فهرست مطالب

مطالعات عملیات روانی - پیاپی 6 (پاییز 1383)
  • پیاپی 6 (پاییز 1383)
  • تاریخ انتشار: 1383/09/25
  • تعداد عناوین: 15
|
  • اصول رفتاری رژیم صهیونیستی
    حجت الله مرادی صفحه 1
    مسئله رژیم صهیونیستی از مطالعات اساسی جامعه علمی ایران است. این مطالعات یا به ریشه های تاریخی و ماهیت ایدئولوژیک و نظری یا به روابط این رژیم با قدرتهای بزرگ خصوصا حمایتهای مستمر مالی و روانی دولت امریکا در مقاطع مختلف تاریخی پرداخته است. اما توجه به مطالعات تاریخی تنها بخشی از مباحث ضروری این حوزه است و بهتر است جامعه اندیشمند و دانشگاهی ایران با شناخت واقعیتهای کنونی در بستر علوم انسانی از جمله روان شناسی اجتماعی به مطالعه و تجزیه و تحلیل نقاط قوت و ضعف این رژیم بپردازد تا از این رهگذر، ضمن غنا بخشیدن به مطالعات دشمن شناسی، کارشناسان رشته عملیات روانی را در تدوین آموزه های عملیات روانی یاری کند.
  • عملیات روانی در صدر اسلام عملیات روانی مشرکان علیه پیامبر (ص) و قرآن
    دکتر محمدحسین جمشیدی صفحه 2
    دوبعدی بودن وجود انسان ضرورت کاربرد دو قدرت شمشیر و فکر اقدام مستقیم نظامی و عملیات روانی را در جنگها برای کسب پیروزی بر خصم مطرح ساخته است و نبرد روانی به مثابه اقدامی در جهت تاثیر بر ذهن و عواطف آدمی برای ایجاد تغییر در رفتار او پا به پای رزح نظامی بلکه مقدم بر آن با حوزه نظامی گسترده و حوزه مکانی فراگیر و همه جانبه صورت می گیرد. جنگ روانی در صدر اسلام ابتدائا از سوی دشمنان پیامبر اسلام و قرآن در ابعاد گوناگون و متنوعی به ویژه در طول سیزده سال حضور آن حضرت در مکه و در پوشش تهاجمی همه جانبه و گسترده برای نفی دعوت پیامبر اسلام و خاموش کردن ندای حق طلبی و عدالتخواهی او به کار گرفته شد که در قرآن از آن با عناوینی چون کید و مکر و... و به ویژه مکر که در اصل تلاشی است برای تغییر نگرش و رفتار افراد با به کارگیری ابزارهای زبانی، خبری، اطلاعاتی و... افواه یاد شده است. عملیات روانی مشرکان بسیار گسترده و شامل یاوه پراکنی (لغو)، اتهام و تهمت های گوناگون، طعنه زنی، جایگزین سازی، نمایش خوی استکباری، منزوی سازی اجتماعی، راهبرد استهزاء، القای ترس و تهدید، اعمال روش های خشونت بار، تطمیع و اغواء و... بوده است.
    کلیدواژگان: عملیات روانی، اسلام، پیامبر (ص)، مکر، کید، افتراء، تطمیع، ترس و
  • عملیات روانی اسرای جنگی بازداشت شده نظامی و غیرنظامی دشمن
    ترجمه: حجت الله مرادی صفحه 3
    مقاله حاضر به بررسی روند عملیات روانی اسرای جنگی بازداشت شده نظامی و غیرنظامی دشمن می پردازد. کارکنان عملیات روانی در روند تهیه فرآورده های عملیات روانی از اسرای جنگی به عنوان نمونه قابل دسترس برای پیش آزمون یا پس آزمون این فرآورده ها استفاده می کنند از آنجا که شناخت جامعه هدف در نظام طرح ریزی عملیات روانی از ارکان اساسی است، بنابراین استفاده از این اسراء در روند طراحی محصولات عملیات روانی کمک موثری به این نیروها می کند. عمده ترین وظایف این یگان عبارت است از: 1 انجام پیش آزمون و پس آزمون فرآورده های عملیات روانی؛ 2 جمع آوری اطلاعات مربوط به جامعه هدف و اسرای جنگی؛ 3 نظارت بر اردوگاههای اسرای جنگی بازداشت شده نظامی و غیرنظامی دشمن؛ 4 تامین فرآورده های عملیات روانی مورد نیاز برعلیه دشمن؛ 5 تعیین شاخصهای مورد نظر دشمن در تبلیغات بر روی نیروهای خودی.
    کلیدواژگان: عملیات روانی، اسرای جنگی، نظامی و غیرنظامی، پیش آزمون، پس آزمون، کنوانسیون ژنو، اردوگاه های اسرای جنگی، عملیات نظامی، گردان پشتیبانی عملیات روانی، دشمن
  • گفتمان جنگ مجازی و رسانه های گروهی
    مهسا ماه پیشانیان صفحه 4
    ایجاد جنگ مجازی در ماموریتهای شبیه سازی شده با بهره گیری از جنگ افزارها و سلاحهای دقیق و ظریف، دوربینهای کنترل از راه دور و دیگر فناوریهای دیجیتالی و نظامی در کنار انقلاب اطلاعاتی، همچنین رشد رسانه های گروهی، افزایش و کاربرد تبلیغات در امور جنگی و غیرنظامی، نقش رسانه های گروهی در تخفیف چهره مرگبار جنگها و فضیلتمند جلوه دادن آن، تبلیغات ساختگی برای منافع طراحان این تبلیغات و نه در جهت خواست مردم، کاهش بعد و مسافت میدان نبرد ( به گونه ای که جنگ مجازی به خانه ها، اینترنت و شبکه های تلویزیونی راه یافته است)، فریب رسانه ای که به بدفهمی مردم منجر می شود (جنگ عراق) و دیگر نقش رسا نه ها سبب شکل گیری بعد نرم افزاری جنگ مدرن شده است. این امر بعد ایدئولوژیکی جنگ سخت افزاری دوران جنگ سرد را کاملا متحول کرده است و در میدان نبرد راهی از واقعیت سخت افزاری تا مجاز نرم افزاری را پیموده است. این مقاله مختصرا به بررسی جنگ مجازی، نقش رسانه های گروهی و تبلیغات با تاکید بر نمونه فریب رسانه ای جنگ عراق پرداخته است.
  • دیپلماسی عمومی تسخیر قلمروی روانی و اطلاعاتی راهی برای کسب پیروزی
    لیندا اروشا وارهال ترجمه: علی پور قلی صفحه 5
    عملیات اطلاعاتی و دیپلماسی عمومی، در موفقیت هر عملیات نقشی حیاتی ایفا می کنند. اما با وجود این، دولت و به ویژه نیروهای نظامی در طراحی و بهره برداری از دیپلماسی عمومی چندان مناسب عمل نکرده اند. این دیپلماسی در ایالات متحده نه تنها ابزار جذابی نبوده است، بلکه به طور دائمی و سنتی در کمک به شکل دهی و سازماندهی میدان نبرد به جای آنکه به صورت کنشی عمل کند به صورت واکنشی عمل کرده است. به ویژه همانطور که در پی حوادث سپتامبر سال 2001 مشخص شد، قلمروی اطلاعاتی در اختیار کسی قرار می گیرد که در کسب و کنترل آن (برتری اطلاعاتی) از بیشترین فرصت استفاده کند. هر یک از دو طرف درگیر، امریکا و یا نیروهای طالبان می توانستند این قلمرو و ابتکار عمل رسانه ها را به دست بگیرند و عناوین روزنامه ها و مهم تر آنکه افکار عمومی را تحت سلطه خود قرار دهند. ناتوانی ایالات متحده و نیروهای نظامی این کشور در رقابت با سایر کشورها در سطح دیپلماسی عمومی، از دوران ویتنام و زمانی که تصاویر این جنگ به منازل عموم مردم راه یافت همواره یکی از معضلات اساسی بوده است. در عصر پیشرفتهای فناوری، بسیار عجیب است که فردی همچون صدام بتواند فضای نبرد را به دلخواه شکل داده و علیه دشمنی همچون امریکا جنگ تبلیغاتی موفقی را به راه بیاندازد و سازمان ملل را برای بازنگری به تحریمهای تحمیلی بر عراق تحت فشار قرار دهد. این در حالی است که این جنگ ممکن است چندان در نظر ناظران معمولی به چشم نیاید. این تحقیق، تلاش تبلیغاتی صدام را در سال 2000 به تفصیل بیان می کند و خاطر نشان می سازد که چگونه فنون مختلف دیپلماسی عمومی همچون همراه نمودن نام با چهره( ) می تواند آراء عمومی را تغییر دهد. با مقدمه قرار دادن این جنگ تبلیغاتی و با تبیین میزان ارزش کسب قلمروی اطلاعاتی، حوادث 11 سپتامبر مجالی را فراهم آورد تا استراتژی دیپلماسی عمومی وزارت دفاع و دولت ایالات متحده را از ابتدایی ترین روزهای شکل گیری آن یعنی زمانی که نیروهای نظامی ایالات متحده خود را برای عملیات آزادی پایدار( ) مهیا می ساختند، بازنگری کنیم. با بررسی یکصد روز اول این عملیات متوجه می شویم که انتقاد اولیه نسبتا شدیدی نسبت به آن وجود داشت چرا که دولت با آمادگی بسیار کم وارد جنگی متفاوت با کشوری شده بود که فاقد دولت ملی بود. با ادامه این عملیات، کنترل دیپلماسی عمومی به تدریج به یک اولویت تبدیل شد. همه مقامات دولت علاوه بر متقاعد کردن اعضای ائتلاف به اینکه این جنگ علیه اسلام نیست[!] بر این امر واقف بودند که تداوم حمایت مردمی برای جنگی طولانی علیه تروریسم، به ویژه زمانی که شمار تلفات نیروهای نظامی افزایش می یابد، بسیار حیاتی خواهد بود. حال با وجود گذشت چند ماه از عملیات آزادی پایدار، دولت در نتیجه تلاش و درک بهتر از دیپلماسی عمومی همچنان از حمایت مردمی کشورش بهره مند است و می تواند بر حفظ برتری اطلاعاتی که توانست از اسامه بن لادن و طالبان باز پس گیرد تلاش نماید.
  • جنگ ادراکی؛ شیوه نوین درگیری
    مهدی کرکی صفحه 6
    در بحث رایج در مورد جنگ اطلاعاتی، ادراک، عنصر اصلی و عامل کلیدی در راه موفقیت است. ما در این مقاله در خصوص رابطه میان جنگ اطلاعاتی و جنگ ادراکی بحث می کنیم. تعداد آثاری که این دو شیوه جنگی را تاکنون بررسی کرده کم است. ما در این مقاله فرض می کنیم که آنچه جنگ ادراکی می نامیم وجود دارد و سعی می کنیم تا حد ممکن آن را تشریح کنیم و نشان می دهیم که جنگ ادراکی مبحث جدیدی نیست ولی تاکنون به آن به عنوان بخش نهفته و ضمنی دیگر مفاهیم جنگی توجه شده است. با موضوع قرار دادن جنگ ادراکی و شفاف کردن آن، امیدواریم نظرات بیشتری را به این مفهوم جلب کنیم. منطقی است باور کنیم که ما دائما آماج هدف حملات ادراکی می باشیم اما علت به وجود آورنده این جنگ چیست؟ این مقاله اولین فهرست مشکلات این شیوه جنگی است و باید تحقیقات بیشتری در این زمینه صورت گیرد.
    کلیدواژگان: جنگ ادراکی، جنگ اطلاعاتی، ادراک، موقعیت فرمانده، وضعیت روانی
  • عملیات روانی ارتش رژیم صهیونیستی در کلیسای المهد بیت اللحم
    شوانا ریچر ترجمه: عبدالرضا همدانی صفحه 7
    اشاره
    در پی حمله ستونهای تانک ارتش رژیم صهیونیستی به جنین و نابلس در شمال کرانه باختری رود اردن و به شهادت رسیدن چند فلسطینی، در روز چهارشنبه 3 آوریل 2002 مطابق 4 فروردین 1381 ارتش رژیم صهیونیستی کلیسای المهد را نیز که تعداد زیادی کشیش و راهبه در آن پناه گرفته بودند، به محاصره خود درآورد و مدعی شد، افراد مسلح از داخل کلیسا به سوی نظامیان رژیم صهیونیستی شلیک کرده اند. این محاصره چندین روز طول کشید و نظامیان این رژیم کشیشان داخل کلیسا و تعدادی از مردم فلسطین را که از ترس جان خود به آنجا پناه برده بودند محاصره و طی چندین روز با شیوه های مختلف عملیات روانی آنها را مورد آزار و اذیت قرار دادند با توجه به اینکه مسیحیان اعتقاد دارند، این کلیسا محل تولد حضرت مسیح(ع) است و هرساله در آن مراسم کریسمس با شکوه خاصی برگزار می شود، رسانه های غربی با حساسیت زیاد به انعکاس وقایع داخل این کلیسا پرداختند.
  • جنگ روانی چین
    لورا مورای ترجمه: علی اصغر تقی پور صفحه 8
    اشاره
    مقاله حاضر به بررسی رفتار و عملکرد رهبران چین می پردازد و بیشتر بر آن تاکید می شود که چگونه چینیها با عملیات روانی و تسلط بر رسانه ها سعی بر آن دارند که از تغییرات شگرف اجتماعی، خود را مصون نگه دارند و در ادامه به اختصار سعی دارد به شیوه های جنگ روانی در چین و بررسی کتاب هنر جنگ سن تزو بپردازد، سپس به نگرشهای مدرن فریب روی می آورد و سعی دارد با توجه به تعریفی از این واژه رفتار چینیها را به قیاس بنشیند. همچنین در ادامه به بعضی تحولات درونی چین از جمله انزوای دهه 50 تا 70 و سپس غلبه بر آن سخن می گوید. تاثیر حوادث میدان تیان آن من مقاله ای است که نویسنده مقاله سعی دارد آن را نقطه اوج جنگ روانی تلقی کند. فرار از تبلیغات سوء غربی، تلاش بر کنترل افکار عمومی درونی و برونی از مهم ترین عملکردهای زمان آن وقایع بود.
  • تجزیه و تحلیل تبلیغات و ضدتبلیغات در عملیات روانی
    پریسا کریمی نیا صفحه 9
    تمام افرادی که در یک اجتماع زندگی می کنند و با یکدیگر کنش و واکنش دارند از انگیزه ها، اهداف و سلیقه های متفاوت برخوردارند. بر همین اساس گاهی مشاهده می شود که افراد یک جامعه دست به اعمالی می زنند که قابل پیش بینی نیست. در حوزه رفتارهای اجتماعی افراد خواسته یا ناخواسته در تعارض با یکدیگر قرار می گیرند. این تعارضها در هر جامعه ای به دلیل کمبود امکانات، محدودیت منابع، نبود تناسب و تعادل در ساختار جغرافیایی و عدم تقسیم ساختارهای مناسب اقتصادی، اختلاف و رقابت بین افراد کشور را فراهم می آورد. بنابراین کارکنان سازمانهای عملیات روانی با استفاده از این اختلافات به دنبال ایجاد شکافهای عمیق روانی در جامعه هستند و مهم ترین ابزار این سازمانها، تبلیغات است. در این مقاله به فرآیند پردازش تبلیغات، تجزیه و تحلیل، مشاوره و اقدامات ضدتبلیغاتی دشمن اشاره می شود سپس نکاتی را که یک سازمان عملیات روانی در هنگام اجرای تبلیغات و ضدتبلیغات باید رعایت کند بیان می نماید و در پایان فرآیند ضدتبلیغ برای یگانهای پشتیبانی شونده ارائه می گردد.
    کلیدواژگان: تبلیغات، ضد تبلیغات، پردازش، تجزیه و تحلیل، رایزنی، تحلیل مخاطبان، اطلاعات غیرنظامی
  • پژوهشی جدید در عملیات روانی رژیم صهیونیستی
    رون شلیفر ترجمه: علی شاهرخی صفحه 10
    در این پژوهش به مشکلات ساختاری عملیات روانی در رژیم صهیونیستی، شیوه ها و امکانات حل آن پرداخته شده است. این تحقیق دلیل اصلی مشکلات رسانه ای رژیم صهیونیستی را در نوع فهم و انزواطلبی یهودیان و همکاری نداشتن با یکدیگر می داند. کوتاهی و بدفهمی در سالهای متوالی باعث شده است که دستگاههای اسرائیل نتوانند دست به ابتکارات مناسبی بزنند. رژیم صهیونیستی خود را به نوعی در تقابل با مسائل فرهنگی می بیند. از زمان جنگ خلیج فارس الگوهای جنگ روانی دگرگون شده است اما هنوز در رژیم صهیونیستی در زمینه بهره برداری از عملیات روانی توسعه نیافتگی و کاستی مشاهده می شود. مشکلات فرهنگی باعث شده که از فرصتهایی همچون تبلیغات و بهره وری بهینه از عملیات روانی در مبارزه سنتی با اعراب‏، خوب استفاده نشود و همواره این رقیب فلسطینی باشد تا گوی و میدان بازار اطلاع رسانی را در اختیار داشته باشد. این پژوهش با الگو قراردادن سازمانهای اطلاع رسانی فلسطینی و حزب الله لبنان، در صدد است به نوعی مشکلات ریشه ای رژیم صهیونیستی را در این خصوص حل کند و بتواند در آینده منازعات اعراب و اسرائیل نقش برتر را ایفا کند.
  • بسترهای اقناع سازی روانی حمایت امریکاییان از رژیم صهیونیستی
    عبدالمهدی مستکین صفحه 11
    اشاره
    رژیم صهیونیستی طی تاریخ پر از مناقشه و جنگ خود مجموعه ای از واکنشها را در موقعیتهای بحرانی ایجاد کرده است. شکی نیست که حمایتهای روانی و مالی امریکا بر افکار عمومی رژیم صهیونیستی تاثیر مهمی دارد. سران این رژیم با صراحت تمام اعلام کرده اند که حیات آنها وابسته به حمایتهای روانی و مالی امریکا است. این رابطه مستمر، نشان دهنده وابستگی شدید و منافع استراتژیک امریکا در ادامه بقای رژیم صهیونیستی است؛ بنابراین برای حفظ این رژیم که برخاسته از نگرشی کاملا ایدئولوژیک است، دولت امریکا به پشتیبانی مالی و روانی از این رژیم ادامه می دهد. در مقاله حاضر، نویسنده ضمن برشماری ریشه های تاریخی و دینی و رفتار حمایت امریکاییها از رژیم صهیونیستی، به تحلیل مبنای رفتار دولتمردان امریکا می پردازد و در پایان یادآور می شود که در تاریخ یهود مشاهده نشده است که یهودیان در هیچ سرزمینی [امریکا] صاحب چنین سلطه و نفوذی باشند.
  • صهیونیسم و عملیات روانی
    دکتر محمد احمد النابلسی ترجمه: قبس زعفرانی صفحه 12
    اشاره
    تجاوز اسرائیل به سرزمینهای اسلامی نه تنها مسئله مهمی در عرصه داخلی دولتهای اسلامی است بلکه در عرصه بین المللی نیز جایگاه ویژه ای دارد. افزون بر این، این امر از دیدگاه حقوق انسانی در زیرمجموعه روابط انسانی دولتها بحث برانگیز است. در این مقاله‏، ضمن بررسی نگرش رژیم صهیونیستی به موضوع عملیات روانی با نگاهی تاریخی به ابزارها و روش های به کار گرفته شده توسط این رژیم در سطح استراتژیک نگریسته می شود. در شکل گیری رژیم صهیونیستی نقش بسیار اساسی داشته است. این رژیم برای ادامه بقای خود از عملیات روانی در اشکال مختلف استفاده می کند.
  • رسانه ها، روابط قدرت و نحوه کنترل رفتار مردم امریکا
    سیدحسین محمدی نجم صفحه 13
    رسانه ها به عنوان یکی از پدیده های همزاد با دمکراسی غربی همواره به منزله ابزارهایی قدرتمند جهت ایجاد تغییرات مثبت و منفی در جوامع مورد استفاده قرار گرفته اند. با توجه به پیچیده شدن روابط قدرت و پراکندگی آن در منابع مختلف سیاسی و اقتصادی غرب، نقش رسانه ها در هزارتوی این روابط درهم تنیده اهمیتی صدچندان می یابد، چندان مهم که با شناخت ماهیت و ساختار جدید رسانه ها می توان به ساز و کارهای اعمال حاکمیت در این کشورها پی برد. در این مقاله، پس از بررسی اجمالی ماهیت و ساختار جدید رسانه ها، فرآیندهای اثرگذار بر آن را مورد مطالعه قرار می دهیم.
    کلید واژه ها: رسانه های نخبه، محصولات رسانه ای، اخلاق مصرف گرایی، اقتصادی کردن جامعه، رسانه ای شدن سیاست.
  • عملیات روانی رژیم صهیونیستی در جنگ 1948
    ترجمه: قبس زعفرانی صفحه 14
    اشاره
    رژیم صهیونیستی در آغاز اشغال فلسطین با استفاده از ابزار روانی و تبلیغات از طریق ایجاد وحشت و اضطراب در مردم سرزمین فلسطین، حاکمیت تحمیلی خود را بر این سرزمین آغاز کرد. ظهور این رژیم با کشتار و غارت شهرها و سرزمینهای فلسطینی آغاز شد و پس از سالیان طولانی هنوز هم ادامه دارد. روزانه صدها نفر در این سرزمین به دست جوخه های ترور رژیم صهیونیستی با هدف اشاعه ترس و وحشت بین ساکنان عرب تبار آن کشته می شوند و مجامع بین المللی صرفا به عنوان ناظر بی طرف شاهد نابودی صدها زن، مرد و کودک می باشند. در این مقاله نویسنده ظهور رژیم صهیونیستی را از نگاه کارکرد عملیات روانی مورد بررسی قرار داده است. گرچه مقاله جامع و کاملی نمی باشد ولی بعضی از زوایای تاریک تاریخ فلسطین را از جمله ایجاد تفرقه، وحشت، هراس و... در آغاز این حکومت هویدا می نماید.
  • کاربرد روان شناسی در عملیات روانی
    دکتر محمدحسین الیاسی صفحه 15
    روان شناسی به عنوان علم مطالعه رفتار و فرایندهای ذهنی، کاربرد فراوانی در عملیات روانی دارد. در این زمینه نقش و کاربرد سه شاخه روان شناسی برجسته تر است. این سه عبارتند از: روان شناسی یادگیری، اجتماعی و زبان و اندیشه. در میان نظریه های یادگیری نظریه های ثرندایک و پاولف کاربرد بیشتری دارند. مدل متقاعدسازی روان شناسی اجتماعی کوشیده است تا مهم ترین ویژگیهای فرایند ارتباط اثربخش را کشف و عرضه کند. واژه ها، عناصر و ابزار اصلی عملیات روانی اند. در روان شناسی زبان و شناخت فرایند اثربخش واژه ها و نقش آنها از راه اندازی واکنشهای مختلف هیجانی و عاطفی و جهت دهی به رفتار بحث می شود. یافته های این رشته، کاربرد روزافزونی در عملیات روانی دارد.
    کلیدواژگان: روان شناسی یادگیری، یادگیری زبان و اندیشه، متقاعدسازی، روان شناسی اجتماعی