فهرست مطالب

پژوهش نامه تاریخ - پیاپی 44 (پاییز 1395)
  • پیاپی 44 (پاییز 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/09/28
  • تعداد عناوین: 8
|
  • حسین اصغری* صفحات 1-14
    مورخان در روزگاران کهن با تنگناهای متعددی در زمینه ی تاریخ نویسی روبرو بوده اند ، و شاید بزرگترین معضل، بیان راستین حقیقت با توجه به جبر و استبداد سلطان بوده است و قید و بندهای جامعه ی استبدادی زمان در متون تاریخی به صورت های مختلف و تاثیرگذارخودنمایی می کند. باتحقیقی اجمالی این تاثیرات را به صورتی متناقض و دارای کاربردهای کنایی و بعضامبهم و بیان مقاصد ناگفته و پیچیده در جای جای متن تاریخ بیهقی می توان مشاهده کرد. در هر حال تاریخ بیهقی یکی از ارزشمندترین آثار در حوزه ی تاریخ نویسی به شمار می رود. در این جستار به چگونگی شگردهای بیهقی در بیان حقایق تاریخ می پردازیم و بیان می داریم که با توجه به استبداد آن دوران و تنگناهای مورخ در بیان حقایق که گاه رفتار سلطان را نشانه می گیرد، تاریخ بیهقی چگونه توانسته است بازگو کننده ی گوشه ای از حقایق تاریخ باشد.
    کلیدواژگان: تاریخ بیهقی، ابوالفضل بیهقی، حقیقت گویی، تاریخ نویسی
  • امیر اکبری، آمنه سادات فتاحی معصوم صفحات 15-48
    اورارتو نام تمدنی است که در غرب آذربایجان امروزکه حدود 1000 سال ق.م. قدرت گرفت. این تمدن همزمان با آشوری ها در شمال عراق و تمدن عیلام نو در غرب ایران بود. بیشتر اطلاعات از تمدن اورارتو، از نوشته های آشوری است. سلطنت اورارتو در قرن 8 ق.م. از بین رفت و باقیمانده آن، به زیر قدرت مادها در آمد. آنان قومی مبتکر، خلاق و آبادکننده بودند. اورارتوها در سرزمینی که در زمان قدرت آنها از ساحل باختری دریای خزر تا سوریه کنونی گسترده بود؛ شهرها، کاخ ها، دژها و معابد متعدد ساختند، تاکستان ها و باغ های میوه به وجود آوردند.آنها برای تامین آب مورد نیاز، نهرها وکانال های بسیاری حفر کردند و در فلزکاری نیز سرآمد اقوام آن ادوار بودند. به نظر می رسد به دلیل همجواری مادها و پارس ها به مدت دویست سال با اورارتو و در ادامه به دست گرفتن قدرت توسط پارس ها، آنها بسیاری از روش ها و شیوه های ساخت بناها را از اورارتوئیان الگوبرداری کردند و در ایجاد بناهای پرشکوه خود همچون آپادانای شوش و تخت جمشید از آن بهره جستند. این مقاله سعی دارد ابتدا نگاهی به تاریخ و معماری اورآرتوئیان داشته باشد و سپس با بررسی کاخ آپادانای داریوش در شوش، بر مبنای روشی تحلیلی-تطبیقی، میزان تاثیرگذاری تمدن اورارتو در معماری دوره هخامنشیان مورد بررسی قرار دهد. نتایج نشان می دهد اگرچه هخامنشیان از تمامی تمدن های پیشین خود در ساخت بناهای باشکوه بهره جستند، اما در این میان نقش اورآرتو پررنگ تر است. نقشی که کمتر از آن یاد می شود.
    کلیدواژگان: اورارتو، هخامنشیان، معماری صخره ای، کاخ آپادانای شوش
  • ابراهیم باوفای دلیوند صفحات 49-78
    مسلمانان به یمن دین اسلام در طول تاریخ ، تمدنی را در ممالک اسلامی به وجود آوردند که به تمدن اسلامی نام بردار شده است. این تمدن در برهه ای از تاریخ،و در طول مدتی کوتاه،ضمن تسلط بر پهنه ی وسیعی از ممالک جهان آن روز، مرزهای علم و فرهنگ را چنان توسعه داد که، تحولی شگرف در جهان بوجود آوردکه نمی توان عظمت وتاثیر آن را در تمدن های دیگر نادیده گرفت. این مقاله به دنبال آن است که اسباب و علل نقش آفرینی تمدن اسلامی در بیداری اروپا چه بود ؟ فلسفه اسلامی چه تاثیری بر فلسفه اروپا طی قرون وسطی گذارد و چگونه زمینه را برای رنسانس عقلی اروپا و گذار آن از سده های میانه به سوی عصر جدید فراهم کرد؟ سوال های فرعی تحقیق از این قرارند:- چه عواملی باعث رشد و شکوفایی تمدن اسلامی در آن دوران شد؟
    - وضعیت علمی اروپا در سده های میانه چگونه بوده است ؟
    - چگونه نهضت ترجمه در اروپا توانست آنان را با آثار و دستاوردهای متفکران اسلامی آشنا کند؟
    به نظر می رسد و فرض بر این است که طی جنگ های صلیبی و سفرهای تجاری و علمی مسلمانان و اروپاییان زمینه تبادل فرهنگی و عرضه اطلاعات و دستاوردهای علمی میان این دو تمدن فراهم آمد.
    روش این تحقیق به اعتبار جمع آوری اطلاعات ، کتاب خانه ای و به اعتبار نوع هدف بنیادی و به اعتبار ماهیت و روش ، علی – تاریخی و نیز تحلیلی است.
    کلیدواژگان: تمدن اسلامی، تسامح، ابن سینا، ابن رشد، رنسانس، سده های میانه، جنگ های صلیبی، نهضت ترجمه، اروپا
  • شیرین شریفی، غلامحسین زرگری نژاد*، سینا فروزش صفحات 79-100
    همواره در تمامی اعصار و در تمامی مکان ها، حمل و نقل از عوامل مهم و تاثیرگذار بر تجارت تلقی می شود. در بررسی مسائل و مشکلات بازرگانی و بازرگانان در دوره قاجار نیز، این عامل مهم و عوامل وابسته به آن از اهمیت خاصی برخوردار است. بی تردید یکی از مولفه های مهم و تاثیرگذار در عقب ماندگی تجارت ایران در آن دوران وضعیت نامساعد ترابری بود. یافته های این تحقیق نشان می دهد که، براساس گفته های شاهدان عینی، شاهراه ها و جاده های مناسب در ایران بسیار کم بود و قابل مقایسه با کشورهایی که با آنها داد و ستد می شد نبود. زمانی طولانی لازم بود تا ایران دارای خطوط راه آهن شود. حمله به قوافل و کاروان ها توسط عشایر، متمردان و دزدان، از دغدغه های عظیم تجار به حساب می آمد. گاه امنیت نسبی توسط بعضی از حکام لایق و دلسوز پدید می آمد، اما پایدار نبود. وسایل ارتباطی، نظیر پست و تلگراف، بسیار ابتدایی و دارای نواقص بسیار بود و بازرگانان را در بسیاری از اوقات دچار مشکل می ساخت. رقابت های دولت روس و انگلیس در این زمینه، به خصوص راه آهن را، نباید از نظر دور داشت. هدف تحقیق حاضر که با بهره گرفتن از روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر مندرجات روزنامه «حبل المتین کلکته» می باشد، تبیین عوامل بازدارنده حمل و نقل و راه ها و تاثیر آن بر تجارت در دوران قاجار است.
    کلیدواژگان: حمل و نقل، تجارت، دوران قاجار، روزنامه حبل المتین کلکته
  • علی اکبر عباسی صفحات 101-114
    هدیه در سیره امام علی(ع) و بررسی عملکرد آن حضرت در این باره بخصوص در عهد خلافت موضوعی است که مدتی ذهن نویسنده را به خود مشغول می داشت و بر این اساس پژوهش حاضر انجام شد سوال اصلی این تحقیق این بود که دیدگاه حضرت علی(ع) درباره شرایط هدیه دادن و هدیه گرفتن چیست؟ با واکاوی منابع تاریخی، ادبی، فرهنگنامه ای و نهج البلاغه که از قرون نخستین اسلامی باقی مانده است سعی شد پاسخ مناسبی برای سوال مذکور ارائه شود. یافته های پژوهش حاکی از آن است که حضرت امیر (ع) برای هدیه دادن و هدیه گرفتن معیارهای داشتند که از جمله آنها این بود که هدیه باید از اموال شخصی و نه بیت المال داده شود و باید ساده و بی تکلف باشد. هدیه نباید با انگیزه گرفتن منصب و یا موقعیتی دنیایی ارائه شود. امام علی(ع) نسبت به هدیه دادن و هدیه گرفتن ساده و بی تکلف از اقشار ضعیف و گروههایی که از سوی فرصت طلبان و اشراف منزوی شده بودند، راغب بود. هدیه دادن به همسایگان هم در سیره آن بزرگوار ارجحیت داشت آن حضرت با این که هدیه دادن و گرفتن را بسیار نیکو می دانست ولی نسبت به هدیه دادن های بعضی از کارگزارانش از بیت المال به سختی عکس العمل نشان داد.
    کلیدواژگان: هدیه، امام علی (ع)، بیت المال، اموال شخصی، بی تکلف
  • منیره کاظمی راشد صفحات 115-126
    بی شک ظهور سلسله صفویه در آغاز قرن دهم ھ / شانزدهم م، از حوادث مهم و تاثیر گذار در تاریخ ایران است. هر کدام از تحولات و دگرگونی های دوران صفویه در نوع خود بی نظیر و بی بدیل می باشد و تمام حوزه های مذهبی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی را در بر می گیرد. نحوه تشکیل حکومت صفویه، بحث های فراوانی را بین مورخان برانگیخته، تا جایی که برخی از مورخان، تشکیل دولت ملی در ایران را، مدیون خاندان صفویه می دانند که بعد از حکومت های مختلف ترک و مغول در ایران، یک حکومت ایرانی و در عین حال با مرکزیت سیاسی واحد ایجاد نمودند. علاوه بر آن رواج مذهب تشیع در ایران نیز از ویژگی های منحصر به فرد این سلسله می باشد، تا جایی که کشور ما اکنون بعنوان بزرگترین اقلیت شیعه در جهان اسلام پذیرفته شده است.
    در ریشه یابی علل سقوط صفویه، عوامل مختلفی از جمله سیاستهای شاه عباس اول در زمینه تجدید سازمان ارتش صفوی و به کنار راندن قزلباشان، تبدیل املاک ممالک، تربیت جانشین در حرم و نیز ضعف جانشینان او در اداره کشور مورد توجه قرار گرفته است. در این میان پژوهش حاضر در پی بررسی انحطاط اخلاقی دربار ایران عصر صفوی و ضعف و ناکارآمدی ارکان صفوی در عصر شاه سلطان حسین بعنوان عامل مهم فروپاشی صفویه از درون است که این را حتی قبل از حمله افغانان غلجزایی در آستانه سقوط و نابودی قرار داده بود.
    کلیدواژگان: صفویه، سقوط، شیعه، ایران، افغان، شاه عباس
  • علیرضا کریمی صفحات 127-142
    مبحث توسعه همیشه نکته مورد توجه مردم به ویژه در تاریخ معاصر بوده است. نگاه تاریخی به مقوله توسعه یکی از رویکردهای صاحبان دغدغه در این خصوص بوده است. ما نیز در اینجا با این دغدغه و با این رویکرد و به روش توصیفی و تحلیلی بدان پرداخته و تلاش کرده ایم تا به گونه ای تطبیقی و مقایسه ای پاسخهائی برای سوالات مربوط به علل تاریخی توسعه نیافتگی در حوزه تجارت ارائه نمائیم. پیشرفت و توسعه در هرجائی ارتباط تنگاتنگی با فرهنگ توسعه آنجا داشته است. صفویان همزمان باشروع توسعه در اروپا به قدرت رسیدند و تلاشهائی برای احیاء اقتدار کهن ایران از سوی آنها صورت گرفت. آنها به دلایل نظامی و سیاسی مقدم اروپائیان را در ایران گرامی داشتند. اما هیچگاه آنها را در زمینه های مختلف توسعه به خصوص برخورداری از فرهنگ مادی توسعه مورد توجه قرار ندادند. ایرانیان در عرصه تجارت و لوازم آن نظیر راه های آبی و خشکی، پول، دریانوردی و آزادی تجاری و تشکیل شرکتهای بزرگ تجاری، اروپائیان را الگوی خود قرار ندادند. بی تردید ابتدا لازم بود فرهنگ توسعه از سوی حاکمیت صفوی مورد پذیرش قرار گیرد و سپس در جامعه ایجاد و تقویت گردد. اما این اتفاق هرگز نیفتاد و ایران صفوی هرگز گام در راه توسعه نگذاشت چراکه نه تنها این فرهنگ را در خود نداشت بلکه حتی علی رغم ارتباط گسترده ای که با اروپا و اروپائیان برقرار ساخته بود اقتباس صحیحی از آنها ننمود. در این مقاله سعی شده است تا فرهنگ مادی توسعه در اروپای معاصر صفویان بررسی و آن با وضعیت موجود در ایران عصر صفوی مقایسه گردد.
    کلیدواژگان: صفویه، ایران، اروپائیان، تجارت، توسعه، فرهنگ، بررسی تطبیقی
  • حمیدرضا مطهری، صدرالله اسماعیل زاده صفحات 143-157
    کشاورزی به عنوان مهم ترین راه تامین نیاز غذایی بشر همواره مورد توجه جوامع و حکومت ها بوده است. امویان نیز با توجه به فواید فراوانی که از طریق کشاورزی نصیب آنان می شد به این مهم توجه داشتند و در ساختار اقتصادی آنان، کشاورزی نقش مهمی ایفا می کرد. آنان پس از تثبیت قدرت و جایگاه خویش به اقداماتی در نظام زمین داری و کشاورزی دست زدند. این نوشتار برآن است تا به این پرسش پاسخ دهد که سیاست امویان در زمینه کشاورزی و نظام زمین داری چه بوده است؟ برای پاسخ به این مهم انواع زمین داری و اقدامات امویان در این باره و برای گسترش کشاورزی در عراق و شام را بررسی کرده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد امویان بواسطه درآمد هنگفت مالیات از زمین ها و محصولات کشاورزی، گونه های مختلف زمین داری را در پیش گرفته، به فراهم ساختن مقدمات توسعه کشاورزی، همچون توسعه سدها، حفر نهرها و قنات و مساحی زمینها و اقطاعات آن روی آوردند.
    کلیدواژگان: کشاورزی، امویان، زمین داری، خراج، اقطاع
|
  • Hossien Asgari * Pages 1-14
    Historians had different kinds of obstacles in their way of writing the history in the past, and maybe the biggest problem was telling the truth according to the cruelty of the kings, and suppression of absolute society in that time can be seen variously in historical writings. In a quick research, these effects can be observed in the form of paradox and metaphor and sometimes vagueness with complex goals in Tarikh-i Bayhaqi . Anyway Tarikh-i Bayhaqi is one of the most valuable literary works in the field of history writing. in this article we pay attention to the ways of Bayhaqi in writing the truth and we also talk about how he managed to enlighten a corner of the truth in spite of absolutism and cruelty of the king. It is obvious that in the past, historians had a complicated and difficult job at writing the truth according to the fact that they were working for the kings. so always there were obstacles in their way. they would write only what the king wanted or they would clarify a corner of the truth by means of literary tricks like metaphor an paradox so they could fulfil their obligation
    Keywords: Tarikh-i Bayhaqi, abolfazl, truth telling history writing
  • Amir Akbari, Ameneh Fatahi Pages 15-48
    About 1500 BC, Urartu civilization took power in West Azerbaijan, East Anatolia and North Kurdistan. They were contemporaneous with the Assyrians in northern Iraq and the Elamite civilization in the West of Iran. Further details of the civilization of Urartu, were found in the Assyrians writings. Urartu kingdom after years of war and competition with Assyria, in the 8th century BC were vanished and the remaining came under the power of the Medes.
    in the land that was widespread from shore west of the Caspian Sea to Modern Syria and the Mediterranean Sea, Urartu built cities and palaces, castles and numerous temples, gardens and orchards and created many rivers and canals to provide their water needs, and they were skillful in metal-working. They were neighbors with the Medes and the Persians for two hundred years. It seems because of that, and after the Persians took power, they have learned lots of methods and ways of constructing buildings from Urartu and used them in the creation of magnificent palaces such as the Apadana in Susa and the Persepolis. This article attempts first to look at the history and architecture of Urartu, and then based on analytical-comparative method, study the influence of the Urartu architecture on the Apadana Palace of Darius in Susa. The results show that although the Achaemenid civilization benefited from all their Past civilizations to form their glorious buildings, but more significant role is the role of Urartu. The role that less than it is remembered.
    Keywords: Urartu civilization, Achaemenid civilization, the Susa Apadana Palace
  • Ebrahim Bavafa Pages 49-78
    Thanks to Islam and Muslims throughout history, civilization created in Islamic countries that the Islamic civilization. This civilization is taken up at some point in history, and in a short time, in addition to mastering a wide range of countries in the world that day Brphnh , extended the frontiers of science and culture so that, radical changes occurring in the world Vrdkh can not ignore the magnitude of its impact on other civilizations Grft.dr this article, we explain the major factors that play a role of Islamic civilization in Europe was the awakening? Islamic philosophy and how it's going to affect the philosophy of medieval Europe during the Renaissance intellectual groundwork for Europe and its transition from the Middle Ages to the modern era provided? Secondary research questions are:- What factors are driving the growth and flowering of Islamic civilization was at that time?
    - What is the status of Europe in the Middle Ages?
    - How the translation movement in Europe could familiarize them with the work and achievements of Islamic thinkers?
    It looks and it is assumed that during the Crusades and business travel and cultural exchanges and scientific Muslims and Europeans offering information and scientific achievements between the two civilizations was provided. This research method to validate data collection, library and the credibility of the fundamental objective and the nature and method validation, Ali - historical and analytical.
    Keywords: Islamic civilization, Tolerance, Ibn Sina
  • Shirin Sharifi, Golamhossein Zargarinegad*, Sina Forozesh Pages 79-100
    Transportation is always considered, in all times and in all places, an important factor affecting the trade. This factor and its related elements have had a specific importance when evaluating issues of business and the merchants in Qajar period. Undoubtedly, one of the most important and effective component in the backwardness of Iran's trade was the unsuitable situation of the transportation during Qajar period. The findings of this study have showed, according to the witnesses, there were few main roads in Iran not comparable with countries dealing them. The attack to the caravans by the tribes, lawbreakers and thefts were the very important concerns for businessmen. Sometimes the relative security had been made by the compassionate and worthy rulers but it was not sustainable. Communications equipment, such as post and telegraph was incompatible and the businessmen were in trouble in many cases. The competitive activities of some states such as Great Britain and Russia, in this regard especially the railway, should not be ignored. The aim of the present study is to explain the inhibiting factors of the transportation in the roads and their impacts on the trade during Qajar period using the descriptive/ analytic method based on the contents of the newspaper “Kolkata Habl al-Matin”.
    Keywords: transportation, Trade, Qajar period, the newspaper Kolkata Habl al-Matin
  • Aliakbar Abasi Pages 101-114
    Giving and receiving gifts in Imam Ali' era has involved the researcher for a while. Therefore, a study has been done to observe what the conditions of giving and receiving conditions are. Analysing literal, historical and document from the first centuries of Islamic era and the Nahj (written by Imam Ali), we aimed to find an answer to the question. The results showed that Imam Ali had criteria for giving and receiving gifts. One of these criteria was that the gift must not be from the public treasury. The gift must be simple and ingenuous. It must not be given in anticipation of getting a position. He was eager to receive gifts from the secluded poor or ex-wealthy societies. He was willing to give and receive gifts from neighbours. He severely criticized and responded to the brokers who provided gifts from the public treasury.
    Keywords: gifts, Imam Ali (peace be upon him), Public treasury, simplicity
  • Monireh Kazemi Pages 115-126
  • Alireza Karimi Pages 127-142
    The development has always been a point of interest for people, especially in recent history. The historical review of the concept of development has been one of the approaches those interested in the issue of the causes of underdevelopment. We have also pay attention to it with this approach and analytical method and we have tried to answer to some of questions about the causes of undevelopment In the field of trade in Iran. Progress and development in every country there have had total cultural immersion with the culture of development. The safavids in Iran came to power coincided with the start of development in Europe and they were attempts to revive the ancient Iranian authority. The safavids welcomed political and military reasons from arrival of Europeans in Iran. But the Safavids never used from this opportunity for to know the material culture of develop in Europe. Iranians did not follow Europeans in the field of trade and its industries such as waterways and land roads, money, navigation, freedom of trade and commercial corporations. Safavids Despite extensive relations established with Europe and Europeans, they did not adopt No element of material culture of development in Europe .In this article we have tried to review the material culture development in Europe and to compare that with the situation of Iran in the Safavids period.
    Keywords: Safavid Iran, the, Europeans, Trade, development, culture, comparative Study
  • Hamidreza Motahari, Sadrolloh Esmaeilzadeh Pages 143-157
    Agriculture, as the main way of attaining nutrition for humankind has been always regarded highly by different societies and governments. Umayyad dynasty also realized the great benefits of agriculture and its crucial role in their economic structure. After stabilizing their rule, Umayyad caliphs made efforts to improve the conditions of agriculture and farming. The present paper will answer the raised question here: What were the policies of Umayyads in the aspect of agriculture and land-holding system? In order to answer the question, different types of land-holding system of Umayyads and their actions on expansion of agriculture in Iraq and Sham are analyzed in this paper. The finding represent Umayyads earn huge income through taxes on land-holding and agricultural products and they exercised different types of land-holding systems. These actions led to preparation of situations for expansion and improvement of agriculture, damns, streams, qanats as well as lands measuring and land tenancy.
    Keywords: Agriculture, Umayyad, Land-holding, Tax, Land tenancy