فهرست مطالب

علوم سیاسی - سال بیستم شماره 1 (پیاپی 77، بهار1396)
  • سال بیستم شماره 1 (پیاپی 77، بهار1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/04/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد اسماعیل نباتیان* صفحات 1-29
    «شبکه ولاء» از مفاهیم بدیعی است که آیت الله محمدمهدی آصفی با هدف ترسیم یک جامعه آرمانی اسلامی از قرآن کریم استخراج کرده است. شبکه ولاء را بر اساس نظریه سیستمی می توان به‏مثابه یک سیستم متشکل از ساختارهای ترسیم‏شده و کارکردهای تعریف‏شده ای دانست که در طریقی خاص و برای نیل به غایتی ویژه جهت دهی شده است. آیت الله آصفی از ساختار این سیستم به «خطوط» تعبیر و با بهره گیری از روایات، این سیستم را دارای ساختاری سه وجهی تعریف کرده است: خطوط طولی ناظر بر رابطه فرد مسلمان با مجموعه ای از رهبران و اولی الامر است که به حاکمیت الهی می‏انجامد. خطوط عرضی بیانگر ارتباط انسان مسلمان با جماعت مسلمین در این جامعه آرمانی است. خطوط عمقی مبین ارتباط فرد مسلمان با عمق تاریخ و تمدن و سیره اولیا و اوصیاست. علامه آصفی برای تعریف نوع روابط تعیین شده میان ساختارها (خطوط) در درون شبکه ولاء، از دو مفهوم قرآنی بهره گرفته است: «سلام» و «نصیحت» که کارکردشان، پیوند دادن میان ساختارها و زیرساختارها برای دستیابی انسان مسلمان به غایت پیوند و ولای الهی است. نکته شایان ذکر اینکه، اساسا کنشگر محوری در شبکه ولاء، انسان مسلمان است و مرزبندی این سیستم بر مرزهای عقیدتی ابتنا یافته است و به همین دلیل، ولاء برای ارتباطات انسان مسلمان تعریف شده است و در مقابل، مفهوم برائت در قبال کافران معنا پیدا می کند.
    کلیدواژگان: شبکه ولاء، جامعه آرمانی، سلام، نصیحت، برائت
  • عبدالمطلب عبدالله* صفحات 31-54
    با توجه به ساختار نظام جمهوری اسلامی ایران و باورهای راسخ مردم به مذهب در طول دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تاثیر مولفه های مذهبی بر رفتار رای دهی و مشارکت سیاسی در ایران انکارناپذیر است. تاثیر نگرش و باورهای مذهبی، چه در میزان مشارکت و تشویق آحاد مردم به شرکت در انتخابات و فعالیت های سیاسی و چه در نوع رفتار و گزینش کاندیداها قابل مطالعه و بررسی است. این در حالی است که در مطالعات به‏عمل‏آمده، کمتر به این موضوع پرداخته شده و اطلاعات موجود بسیار اندک و پراکنده است. مقاله حاضر با بهره‏گیری از مدل مشارکت پیپا نوریس به بررسی تاثیر مولفه های مذهبی در ابعاد انگیزه های مذهبی در فرد (مذهبی بودن)، انتخاب شخصیت مذهبی (در داوطلب) و میزان تاثیرپذیری از گروه های مرجع مذهبی (روحانیت و مراجع تقلید) در انتخابات مجلس شورای اسلامی و ریاست جمهوری می پردازد . در این تحقیق از داده های به‏دست‏آمده از مطالعات انجام‏شده در ادوار مختلف انتخابات مجلس شورای اسلامی و ریاست جمهوری بهره گرفته شده و تمرکز بر دهمین انتخابات دوره ریاست جمهوری در سال 1388 بوده است. نتایج نشان می دهد تاثیر مولفه های مذهبی به‏عنوان یک شاخص کلی در مشارکت سیاسی و رفتار انتخاباتی در ادوار مختلف انتخابات مجلس شورای اسلامی و ریاست جمهوری، همواره یکی از مهم ترین شاخص های رفتاری مشارکتی است.
    کلیدواژگان: مشارکت سیاسی، مولفه های مذهبی، دینداری، گروه های مرجع، انتخابات
  • محمدباقر خرمشاد، پرویز امینی صفحات 55-74
    درباره مردم‏سالاری دینی دست‏کم می‏توان به سه موج اصلی با نمایندگان مشخص قائل بود. موج اول دوره مشروطیت با نمایندگی علامه نائینی، موج دوم در دوره تاسیس و شکل‏گیری جمهوری اسلامی با محوریت امام خمینی و موج سوم، دوران اصلاحات و پسااصلاحات که آیت‏ الله خامنه‏ای برجسته‏ترین نماینده آن بوده و پرپسامدترین بحث‏ها را صورت داده است. دراین‏میان، نظریه مردم‏سالاری دینی آیت‏ الله خامنه‏ای بدون صورت نظری و بافت تئوریک بوده، در تک‏مواضع و تک‏گزاره هایی پراکنده است. یکی از مقومات فراهم آوردن صورت نظری برای دیدگاه های ایشان دراین‏باره، به دست دادن الگویی از بحث است که برای چارچوب‏بندی نظری تلقی ایشان ظرفیت و امکان داشته باشد. برای این کار و با توجه به تلقی بسیط آیت‏ الله خامنه‏ای از مردم‏سالاری دینی، در این نوشتار الگویی طرح شد که به نظر می‏رسد با توجه به آن می‏توان گزاره های پراکنده ایشان را درباره مردم‏سالاری دینی در هیئت یک نظریه مشخص، منسجم کرد.
    کلیدواژگان: مردم سالاری دینی، آیت الله خامنه ای، جمهوری اسلامی، مردم، الگوی بسیط
  • منصور میراحمدی، محمدحسین مرزه صفحات 75-98
    سقوط صدام در سال 2003 نقطه عطفی در تحولات سیاسی اجتماعی عراق از یک‏سو و نقش‏آفرینی جریان‏های فکری سیاسی گوناگون از سوی دیگر است. این حادثه اگرچه سهم بسزایی در حرکت عراق در مسیر رشد و توسعه دارد، از زاوی های بحران‏های اساسی را در جامعه عراق نمایان ساخت. مقاله حاضر، با بررسی جریان‏های فکری سیاسی مهم در این دوران که ذیل دو جریان کلان فکری سیاسی شیعی و سنی قرار می‏گیرند، تحلیل آنها را با تاثیرپذیری از الگوی نظری توماس اسپریگنز ارائه می‏کند. مطالعات صورت‏گرفته در این مقاله، نشان‏دهنده اختلاف‏نظر بسیار این جریان‏ها در شناسایی بحران، علل و عوامل بحران، وضعیت مطلوب و راهکارهای رسیدن به آن است که در متن مقاله به‏تفصیل بررسی شده است.
    کلیدواژگان: حزب الدعوه اسلامی، مجلس اعلای اسلامی عراق، حزب اسلامی، هیئت علمای مسلمین، جماعت های مسلم
  • عبدالوهاب فراتی صفحات 99-127
    ایده «نظم جدید اسلامی» از سوی گروه های رادیکال سلفی، مهم‏ترین چالش کنونی جهان اسلام و نیز دولت‏های مدرن است که آن را در سنت تاریخی جهاد دوباره کشف کرده‏اند. هدف اصلی این گروه ها، جایگزین کردن «خلافت اسلامی» به‏جای دولت‏های سکولار مبتنی بر نظم و پیمان وستفالی است. این ایده که در نسل کنونی سلفی ها هواخواهان بسیاری دارد، پدیده جدیدی است که زبان آن سنتی، ولی ماده و محتوای آن کاملا جدید است. گذشته از اینکه جریان سلفیه تکفیری به دنبال تهذیب فرهنگی دارالاسلام و نیز ضدیت با هرگونه آمیختگی و ادغام با مظاهر مدرنیته و پلورالیزم فرهنگی است، روشی در اقامه جهاد و تسلیم کردن مناطق مسلمان‏نشین دنبال کرده است که اغلب پیشینه‏ای در سنت و سیره نبی گرامی اسلام(ص) ندارد. اگر در قرن نوزدهم میلادی جهاد الگویی برای بسیج مردم بر ضد استعمار خارجی به شمار می‏رفت، امروزه الگوی جهاد، نه ابزاری برای دفاع، بلکه وسیله‏ای برای تحقق نظمی جدید مبتنی بر خلافت است. تحقق چنین نظمی دشوار و نیازمند جان‏فشانی مجاهدانی است که در این راه به جهاد می‏پردازند. مهم آن است که این آرزو، اندیشه مسلمانان را تغییر دهد و آنان را در ساقط کردن دولت‏های ملی در خانه قانع کند و برای استقرار نظمی اسلامی در سراسر جهان مهیا سازد. ازاین‏رو، مهم‏ترین پرسش مطرح آن است که: سلفیه تکفیری چگونه دست به تغییر ماده و محتوای الگوی جهاد زده و بدین‏ترتیب، خود را از دستگاه های فقه اهل سنت متمایز ساخته است؟ به همین دلیل در این مقاله کوشیده‏ایم برخی از این دگرگونی ها را شناسایی کنیم و در نهایت به مهم‏ترین راهبردهای مواجهه با آن بپردازیم.
    کلیدواژگان: جاهلیت، هجرت، جهاد، نکایه و انهاک، جماعت، امت، خلافت مجازی، خلافت اسلامی
  • سید محمدعلی حسینی زاده*، زینب فرهادی، مهرشاد غفاری زاده صفحات 129-149
    هرچند یمن در دسته بندی دولت ها جزء «ریزقدرت ها» به شمار می‏آید، این کشور با داشتن موقعیتی استراتژیک، مهره‏ای کلیدی در روند امنیتی و بازی های سیاسی منطقه خاورمیانه و جهان تعریف می شود. حمله ائتلاف عربی به یمن با رهبری عربستان و حمایت ضمنی قدرت های بزرگ فرامنطقه ای، به پیامدهای سیاسی و امنیتی در یمن به‏عنوان قربانی اصلی این بحران و دیگر بازیگران منطقه ای و بین المللی انجامیده است. در کنار ظهور حوثی های شیعه به‏عنوان یک قدرت سیاسی نظامی موثر با پشتوانه وسیع مردمی، به‏ویژه در شمال این کشور، القاعده شبه جزیره نیز به‏ عنوان یکی از بازیگران عرصه سیاسی یمن به‏تبع این جنگ تغییرات شگرفی را در قدرت و ماهیت تجربه کرده است. این مقاله به بررسی تحولات یمن پس از تجاوز عربستان می‏پردازد و عمدتا بر رشد القاعده شبه‏جزیره تاکید می‏کند.
    کلیدواژگان: القاعده شبه جزیره، یمن، عربستان، ائتلاف عربی
  • مرتضی یوسفی راد صفحات 151-167
    در عصر مدرن امور سیاسی اجتماعی بر پایه باور به حق رای همگان سامان می‏پذیرد. فیلسوفان اسلامی با مواجهه با این مسئله، به خردورزی در آن برمی‏آیند و به این نتیجه می‏رسند که در تفکر اسلامی، حق و تکلیف، ملازم و پابه‏پای هم بوده، با یکدیگر مبنای سامان‏دهی امورند؛ مرتضی مطهری پایه تحلیلی خود را از مسئله حق، توجه به دو مسئله می‏داند: یکی آنکه، حقوق طبیعی در طبیعت اشیا به ودیعت گذاشته شده و انسان نیز از جمله آنهاست؛ یعنی حقوق طبیعی در سرشت انسان به ودیعت نهاده شده، مبدا اختیارات و وظایف افراد در برابر یکدیگر است. دوم آنکه، حقوق بشر، فطری آدمی است و هر استعداد طبیعی، استحقاقی را برای انسان به‏نحو قوه تولید می‏کند. بنابراین، هر آنچه از مواهب اولیه طبیعی باشد، صاحب حق است؛ هرچند این حق بالفعل نباشد. وی حق را مبنای درک عقل عملی و مبنای تعاملات افراد جامعه و دولت و مردم می‏داند و معتقد است احکام شرعی (فردی و سیاسی اجتماعی) به منظور حفظ حقوق فطری بشر است. نزد وی جامعه و نظام سیاسی دارای شخصیت حقیقی بوده و خود لوازم آن مثل امام و امامت جامعه صاحب حق می باشند و در تقدم و تاخر حقوق فرد و جامعه تقدم بر حقوق جامعه است.
    کلیدواژگان: عصر مدرن، حق، حقوق، حقوق طبیعی، تکلیف، فطرت، اسلام
|
  • Mohammad Esmaeil Nabatian* Pages 1-29
    Vela network is considered as a concept derived from Holy Quran by Ayatollah Asefi with the purpose of the illustration of an ideal Islamic society. Vela network can be considered as a system including the illustrated structures with the definite functions on the basis of a systematic theory and it has been directed towards a specific objective. Ayatollah Asefi has interpreted this system as lines, and taking advantage of the narrations, he has defined this system with three dimensional structures. The longitudinal lines are indicator of the relationship between Muslims and the collection of leaders directing this divine dominance. The traverse lines state the relationship between the Muslim person and the other Muslims in this ideal society. The deep lines state the relationship between the Muslim person and the depth of history, civilization, prophets and descendents. Allameh Asefi has taken advantage of two Qur’anic concepts to define the sort of relationship among the structures (lines) within the network. They are ‘greet’ and ‘advice’ whose function is providing unity among the structures and infrastructures towards the Muslims’ achieving the divine unity and Wilayat.
    The deserving point is that, the basic agent in Vela’ network is the Muslim person and the demarcation of this system is on the basis of doctrinal boarders. Therefore, Vela has been defined for the relationships of human Muslim while the concept of acquittance gets its meaning referring to the unbelievers.
    Keywords: Vela Network, ideal society, greets, Advice, acquittance
  • Abdolmotaleb Abdollah* Pages 31-54
    Considering the structure of Islamic Republic of Iran and the firm beliefs of people in religion during the times following the triumph of Islamic revolution, it is undeniable the effect of religious components on the political cooperation in Iran. The effect of religious view, whether on the amount of participation as well as on the encouragement of people towards their participation in election and political activities is deserved to be studied.
    While the studies done in this regard has less investigated the issue and the present information is little and scattered, the present article investigates the amount of impressionableness from the religious groups (clerical community and the religious authorities) related to the election of Islamic consultative assembly and presidency via the participation model of Pippa norris. In this research, it has been utilized the data out of the studies related to the various times of election of Islamic consultative assembly and presidency while the focus has been on the 10th election of presidency in 1388.
    The findings illustrate that the effect of religious elements as a general idea in the political cooperation during the various times of the election of Islamic consultative assembly as well as the presidency has been constantly regarded as one of the most significant indexes of contribution.
    Keywords: political cooperation, religious components, piety, authorized groups, election
  • Mohammadbagher Khorramshad *, Parviz Amini Pages 55-74
    Concerning the religious democracy, it can be considered at least three main trends with the specific representatives. The first trend during the Constitutionalism represented by Allameh Naeeni , the second one in time of the development of Islamic Republic directed by Imam Khomeini and the third one, in time of reforms and post-reforms represented specially by Ayatollah Khamenei’ being along with the most frequent issues.
    Meanwhile, Ayatollah Khamenei’s religious democracy theory without any theoretical countenance is scattered as mono- proposition and mono- position. One of the elements of providing the theoretical facet for his viewpoints in this regard is deriving a pattern with the potentiality of theoretical classification. Consequently, concerning the extensive interpretation of Ayatollah khamene’ee from the religious democracy, in this writing it was developed a pattern relying on it; the scattered propositions can be consistent in form of a specific theory.
    Keywords: Religious Democracy, Ayatollah Khamenei, extensive, integrative, proposed paradigm
  • Mansoor Mirahmadi, Mohammad Hossein Marzeh Pages 75-98
    The collapse of Saddam in 2003 is regarded as a turning point in relation to the social political changes of Iraq on one hand and the role of various intellectual political trends on the other hand.
    Although this event is of considerable function towards the advancement of Iraq, it indicated the fundamental crises in Iraq community. The present article investigates the important intellectual political trends in these eras being under the two macro Shiite Sunnite intellectual political trends and presents their analysis affected by ThomasSprings’ theoretical pattern.
    The extensive investigation done in this article illustrates the disagreement of these trends with respect to the identification of crisis, its causes and elements, the favorable status as well as the ways of achieving it.
    Keywords: intellectual political trend, crisis, authority, Islamic Dawa Party, Islamic supreme council of Iraq, Tiyar Sadri, Islamic party, Muslim authorities, Muslim groups
  • Abdolvahhab Forati Pages 99-127
    The idea of new Islamic order developed by Selfie radical groups is considered as the most significant current challenge in the world of Islam as well as the modern governments which has been detected again within the historical tradition of jihad. The main purpose of these groups was the substitution of Islamic caliphate instead of secular governments on the basis of order and Westphalia agreement. This idea which is of numerous followers in the current generation of Selfies, is regarded a new phenomenon with the traditional language and completely new content. Although the trend of takfiri Selfie follows the cultural piety of Dar- al- Islam and avoids joining with any cultural modernity and pluralism manifestations, it is a way of holding jihad and submitting the Muslim resident areas which is not of any background in the tradition and conduct of Prophet Mohammad PBUH. If in the 19th century AC, jihad was regarded as a pattern against the foreign colonialism; today, it is not a means of defense but a means of providing new order on the basis of caliphate. The realization of this order is difficult and in need of self-sacrifice of militia in this regard. The important point is that this wish change the thought of Muslims and convince them towards the annihilation of national governments and make them equipped for foundation of Islamic order all over the world.
    So, the most important question is how takfiri Selfie has changed the content of jihad and made itself distinguished from Sunnite systems of jurisprudence. For this reason, in the present article is to identify some of theses changes and investigate the most important strategies to deal with it.
    Keywords: Ignorance, departure, Jihad, Nekayeh, Enhak, community, Nation, virtual caliphate, Islamic caliphate
  • Seyed Mohammad Ali Hosseinzadeh, Mehrshad Qaffarizadeh, Mehrshad Qaffarizadeh Pages 129-149
    Although Yemen is considered as sub powers within the classification of governments, this country with strategic position is defined as a key element concerning the security as well as the political actions in the Middle East area and the world. The attack of Arabic coalition to Yemen directed by Saudi Arabia and the implicit support of over regional super powers has led to the political and security consequences in Yemen as the main victim of this crisis and the other regional and international actors. In addition to Shiite Houthis as a political-military power being effective with the great support of people especially in the North of this country , Al-Qaeda in Arabian Peninsula as one of the actors in the political arena of Yemen has also experienced wonderful changes in terms of identity and power due to this war.
    This article investigates the changes in Yemen following the invasion of Saudi Arabia and mainly it emphasizes on the advancement of al-Qaeda in Arabian Peninsula.
    Keywords: Al-Qaeda in Arabian Peninsula, Yemen, Saudi Arabia, Arabic coalition
  • Morteza Yousefi Rad Pages 151-167
    In the modern age, socio-political affairs are organized based on the belief in universal suffrage. At the same time, governments interfere in all aspects of the people’s lives. After facing the significance of the people’s rights in the modern age and the demands for these rights in modern Iran, the Islamic philosophers started to think about it and reached the conclusion that in the Islamic thought, rights and obligations are intertwined and together, form the basis for organizing the affairs. However, in terms of priority, rights have precedence over obligations. Morteza Motahari puts the basis of his conception of the right with regard to two issues: first, the natural rights have been granted to all species, including the man, and this is the source of the people’s rights and obligations against each other. Second, the human rights are natural to the man and every natural capacity creates a potential right for the man. Therefore, what is among the inborn natural gifts, is the subject of a right, although not necessarily an actual one. He maintains that the function of religious rules and orders is to preserve the natural rights of the man, although due to the difference in principles, these rights do not fit the western declaration of human rights. He regards the right as the basis for understanding the practical reason and the foundation of interactions between the people in the society. In discussing the relationship between rights and obligations, he considers the right as taking benefits and the obligation as being bothered and believes that every benefit has its own bothering and these two concepts are correlated.
    Keywords: the Modern Age, the Right, rights, natural rights, obligation, nature, Islam