فهرست مطالب

آفاق الحضاره الاسلامیه - سال پانزدهم شماره 1 (الربیع و الصیف 1433)
  • سال پانزدهم شماره 1 (الربیع و الصیف 1433)
  • تاریخ انتشار: 1393/06/25
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سید محمدرضا ابن الرسول، امیرصالح معصومی صفحات 1-20
    علم «الوجوه والنظائر» من العلوم القرآنیه التی تتصدی لتفسیر الفاظ آی الذکر الحکیم بالاستعانه باسباب النزول وعلم اللغه وغیرهما، فقد ذکرت للفظ واحد قد تکرر فی مواضع من القرآن الکریم معان شتی سمیت بالوجوه، وهذه الوجوه تشتمل علی مصادیق خاصه تاره او معان مجازیه او معان مترادفه تاره اخری. ثم دونت فی هذا العلم کتب کثیره تحمل اسم «الوجوه والنظائر». واما منهجیه هذه الکتب فغیر واضحه المبانی، فإنها رغم کثرتها لم تستند علی اسس معینه علمیه، وإن کان اصحابها قد اعتمدوا فی عملهم علی الشعر واللغه والآیات القرآنیه ظاهرا. وهذا الامر قد یفضی إلی الاختلاف فی تفسیر کلمه واحده، ویبدو اثره فی تفسیر القرآن الکریم. فمن هنا جاءت ضروره التعرض لدراسه حول المصنفات فی هذا العلم ومسالکها فی تفسیر الالفاظ القرآنیه. فحاولت المقاله هذه عبر منهج وصفی نقدی، ان تناقش اهذه الکتب وتوضح خصائصها.
    کلیدواژگان: علوم القرآن، التفسیر، الوجوه والنظائر، علم الدلاله
  • علی پیرانی شال، حسین روستایی صفحات 21-39
    تقصد هذه المقاله دراسه مضامین الرثاء الحسینی فی ملحمه «عید الغدیر» للشاعر المسیحی بولس سلامه بدء بمقدمه فی ادب الطف، ومن ثم تتحدث المقاله عن حیاه الشاعر القاسیه وآثاره، خاصه ملحمته الإسلامیه الکبری التی نال بها الشاعر شهره مدویه فی عالم الادب؛ کما تشیر إلی شخصیته التی دفعته إلی التصدی لها، العمل الذی یمثل غنی روحه التی تسامت عن روحیه معلبه؛ بعد ان ابدی رغبته فی نظم الشعر فی اهل البیت (ع)، خاصه الإمامین علی والحسین (ع)، و تغنی بامجادهم. فلم یکن باستطاعه الشاعر ان یسرد التاریخ من دون ان یبدی موقفه من هولاء الاطهار وهو یراهم کنموذج مثالی یحتذی؛ وهذه الدعوه من جانب شاعر مسیحی إلی التمثل بالإمامین (ع) تستوقفنا اکثر حینما نعلم انه نظم ملحمته فی العام نفسه الذی احتلت فیه فلسطین. وهو بذلک یعتقد ان الامه العربیه فی ذلک الزمن لاحوج ماتکون إلی التمثل بابطالها الغابرین. هذا و قد تجلی انجذاب الشاعر بشکل خاص عند الحدیث عن واقعه الطف، بحیث نجده یبکی لیله نظم مصرع الحسین (ع) فیسطر بقلمه ما یبکی الآخرین. وهکذا فإنه ومن خلال إظهار احاسیسه ومشاعره المرهفه یخرج فی احیان کثیره علی التقلید المعروف فی الملحمه کنوع من الشعر اللاشخصی وذلک خروج لاتعیب منه ملحمته، بل نراها تنال إعجاب النقاد واستحسانهم. واخیرا تنتقل المقاله إلی تعداد مضامین رثاء الإمام الحسین (ع) فی ملحمه سلامه، من ذکر فضائله (ع) وبیان عظمه مصیبته وغیرهما مما ورد فی ها.
    کلیدواژگان: الإمام الحسین (ع)، الرثاء، الملحمه، بولس سلامه
  • فیروز حریرچی، قیس آل قیس، زهراء حکیم زاده صفحات 41-62
    إن اکتشاف شخصیه سعدی الادبیه و معرفه مسیرته الکامله للاثر العربی فی ادبه لا یتحققان بصوره کلیه عند دراسه آثاره الادبیه فی اللغه الفارسیه فحسب، بل لا یتمان إلا بدراسه نتاجه العربی المتمثل فی اشعاره العربیه جنبا الی جنب دراسه نتاجه الفارسی. و لسعدی فی لغه الضاد اغراض شتی کالمدح والوعظ والتوحید والمناجاه والرجاء والرثاء. وله فی الغرض الاخیر قصیده فریده من بین اشعاره العربیه، تستحق إفراد مساحه خاصه بها وهی قصیدته الرائیه ومرثیته التی قالها فی خراب بغداد ومقتل الخلیفه وضیاع الخلافه العباسیه. وقصیدته الرائعه هذه التی انشاها بعد خراب بغداد علی ایدی التتار، هی من اروع اشعاره العربیه، فنیا او شعریا او عاطفیا او بکل المقاییس. و من ناحیه اخری هی اطول قصائده، سواء الفارسیه منها او العربیه، والتی نری انها لم تاخذ حقها من الذکر والإشاره او التدقیق و التمحیص. فقد کان لثقافه سعدی القرآنیه کمصدر اساسی، اثر کبیر و دور فعال باسلوب یمکنه من التعبیر عن شتی اغراضه وتجاربه ومختلف افکاره واهدافه. فاستعان بمعجم مفردات القرآن الثری واستلهم صوره وإشاراته، و وعی نصه واسلوبه. و تشتمل قصیدته علی محسنات تتسم بالفصاحه و البلاغه و الروحانیه و الجمال، لما تحویه من مضامین سامیه و مسائل اجتماعیه مختلفه، و هو یدرک جیدا مهمته الاخلاقیه و الإجتماعیه و الدینیه. فقد لجا سعدی الشیرازی إلی استخدام موروثه الثقافی العربی الذی اکتسبه من تتلمذه فی مدارس البلاد العربیه ومراکز تعلیمها وتجواله وسیاحته فی سائر البلدان، کما یبدو تاثیر الثقافه العربیه القدیمه فیه واضحا باستخدامه لاسالیب التعبیر العربیه.
    کلیدواژگان: الشعر العربی، الرثاء، مرثیه بغداد، سعدی الشیرازی، القصائد العربیه
  • محمد إبراهیم خلیفه الشوشتری، ناهیده قادر صفحات 63-85
    إن حروف المعانی تلعب بلا شک دورا وظیفیا فاعلا وخطیرا فی اللغه العربیه، وهو الدور الدلالی المعنوی. بحیث لا یمکن فهم المعانی القرآنیه السامیه، والمعانی الناتجه عن الاستعمالات المختلفه فی اللغه العربیه شعرا ونثرا، ولا یمکن درک تلک المعانی وفهمها فهما صحیحا إلا بعد العلم بالادوار الوظیفیه الدلالیه التی تلعبها حروف المعانی فی استعمالاتها المختلفه، ونظرا لهذه الاهمیه الکبیره فإننا اخترنا لبحثنا هذا من حروف المعانی (لولا)، فبدات هذه المقاله بالإجابه علی السوال التالی: هل وضع هذا الحرف (لولا) مرکبا او وضع بسیطا؟ وهل وقع اختلاف فی ذلک؟ ثم تناول البحث انواع (لولا) واستعمالات کل نوع، فکانت انواع (لولا) غیر الامتناعیه خمسه، کما یحاول البحث بیان الاختلاف الواقع فی إعراب الاسم الذی بعد (لولا) الامتناعیه، وفی إعراب الضمیر الواقع بعدها فی بعض استعمالاتها.
    کلیدواژگان: لولا، حرف امتناع لوجود، حروف المعانی، الدور الوظیفی، القرآن المجید
  • سیده اکرم رخشنده نیا صفحات 87-100
    إن استدعاء الشخصیات القرآنیه بمعنی استحضار الشخصیات او الاحداث او المراحل التاریخیه فی عمل ادبی فی الادب العربی المعاصر، هومن آخر اطوار علاقه االادیب المعاصر بموروثه. و یعد القرآن من مصادر الإبداع والتعبیر بالشخصیه القرآنیه اوتوظیفها، و یعطی غنی و اصاله وشمولا لادب الادیب. و بما ان الموروث الدینی اقرب إلی الذاکره الجماعیه فقد اقبل الادباء إلی هذا الجانب شعرا و نثرا بعد نکسه حزیران 1967. اقبلوا إلی التراث الدینی یستوحونه ویستلهمونه لیستثیروا الهمم لیکون ادبهم اوثق صله بالمجتمع. ویعتمدون علی التراث فی الوقت الذی لاتنسی فیه المعاصره والحداثه. وکذلک استلهم توفیق الحکیم المصری وکغیره من الادباء المضامین القرآنیه، فاعتمد علی التراث الدینی والقصص القرآنیه خاصه فی مسرحیته سلیمان الحکیم و اهل الکهف. هذه المقاله علاوه علی دراسه اتجاه الحکیم المعاصر فی مسرحیه اهل الکهف ومدی نجاحه فی استلهام قصه اهل الکهف القرآنیه تهدف إلی إلقاء الضوء علی تلک المسرحیه و دراسه مدی التطابق او التناقض بین قصه اهل الکهف القرآنیه ومسرحیه توفیق الحکیم و الدراسه ترینا ان مسرحیه اهل الکهف تاخذ مادتها الإبداعیه من القرآن الکریم و هکذا یعتبر القرآن الکریم وخاصه سوره الکهف المصدر الذی استند إلیه الکاتب مع تحویره فنیا و روائیا للاستخدام المعاصره.
    کلیدواژگان: استدعاء الشخصیات، قصه اصحاب الکهف، القرآن الکریم، مسرحیه اهل الکهف
  • معصومه شبستری، صابره سیاوشی صفحات 101-119
    لعل الشعراء او الادباء إذا خاضت افکارهم فی موضوعات ماوراء الطبیعه تنعطف اشعارهم علی العرفان و الزهد. إن تاملاتهم فی الموت باعتباره قرینا دائما للحیاه و وجهات نظرهم إلیه، تعد من المباحث التی لها مکانه خاصه فی الادب العالمی بمختلف مجالاته. إن هذا الموضوع تجربه مشترکه بین المجتمعات الإنسانیه و لکن القرابه و العلاقه التاریخیه التی نجدها بین الشعبین الإیرانی و العربی و کذلک وجود معالم من الافکار التقریبیه بینهما، بعثتنا إلی الموازنه بین الشعبین الإیرانی و العربی و کذلک وجود معالم من الافکار التقریبیه بینهما، بعثتنا إلی الموازنه بین الشاعر الإیرانی السنائی و الشاعر العربی ابی العتاهیه فی مجال الزهد و ذکر الموت. عمدنا إلی هذه المقارنه بسبب التشابه الموجود بین عصری الشاعرین و تاثرهما العمیق بالعوامل الروحانیه و ماوراء الطبیعه التی تبعث فی ضمیر الشاعر ثوره عظیمه. کما وبإمکاننا ان نتحری ما للثوره الروحیه و النفسیه من التاثیر فی اساس نظمهما و البنیه الرئیسه لافکارهما و ما بینهما من ردود الفعل المتشابهه نسبیا.
    کلیدواژگان: إیران، العرب، السنائی، ابوالعتاهیه، الزهد، ذکرالموت
  • اصغر قائدان صفحات 121-140
    منذ سنوات والباحثون یحاولون ان یبدوا آراءهم حل مدفن السیده زینب بنت الإمام امیر المومنین علی بن ابی طالب (ع)، ویسعی کل منهم إلی تفنید الرای الآخر وإثبات رایه من خلال ادله لا تقبل الشک. إلا ان جمیع هذه الآراء یمکن مناقشتها ودراستها فی إطار موضوعی ودقیق. لکن یبدو ان هذه القضیه مازال یکتنفها الغموض. ولقد شغل هذا الموضوع بال الباحث منذ سنوات. بحیث بقیت اتساءل عن مدفنها الواقعی فی الزمن الذی یوم المراقد المنسوبه إلی ها آلاف الزوار سنویا، یتقربون من خلالها إلی الله تعالی، ویروی عن کرامات کل من هذه المراقد الکرامات والمعاجز. ولعل التقدیر یقتضی ان یبقی مرقدها الشریف خافیا علی الناس کما هو مصیر امها الزهراء سلام الله علی ها. منذ قرون والناس یومون خمسه مواضع یحسبونها مدفن السیده زینب. ومن هذه المواضع، اثنان حازا علی شهره اوسع. وآخران لهما صیت اقل. وصیت الاخیر یعتمد علی روایه شاذه. اما المکانان المشهوران فهما: موضع راویه بضاحیه دمشق، والآخر موضع قنطره السباع فی مصر. والموضعان الآخرین فهما: مقبره البقیع بالمدینه المنوره، ومقبره الباب الصغیر بدمشق. والموضع الذی یعتمد علی الروایه الشاذه فهو منطقه سنجار فی الموصل بالعراق. و نحن فی هذا المقال دراسه حول مدفنها فی قنطره السباع بمصر و نذکر بان فی مقاله الاخری انتشرت فی مجله العلوم الانسانیه الدولیه برقم 19،ثبت هذا الرای بان مدفن زینب بدمشق یتعلق بزینب الصغری ملقب بام کلثوم بنت الامام علی (ع) و ام شعیب المخزومیه و لهذا انتساب هذا المدفن بزینب الکبری بنت فاطمه الزهراء لا اصل له و لا اعتبار حقیقیه.
    کلیدواژگان: زینب الکبری، زینب الصغری، ام کلثوم الکبری، ام کلثوم الصغری، نفیسه، رقیه، راویه، قنطره السباع، سنجار الموصل
|
  • Seyed Mohammad Reza Ibnorrasool, Amir Saleh Masoomi Pages 1-20
    "Al-wujuh wa al-nazair" is a branch of Quranic science which studies commentaries of Quranic words by consideration of: 1. circumstances of descent (Asbāb al-nuzūl), and 2. rules of the Arabic language. There are many works written in this subject. The authors of these books evidently refer to their beliefs and special views instead of making use of definite principles of interpretation. Sunni commentators explain words from Sunni point of view, and so do Shiite commentators. This leads to arbitrary definition of Quranic words so everyone can employ them as he wishes to prove his opinion. Thus, it seemed necessary to study the manner of these books in order to distinguish the true from false.
    Keywords: al-wujuh wa al-nazair, Holy Quran, commentary, Arabic language
  • Ali Pirani Shall, Hossain Roostaei Pages 21-39
    This paper reviews the elegy themes of Imam Hussein (AS) in the epic of ‘Eid Ghadir’ composed by Christian poet boolos Salama, and begins with the introduction of the Ashura literature and especially poetry surrounding Imam Hussein. This article talks about the laborious life of poet and his compilations especially his great Islamic epic, which is famous in the field of literature, and also talks about his character representing the spirit of excellence, the dilemma beyond the endurance of spirit confined to writing poetry, especially writing on household of Imam and their eulogy. Salame believes that they are exemplary models that should be followed, this invitation from a Christian poet absorb more attention when we he composed this epic in the year of Palestine occupation. So he believes that Arabic nations need to follow former gallants at that time more than ever but the fascination of this poet appear in particular when speaking of the event of Ashura .He weeps and writs the event in the eve of Imam Hussein martyrdom and prepare others to cry. He expresses his feelings in writing and goes from the usual tradition of epic poetry to a form of non-self poetry. The output is not only a defect, but also an epic which absorbs astonishing critics. Finally, this article examines the elegy themes of Imam Hussein (AS) in his epic grandeur, including expression of the virtues of Imam and his ordeal and others mentioned in the this article.
    Keywords: Imam Hussein (as), poetry, elegy, epic, Boolos Salama
  • Firooz Harirchi, Kaiss Al-Kaiss, Zahra Hakimzadeh Pages 41-62
    Exploring Saadi’s literary character to gain insight of overall picture of Arab literature in his work is not entirely realized when dealing only with his Persian accomplishments, it is necessary to study his accomplishments in Arabic poems alongside with his Persian works to succeed in such venture.
    Saadi has a variety of purpose in his usage of Arabic language, such as Preaching, monotheism, intimacy, hope and elegy. Saadi has a unique poem among his Arabic poems, which deserves taking it into consideration; it is known as Rayyhe Qaside which is mourning for Baghdad after its destruction by Mongols, and the killing of Musta’sam and the loss of the Abbasid Caliphate.
    This wonderful poem is one of his finest Arabic ones. It is also the longest one among his Arabic and Persian works of poetry, which has not got a fair consideration.
    Quran had a great impact on Saadi’s works, and as primary source, Saadi managed to use his Quranic culture to express his various purposes, experiences and his different ideas and goals.
    Keywords: Saadi Shirazi, arabic qaside, elegy, mongol destruction of Baghdad, arabic poems
  • Mohammad Ebrahim Khalifeh Al-Shooshtari, Nahideh Ghader Pages 63-85
    Certainly the meaning-letters play an important role in Arabic language, so that the correct understanding of Arabic prose and poetry and also the exalted meaning of the holly Quran is dependent on knowledge of these letters, their difference and guidance applications. The fundamental and important role of these letters is subject of this research.
    At the beginning of this paper the following questions are discussed:Is “Loala” simple or complex?
    Is there any dispute related to this subject?
    The project concentrates on different types of Loala and their applications. For example there are five different types of Possible Loala and also we discuss on the different ideas related to the analysis of noun after Loala and analysis of pronoun after some of its applications.
    Keywords: Loala, possibility, functional role, Holly Quran
  • Seyedeh Akram Rakhshandeh Nia Pages 87-100
    In contemporary Arabic literature recalling of Quranic characters as the using of characters, events or historical periods in literary works are considered as the latest levels of connection between contemporary literature and his heritage. Holy Quran is one of the sources which its characters and stories have been used a lot in literature and this has resulted in the enrichment of literature. Because religious heritage has a special place in public opinion, after Arab defeat in 1967 poets and litterateurs have turned to this religious heritage and being inspired by it they have agitated the wills and have given a contemporary function to it.
    Like the other litterateurs, Tawfiq al-Hakim the great Egyptian litterateur has used Quranic themes. By relying on religious heritage he has utilized Quranic stories especially in his play “Inhabits of The Cave”. Our goal in this article is to study the amount of accordance and difference between the play “Inhabits of The Cave” by Tawfiq al-Hakim and the story of Inhabits of The Cave in Holy Quran.
    Keywords: Quranic stories, the story of Inhabits of The Cave of Quran, the play Inhabits of the Cave, Tawfiq al-Hakim
  • Masoumeh Shabestari, Sabereh Siavashi Pages 101-119
    Perhaps, the meditations of literati and poets about supernatural subjects would lead their poems to mysticism and asceticism. These meditations about death as life’s permanent partner and also their points of view are among the discussions which has occupied a significant position in various aspects of world literature. Although this subject is considered of the common and potential experiences of human communities, but because of the closeness and historical relationship between Iranian and Arab nations and also the presence of sparks of nearing ideas among them, have resulted in a comparison between Sanai, Iranian poet, and Abu-l-'Atahiya, Arab poet, in the fields of asceticism and reflecting upon death. This comparison is done because of similar phases of lives of these two poets and also their profound influence from supernatural and psychological factors; it is a revolution which happens in their being and poetry. In addition, the effects of their spiritual and internal revolutions can be searched in poetical structure, main themes of their ideas and nearly similar reactions.
  • Asghar Qaedan Pages 121-140
    For many years many scholars made comments about Zaynab’s burial place and each tried to approve or disapprove one of the places, until with the evidences that all of them are at hand for analysis, research and criticism, concluded to a definite result, but this is still in ambiguity and uncertainty.
    It is in author’s mind for many years that Because of different views and disagreements, where is the real burial place of Zaynab and what about those places which thousands of people go to for pilgrimage and even percept she complies with their wishes? Which is the real one? For centuries, five places are considered as Zaynab’s burial place. Among them two are famous, two other sites are less famous and the other one is not well-known. The two famed places are Ravieh in Damascus and Qantara-al-Saba’ in Egypt, Two less renowned ones are Baghi’ cemetery in Medina and Bab-al-Saghir cemetery in Damascus and the not prominent one is Senjar in Mosul in Iraq.
    In this paper zainab’s burial in Egypt is researched, analyzed, approved and confirmed.
    Keywords: Zainab Kobra, Zaynab Soghra, Omm Kulsum Kobra, Omm Kulsum Soghra, Nafiseh, Roghayyeh, Qantara-al-Saba