال گرایی(Bildung) اصطلاحی آلمانی و به معنی «رمان رشد و شکل گیری» (Formation) نوجوان است. در این گونه رمان ها، نوجوان دوران کودکی را با تجربیاتی گوناگون پشت سرمی گذارد و معمولا با بحرانی روحی مواجه می شود، سپس به بلوغ و رشد ذهنی می رسد و از هویت و اصالت شخصیت و نیز نقشش در جهان آگاهی می یابد. در رمان کمال گرایانه «حتی یک دقیقه کافیست» از صالحی با سیرتحول شخصیتی دختر نوجوان به نام «رها» مواجهیم که در انتهای رمان به مرحله تکوین که همانا هویت گمشده خویش است، دست می یابد. در رمان نوجوان پرفروش خارجی «ماهی طلا» اثر ژان لوکلزیو(متولد1940م.)، دختر نوجوان مراکشی به نام «لیلا» که در کودکی ز قبیله خود دزدیده می شود. همه عمردرجستجوی هویت گمشده خویش است. این پژوهش به شیوه توصیفی تحلیلی با تلفیق الگو و تفکرکمال گرایی شخصیت رها ولیلا تلاش دارد به این مهم دست یابد. از نتایج تحقیق برمی آید که بسامد شخصیت «جستجوگر» و ماجراجو و کنجکاو در میان قهرمان دو داستان بیش از دیگر مصادیق درتکامل وتکوین شخصیت دو نوجوان مشهوداست.
    کلیدواژگان: کمال گرایی، تکوین شخصیت، ماهی طلا، لوکلزیو، حتی یک دقیقه کافیست، صالحی
  • نصرالله امامی، قدرت قاسمی پور، منوچهر جوکار، علی یاری * صفحات 125-150
    بهره مندی شعر گذشته و معاصر فارسی از روایت مندی انکارناپذیر است. از چشم انداز روایت پذیری، می توان میان سه دوره شعر کهن، شعر نو و شعبه های آن و سرانجام جریان های تازه شعری که در دهه هفتاد خورشیدی رایج شدند، تفکیک قایل شد. شتاب در برگرداندن و تالیف آثار مربوط به فلسفه پست مدرن دردهه یادشده و آشنایی شاعران با چهارچوب های نظری آن، در دستگاه زیبایی شناسی سرایندگان و خوانندگان دگرگونی های آشکاری پدید آورد و به برآمدن جریان هایی در شعر فارسی انجامید که نزد گروهی از شاعران و منتقدان به پسامدرن معروف شد. از جمله این دگرگونی ها، نوع پرداختن این شاعران به عنصر روایت در شعر بود؛ توجه به مباحثی هم چون مرگ مولف، زمان پریشی، نسبی گرایی، عدم قطعیت معنا، چندصدایی، روان گسیختگی و...، هم چنین اعتنا به امکانات هنری رمان نو و تئاتر پیشتاز، روایت مندی شعر را با گسست های بسیار درآمیخت. شاعران پسامدرن برای تعویق و تعلیق معنا، مرکزیت گریزی و سلب اقتدار مولف و چندکانونی کردن شعر و مشارکت خواننده در تکمیل معنا، تمهیداتی را به کار بستند که ما در این مقاله عنوان «روایت شکنی» را برای این ترفندها برگزیده ایم و مهم ترین گونه های آن را با ذکر نمونه یی نمونه هایی از در شعر شاعران پسامدرن در پنج دسته: «روایت های چندگانه»، «فاصله گذاری»، «مرزشکنی روایی»، «فراشعر» و «روایت ناتمام» طبقه بندی و تحلیل کرده ایم.
    کلیدواژگان: شعر پسامدرن، روایت شکنی، روایت ناتمام، فراشعر، مرزشکنی