فهرست مطالب

راهبرد فرهنگ - پیاپی 37 (بهار 1396)
  • پیاپی 37 (بهار 1396)
  • 239 صفحه، بهای روی جلد: 80,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1396/04/12
  • تعداد عناوین: 8
|
  • قاسم زائری، حاجیه محمدعلیزاده صفحات 7-50
    این مقاله به بررسی روند های ماقبل انقلابی موثر بر وقوع رخداد «انقلاب فرهنگی در دانشگاه ها» (1359) اختصاص دارد. برخلاف تصور رایج که این رخداد را محصول کشاکش سیاسی نیرو های رقیب در دوره اولیه مابعد انقلاب اسلامی دانسته و آن را همچون واقعه ای فاقد ضرورت اجتماعی و یک کنش سیاسی صرف فارغ از وجوه نظری معرفی می کند، از قضا این مقاله نشان می دهد که واقعه «انقلاب فرهنگی در دانشگاه ها» نقطه نهایی و اوج یک مطالبه عمومی است که مدت ها قبل از پیروزی انقلاب اسلامی 1357 نیاز و ضرورت آن در بین نیرو های اجتماعی و حتی در میان نخبگان آموزشی اواخر دوره پهلوی دوم، البته در سطح و مرتبه متفاوتی وجود داشته است. این نیرو ها به انحاء متفاوت اعم از تاثیرپذیری از خودانتقادی های غرب در دوره مابعد جنگ جهانی دوم، یا به دلیل مشکلات و مسائل نظام آموزشی و دانشگاهی کشور، نسبت به «علم جدید» و نظامات علمی و دانشگاهی انتقاد و اعتراض داشته اند. این مواضع انتقادی گاه به طور عینی خود را در برنامه هایی نظیر «انقلاب آموزشی» یا «آموزش اسلامی» نشان داده است و گاه در قالب ایده های ذهنی نظیر «علم بومی»، «علم قدسی»، «علم متعهد» و نظیر آن در میان نخبگان فکری مطرح شده و ذهنیت تحول در نظام علمی آموزشی در آستانه وقوع انقلاب اسلامی را قوت بخشیده است. مقاله نشان خواهد داد که وقوع انقلاب اسلامی و نیروی برآمده از آن، بنا به ماهیت اسلامی انقلاب و نوع و تنوع نیروی سیاسی درگیر در آن، این خواست عمومی را در سطح و مرتبه بالاتر با جهت گیری متفاوتی پیگیری کرده که ظهور اولیه آن در واقعه «انقلاب فرهنگی در دانشگاه ها» و نهادسازی ها و سیاست گذاری های آن بوده است. برای تباریابی و شناسایی این روند های فرهنگی و اجتماعی اثرگذار، از شیوه کار فوکو استفاده شده است.
    کلیدواژگان: انقلاب فرهنگی در دانشگاه ها، انقلاب آموزشی، آموزش اسلامی، علم متعهد، علم اسلامی، علم بومی، انقلاب فرهنگی در چین، اسلامی سازی معرفت
  • فرشید شعبانی، علیرضا شجاعی زند، بهاره آروین صفحات 51-72
    مقاله حاضر به آزمون تجربی یک گونه شناسی از روند های شکل گیری دینداری پرداخته است. به دلیل آنکه هدف پژوهش، بررسی قابلیت های مفهومی و بررسی امکان سنجش این موضوع و ارزیابی ابزار های شناسایی بود و قصد تعمیم نتایج آن به جامعه آماری خاصی وجود نداشت از نمونه گیری سهمیه ای استفاده شد. از یازده مسیری که در مقاله مرجع این پژوهش (شجاعی زند، 1391) معرفی شده، تنها سنجش پنج مسیر با روش پیمایش و ابزار پرسشنامه امکان پذیر بود. لذا به همان مسیر ها اکتفا شد. این مسیرهای پنج گانه، از چهار جنبه «نخستین تماس با دین»، «بسط دینداری»، «دیندارشدن پس از توقف» و «ترجیحات» در بین نمونه انتخابی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از گردآوری و استخراج داده ها نشان داد که در نخستین تماس با دین و بسط دینداری، الگوی «دیندارشدن عملی» و الگوی «منطقی عقلائی» بیشترین فراوانی را دارد. در سطح دیندارشدن بعد از توقف اما، الگو های «منطقی عقلائی» و «اتفاق باشکوه» بیشترین فراوانی را دارند. در سطح ترجیحات نیز الگوی «انتخاب گرانه» و «دیندارشدن عملی» بیشترین فراوانی را دارد. از بررسی روابط همبستگی میان متغیر های زمینه ای و نحوه دیندارشدن نیز سیزده رابطه معنا دار به دست آمد و نشان داد که وضع مذهبی خانواده بیشترین رابطه را با نحوه دیندارشدن دارد.
    کلیدواژگان: شکل گیری دینداری، درگیرشدن دینی، بسط دینداری، جامعه پذیری دینی، التزام دینی
  • محمدرضا طالبان، صداقت شفیع زاده حور صفحات 73-96
    هدف پژوهش حاضر آزمون این تصور غالب در جامعه شناسی بوده است که شهر و روستا به مثابه قلمرو های محیطی مدرنیسم و سنت گرایی تاثیرات متفاوتی بر دینداری اعضای شان می گذارند. براساس مباحث مربوط به ویژگی ها و تمایز های جامعه شناختی شهر و روستا و با طرح استدلال های اقامه شده در نظریه های عرفی شدن در جامعه شناسی دین، دو فرضیه استنتاج شد مبنی بر آنکه اولا، میانگین دینداری در روستا بیش از شهر و ثانیا، واریانس دینداری در روستا کمتر از شهر است. این فرضیات در قالب یک پژوهش پیمایشی در میان 200 خانوار روستایی و 200 خانوار شهری در استان اردبیل مورد آزمون تجربی قرار گرفت. یافته های تحقیق نشان داد که تمایز چندانی میان دینداری شهرنشینان با دینداری روستانشینان وجود ندارد و فقط در ابعاد مناسکی، دینداران شهرنشینان، بیشتر از روستائیان است. در مجموع، شواهد محکمی برای تایید فرضیات تحقیق به دست نیامد.
    کلیدواژگان: شهر، روستا، دینداری، عرفی شدن، مدرنیسم، سنت گرایی
  • حسین قلی پور، علیرضا چیت سازیان صفحات 97-124
    علوم انسانی کنونی همانند دیگر علوم مدرن، محصول اندیشه ای است که در اواخر قرن شانزدهم و اوایل قرن هفدهم میلادی در دوره «روشنگری» شکل گرفت. این علوم تا پیش از انقلاب اسلامی، با همین ویژگی و پیشینه به تدریج به ایران وارد و به دانشجویان عرضه شد. اما انقلاب اسلامی، طلیعه دار اندیشه ای مبتنی بر مبانی دینی و پایبند به ارزش های اسلامی بود. روشن است که چنین دیدگاهی علوم انسانی مدنظر خود را می طلبد. با توجه به اینکه خط مشی گذاری برای هر مسئله ای، مستلزم شناخت ابعاد و مولفه های آن است، لذا اندیشه های مقام معظم رهبری به عنوان اندیشمندی اسلامی که از قبل از انقلاب تاکنون در این راستا، تلاش کرده اند، می تواند زمینه خوبی برای استخراج مدل مفهومی تحول در علوم انسانی باشد. در این مقاله با بهره گیری از روش نظریه پردازی داده بنیاد به تحلیل 38 سخنرانی و 6 نامه مکتوب از ایشان پرداخته شد و در نهایت پنج مقوله اصلی استخراج گردید. پس از آن از طریق تمسک به دلالت التزامی گزاره های انتقادی و راهکاری مقام معظم رهبری، ویژگی های نهاد علوم انسانی مطلوب جمهوری اسلامی نیز در سه بعد ساختار، محتوا و کنشگران به دست آمد. همراهی علم و دین، توجه ویژه به علوم انسانی اسلامی، بهبود شیوه های آموزشی و فعالیت های پژوهشی متناسب از ویژگی های ساختاری مطلوب؛ اعتماد به نفس، نوآوری، اسلام گرایی، انگیزه و استعداد بالا از ویژگی های نیروی انسانی مطلوب و در نهایت، اسلامی بودن و بومی بودن از ویژگی های محتوای مطلوب علوم انسانی است.
    کلیدواژگان: علوم انسانی، تحول در علوم انسانی، مقام معظم رهبری، خط مشی گذاری علم، تئوری پردازی داده بنیاد
  • راضیه مهرابی کوشکی، سیدجواد امام جمعه زاده، حسین مسعودنیا، علی ربانی صفحات 125-162
    پژوهش حاضر با هدف مطالعه و بازنمایی تجارب ذهنی دانشجویان از هویت ملی و عینی سازی آن صورت گرفته است. سوال اصلی این است که نظم ساختاری و نظام معنایی مندرج در اذهان دانشجویان از هویت ملی چگونه است و مهم ترین مولفه های معنایی آن کدام است؟ روش این مطالعه کیفی و از سنخ استراتژی تئوری داده بنیاد انتخاب گردید. با استفاده از مصاحبه های عمدتا باز و نیمه ساختاریافته، داده های تحقیق از میان 27 نفر از دانشجویان دکترای دانشگاه اصفهان در سال تحصیلی 93-94 و 94-95 انتخاب گردید. یافته های پژوهش و مقولات حاصل از فرآیند کدگذاری، حاکی از منظر و مدلی انتقادی ایده آلیستی از معنای هویت ملی در بین الاذهان دانشجویان است که آگاهی و احساس تعلق آنان به مولفه های ایران بودگی و تمایز و تفاوت از سایر ملت ها را بر می سازد. مفاهیم محوری در این پژوهش چهار مقوله «خودخوانش انتقادی»، «مولفه های ایران بودگی»، «غشای ایده آلیسم» و «خود آیینه گون» می باشد که از این میان تصویر دانشجویان از خودملی بر دو مقوله «خودخوانش انتقادی» و «غشای ایده آلیسم» به عنوان مقولات هسته ای و پایه های نظام معنایی آنان قرار دارد، به نحوی که با وجود انتقادات فراوانی که از هویت ایرانی و منش ملی خود سراغ دارند، تلاش می کنند خود ملی را در پوشش و غشایی از ایده آلیسم به دیگران نشان دهند.
    کلیدواژگان: هویت ملی، نظام معنایی، خودخوانش انتقادی، غشای ایده آلیسم، خود آیینه گون، تئوری زمینه ای
  • پوران خروشی، احمدرضا نصر، سید ابراهیم میرشاه جعفری، نعمت الله موسی پور صفحات 163-186
    به رغم تاکید اسناد بالادستی نظام تعلیم و تربیت، به پرورش و توسعه شایستگی های پایه، جهت تعمیق هویت مشترک و حرفه ای معلمان در ابعاد فردی، انسانی، اسلامی و ایرانی، فقدان الگوی مناسب تربیت معلم و عدم وجود چارچوب مدونی از شایستگی های معلمان در برنامه درسی تربیت معلم، موجب بروز آشفتگی و سردرگمی در شیوه تربیت و تامین منابع انسانی در دستگاه تعلیم و تربیت شده است. لذا هدف اصلی مقاله حاضر، بررسی رویکرد تربیت معلم شایسته براساس اسناد تحولی آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران و ارائه الگوی مناسب آن است. بدین منظور با استفاده از راهبرد نظریه داده بنیاد در یک تحلیل کیفی، متن اسناد تحولی بالغ بر 544 صفحه به طور دقیق مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت. سپس 148 گزاره نشانگر عوامل و شرایط زمینه ساز معلم شایسته استخراج و مقوله بندی شد.
    نتایج تحلیل طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی در قالب یک الگوی نظری، با محوریت مقوله اصلی (شایستگی های معلمان)، شرایط علی (هدف گذاری و برنامه درسی)، شرایط زمینه ای (نهادها، سازمان ها و ادارات دولتی و غیردولتی سهیم در امر تربیت رسمی و عمومی)، شرایط واسطه ای (ویژگی های فردی، اجتماعی و عوامل سازمانی)، راهبردها (برنامه ریزی و توسعه حرفه ای) و پیامدها (هویت یکپارچه توحیدی) منعکس شده است. یافته های حاضر می تواند به عنوان چارچوبی مفهومی برای طراحی و تدوین برنامه درسی تربیت معلم مبتنی بر شایستگی های معلمان استفاده شود.
    کلیدواژگان: تربیت معلم، معلم شایسته، اسناد تحولی آموزش و پرورش
  • سیداحمد میرمحمدتبار، علی اکبر مجدی، مریم سهرابی صفحات 187-211
    پیچیده تر شدن روزافزون سازمان ها و افزایش میزان کار های غیراخلاقی، غیرقانونی و غیرمسئولانه در محیط های کاری، توجه مدیران و محققان را به بحث اخلاق سازمانی و مدیریت آن معطوف کرده است. این توجه به موضوع اخلاق سازمانی باعث شد که در سال های اخیر تحقیقات زیادی درباره عوامل موثر بر اخلاق در محیط های کاری انجام شود. تحقیق حاضر درصدد بررسی مهم ترین عوامل تاثیرگذار بر اخلاق سازمانی در تحقیقات انجام شده در ایران با استفاده از روش فراتحلیل است. جامعه آماری تحقیق همه مقالات معتبر علمی است که در سال های 1380 تا 1393 با موضوع اخلاق سازمانی منتشر شده است. در نهایت 36 تحقیق انتخاب و با نرم افزار CMA2 مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج تحقیق نشان داد که در مجموع رابطه 44 متغیر با اخلاق سازمانی در تحقیقات مختلف بررسی شده است. از بین این متغیرها، سه متغیر تعهد سازمانی، فرهنگ سازمانی و رضایت شغلی بیشترین تاثیر را بر اخلاق سازمانی داشته اند. نتایج فراتحلیل نشان داد که اندازه اثر بین تعهد سازمانی و اخلاق سازمانی با 0/55 در حد بالا و اندازه اثر ترکیبی فرهنگ سازمانی و اخلاق سازمانی با 0/49 در حد متوسط قرار دارد. رابطه رضایت شغلی و اخلاق سازمانی، در تحقیقات مرور شده معادل 0/38 و در حد متوسط است.
    کلیدواژگان: اخلاق سازمانی، فراتحلیل، تعهد سازمانی، فرهنگ سازمانی، رضایت شغلی
  • شیما پژوهی نیا، سیدمحمدحسن فاطمی اردستانی، محمود اسلامی، معصومه کفیلی یوسف آباد صفحات 213-229
    در این پژوهش به بررسی رابطه سبک زندگی اسلامی با هویت اخلاقی و خودکنترلی در نوجوانان به روش توصیفی و علی پرداخته شده است. جامعه آماری این تحقیق، کلیه دانش آموزان پسر پایه دوم و سوم دوره دوم متوسطه شهر تهران در سال تحصیلی 93-94 بودند که 380 دانش آموز به عنوان نمونه آماری از میان آنها به روش نمونه گیری خوشه ایتصادفی چند مرحله ای، انتخاب گردید. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه های سبک زندگی اسلامی، هویت اخلاقی و خودکنترلی استفاده شد و داده های به دست آمده با شاخص های آماری توصیفی، ضریب همبستگی و رگرسیون، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. بر طبق نتایج حاصل از پژوهش، بین نمره کلی سبک زندگی اسلامی با هویت اخلاقی و خودکنترلی در نوجوانان، رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. همچنین نتایج تحلیل رگرسیون چندمتغیری نشان داد که سبک زندگی اسلامی و برخی شاخص های آن می توانند میزان هویت اخلاقی و نیز خودکنترلی را در نوجوانان تبیین کنند.
    کلیدواژگان: سبک زندگی اسلامی، هویت اخلاقی، خودکنترلی، نوجوانان
|
  • Qasem Zaeri, Hajiyeh Mohammad Alizadeh Pages 7-50
    The present article is an attempt to study the pre-revolution trends that left their impacts on the event of Cultural Revolution in Universities (1980). Contrary to the dominant approach that considers this event a product of political skirmishes between the rival forces in the early period after the victory of the Islamic Revolution and introduces it as an event without any social necessity and a political act free from theoretical aspects, the findings of this paper show that the event of Cultural Revolution in Universities is the peak and pinnacle of a public demand, whose necessity had existed long time before the victory of the revolution in 1979 among the social forces and even the academic elite in late Pahlavi era, of course, on a different level and with different degrees. These forces, were critical of the “new science” as well as the scientific and university systems due to various reasons, including the impacts of Western self-criticism of post-World War II era, or due to the problems of the educational and university systems. This critical stance at times appeared in objective plans such as Educational Revolution or Islamic Education and sometimes in the form of subjective ideas such as “Indigenous Science”, “Sacred Science”, “Concerned Science”, etc. among the intellectual elites, strengthening the idea of change in the scientific-educational system on the threshold of the victory of the Islamic Revolution. The present paper’s contention is that the victory of the Islamic Revolution and the force produced by it, due to the Islamic nature of the Revolution and the type and diversity of its political forces, followed up this public demand on a higher level with a different orientation, whose early manifestation was seen in the event of the “Cultural Revolution in Universities” and its institution-building and policymaking. In order to trace back the genealogy of, and, identify this effective cultural-social trend, Foucault’s genealogical method has been employed.
    Keywords: Cultural Revolution in Universities, Educational Revolution, Islamic education, Concerned Science, Islamic Science, Cultural Revolution in China, Islamicization of Knowledge
  • Farshid Shabani, Alireza Shojai-Zand, Bahareh Arvin Pages 51-72
    The present paper is an attempt to empirically study of a typology of religiosity formation trends. Since the objective of the study was to investigate the conceptual capabilities and possibility of measurement of the subject as well as evaluate the identification tools, and there was no intention of generalization of the results to a specific statistical population, quota sampling method was used. Out of eleven paths introduced in the reference article (Shojaeezand, 2012), only measurement of five paths was possible through surrvey and questionnaire and hence this study was limited to those five paths. The five paths were studied from four perspectives among the selected sample: “first encounter with religion”, “development of religiosity”, “becoming religious after a halt”, and “preferences”. The results indicate that in the first encounter with religion and development of religiosity, the “practical religiosity” and “logical-rational” patterns have the highest frequencies. On the level of becoming religious after a halt, however, the “logical-rational” and “glorious happening” patterns have the highest frequencies. On the level of preferences, the selective and practical patterns of religiosity have the highest frequencies. After studying the correlation between background variables and the path of becoming religious, thirteen significant relations were extracted, showing that the religious condition of the family has the strongest relationship with the way of becoming religious.
    Keywords: Religiosity Formation, Religious Engagement, Development of Religiosity, Religious Sociability, Religious Commitment
  • Mohammad Reza Taleban, Sedaqat Shafizadeh Hur Pages 73-96
    The objective of this research is to study the dominant perception in sociology that city and village as environmental domains of modernism and traditionalism leave different impacts on religiosity of their inhabitants. On the basis of the issues related to sociological characteristics and distinctions of city and village, and relying on argumentations about secularization in sociology of religion, two hypotheses have been formulated: First, the average religiosity in village is higher than that in the city; and second, the religiosity variance in village is less than that in city. The hypotheses were empirically tested through a survey conducted among 200 rural and 200 urban families in Ardabil Province of Iran. The findings of the research showed that there are no significant differences between religiosity of urban and rural dwellers, but with regard to ritualistic dimensions, religiosity of urbanites is more than that of the rural dwellers. Overall, the findings did not substantiate the hypotheses.
    Keywords: village, religiosity, secularization, Modernism, Traditionalism
  • Hossein Qolipour, Alireza Chitsazian Pages 97-124
    Like other modern sciences, current humanities are the result of the thought that was formed in the late 16th and early 17th centuries during the age of enlightenment. These sciences with the same background and characteristics were gradually imported to Iran and offered to students until the Islamic Revolution. However, the Islamic Revolution was the ushering of a thought based on religious principles and committed to Islamic values. Clearly, this approach requires its own humanities. Given the fact that policymaking for any problem requires knowledge of its different aspects and elements, the thoughts of the supreme leader of Islamic Revolution, Ayatollah Seyed Ali Khamenei, as a Muslim thinker who has been making endeavors in this regard from the pre-revolution years till date, can be a suitable background for development of a conceptual model for bringing about change in humanities. Employing grounded theory, 38 speeches and 6 letters of the Leader have been analyzed and finally five main categories have been extracted. Based on implications of the critical statements and solutions offered by the Leader, characteristics of the institution of ideal humanities in three dimensions, i.e. structure, content and actors, were inferred. The compatibility of science and religion, special attention to Islamic humanities, improvement of educational methods, and suitable research activities are among ideal structural features. Self-confidence, innovation, Islamism, high incentive and talent are the characteristics of ideal human force. And, being Islamic and indigenous are the characteristics of the content of ideal humanities.
    Keywords: humanities, Change in Humanities, the Leader of Islamic Revolution, Policymaking for Science, Grounded Theory
  • Pouran Khoroushi, Ahmad Reza Nasr, Seyed Ibrahim Mirshah Jafari, Nematollah Musapour Pages 163-186
    Despite emphasis of the high-level educational document on training and promotion of the fundamental qualifications to deepen common and professional identity of teachers in individual, humane, Islamic and Iranian aspects, still we lack a suitable model for training the teachers. Also lack of a comprehensive framework of qualifications of teachers in the curriculum of teacher’s training has caused disorder and ambiguity in the method of training and raising human resources in educational organizations. The main objective of this paper is to study the approach to raising qualified teachers on the basis of the educational development document of Islamic Republic of Iran to offer a suitable model. Qualitative analysis was used based on strategy of grounded theory to precisely study the text of the development document (more than 544 pages). Then, 148 statements marking the factors and conditions that prepare the grounds for qualified teachers were extracted and categorized.
    The results of the research are presented in three stages of open, axial and selective coding within the framework of a theoretical model, focusing on the main category (qualifications of teachers), causal conditions (goal setting and curriculum), contextual conditions (public and private institutions, organizations and departments contributing to the issue of official and public education), intermediate conditions (individual and social traits and organizational factors), strategies (professional planning and development) and consequences (total monotheistic identity). The findings of this paper can be used as a conceptual framework for planning and preparation of a curriculum for teacher’s training based on teachers’ qualifications.
    Keywords: Teacher's Training, Qualified Teacher, Educational Development Document
  • Seyed Ahmad Mirmohammad Tabar, Aliakbar Majdi, Maryam Sohrabi Pages 187-211
    The Increasing complication of organizations and rising degree of unethical, illegal and irresponsible acts in workplaces have drawn the attention of managers and researchers to the issue of organizational ethic and its management. Attention to the issue of organizational ethic in recent years has caused many studies about the factors affecting ethic in the workplace. The present research is an attempt to study the most important factors affecting organizational ethic as they have already been found in studies conducted in Iran. Meta-analysis has been employed. The statistical population of the present research is all the research papers published between 2001 and 2014 focusing on organizational ethic in Iran. Finally 36 research papers were selected and analyzed using CMA2. The results indicated that overall 44 variables related to organization ethic have been studied. Out of these variables, three variables, i.e. organizational commitment, organizational culture and job satisfaction have had the highest degree of impact on organization ethic. The results of meta-analysis showed that the effect size of relationship between organizational commitment and organizational ethic was approximately 0.55 percent, which is high. Also combined effect size of relationship between organizational culture and organizational ethic was about 0.49 percent which is moderate. The results showed that the relationship between job satisfaction and organizational ethic was 0.38 percent, which is moderate.
    Keywords: Organizational Ethic, meta-analysis, Organizational commitment, Organizational culture, Job Satis-faction
  • Shima Pazhuhinia, Seyed Mohammad Hassan Fatemi Ardestani, Mahmud Islami, Masumeh Kafili Yousefabad Pages 213-229
    The present study focuses on the relation of Islamic lifestyle with ethical identity and self-control among the adolescents through descriptive and causal method. The statistical population of this research included all students of grades 2 and 3 intermediate school of the City of Tehran during the academic year 2014-15. The sample consisted of 380 students selected through stratified random cluster sampling method. The data was collected through Islamic Lifestyle, Ethical Identity and Self-Control Questionnaires. The data was analyzed through employing descriptive statistical techniques, correlation coefficient and regression. The results show that there is a positive significant relationship between Islamic lifestyle and ethical identity and self-control among the adolescents. Also the multiple regression analysis showed that Islamic lifestyle and some of its indexes can explain the variance of ethical identity and self-control among the adolescents.
    Keywords: Islamic lifestyle, Ethical Identity, Self-control, adolescents