فهرست مطالب

تاریخ نامه ایران بعد از اسلام - پیاپی 13 (پای ی ز و زمستان 1395)
  • پیاپی 13 (پای ی ز و زمستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1396/04/03
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مقاله پژوهشی
  • فریدون الله یاری، مریم نجف پور *، الهه محجوب صفحات 1-23
    سیاست ها و مصوبات اقتصادی مجالس دوره پهلوی اول برآیند بحران های اقتصادی ایران در عصر قاجار بود که فعالیت اصناف و تجار را به شدت تحت تاثیر قرار داده و این طیف را به سوی تقابل با حکومت مذکور سوق داده بود.
    اگر چه مصوبات مزبور در راستای حل معضلات حاکم بر فعالیت های اقتصادی عصر، مطرح و اجرا می گردید اما به نسبت دامنه تاثیرات و فرآیند اجرا، می توانست به اعتراض و موضع گیری گروه هایی از اصناف و تجار بینجامد. اعتراضات و مقاومت های بازاریان در این دوره به دلیل نظارت شدید مراجع رسمی که خود حاصل گسترش ساختار بوروکراتیک حکومت پهلوی اول بود، نمود بیشتری یافته است. در این میان بررسی این موضوع که بازاریان تبریز چه مواضعی را در مواجهه با سیاست های اقتصادی مطرح شده از سوی حکومت پهلوی اول برگزیده و این مواضع تا چه میزان بر روند اجرای قوانین اقتصادی در این منطقه تاثیر گذار بوده است، می تواند وجوهی از نقش بازاریان تبریز را در عرصه فعالیت های اقتصادی در این دوره بازنمایاند.
    مواضع تجار تبریز در قبال قانون انحصار تجارت خارجی، قوانین ناظر بر تجارت خارجی، سیاست های تجاری حکومت مبنی بر ورود اجناس خارجی، قوانین گمرکی مصوب و مواضع اصناف در برابر مصوباتی چون انحصار توتون و تنباکو، انحصار روده، قانون الغای مالیات های صنفی و سرشماری و... از جمله رهیافت های بازاریان تبریز در مقابله با حکومت پهلوی اول به شمار می رود.
    پژوهش حاضر برآن است که با استناد بر اسناد و سایر منابع موجود، ضمن بررسی مواضع بازاریان تبریز در برابر طرح های اقتصادی حکومت پهلوی اول، به بازنمایی نوع رابطه حکومت و بازاریان در این دوره بپردازد.
    کلیدواژگان: بازاریان، تبریز، قوانین اقتصادی، مواضع، حکومت پهلوی اول
  • حمید حاجیان پور، هادی پیروزان* صفحات 25-50
    ذهبیه، سلسله صوفیانه شیعی بود که در تمامی دوران حکمرانی صفویان در ایران حضور داشت و در عرصه های اجتماعی – سیاسی ایفای نقش کرد. این طریقت نسبت به دیگر سلسله های صوفیانه عصر صفوی اعم از شیعه و سنی، در طول حیات خویش، فراز و فرود کمتری داشته است. با این وجود روابط آنان با دولت صفوی، تحت تاثیر شرایط سیاسی و مذهبی جامعه ایران عصر صفوی را می توان به سه دوره متمایز تقسیم کرد. این پژوهش با روش توصیفی – تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای و استفاده از متون اصلی تاریخی و طریقتی در پی پاسخ برای این پرسش است که فعالیت های سیاسی- اجتماعی طریقت ذهبیه و تعامل آن با شاهان صفویه چگونه بوده است؟ یافته های پژوهش حاکی از آن است که می بایست دلایل تمایز این سلسله با سلسله های صوفیانه دیگر را در 1- نزدیکی و قرابت سلسله صفوی با ذهبیه 2- تلاش ذهبیه در جهت حفظ و تثبیت حکومت صفوی3- تلاش در جهت احیاء صبغه صوفیانه دولت صفوی و نپذیرفتن مقامات دیوانی و درباری و در نهایت4 - سلوک عرفانی معتدل از جمله دلایل تمایز این سلسله با طریقت های دیگر بود.
    کلیدواژگان: واژکان کلیدی: ذهبیه، صفویه، تشیع، گفتمان، فقها
  • محمدعلی حسینی زاده، امیر رضائی پناه* صفحات 51-79
    عصر صفوی دوره ای مهم در صورتبندی گفتمان هویت سیاسی- اجتماعی ایران است. در این دوران، پس از سال ها فترت، حکومتی مستقل، فراگیر، انحصاری، قدرتمند و دارای ایدئولوژی ویژه سیاسی شکل گرفته و با کاربست سخت و نرم افزارهای قدرت جامعه را همسو با خویش متحول نمود. مدارهای سازنده سیاست و امر سیاسی در عصر صفوی دستخوش بازاندیشی و مفصل بندی دگرباره گردید. در این دوره اندیشه و عمل سیاسی- اجتماعی ایرانیان، صورتی آمیزه ای و درهم پیچیده یافت. از دید نگارندگان، اندیشه و کنش سیاسی صفویان، از پنج کیان تصوف، تشیع، ایران بودگی (بازیابی مفهوم ایران و سنت شاهی آرمانی ایرانی)، سنت خلافت اسلامی و موج نوپدید مدرنیته و تمدن غرب سازمان یافته بود. نوشتار پیش رو با به پرسش گرفتن این مبنای نوین حکومت داری، به دنبال فهم کیفیت احیای سنت ایرانشهری در اندیشه سیاسی دوران صفوی است. در این راستا و بر پایه فرضیه نوشتار، در عصر صفوی در پارادایمی ترکیبی، گونه ای خاص از امر سیاسی، هویت سیاسی- اجتماعی و مبنایی نوین برای مشروعیت سیاسی بنیاد نهاده شده که در سنت تاریخ نگاری آن نمود جدی یافته و متضمن احیا و بازتولید اندیشه سیاسی ایرانشهری یا شاه آرمانی ایرانی گردید. برای تدقیق بیشتر و یافتن پیکره ای قابل احصا، تمرکز بر روی سه اثر مهم عالم آرای عباسی، نقاوه الآثار و عالم آرای شاه اسماعیل است. چارچوب نظری نوشتار مبتنی بر رهیافت تحلیل گفتمان (انتقادی) به ویژه خوانشی است که نورمن فرکلاف از آن ارائه می دهد.
    کلیدواژگان: امر سیاسی در عصر صفوی، سنت ایرانشهری، تاریخ نویسی عصر صفوی، شاه آرمانی ایرانی، پادشاه صفوی
  • عادل شعبانی مقدم *، مرتضی دهقان نژاد صفحات 81-110
    از مهم ترین صنایع دوره قاجار، صنعت شالبافی بود. ابریشم و پشم ایران افزون بر کاربرد در تولید انواع قالی و پارچه ابریشمی، در بافت محصولی به نام شال استفاده می شد. با تثبیت دولت قاجار و حمایت برخی از دولت مردان، شالبافی به صنعتی مهم و با ارزش تبدیل شد. شهرهای کرمان، مشهد و کاشان به تدریج به مراکز شالبافی تبدیل گشته و نقش مهمی در رشد و بالندگی این صنعت ایفا کردند. همزمان با گسترش صنعت شال در کشور، این کالا علاوه بر اهمیت سیاسی و اجتماعی، از جنبه های اقتصادی و تجاری نیز جایگاه ویژه ای پیدا کرد؛ تا آنجا که می توان در پژوهشی مستقل این مسائل را مورد واکاوی قرار داد.
    شناخت سیر تحولات تجارت صنعت شال، همان امری است که این پژوهش در نظر دارد با مطالعات کتابخانه ای و مراجعه به اسناد کنسولی بجای مانده از دوره قاجاریه و نیز به روش توصیفی- تحلیلی به آن پاسخ دهد. مسائل محوری مقاله دو مورد است: اولا ویژگی ها و کاربرد شال در جامعه ایران عصر قاجار چیست؟ و مهم تر آن که وضعیت تجارت این کالا در دوره قاجار چگونه بوده است؟ دستاورد پژوهش نشان از آن دارد که در جامعه ایران از شال استفاده های متنوعی می شده و دارای کاربد های فراوانی بوده است. همچنین با گسترش صنعت شالبافی در کشور، تجارت آن نیز در دستور کار دولت قاجار قرار گرفت و صادرات آن در کنار دیگر محصولات آغاز به کار کرد.
    کلیدواژگان: شالبافی، تجارت، جامعه، کرمان، قاجار
  • مقصودعلی صادقی گندمانی، میمنت حسن شاهی* صفحات 111-135
    هنر موسیقی عصر شاه عباس همچون دیگر عرصه های هنر این دوران از سیاست و خط مشی سیاسی نهاد قدرت تاثیر پذیرفت. بررسی منابع موجود از توجه و علاقه ویژه شاه عباس اول به هنرهای گوناگون از جمله هنر موسیقی پرده بر می دارد و سازندگان، نوازندگان و خوانندگان را از جمله گروه هایی معرفی می نماید که در سایه لطف، توجه و اقبال شاه عباس از جایگاهی در خور توجه در دربار صفوی برخوردار گردیده، به هنرنمایی و فعالیت در عرصه موسیقی پرداخته اند. کاربردهای مختلف موسیقی که در مراسم گوناگون به ویژه در اعیاد و جشن های ویژه و مراسم تشریفاتی مورد استفاده قرار می گرفت، از رونق و رواج موسیقی در عصر شاه عباس از یک سو و حمایت، توجه و رغبت وی به موسیقی و فعالان و دست اندرکاران این عرصه هنری از دیگر سو خبر می دهد. نوشتار حاضر بر آن است که از طریق بررسی منابع موجود جایگاه موسیقی و موسیقی دانان را در پرتو توجه و تشویق شاه عباس نسبت به مقوله موسیقی آشکار نماید.
    کلیدواژگان: شاه عباس اول، هنر موسیقی، موسیقی رزمی، موسیقی بزمی، صفویان
  • داود کاظمی نسب، حسین آلیاری*، داود اصفهانیان، اسدالله صالحی پناهی صفحات 137-159
    در طول تاریخ اسلام، برگزاری مراسم حج تامین امنیت حجاج در رفت و برگشت از دغدغه ها و برنامه های مهم حکومت های اسلامی بوده و در این راستا مقام امیرالحاج که زعامت این مناسک را عهده دار بود، مهمترین مسئولیت را بر عهده داشت. پژوهش حاضر بر اساس این مساله شکل گرفته است که منصب امیرالحاجی در دوره سلجوقی از چه جایگاهی برخوردار بود و چه وظایفی را در برگزاری حج بر عهده داشته است؟ سلجوقیان به مانند حکومت های پیشین چون غزنویان و آل بویه و فاطمیان، به این نتیجه رسیده بودند که بهترین وسیله برای سلطه برجهان اسلام حفظ اقتدار معنوی و کسب مشروعیت از طریق تسلط بر مکه و راه اندازی حج و امور مربوط به آن است. بنابراین در زمینه راه اندازی کاروان های حج و تامین امکانات سفر و اقامت آنها در مسیر راه و مکه و مدینه توجه ویژه ای داشتند. سلجوقیان جهت اطمینان در راستای دست یابی به اهداف و برنامه های خود، از همان ابتدا مقام امیر الحاجی را به امرای نظامی ترک که دارای موقعیت برتر نظامی و وجاهت اجتماعی و مذهبی بودند، می سپردند. و این امر در سیاست های آنها تاثیر بسزایی داشت.
    کلیدواژگان: حج، امیرالحاج، سلجوقیان، عباسیان
  • آرزو کروبی*، ابوالحسن فیاض انوش صفحات 161-189
    هدف این مقاله دست یابی به آگاهی صحیح در خصوص انواع، اجزاء، شکل و طرح پوشاک زنان در دوره ایلخانان مغول می باشد. چراکه لباس بیش از هر چیز نشان دهنده هویت انسانی، اجتماعی و قومی پوشنده آن است و بررسی پوشاک هر دوره می تواند یکی از پرارزش ترین منابع برای شناخت و درک ذهنیت توده های مختلف جامعه باشد. در این میان مطالعه تاریخی لباس زنان در ایران بعد از اسلام بدلیل حفظ کرامت زن مسلمان از جایگاه والاتری برخوردار است، به خصوص در دوره هایی که کشور ما زیر سلطه اقوام بیگانه قرار داشت. در این پژوهش تلاش می شود تا با مطالعه متون تاریخی و برخی از متون ادبی دوره مغول، به اطلاعاتی در خصوص پوشاک زنان در دوره ایلخانان مغول دست یافت و با مطالعه سفرنامه ها و مشاهده نگارگری های برجای مانده از آن دوران به تصویر کامل تری رسید. روش پژوهش بر مبنای تاریخ خرد (microhistory) است و مطالب حاضر به شیوه کتابخانه ای گردآوری شده است.
    کلیدواژگان: پوشاک، نگارگری، زنان، خاتونان مغول، ایلخانان مغول
  • علی رضا ملائی توانی* صفحات 191-216
    اگرچه با صدور فرمان مظفرالدین شاه مبنی بر تاسیس مجلس شورای ملی، معترضان سیاسی خشنود شدند و دست از تحصن کشیدند، اما موضوعی که بر دامنه ی ابهام ها افزود، محتوا و دلالت اصلی این فرمان بود. سرعت تحولات انقلاب موجب شد این مساله حل نشده باقی بماند؛ زیرا در آن فضای متلاطم تنها به یک تفاهم زودگذر بین شاه و مخالفان نیاز بود تا بحران بست نشینی و مهاجرت هر چه سریع تر پایان یابد. بدین ترتیب منازعه ی اصلی بر سر فهم و تفسیر دلالت فرمان شاه به مرحله ی نهادسازی منتقل شد و از فردای پیروزی انقلاب خود را در شکل کشاکش های سیاسی نمایاند. این اختلاف ها هم در تدوین نظامنامه انتخابات و هم در تدوین قانون اساسی و هم در تاجگذاری شاه بروز یافت. مساله این بود که فرمان مظفرالدین شاه ناظر برکدام نوع از نظام سیاسی و چه سنخ از پارلمان بود، آیا یک مجلس مشروطه مدنظر بود و یا یک مجلس مشورتی؟ این مقاله با روش توصیفی و تبیینی می کوشد تا نشان دهد که چگونه تلقی های متفاوت از ماهیت و محتوای فرمان مشروطیت به پایان رسید. مقاله سرانجام به این نتیجه می رسد که گفتمان مشروطه خواهان و خوانش آن ها از فرمان مشروطه پس از یک رشته منارعات سیاسی در فرایند گذار از نهضت مشروطه به نظام مشروطه، سرانجام بر خوانش دولت و دربار چیرگی یافت و فرمان شاه به مثابه مجلس مشروطه نگریسته شد نه یک مجلس دولتی یا مشورتی.
    کلیدواژگان: مشروطیت، مجلس مشورتی، مجلس ملی، نظام نامه انتخابات، قانون اساسی
|
  • Friedon Allahyari, Maryam Najafpour *, Elaheh Mahjoub Pages 1-23
    The Economical policies adopted and the decisions made by the assemblies of the first Pahlavi era were the results of the economical crises in Iran during the Qajar era, which in turn affected the activities of the traders and the merchants and consequently these two groups turned against the government. Although the ratifications were proposed and implemented to remove the obstacles on the way of carrying out the economical activities in that era, due to their range of influence and implementation process, they led to the protest and positioning of different groups of the merchants and businessmen. The businessmen’ protests and resistances were increased in this era due to the extreme observations of the authorities which were the results of the bureaucratic structure of the first Pahlavi regime. Therefore, examining the stances adopted by the businessmen of Tabriz while confronting the economical policies proposed by the first Pahlavi government seems very crucial. Investigating the degree of the influence of such stances on the implementation of the economical laws in this area could display the role of the businessmen of Tabriz in the economical activities of this era. Tabriz merchants’ stances against the monopoly of the foreign trade, the laws controlling the foreign trade, the government’s trade policies regarding the entry of the foreign goods, the customs rules as well as the guilds’ positions against the tobacco monopoly, the intestinal monopoly, the abolition of corporate tax law and the census were among the Tabriz businessmen’ approaches to deal with the first Pahlavi regime. Relying on the available documents and resources, this study aimed to investigate the businessmen’ positions against the economical plans of the first Pahlavi regime and portray the kind of the relationship existed between the government and the businessmen in this era.
    Keywords: Businessmen, Tabriz, Economical Laws, positions, First Pahlavi Government
  • Hamid Hajianpour, Pirouzan Pirouzan* Pages 25-50
    Zahabiya was a Shia Sufi genealogy practiced during the whole Safavid rule in Iran. It played various roles in the social and political arenas. This genealogy experienced fewer ups and downs in comparison with the other genealogies such as Shia or Sunni, in the Safavid era. Its relationship with the Safavid dynasty, under the influence of the religious and political conditions of Iran, could be divided into three distinct periods. Using a descriptive-analytical approach, relying on library resources and implementing original historical and Sufi texts, this research tried to find an answer to these questions: What were the socio-political activities of the Zahabiya genealogy?, and How was their interaction with the Safavid kings? The findings indicated that this genealogy was different from the other Sufi genealogies because of the four following reasons: 1 – the proximity of the Safavid dynasty to the Zahabiya 2-Zahabiya''s efforts to save and stabilize the Safavid dynasty 3- Zahabiya''s attempts to resurrect the Sufi background of the Safavid dynasty and their refusal to accept positions in the court and the government, and eventually 4- Zahabiya''s mild mystic behaviors.
    Keywords: Zahabiya, Safavid, Shia, Conversation, Jurists
  • Moohamadali Hosainizadah, Amir Rezaeipanah * Pages 51-79
    The Safavid era is an important period in the formulation of Iran’s sociopolitical identity discourse. In this era, after years of interregnum, an independent, pervasive, exclusive, powerful government with a special political ideology was formed and by using the hard and soft powers, it changed the society according to its will. The constitutive circuits of the politics and the political in the Safavid era were re-considered and re-articulated. In this era, the Iranian’s socio-political thought and practice got a hybrid and complex shape. In the authors’ viewpoints, the political thought and action of the Safavids was organized based on five components: Tasawwuf (Sufism), shiism, Iranianhood (retrieving the concept of Iran and the Iranian ideal kingship tradition), the tradition of Islamic caliphate, a newly emerged wave of modernity and the western culture. This article, through putting this new base of governance under question, tries to perceive the quality of reviving the Iranshahri tradition in the political thought of the Safavid era. So, according to the article’s hypothesis, in the Safavid era and in a hybrid paradigm, a special form of the political, the sociopolitical identity and a new base for political legitimation was founded which had a serious representation in its historiography tradition and guaranteed the revival and reproduction of the Iranshahri political thought or the ideal king of Iran. For more precision and finding a countable corpus, this work has concentrated on three important historical books of Tārīkh-i ʻālamʹārā-yi ʻAbbāsī, ʻĀlamʹārā-yi Shāh Ismāʻīl and Neghavat-ol Asar. The theoretical framework of this research is based on the (critical) discourse analysis especially the projection that Norman Fairclough presents.
    Keywords: The Political in the Safavid Era, the Iranshahri Tradition, historiography of the Safavid Era, the Ideal King of Iran, the Safavid King
  • Adel Shabanimogadam *, Morteza Dehqannejad Pages 81-110
    One of the most important industries during the Qajar period was shawl industry. In addition to the usage of the Iranian silk and wool in producing various kinds of silk carpets and fabrics, they were used in weaving shawls. After the establishment of the Qajar government and with the support of the government officials, shawl weaving became an important and valuable industry. Kerman, Mashhad and Kashan gradually became the centers for shawl weaving and played major roles in the growth and development of this industry. Contemporary with the development of the shawl industry in Iran, this good got economical and commercial importance besides its political and social significance. In fact, this issue could be a subject of an independent research. This study tried to examine the evolution of the shawl industry implementing a descriptive-analytical approach, relying on library resources and using the remaining Qajar consular documents. Two main issues were addressed in this study: firstly, what were the characteristics and the usage of the shawls in Qajar period, in Iran? Secondly, how was the quality of the shawl trade in this period? Research showed that shawls had diverse usage and functions in Iran. Due to the development of the shawl industry in Iran, its trade turned to an agenda in the Qajar government and they began to export it.
    Keywords: Shawl weaving, trade, Society, kerman, Qajar
  • Magsoodali Sadeghimagegandomani, Meimanat Hasanshhi * Pages 111-135
    Music in the Shāh Abbas''s epoch like the other areas of art was under the influence of the politics and the political lines of power institution. Examining the available sources revealed Shāh Abbas’s I consideration and interest to different branches of art like music. The musical performers, singers and musicians got an elevated position in the Safavid court due to Shāh Abbas’s attention and favor and they were engaged in displaying their arts. Different usage of music in various ceremonies such as the celebrations and rites gives not only notice of boom and propagation of music in Shāh Abbas’s era, but also expresses his consideration and propensity to the music and musicians. The present study investigated the available resources to examine the position of the music and the musicians in the Shāh Abbas''s court.
    Keywords: Shah Abbas I, art of music, Martial Music, Festive Music, Safavid
  • Davood Kazeminasab, Hossein Alyari *, Davood Esfahanian, Asadolah Salehipanahi Pages 137-159
    Throughout the history of Islam, organizing Hajj ceremony and ensuring the security of the pilgrims were among the important concerns and plans of the Islamic states. In this regard, the Amir al-hajj who was in charge for this ritual had the most important responsibility. The present study tried to examine the position and the responsibilities of the Amir al-hajj in performing Hajj in the Seljuk Period. The Seljuks like the previous governments such as Ghaznavian, Buwayhid and Fatimids had come to the conclusion that the best way for dominating the Islam world was maintaining the moral authority and seeking legitimacy through dominance over Mecca and launching hajj and its related matters. Therefore, they paid particular attention to organizing Hajj convoys and providing travel facilities and accommodations for the pilgrims on the route to Makkah and Madinah. To ensure the fulfillment of their goals and programs, from the beginning they assigned Turk military rulers who had good military position as well as social and religious legitimacy as the Amir al-Hajj. This was very effective for their policies.
    Keywords: Hajj, Amir al-hajj, Seljuk, Abbasids
  • Arezo Karoubi *, Abolhasan Fayazanush Pages 161-189
    The purpose of the present study is to examine the types, components, forms and designs of the women clothing in the Ilkhanid era. Apparently, clothing represents the ethnic, social and human identity of a person. Investigating the types of clothing in various eras could be one of the most valuable sources to recognize and understand the mentality of different masses in a society. The historical review of the women clothing in order to preserve the dignity of the Moslem women in Iran post-Islam era seems very important, especially in the eras when Iran was dominated by the foreigners. This study tried to examine the women clothing in the Ilkanid era using available Mongol historical and literary texts. It also aimed at providing a more comprehensive picture of the women clothing by examining the travel accounts and the remaining typographic works of that time. The research used micro history approach and the data were gathered using library resources.
    Keywords: Clothing, typography, women, Mongol ladies, Mongol Ilkhanid
  • Alireza Mollaiynetavani * Pages 191-216
    Although issuing the command for the foundation of national parliament resulted in the opponents’ satisfaction and the refuge had ended, the issue which had increased the ambiguities was the content and main implication of this command. Due to the speed of the evolution of revolution, this issue remained unsolved. In that agitated atmosphere, reaching a temporary understanding between the Shah and the opponents was a must for ending the ban and refuge crisis as soon as possible. Therefore, the main conflict on the understanding and interpretation of the implication of Constitutional Command was transferred to the period of institutionalization and it appeared in the form of political conflicts from the early days after the victory of the revolution. These disagreements out broke in the codification of election’s code of conduct, the constitution and the coronation of Shah. The question was that Mozaffar ad-Din Shah’s Constitutional Command was based on what political system and what kind of parliament? A constitutional assembly or a consultative assembly was meant? Implementing a descriptive and an explanatory method, this article tried to show how different perceptions regarding the modality and content of the Constitutional Command ended. The findings revealed that the discourse of the constitutionalists and their perceptions of this command, after a series of conflicts in the process of transition to a constitutional system from the constitutional Movement, eventually dominated the government and the court. The Shah’s command was regarded as the Constitutional assembly rather than a governmental or advisory assembly.
    Keywords: Constitution, Consultative Assembly, National Assembly, Election Code of Edict, Constitution