فهرست مطالب

  • سال هشتم شماره 1 (بهار 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/03/11
  • تعداد عناوین: 15
|
  • نامه به سردبیر محترم مجله طب سنتی اسلام و ایران درباره مقاله ای با عنوان «شوره سر(حزاز) از منظر طب سنتی ایران»
    محمدعلی زارعیان، لیلا شیربیگی * صفحات 1-3
  • سید علیرضا گلشنی *، عباس سرافرازی صفحات 5-15
    سابقه و هدف
    محمود بن مسعود بن مصلح معروف به قطب الدین شیرازی دانشمند، طبیب، فیزیک‏دان، ریاضیدان، مورخ و منجم ایرانی یکی از بزرگترین دانشمند ایرانی، و فیلسوفان صوفی منش می باشد، که در این پژوهش پس از بحث و بررسی زندگانی این دانشمند، به بررسی آثار فاخر وی با تاکید بر آثار پزشکی می پردازیم.
    مواد و روش ها
    روش بکار گرفته شده این پژوهش، در این رساله، روش کتابخانه ای و پژوهشی تاریخی (Historical Research) می باشد و نگاهی تاریخ نگارانه و شیوه ای است که در علوم انسانی مرسوم می باشد، به نقد و بررسی آثار علامه قطب الدین شیرازی می پردازیم.
    نتیجه گیری
    در این پژوهش به بررسی عمیق زندگی و نقد آثار با رویکرد پزشکی این حکیم بلند آوازه پرداختیم. به علت آشنایی علامه با مباحث فلسفی، پزشکی، نجوم، ادبیات، تاریخ و علوم قرآنی می توان نتیجه گرفت که وی جهان بینی میانه روگونه ای میان عقل گرایی و تقدیرگرایانه ای داشته که این دیدگاه در تمام آثار علمی اش منعکس شده است. که در بسیاری از آثار علما، دانشمندان و مکاتب فلسفی، دینی، ستاره شناسی و طبی بعد از خود انعکاس یافته است.
    کلیدواژگان: علامه قطب الدین شیرازی، ایلخانان مغول، نقد آثار علمی، پزشکی، شیراز، تبریز
  • نجمه مقدس، حامد ناجی اصفهانی *، امیراحسان کرباسی زاده صفحات 17-28
    سابقه و هدف
    امروزه با گسترده ترشدن اقبال عمومی به طب سنتی در ایران بحث های پراکنده ی زیادی پیرامون علم بودن یا نبودن دانش طب سنتی صورت می گیرد. برای بررسی عقلانی این مساله لازم است ابتدا معیارهای علم بودن به طور دقیق و بر اساس مهم ترین نظریات فلسفی مشخص شود. در این زمینه (یعنی معیارهای علم بودن) سه نظریه ی مهم عرضه شده است که عبارتند از استقراگرایی، واجدیت پارادایم و ابطال گرایی. تاکنون دو مقاله توسط نگارنده ی این سطور نوشته شده است که در آن ها بر اساس استقراگرایی و واجدیت پارادایم علم بودن طب سنتی مورد بررسی عقلانی قرار گرفته است. در مقاله ی کنونی سومین معیار یعنی ابطال پذیربودن طب سنتی مورد مداقه ی فلسفی قرار خواهد گرفت و با اثبات وجود این معیار در طب سنتی می توان ادعا کرد که این دانش واجد تمامی معیارهای سه گانه ی مطرح در فلسفه ی علم قرن بیستم برای علم بودن می باشد. ابطال پذیری یکی از مهم ترین و تاثیرگذارترین نظریه ها در باب علم بودن در قرن بیستم می باشد که توسط کارل پوپر ارائه شده است. این نظریه ضمن نقد استقراگرایان، ابطال پذیری را تنها معیار برای علم بودن معرفی می کند. این مقاله ابتدا به تحلیل و بررسی نظریه ی او و مفهوم ابطال پذیری می پردازد؛ سپس نشان خواهد داد که دانش طب سنتی ابطال پذیر و در نتیجه از منظر ابطال گرایان علم است.
    مواد و روش ها
    این مقاله ابتدا با تکیه بر معروف ترین آثار پوپر در زمینه ی فلسفه علم به معرفی دقیق معیار ابطال گرایان می پردازد؛ سپس نشان خواهد داد که دستگاه طب سنتی ابطال پذیر است و بنابراین می توان از منظر ابطال گرایان، این دانش را علم تلقی کرد. پژوهش به شیوه ی کتابخانه ای صورت گرفته است.
    نتیجه گیری
    براساس معیار ابطال گرایان، دانش طب سنتی علم به معنای نوین کلمه می باشد و مقاله به شیوه خاص خود به پاسخ سوال مطروحه اهتمام نموده است.
    کلیدواژگان: ابطال پذیری، پوپر، علم بودن، طب سنتی
  • غلامرضا محمدی فارسانی، محسن ناصری، مینا موحد *، احمدرضا درستی مطلق صفحات 29-34
    سابقه و هدف
    بدن انسان به منظور حفظ حیات، نیاز به مصرف انرژی دارد. بخش اعظم انرژی مصرف شده شامل میزان متابولیسم پایه می باشد که بین افراد مختلف، متفاوت بوده و عوامل متعددی برآن تاثیر می گذارند. از سوی دیگر در مکتب طب سنتی ایران دیدگاه مزاجی وجود داشته و عوامل متعددی نیز بر نوع مزاج افراد اثر گذار است. تظاهرات گرمی و سردی مزاج و عوامل موثر بر آنها دارای تشابهاتی با عوامل موثر بر میزان متابولیسم پایه می‏باشد. این تشابهات ما را بر آن داشت تا به بررسی مفهوم مزاج در طب سنتی و مقایسه آن با متابولیسم پایه بپردازیم.
    مواد و روش ها
    مطالعه حاضر یک مطالعه مروری توصیفی است که با بررسی منابع مستند طب رایج و طب سنتی شامل منابع معتبر طب رایج و بانکهای اطلاعاتی موجود و نیز نرم افزار کتابخانه جامع طب سنتی و متون اصلی طب سنتی ایران انجام گرفت. پس از طبقه بندی اطلاعات به دست آمده، تفاوتها و شباهتهای عوامل موثر بر هر یک از عناوین مزاج و متابولیسم پایه بررسی و تبیین شد.
    یافته ها
    عواملی مانند بافت عضلانی بیشتر، سطح بدنی بزرگتر، سن کمتر، مذکر بودن و افزایش فعالیت فیزیکی باعث افزایش میزان متابولیسم پایه می شوند ؛ از طرفی طبق دیدگاه طب سنتی جثه عضلانی، درشت اندامی، سن کودکی، مرد بودن و تحرک زیاد از جمله عوامل تاثیر گذار در تشخیص گرمی مزاج افراد است. این در حالی است که عواملی که سبب کاهش متابولیسم پایه میگردند نیز مشابه عوامل تعیین کننده سردی مزاج افراد است.
    بحث و نتیجه گیری
    بر اساس نتایج این مطالعه بنظر میرسد که افراد گرم مزاج، دارای میزان متابولیسم پایه بیشتر و افراد سرد مزاج، دارای متابولیسم پایه کمتری باشند. از دیدگاه طب رایج تنظیم متابولیسم پایه و عوامل موثر بر آن در حفظ حیات انسانها ضرورت دارد. تشخیص و تنظیم مزاج افراد نیز در دیدگاه طب سنتی مهمترین عامل حفظ سلامتی و درمان بیماریهاست و علم مزاج شناسی یکی از مفاهیم پایه ای طب سنتی بوده و بطور مفصل در مورد آن بحث انجام گرفته است. بنظر میرسد با بررسی دقیقتر و مستند نمودن این ارتباط بتوان از دریچه ای متفاوت به سلامتی افراد توجه کرد و گزینه های بیشتری را در این راستا مورد ارزیابی قرار داد.
    کلیدواژگان: متابولیسم پایه، طب سنتی ایران، مزاج گرم، مزاج سرد
  • فاطمه نوجوان، عطیه السادات دانش * صفحات 35-45
    سابقه و هدف
    و مضراتی برای گیاهان بیان شده است در طب سنتی ایران به تفصیل خواص.انار از جمله گیاهانی است که در طب ایرانی به آن توجه بسیار شده است ودر درمان وپیشگیری وکنترل بسیاری از بیماریها تجویز می شده است .تلف انار بر روی تک تک اعضاءبدن این مقاله به بررسی خواص قسمتهای مخ از منظر طب سنتی و مقایسه آن با یافته های طب امروز می پر دازد.
    مواد و روش ها
    در این مقاله که سینا،مخزن الادویه عقیلی خراسانی،تحفه مطالعه ای مروری پژوهشی است با بررسی کتب مرجع طب سنتی از جمله قانون ابن المومنین، لات علمی از طریق پایگاههای اطلاعاتی
    نتیجه گیری
    صد ساله قدیم ودستاوردها با توجه به تجربیات چند ی دانش امروز گیاه انار می تواند در درمان بسیاری از بیماریها به تنهایی یا به صورت مکمل به کار گرفته شود . بررسی تجربی آنها توصیه می شود
    کلیدواژگان: ض
  • کاظم خدادوست، مجید خلیلی *، غلامرضا باطنی، شیوا اسماعیلی پراپری صفحات 51-65
    سابقه و هدف
    طب بر اساس داستانهای کهن ایرانی به پادشاهان اساطیری نسبت داده شد و بعد از ورود و نفوذ طب یونانی و اختلاط با طب سنتی ایرانی و متقاعب آن با ورود اسلام تالیف کتابهای طبی آغاز گردید و بعد یک دوران ثبات و استقرار طب ایرانی مطرح بود تا عصر قاجار که اوضاع نابسامان بهداشتی و شیوع بیماری های عفونی و پر تلافات طب جدید با تاسیس دارالفنون مطرح گردید و حوزه های طبی گسترش یافت و یکی از مشهورترین پزشکان در عصر ناصری و مظفری با تالیف کتاب «احیاء الطفال مظفری» بوسیله میرزا علی همدانی سهم شایسته ای در پیشرفت طب کودکان داشت که در این مقاله به معرفی آن اهتمام گردید.
    مواد و روش ها
    تحقیق به روش مطالعه کتابخانه ای انجام گرفت. کتاب میرزا علی بن زین العابدین که در سال 1314 تدوین گردید و نیز کتابها و مقالات دوران قاجار مورد مطالعه قرار گرفت.
    نتیجه گیری
    بنظر می رسد که تالیف کتاب حاصل آموزش های دکتر میرزا علی همدانی در دارالفنون و خارج از کشور بوده و بعلاوه مسائل پزشکی دوران قاجار و بویژه مسائل و معضلات پزشکی در اطفال و اقدامات برای کاهش ضایعات و تلفات کودکان داشته باشد.
    کلیدواژگان: طب کودکان، دوره قاجار، میرزا علی همدانی رئیس الاطباء، احیاء الاطفال مظفری، تاریخ پزشکی
  • عباسعلی امام جمعه *، پروانه شهنوازی، پریسا حسنین صفحات 67-75
    سابقه و هدف
    زیتون، میوه ای بهشتی است که هم در پزشکی مدرن و هم در طب سنتی و روایات دینی ما بر خواص فراوان آن تاکید شده است. زیتون به عنوان یکی از اجزای رژیم غذایی سلامتی مدیترانه است که به طور گسترده در سراسر دنیا هم به عنوان دارو و هم به عنوان منبع غذایی مورد استفاده قرار می گیرد. در این مقاله مروری کامل بر جایگاه انجیر در دین، طب سنتی و ارزیابی ترکیبات و فعالیت های دارویی و درمانی آن می گردد.
    مواد و روش ها
    در این مطالعه، جهت جست و جوی منابع و مقالات مرتبط پایگاه های ISC؛ISI ،Pubmed-Mediline و SID مورد استفاده قرار گرفتند. قرآن مجید، تفاسیرقرآن، احادیث و روایات اسلامی و همچنین کتب معتبر طب سنتی گیاهان دارویی بررسی شده است. جستجو بر اساس کلید واژه های زیتون، قرآن، ترکیبات مغذی، گیاهان دارویی و واژه های Medicinal plant، Anticancer، Holy Quranو از سال 1994 تا 2016 صورت گرفت. داده استخراج و نتایج به دست آمده، دسته بندی گردید.
    یافته ها
    طبق نتایج بدست آمده، علاوه بر قرآن، احادیث متعددی بر مصرف زیتون تاکید داشتند. ترکیبات مختلف موجود در زیتون خصوصا وجود ترکیبات فنولی مثل هیدروکسی تیروزول و تیروزول، آن را به یک عامل حفاظتی و پیشگیری کننده در برابر آسیب های اکسیداتیو تبدیل کرده و نتایج مثبت درمانی آن بر روی رده های سلول های سرطانی و حیوانات آزمایشگاهی نیز موید نقش آن در درمان بیماری مختلف از جمله سرطان است.
    نتیجه گیری
    تاثیر ترکیبات زیتون به واسطه وجود فعالیت آنتی اکسیدانی آنهاست که در درمان بسیاری از بیماری ها از جمله انواع سرطان ها، بیماری های قلبی عروقی، گوارشی و عصبی حائز اهمیت است. این یافته ها می تواند تا حدودی، بیانگر تاکید دین اسلام و طب سنتی در مورد زیتون باشند.
    کلیدواژگان: زیتون، قرآن، طب سنتی، درمان، سرطان
  • مهرناز آزادی بویاغچی، کبری دادمحمدی * صفحات 76-85
    سابقه و هدف
    موریانه که در طب سنتی و منابع کهن با نام های متفاوت معرفی شده است، مهم ترین آفت و نابود کننده ساختارهای چوبی بویژه در بعضی مناطق می باشد. با توجه به عوارض مبارزه شیمیایی با این حشره سئوال این است که در طب سنتی چه گیاهان داروئی برای دفع این حشره معرفی شده است؟
    مواد و روش ها
    تحقیق به روش مطالعه کتابخانه ای انجام گرفت. بر اساس کلمات کلیدی و با مراجعه به کتب مرجع طب سنتی و نیز مقالات جدید منتشره به معرفی انواع گیاهان داروئی که برای دفع حشره موریانه معرفی شده است ارائه گردید.
    نتیجه گیری
    مهم ترین گیاهان داروئی پیشنهادی پونه، حنا، حنظل، خرزهره و گشنیز می باشد که امروز در آفت کش های طبیعی نیز مورد استفاده قرار می گیرند.
    کلیدواژگان: گیاهان داروئی حشره کش، موریانه، ترکیبات شیمیایی، گیاهان داروئی
  • فرشته قراط *، ابراهیم خادم، روجا رحیمی صفحات 87-91
    سابقه و هدف
    انسداد های گوارشی از مهمترین اختلالات دستگاه گوارش محسوب می شوند که ممکن است به دلایل مکانیکی یا عملکردی بروز نماید. اداره انسداد های عملکردی گوارشی اغلب غیر جراحی و حمایتی است. رویکرد جدید سازمان بهداشت جهانی WHO در بکارگیری تجربیات اقوام مختلف بشری که تحت عنوان طب های سنتی دسته بندی شده اند استفاده از این مکاتب را در درمان انواع بیماریها به منظور کاهش هزینه ها و خطرات ناشی از روش های تشخیصی و درمانی ناگزیر می سازد. این مقاله با هدف مروری بر نظرات حکیم جرجانی در خصوص بیماری قولنج و علل و علایم تشخیصی آن انجام گرفته است.
    مواد و روش ها
    پژوهش در این مطالعه مروری محتوای کتب ذخیره خوارزمشاهی و الاغراض الطبیه و المباحث العلائیه بودند. داده ها به روش یادداشت برداری جمع آوری گردیده و تحت تجزیه و تحلیل محتوایی قرار گرفت.
    یافته ها
    حکیم جرجانی قولنج را نوعی بیماری خاص رودهها می داند که با درد و اختلال در دفع مدفوع تظاهر مییابد و این بیماری اغلب در کولون اتفاق می افتد.از دیدگاه جرجانی انسداد روده باریک از تعریف قولنج حقیقی خارج گردیده و تحت عنوان ایلئوس بیان می شود. وی اسباب قولنج را در پنج دسته قولنج ثفلی، سدی، ریحی، ورمی و التوایی طبقه بندی کرده و عوامل مستعد کنندهو نیز درمان هر یک را به تفضیل بیان نموده است.
    نتیجه گیری
    بنظر می رسد که راهکارهای ارائه شده در این زمینه می تواند به عنوان پایه ای جهت انجام فعالیت های پژوهشی مدنظر قرار گیرد؛ با این هدف که راهکارهای درمانی ساده و موثرجهت اداره بهتر این اختلال ارائه گردد.
    کلیدواژگان: قولنج، طب سنتی، انسداد روده، جرجانی
  • صبرا موسوی زادگان * صفحات 93-104
    سابقه و هدف
    با توجه به شیوع و روند رو به افزایش بیماری های اعصاب و روان و عدم موفقیت کامل درمان های جدید در این حوزه، و در پاسخ به این سوال که نظرو دیدگاه پزشکان و دانشمندان طب سنتی از جمله ابوبکر محمد زکریا رازی در مورد تشخیص و درمان این بیماری ها چه بوده این مقاله نوشته شد.
    مواد و روش ها
    تحقیق به روش مطالعه کتابخانه ای و استفاده از سایت های اینترنتی انجام گرفت. با مراجعه به آثار و نظریات دانشمندان و پزشکان قبل از رازی در زمینه بیماری های اعصاب و روان و نیز آثار و نوشته های رازی بویژه مهمترین کتاب او یعنی الحاوی که یک دانشنامه کامل پزشکی تا دوران اوست با عقاید و نظریات رازی در مورد تشخیص و درمان بیماری های اعصاب و روان ، بویژه بیماری های مالیخولیا ، قطرب، مانیا، اختلالات شعور و... آشنا می شویم.
    نتیجه گیری
    رازی با مطالعه عقاید و نظریات دانشمندان دیگر و نیز تجربیات بیمارستانی خود، روش های تشخیص و درمان بیماری های اعصاب و روان را مطرح و روش های درمانی متعددی از جمله : مرطوب کردن مزاج، پاکسازی بدن از اخلاط سودایی، استفاده از رژیم های غذایی، ورزش، رایحه درمانی، روان درمانی و... را پیشنهادکرده است.
    کلیدواژگان: رازی، الحاوی، بیماری های اعصاب و روان
  • مهشید چایچی رقیمی، رضا ایلخانی *، ابراهیم خادم، سیدامیرحسین لطیفی صفحات 105-116
    سابقه و هدف
    گاهی تعداد آروغ یا به اصطلاح «belching»، تا حدی زیاد است که موجب افت فعالیت های اجتماعی روزانه وکیفیت زندگی افراد می شود. با توجه به ناموفق بودن طب مدرن در شناسایی انواع و علل آروغ که منجر به شکست درمان آن در بسیاری از موارد شده است؛ لازم است از روش های طبی مکمل استفاده شود. به نظر می رسد ریشه یابی این واژه، انواع و اسباب آن در منابع طب سنتی بتواند در بالین به درمان آن کمک کند.
    مواد و روش ها
    این مطالعه، یک پژوهش کتابخانه ای است که با جستجوی کلیدواژه «eructation» و «belching» در pubmed و فرهنگ لغات و یافتن معادل آن یعنی «جشاء» و «آروغ» در متون اصلی طب سنتی ایران؛ از قرن سوم تا چهاردهم (شامل: الحاوی، کامل الصناعه الطبیه، قانون فی الطب، ذخیره خوارزمشاهی، طب اکبری و شرح الاسباب والعلامات) با استفاده از نرم افزار کتابخانه جامع طب نور انجام شده است.
    یافته ها
    همه ی منابع فوق به سه ویژگی در تعریف جشاء اشاره کرده اند: جشاء از جنس باد است، در معده تولید می گردد و از راه دهان دفع می شود. جشاء به دو دسته طبیعی و ناطبیعی تقسیم بندی شده است. نوع غیر طبیعی جشاء بر اساس بو به انواع ترش، بدبو، با بوی غذا طبقه بندی می شود. اسباب جشاء دو نوع داخلی و خارجی دارد. بیماری های خود معده و بیماری سایر اعضای بدن مانند طحال، روده و مغز جزو اسباب داخلی به حساب می آیند. عوامل خارج از بدن انسان نیز به سبک زندگی، نوع غذا و نحوه خوردن آن مربوط می شود.
    نتیجه گیری
    بررسی ها نشان می دهد که تعریف و مکانیسم «belching» شباهت زیادی به «جشاء» دارد. با وجود تدوین معیارهای رم چهار، هنوز در طبقه بندی و درمان آروغ کاستی هایی وجود دارد. بی توجهی به نقش بعضی عوامل ایجاد کننده و همچنین بوی آروغ از این موارد ند. به نظر می رسد با کمک گرفتن از دیدگاه طب سنتی بتوان سیر درمان را تا حد زیادی بهبود بخشید.
    کلیدواژگان: جشاء، آروغ، طب سنتی ایران
  • هاجر عموسلطانی، سعید پهلوان زاده *، جهانگیر مقصودی گنجه صفحات 117-123
    سابقه و هدف
    اختلال روانی با تظاهرات روانشناختی و رفتاری و یا آشفتگی در کارکرد مشخص میشود. در روان پزشکی، درمان دارویی به عنوان خط مقدم درمان بیماری های روانی تلقی می شود، به اعتقاد بسیاری از صاحب نظران، علاوه بر اینکه درمان های دارویی برای درمان بیماران کافی به نظر نمی رسد، بیماران و خانواده ها نیز به دنبال پیدا کردن درمان های جایگزین هستند که روش های طب مکمل جزء این درمان هاست. با توجه به اهمیت خانواده بیماران در امر تداوم درمان،کیفیت و اثربخشی آن بررسی آگاهی و نگرش آنان در مورد درمان های موجود موثر خواهد بود.
    مواد و روش ها
    مطالعه حاضر از نوع توصیفی بوده که برروی 181 نفر از مراقبین بیماران روانی مراجعه کننده به مراکز آموزشی و درمانی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان انجام شده است. جمع آوری اطلاعات بوسیله پرسشنامه محقق ساخته که اعتبار سنجی محتوایی و روایی آلفا کرونباخ78/0 تایید شده، انجام شده است.میزان آگاهی و نگرش به دارو درمانی و طب مکمل تعیین و نقش عوامل مرتبط با آن با آزمون کای دو مورد قضاوت آماری قرار گرفت.
    یافته ها
    از مجموع181 نفر شرکت کننده 2/55% زن و بقیه مرد بودند.نمای سنی آن 40 تا 50 سال و به میزان 31/5 درصد و تحصیلات 9/35% در سطح متوسطه بود. تحقیق روی تعداد 181 نفر مراقبین بیماران روانی انجام گرفت. میزان آگاهی خوب نسبت به دارو درمانی 1/33 درصد و نگرش آن 5/15 درصد بود و در مورد طب مکمل به ترتیب 4/9 و 9/14 درصد بود. تحصیلات و شغل با میزان آگاهی از طب مکمل نقش داشته است. (02/0 p=) و سن و شغل با نگرش مثبت به طب مکمل نقش داشته است(06/0 p=).
    نتیجه گیری
    ازآنجا که یکی ازمهمترین عوامل ارتقای سیر بهبودی بیمار و پیشگیری ازعود بیماری که به بستری های مجدد منتهی میشود، آگاهی و نگرش مراقبین به درمان است لذا احتمالابرنامه ریزی در جهت افزایش اگاهی و بالابردن سطح نگرش این گروه از گیرندگان خدمات بهداشتی و درمانی ضروری به نظر میرسد.
    کلیدواژگان: طب مکمل، دارو درمانی، مراقبین، بیماران روانی، آگاهی، نگرش
  • زهره حسینی، حسن فیضی، روح الله مرادی * صفحات 123-133
    سابقه و هدف
    استان فارس از لحاظ تنوع گونه ای گیاهان دارویی در حد بسیار مطلوبی قرار داشته و وجود عطاری های متعدد و بازار سنتی که محل عرضه گیاهان دارویی و ادویه جات هستند حاکی از توجه و علاقه مردم این دیار به گیاهان دارویی است. شناخت سلیقه و رویکرد جوامع به مصرف گیاهان دارویی می‏تواند راهنمای خوبی برای برنامه ریزان و سیاست گذاران صنعت دارویی کشور باشد. هدف از این مطالعه، تعیین ویژگی‏های اجتماعی- اقتصادی، نحوه توزیع و مصرف و نوع گیاهان دارویی در عطاری‏های شهر شیراز به جهت دستیابی به اطلاعات و بینش عینی از وضعیت مصرف گیاهان دارویی بود.
    مواد و روش ها
    این تحقیق بصورت پیمایشی بر روی 247 عطاری ‏واجد شرایط در شهر شیراز انجام گرفت. اطلاعات مربوطه از قیبل وضعیت اجتماعی- اقتصادی فروشندگان و همچنین مشخصات مهم ترین گیاهان موجود در عطاری ها از طریق پرسشنامه از فروشندگان عطاری ها به دست آمد.
    یافته ها
    نتایج نشان داد که میانگین سنی افراد مشغول در عطاری حدود 39 سال با سابقه کار حدود 19 سال بوده که تنها حدود 7 درصد از این افراد تحصیلات مرتبط با گیاهان دارویی دارند. حدود 55 درصد این افراد تحصیلات دانشگاهی دارند و تنها 24 درصد، اطلاعات دارویی خود را از طریق مطالعه کسب کرده اند. بیشترین افراد مراجعه کننده به عطاری ها (48 درصد) از طبقه اقتصادی ضعیف جامعه هستند. بابونه، گل گاو زبان، اسطوخودوس، خاکشیر و دارچین پرفروشترین گیاهان دارویی عرضه شده در عطاری های شیراز هستند. بیشترین علل مراجعه به عطاری ها مشکلات معده، سرماخوردگی، بیماری های اعصاب، چربی و فشارخون بود. بیشتر گیاهان موجود در عطاری ها از خود استان تهیه می شود.
    نتیجه گیری
    بنظر می رسد استفاده از گیاهان دارویی در استان فارس از وضعیت مطلوبی برخوردار می باشد. توصیه می شود برنامه ریزی و سیاست گذاری لازم جهت کشت و کار گیاهان دارویی و همچنین ارائه دوره های آموزشی برای فروشندگان در این استان مدنظر قرار گیرد.
    کلیدواژگان: تاریخ دریافت: ویژگی اجتماعی، اقتصادی، طب سنتی، نحوه مصرف، فروش، دوره آموزشی
  • علی جهانشاهی افشار * صفحات 133-138
    سابقه و هدف
    فاوانیا گیاهی از تیره دو لپه ای های جداگلبرگ که تیره خاصی به نام تیره فاوانیا را پدید می آورد و جزو تیره های نزدیک به گل سرخیان است؛ گیاهی است علفی و دارای ساقه های گوشت دار و ساقه ای خوابیده بر روی زمین و گل هایی معمولا سفید یا زرد. در حدود 130 نوع از این گیاه شناخته شده که اکثر در مناطق معتدل می رویند. در طب سنتی با نام هایی نظیر نارمشک، عودالریح، حجرالذئب، خرچکوک، شیرزا، ابوزیدان، ورد الحمیر، رمان مصری، وردالحمار و عود صلیب از آن یاد شده است که در این میان، «عود الصلیب» پربسامدترین نام است که در منابع طب سنتی برای درمان بسیاری بیماری ها و بیشتر برای درمان بیماریی مربوط به کودکان به نام ام صبیان به کار رفته است. هدف این پژوهش، مرور و بررسی مطالب مربوط به این گیاه و خواص دارویی آن در متون طبی و نیز ادبی مورد است تا اثرات و چگونگی به کارگیری آن در طب سنتی و پزشکی نوین معرفی گردد.
    مواد و روش ها
    تحقیق حاضر از نوع مروریست و مطالب مربوط از طریق جست وجوی کتابخانه ای در منابع اصلی طب سنتی و نیز متون مطرح ادبی که در آنها به این گیاه پرداخته شده، فراهم و با منابع رایج حاضر، انطباق داده شده است. و بررسی شد که آیا امکان کار بست فراورده های این گیاه برای درمان بیماری ها وجود دارد یا خیر.
    یافته ها
    در گذشته، به طور کلی دو گونه خاصیت برای این گیاه قائل بودند؛ 1. درمانگری به مانند عموم گیاهان دارویی. 2. درمانگری متافیزیکی و ماورایی بیماری ها با باورداشتن به خواص جادویی در گیاه مذکور. و در منابع نیز موید این اهمیت است که فاوانیا تاثیر مثبت روی تشنج، صرع، تسهیل زایمان و... می باشد.
    نتیجه گیری
    به نظر می رسد که منابع سنتی و جدید در زمینه درمانی فاوانیا بسیار به هم نزدیک هستند؛ از این رو، می توان چنین استنتاج کرد که با بررسی دقیق متون کهن و همراه ساختن دستاوردهای آنها با منابع جدید درباره این گیاه می توان فراورده های دارویی موثری برای بسیاری بیماری ها فراهم نمود.
    کلیدواژگان: فاوانیا، عود الصلیب، ام صبیان
  • روجا رحیمی*، بهزاد ذولفقاری، امیر خلج، محبوبه خاتم ساز، محبوبه بزرگی، غلامرضا امین، آزاده رئیس دانا، محمدرضا شمس اردکانی، میثم شیرزاد، امیرمهدی طالب، عبدالعلی محقق زاده صفحات 139-145
    گاوزبان گیاهی دارویی است که در منابع طب سنتی تحت عنوان لسان الثور از آن نام برده شده و در طب سنتی ایران به عنوان ضد افسردگی، ضد اضطراب، تقویت کننده عمومی بدن به خصوص مقوی قلب و ضد سرفه و برای درمان بیماری های سوداوی مورد اشاره قرار گرفته است. ذکر مشخصات گیاه شناسی متفاوت در کتب مختلف طب سنتی برای گاوزبان به این نکته اشاره دارد که گیاهان متفاوتی در اعصار مختلف به عنوان گاوزبان مورد استفاده قرار می گرفته اند. در این مقاله چهار گونه از خانواده گاوزبان که مشخصات گیاه شناسی آنها شباهت بیشتری به مشخصات عنوان شده برای گاوزبان در منابع طب سنتی دارد شامل Echium amoenum، Anchusa azurea، Buglossoides arvensis و Borago officinalis شرح داده شده و اطلاعات داروشناسی و سم شناسی آنها براساس طب سنتی و گیاه درمانی نوین مورد بررسی قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: گاوزبان، لسان الثور، طب سنتی ایران
|
  • S. A. R. Golshani*, A. Sarafrazi Pages 5-15
    Background and
    Purpose
    Mahmoud ibn Masud ibn Mosleh, known as Qutb al-Din Shirazi, was an Iranian scientist, physician, physicist, mathematician, historian, and astronomer as well as one of the greatest Iranian scientists and a Sufi philosopher. In this research, after a review and discussion of the life of this scientist his excellent works were examined with an emphasis on his medical works.
    Methods and Materials: The desktop and historical research methods were used for this research and thesis, and a historiographical approach commonly used in human sciences was used to criticize and study the works of Allameh Qutb al-Din Shirazi.
    Conclusion
    In this research, a deep investigation into the life and works of this well-known scholar was carried with a medical approach. Given Allameh’s knowledge of philosophy, medicine, astronomy, literature, history and Quran it could be concluded that he had a moderate worldview that varied between the rationalistic and fatalistic worldviews and was reflected in all of his scientific works. His worldview was also reflected in the works of the succeeding scientists and scholars as well as the philosophical, religious, astronomical, and medical schools.
    Keywords: Allama Qutb al-Din Shirazi, Ilkhanate, Review of the scientific literature, Medical, Shiraz, Tabriz
  • N. Moqaddas, H. Naji Isfahani*, A. Karbasizade Pages 17-28
    Background and
    Purpose
    Nowadays since Traditional Medicine has received a remarkable amount of public notice in Iran, many scattered controversies have occurred about scientificity of Traditional Medicine. In order to analyze this question rationally it is necessary to determine the criteria of scientificity exactly and based on the most important philosophical theories at first. In this domain there have been three important theories which consist of Inductivism, having paradigm and falsificationism. So far two articles have been published by the author in which scientificity of Traditional Medicine have been analyzed based on inductivism and having Paradigm. Now in this article the third criterion i.e. falsifiability and its existence in Traditional Medicine is going to be analyzed philosophically in order to prove that Traditional Medicine has all of the most important criteria in the philosophy of science of 20th century. Falsifibility is one of the most important and influential theories about scientificity in the 20th century. This theory is produced by Karl Popper which at first criticizes the inductivist's point of view and offers Falsificationism instead. This article is introducing and analyzing this theory and the concept of falsifiability at first and is showing that the Iranian Traditional Medicine is falsifiable and therefore is science from this point of view.
    Methods and Materials: This article is going to introduce exactly the Falsifiability based on the most famous books written by Karl Popper; then shows that the Iranian Traditional Medicine's system is falsifiable and therefore is science. The research is Library- based.
    Results
    The Iranian Traditional Medicine is science based on Falsificationist's criterion.
    Keywords: Falsifiability, Popper, Scientificity, Traditional Medicine
  • Gh. Mohammadi Farsani, M. Naseri, M. Movahed*, A. Dorosti Motlagh Pages 29-34
    Background and
    Purpose
    The human body requires energy expenditure to sustain life. The major of the consumed energy including basal metabolic rate which is varies between different people, and many factors can affected it. On the other hand there is a temperamental point of view in the school of Iranian Traditional Medicine and many factors influence on temperament. It seems that the characteristics of warm or cold temperament and its affected factors have many similarities to the factors affecting basal metabolic rate. So, these similarities have contributed to examine the concept of temperament in traditional medicine and also to compare the temperament with the basal metabolic rate.
    Methods and Materials: This study was a descriptive review examination which was carried out with surveying the documented sources of classic medicine and traditional medicine, including reliable sources of classic medicine, available databases and comprehensive library of traditional medicine software and also on original texts of the traditional medicine. After the classification of obtained data, all of the differences and similarities of factors affecting the temperament and basal metabolic rate were investigated and explained.
    Conclusion
    According to the results of this study, it seems that people with warm temperament have more basal metabolic rate and the persons with cold temperament conversely have lower level of basal metabolic rate. From the perspective of classic medicine the regulation of basal metabolic rate and related factors is essential to sustain human life and also based on the traditional medicine detection and balancing of temperament is a most important factor in health maintaining and treating of disease. Also the science of Temperament is one of the basic concepts of traditional medicine that was discussed in detail in texts of the traditional medicine. It hopes that further examination could result in a different view to health of people and more options evaluated in this regard.
    Results
    Factors such as more muscle mass, larger body surface, being younger, male gender, and physical activity increases the basal metabolic rate; on the other hand according to the traditional medicine point of view muscular body, large body shape, infancy age, being male and the high mobility is Considered as the characteristic of warm temperament. As well as factors decreasing the basal metabolic rate are entirely similar to the characteristic of cold temperament.
    Keywords: Basal Metabolic Rate, Iranian Traditional Medicine, warm temperament, cold temperament
  • F. Nojavan, A. Sadat Danesh* Pages 35-45
    Background and
    Purpose
    In traditional medicine of Iran has explanted the detail of benefit and damage of plants. The pomegranate is one of the plants have noticed in traditional medicine in Iran. It has prescript for prevention, treatment and controlling of diseases. This essay has research the attributes of some part of the pomegranate in parts of the human body .From this view we compare traditional medicine with modern medicine.
    Methods and Materials: In this essay we have research with some original books In Iranian traditional medicine, such as: Canon of Medicine, makhzan ol advieh, Tohfatolmomenin, ashamel, kholasatolhekmat about attribute of pomegranate. And even we derivate some science essay in source information like: Google scholar PubMed. It has discussed and searches the property of this valuable plant.
    Conclusion
    According of some experiences in last hundred years and new knowledge, pomegranate can use for treatment of very diseases alone or as complementary treatment.
    Results
    In traditional medicine .pomegranate is a plant that has different parts like: fruits, leaf, and stem. Root which are very valuable in medicine. This property is in all kinds of the pomegranate: Such as sour pomegranate, sweet and sour-sweet ones. That we have called: gabs According to Iranian medicine, every material that has gabs cause invigoration. If this material enter in every organ of body invigorate it and prevent to enter poison in its pomegranate causes invigoration of stomach, prevention of liver bleeding, healing of wound ,prevention of cause some headaches associated with brain ,improvement of some diseases in ears and throat and nose, remove some post nasal discharges , anti-allergic , anti-heart diseases, anticancer, anti-inflammation effects ,control of diabetes and cure some skin problems.
    Keywords: pomegranate, Iranian Traditional medicine, Modern medicine, Gabs Property
  • K. Khodadoost, M. Khalili*, Gh. Bateni, Sh. Esmaeili Parapari Pages 51-65
    Background and
    Purpose
    According to ancient Iranian stories, medicine is attributed to mythological kings; and after Greek medicine entrance and its integration with Iranian traditional medicine and consequently, with entrance of Islam, the compilation of medical books got started. After a period of stability and establishment, Iranian medicine was well-known. In Qajar time, with the chaotic health situations and widespread fatal infectious diseases, the new medicine came into world by establishment of Dar ul-Funun; medical domains became expanded and one of the most famous physicians of Naseri and Mozaffari era, Mirza Ali Hamedani, compiled the book “Mozaffari's Pediatric Revival”. He had a great role in pediatric development and this article has tried to introduce his work.
    Methods and Materials: The present research has been done based on library study. Mirza Ali ibn Zayn al-Abidin’s book which was collected in 1935, and other books and articles of Qajar time were studied.
    Conclusion
    it seems that the book is the product of Doctor Mirza Ali Hamedani’s teachings in Dar ul-Funun and abroad. Moreover, it includes medical issues of Qajar time and particularly medical problems and difficulties of children and measures to reduce their damages and casualties.
    Keywords: Pediatrics, Qajar's period, Mirza Ali Hamadani, Ehyaulatfal Mozaffari, History of Medicine
  • A. Imam Jome*, P. Shanavazi, P. Hasanein Pages 67-75
    Background and
    Purpose
    Olive is a paradise fruit that has been focused in Holy Quran, modern medicine as well as traditional medicine. Olive is a part of health promoting Mediterranean- diet which is used as drug and food throughout the world too. This study was designed with an intention to provide complete review of fig status in religion, traditional medicine, pharmacological and medicinal compounds and activities.
    Methods and Materials: Various resources and data banks such as SID, Medline, Pubmed, Science Direct, ISI and ISC were used for searching about sources and related articles. Holy Quran, Quran interpretation (tafsir), Islamic narrations and hadith and also reliable traditional medicine and medicinal plants books were discussed. Searching was performed according to key words containing Olive, nutrients, medicinal plants and Olive, Holy Quran, anticancer effect, and medicinal plant from 1994- 2016. Finally data were extracted and results were categorized.
    Conclusion
    According to the results, Holy Quran as well as Islamic narrations recommended olive usage and this is an ancient medicinal plant. Different nutrients especially phenolic compound like hydroxytyrosol and tyrosol in olive make it a protective and preventive agent against oxidative stress. Positive medical results of olive on cancer cell lines and animal models prove its effective role in the treatment of diseases such as cancer.
    Results
    Olive compound having antioxidant activities may lead to treat many diseases including cancers, gastrointestinal, cardiovascular and nervous diseases. The present study presents documents that confirming olive benefits in Islam religion as well as traditional medicine.
    Keywords: Olive, Quran, Traditional medicine, Treatment, Cancer
  • F. Ghorat*, E. Khadem, R. Rahimi Pages 87-91
    Background and
    Purpose
    Bowel obstruction is one of gastrointestinal disorders that may occur due to mechanical or functional causes. Management of functional gastrointestinal obstructions is often non-surgical or supportive. Based on the new strategy of the World Health Organization on the use of human experiences of different ethnic groups, it is recommended to use traditional medicine recommendations in the managing of various diseases, to reduce the costs and risks of diagnostic and therapeutic procedures. This paper discusses the perspectives of Jorjani about causes and diagnosis of Gholonj disease.
    Methods and Materials: Research in this review was based on contents of Jorjani’s books such as Zakhireh Kharazmshahi and Alaghraz Altebbie. The data collected was analyzed under content analysis.
    Conclusion
    It seems that some his instructions can be considered for research activities and better management of these disorders.
    Results
    In viewpoint of Jorjani , Gholonj is a bowel disease characterized by abdominal pain and disturbed defecation and often occurs in the colon. He intestinal obstruction called ileus. He classified causes of gholonj disease in five categories: Sofli, Soddi, Ryhi, Varami , Eltevaei and also has been introduced the risk factors and treatments of each one.
    Keywords: Gholonj, traditional medicine, bowel obstruction, Jorjani
  • S. Mousavizadegan* Pages 93-104
    Background and
    Purpose
    The aim of this study was to learn more about Razi and his views on the diagnosis and treatment of mental disorders.
    Methods and Materials: In this study, library researches and online articles were used.
    Conclusion
    Razi’s suggested treatments include: Wet the temperament, Rid the body of mucus successive goals by diarrhea, Phlebotomy (blood drawing), The use of liquid diet, Eating nutrient, Exercise, Face and body massage with special oils, Washing the body, Aromatherapy, Smell drugs, Avoid sunstroke,Get enough sleep, Engage patients in conversation with others, Make the patient happy and participate him/her in joyous scenes, Razi emphasized on non-pharmacological treatment .
    Results
    Results obtained from this study indicated that Razi followed Hippocrates, Galenus and Rufus in terms of mental disorders. And in his most important book, Al-Hawi, which is a complete encyclopedia of medicine to his age, he stated the majority of scientist’s ideas before him about disease, and described his criticism towards them. He also stated his views based on experience.
    Keywords: Razi, Al-Havi, Mental disorders
  • M. Chaichi Raghimi, R. Eilkhani*, I. Khadem, S. A. H. Latifi Pages 105-116
    Background and
    Purpose
    Some times Josha' or belching may repeat frequently and interferes with daily social activities and quality of life. The modern medicine couldnt recognize all types and the etiologies of belching yet. So it is necessary to use complementary medicine. It seems that review of the term, classification and etiology of belching in Iranian Traditional Medicine can help to treatment.
    Methods and Materials: This study is a library research. We found the synonyms for "Eructation" and "Belching" in the dictionaries and then We used "Noor Digital library of medicine" and searched for the keyword "Josha’" and "Arough" in the original texts from the third to the fourteenth century including Al-Hawi, kamelo-ssanaato-tebbiyah, Al-qanun Fil-Tibb (canon of medicine), Zakhireh kharazmshahi, Tebbe Akbari and sharhol-asbab val-alamat.
    Conclusion
    All of the books had the same view about three characteristics in the definition of Josha'. Josha' or eructation is the ejection of gas or air through the mouth from the stomach. Josha' was classified into two categories: normal and abnormal. Abnormal Josha' was classified into three main groups based on the type of abnormal smell: sour, stinky, with smell of the food that has been eaten. The etiologies of Josha’ in Iranian Traditional Medicine was divided into two general categories: internal and external. Stomach diseases, and diseases in other organs such as the spleen, intestine and catarrh are internal causes. External causes, refers to life style factors like the foods and eating habits.
    This study shows that the belching definition and mechanism is very similar to Josha'. There is some defects in classification and treatment of belching in new researches such as Rome IV Diagnostic Criteria. Those neglected points are the role of some causing factors and the smell of the eructation. It seems that attention to these small tips can greatly improve the treatment steps.
  • H. Amusoltani, S. Pahlavanzadeh *, J. Maghsudi Ganjeh Pages 117-123
    Background and
    Purpose
    At the present time, for treatment of patients with mental disorders, authentic medical world’s resources emphasize on association of non-drug complementary medical treatments with herbal treatments. Regarding the fact that patients’ families are considered as both recipient and provider care units, they are the most important audience of health system and they play amajor role in patient’s recovery. Therefore, investigation about their knowledge and attitudes towards the existed treatments could be extremely effective for continuation and quality improvement of the treatment.
    Methods and Materials: The current research is a descriptive analytical cross-sectional, one-staged study. It was performed on 181 of caregivers who took care of patients affected by mental disorders who visited one of the health, educational centers of Isfahan University of Medical Sciences. For data collection, the researcher questionnaire was used; reliability and validity of the questionnaires were approved by content approval method and Cronbach’s Alpha 0.78, respectively. Data were analyzed by SPSS software, version 21.
    Conclusion
    According to the results, caregivers had an average level of knowledge and attitudes towards complementary treatment. Since knowledge and attitudes of caregivers are considered to be as one of the most important factors in improvement of patient’s recovery and prevention of illness relapse, therefore, planning seems necessary to increase knowledge and change attitudes of caregivers who receive health and treatment services.
    Results
    Out of the total 181 participants, there were 100 female (55.2%) and the rest were male. Fifty seven patients aged 40-49 and 65 (35.9%) had intermediate education. The results revealed that knowledge and attitudes of most of the caregivers towards complementary treatment were average. Results of the statistical findings showed that there is a meaningful relationship between demographic characteristics of occupation and educational level and the level of knowledge and attitudes of the caregivers (p=0.02).
    Keywords: complementary treatment, caregivers, mental patients, knowledge, attitudes, Iran
  • Z. Hosseini, H. Feizi, R. Moradi* Pages 123-133
    Background and
    Purpose
    Fars province has a desirable condition in terms of diversity of medicinal plants and existing numerous apothecary and traditional medicinal plants market shows the people attention to the medicinal plants. Recognition of communities taste and approach to the medicinal plants can be a good guide for planners and policy makers in the pharmaceutical industry. The aim of this study was to determine the socio-economic characteristics, distribution, and consumption of medicinal plants in Shiraz apothecaries in order to obtain objective information and insight on the status of the use of medicinal plants.
    Methods and Materials: This research survey was conducted on 247 qualified apothecaries in Shiraz. Relevant information including socio-economic status sellers and also the most important plants in apothecary were obtained through a questionnaire of medicinal herbs sellers.
    Conclusion
    It seems that the use of medicinal plants in Fars province has desirable conditions. It recommended that the needed planning and policy for medicinal plants cultivation and also providing training courses for sellers in the province be considered.
    Results
    The results showed that average age of the individuals was about 39 years with work experience of about 19 years that only about 7% of them have relation education to medicinal plants. About 55 percent of them have college education and only 24 percent gained their drug information through the study. Most people referred to apothecary (48 percent) were from poor economic class society. Chamomile, borage, lavender, descurainia and cinnamon are the best-selling medicinal plants in Shiraz apothecaries. Most of referring to the medicinal herbs sellers in Shiraz are stomach problems, colds, diseases of the nerves, fat and blood pressure. More existing plants in Shiraz apothecaries are prepared from the Fars province.
    Keywords: Consumption, Sales, Socio-economic, Traditional medicine, Training
  • A. Afshar Jahanshahiafshar* Pages 133-138
    Background and
    Purpose
    As a type of choripetalae in dictyledons, favania belongs to a species called favania which is closest to rosaceae. It is a grass with fleshy stems lying on the ground and white or yellow flowers. Nearly 130 types of this plant, which often grow in moderate zones, have already been detected. In traditional medicine, the plant has been termed narmashk, oodo-l-reih, hajaro-l-zaib, xarchakuk, shirza, abuzeidan, vardolhamir, roman-e mesri, vardolhemar, and ood-e salib, of which ood-e salib is the most frequent one. According to the studies in traditional medicine, favania is useful in treating a number of diseases, particularly children diseases (also called om-e sebian). The present research aims at reviewing the studies related to this plant and examining its medicinal properties in medical and literary texts in order to realize when and how to apply it in traditional and modern medicines.
    Methods and Materials: The study represents a library research for which the data was collected from original resources in literature and traditional medicine and was compared with the present resources to detect if the products of this plant can be potentially used in treating diseases.
    Conclusion
    It seems that traditional and new studies support each other and confirm that careful analysis of the past studies and complementing their findings with recent developments will lead to useful medicinal products for treating many diseases.
    Results
    In the past, favania was characterized by two general properties: (1) as a normal treatment similar to other medicinal plants and (2) as a metaphysical and supernatural treatment as a result of perceived magical powers. Moreover, the studies have revealed that favania is useful for treating convulsion and epilepsy and for easing parturition, among other properties.
    Keywords: favania, ood-e salib, om-e sebian
  • Pages 139-145
    Gāvzabān is a medicinal plant known as Lesan-al-thor in traditional literatures and used as antidepressant, anxiolytic, general tonic especially cardiotonic, and antitussive. It is also administered for treatment of melancholic disorders in traditional Persian medicine. Different botanical descriptions are available for this medicinal plant in traditional manuscripts which implied to this fact that different plant species used as Gāvzabān in different ages. In this paper, four species from the family Boraginaceae which have more similarities to descriptions in traditional literatures including Echium amoenum, Anchusa azurea, Buglossoides arvensis, and Borago officinalis have been described and their pharmacological and toxicological data according to traditional literatures and modern phytotherapy have been considered.
    Keywords: Gāvzabān, Lesan-al-thor, traditional Persian medicine