فهرست مطالب

پژوهش های فقه و حقوق اسلامی - سال سیزدهم شماره 3 (تابستان 1396)
  • سال سیزدهم شماره 3 (تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/06/12
  • تعداد عناوین: 8
|
  • علیرضا جعفریان*، اصغر عربیان، ربیعا اسکینی صفحات 11-36
    شرکت ها به عنوان یکی از اقسام اشخاص حقوقی دارای اوصاف قانونی اشخاص در عالم حقوق هستند. از جمله اوصاف مهم شرکت ها که دارای آثار قابل توجه حقوقی در این زمینه است تابعیت است. با توجه به فرایند ایجاد شرکت ها در عالم حقوق؛ با وجود اختلاف نظرهای مختلف در این خصوص شرکت لاجرم باید تابعیت یک کشور را داشته باشد. تعیین تابعیت شرکت ها در حقوق بین المللی و در حقوق داخلی کشورهای مختلف بر اساس ضوابط موجود صورت می گیرد و معیارهای مزبور بر اساس حقوق اسلامی و حسب قواعد موجود در کشورهای اسلامی نیز قابل توجیه است. در این راستا و در کنار ضوابط مشوق ارتباط با غیرمسلمین و ضرورت مراودات اقتصادی و تجاری با توجه به دو قاعده اضطرار و نفی سبیل نیز امکان پذیرش ضوابط حقوقی کشورهای غیراسلامی برای تعیین تابعیت شرکت ها قابل توجیه است. به عبارت دیگر در صورت تحقق شرایط اضطرار، قاعده اضطرار در موارد لزوم می تواند به عنوان مجوز اقدام ممنوع در شرایط معمول مورد استناد واقع و اقدام به انجام تا زمان وجود وضعیت اضطرار گردد. بدیهی است این امر بر قاعده نفی سبیل نیز حکومت داشته و در فرض وجود سبیل، با تحقق اضطرار، قاعده نفی سبیل نمی تواند به عنوان مانع اقدام تلقی گردد. علاوه بر این و در غیر موارد اضطرار نیز علی الاصول قاعده نفی سبیل به عنوان مانع و مستمسکی برای ایجاد محدودیت نمی تواند به صورت مطلق دلالت بر منع پذیرش ضوابط مدنظر در این حوزه داشته باشد و امکان اتکاء به قاعده مزبور در این خصوص منوط به ایجاد مصداق سبیل در حوزه سیاسی و حاکمیتی است و این در صورتی است که ایجاد شرکت با تابعیت مشخص معارض با حاکمیت کشور باشد.
    کلیدواژگان: تابعیت، تابعیت شرکت ها، قاعده نفی سبیل، حقوق اسلام
  • سید مجتبی حسین نژاد* صفحات 37-62
    بدون شک بنای عقلا از جمله ادله مهم استخراج احکام شمرده می شود. لذا لازم است ماهیت این بنا و گستره حجیت آن خصوصا نسبت به مسائل مستحدثه مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد. نگارنده پس از تبیین مبانی حجیت بنای عقلا در میان صاحب نظران و نقد و بررسی آن، صحت مبنای اول را که بر پایه احراز عدم ردع بنای عقلا از ناحیه شارع است، اثبات می کند. در گام بعدی نیز به بررسی ثمرات هر یک از این مبانی در مواجه با مسائل مستحدثه می پردازد. سپس در نهایت به تحلیل احراز عدم ردع بنای عقلا از ناحیه شارع با توجه به مبنای اول که تنها مبنای صحیح میان مبانی حجیت بنای عقلا شمرده می شود، نسبت به مسائل مستحدثه پرداخته و عدم ردع بنای عقلا از ناحیه شارع را از طریق حجیت سیره بر مبنای قضیه طبیعیه و طبیعت عقلایی به همراه پاسخ به مناقشات مقدر و نقد طرق دیگر، به اثبات می رساند.
    کلیدواژگان: بنای عقلا، احراز عدم ردع، ارتکاز عقلا، قضیه حقیقیه
  • مسعود حیدری * صفحات 63-80
    سیاست جنایی اسلام در قبال اطفال صرفا در سیاست کیفری خلاصه نمی شود. تنظیم نحوه ی واکنش کیفری در قبال ارتکاب جرم (بزه کاری) و حمایت از ایشان در مقابل جرایم (بزه دیدگی) جزئی از سیاست جنایی اسلام در حمایت از کودکان است. سیاست جنایی اسلام در بحث حمایت از اطفال علاوه بر مقوله های مذکور به ابعاد دیگری نیز توجه دارد. در سیاست جنایی اسلام دایره ی وضع قواعد حمایتی به دوران قبل از شکل گیری کودک یعنی از زمانی که خانواده ای در حال تشکیل است بر می گردد. در این قسمت اسلام با وضع قاعده در سه زمینه ی کلی سعی بر حمایت از اطفال داشته است. سوق دادن میل جنسی و به تبع آن ازدیاد نسل در قالب عقد نکاح شرعی، وضع قاعده در رابطه با فرایند انتخاب همسر و همچنین ایجاد تکلیف برای والدین بالقوه برای آمادگی همه جانبه جهت فرزندآوری از اموری هستند که بحث حمایت از اطفال را در نظر داشته اند. به نظر می رسد در برخی از این زمینه ها، مثل بحث نکاح و شرایط همسران، هدف حمایتی در کنار اهداف دیگر در وهله ی دوم اهمیت قرار داشته است. در حالی که در جایی دیگر، مثل توصیه های لازم برای فرزندداری، هدف اصلی از وضع قواعد معطوف به حمایت از اطفال می باشد.
    کلیدواژگان: طفل، حمایت، سیاست جنایی، سیاست جنایی اسلام
  • عادل ساریخانی * صفحات 81-100
    تحقق یا عدم تحقق شرط احصان در مرتکب برخی از جرائم جنسی اثر غیرقابل انکاری، در مجازات آن جرم دارد. احصان در جرایم جنسی اصلی، وضعیت مرد یا زن بالغ و عاقل و متاهلی است که دارای همسر دائمی است و با همسر خود در زمان بلوغ و افاقه سبق نزدیکی از طریق قبل داشته است و امکان تمتع جنسی با همسرش برای وی فراهم است. احصان در مجازات زنای به عنف که مستلزم قتل است تاثیری نداشته ولی در سایر موارد گاهی جمع مجازات جلد با رجم و گاهی نیز تشدید مجازات زانی از صد ضربه شلاق به سنگسار را در پی خواهد داشت. قانون مجازات اسلامی 1392 به دادگاه اجازه داده در صورت عدم امکان اجرای مجازات رجم، پس از کسب نظر رئیس قوه قضاییه، مجازات مذکور را حسب مورد به جلد یا اعدام تبدیل نماید که این تجددگرایی و پویایی قانون گذار هرچند قابل تحسین است؛ اما متن قانون به گونه ای تدوین شده که انتقادات فراوانی بر آن وارد می باشد. قانون مجازات جدید در باب لواط نیز وجود شرایط احصان در لواط کننده را از موجبات تشدید مجازات از جلد به اعدام دانسته اما در باب مساحقه آن را موثر در مقام ندانسته است. علاوه بر این، وجود شرایط احصان در مرتکبین برخی از جرایم جنسی، موجب تغییر وضعیت آنان از محقون الدم به مهدورالدم نیز می گردد. در این مقاله علاوه بر بررسی تاثیر احصان در جرایم جنسی مستقیم، فلسفه تشدید مجازات محصن و محصنه تبیین و به نقد مقرره جدید قانون گذار در باب مجازات رجم پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: احصان، زنا، لواط، مساحقه، رجم، مهدورالدم
  • فاطمه قدرتی* صفحات 101-122
    دخالت فهم عرف در استنباط احکام امری مسلم و روشن است، اما مرز این دخالت از حیث عملی همواره مبهم و مورد بحث فقهاء بوده است، به ویژه زمانی که قضاوت عرف در مورد مفهوم واژه ها در آیات و روایات و نیز مراد شارع از ترکیب ادله لفظی، با نصوص و ظهور بدوی آیات و روایات مغایر باشد، یا زمانی که نظر عرف در مصداق یابی واژه ها و نیز تعمیم و تضییق حکم، با نصوص و دلالت صریح آیات و روایات همخوانی ندارد، این ابهام با توجه به تضارب آراء در این موارد، بیشتر نمود دارد. در این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و نظر به مسلمات فقه امامیه درحوزه کاربرد و میدان عمل عرف، هشت مورد از موارد ممکن الوقوع تعارض عرف با آیات و روایات فقهی شناسایی شده و با طرح راه های برون رفت، سعی دارد نهایتا به ضابطه روشنی برای حل تعارض دراین موارد دست یابد.
    کلیدواژگان: عرف، تعارض، آیات، روایات
  • شهربانو کاهدی *، سید محمد مهدی احمدی، سید حسن عابدیان صفحات 123-142
    تاریخ شروع سحر و شعبده در زندگی بشر مشخص نیست؛ زیرا امور خارق العاده ای هستند که با تحقق امور عادی فرق دارند و با پیش فرض های عرفی و عادی قابل تصور و تحقق نیستند و از آنجا که دیگران از آوردن مثل آن ناتوانند، همین انگیزه اندیشمندان اسلامی و غیراسلامی را در کنکاش، تحقیق و تفحص در کیفیت و نحوه تحقق این امور برانگیخته است .زیرا خوارق عادت مشتمل بر غایتی هستند، ولی از آن روی که در نوع غایت و مشروعیت (به معنای الهی بودن) و عدم مشروعیت با هم مختلفند، شناخت این امور امری لازم و ضروری به نظر می رسد، چون مساله سحر و شعبده خصوصا در حال حاضر بسیار بزرگ و پیچیده شده و جنبه های مختلف قرآنی، فرهنگی، اجتماعی، روحی و روانی و حتی سیاسی را در بر می گیرد. تحقیق حاضر قصد ورود به این مقوله پیچیده را به طور خاص دارد، ضمن اینکه تلاش دارد خواننده را با دورنمایی از فرهنگ سحر و شعبده و حکم فقهی آن، در تمدن امروز آشنا سازد.
    کلیدواژگان: سحر، جادو، اقسام سحر، حکم فقهی اقسام سحر، مصادیق نوظهور
  • عابدین مومنی، سید محمد صدری، علی پیردهی* صفحات 143-170
    در مورد این که حکم ثابت است یا در پاره ای از شرایط تغییر می کند. استقراء سه فرض متصور است؛ فرض نخست این که حکم اولی غیرقابل تغییر است و الی الابد ثابت است. فرض دوم آنکه حکم به دلیل تغییر موضوع یا ملاک در حالت هایی تغییر می کند. فرض سوم جمع دو فرض اول و دوم است با این توضیح که حکم ثابت است در پاره ای از مقاطع حکم اولی به واسطه ی گذر زمان کشف می شود نه اینکه تغییر می کند یعنی حکم در لوح محفوظ عندالله وجود دارد و عنصر زمان و مکان کاشف آن هستند، نه آنکه حکم با حفظ موضوع و عوارض مترتب بر آن تغییر کند. به بیان دیگر تحول زمان در احکام موثر نیست، احکام با موضوع تناسب دارد زمان موجب رخداد موضوعات مستحدثه می شود و شریعت استعداد دارد که احکام متناسب با موضوعات ناشی از تحول زمان را در اختیار مجتهد قرار دهد با این وصف اولا تعبیر تغییر با قواعد اصولی ناسازگار است و اشعار بر تصویب دارد، ثانیا معنای تغییر یعنی این که یک موضوع که از یک حکم برخوردار است با حفظ همه شرایط از یک حکم دیگری برخوردار گردد که هیچ کس ملتزم به چنین باور ناصحیحی نشده است. نگارندگان معتقدند که حکم جدید از باب تغییر نیست بلکه این حکم وجود داشت و کشف شده است. افزون بر این که تغییر به تدریج سبب استحاله دین می گردید و تغییر دستاویزی برای سوء استفاده کنندگان قرار می گیرد.
    کلیدواژگان: تغییر، حکم، زمان، مکان
  • حسین هوشمند فیروزآبادی *، فرهاد بطحایی صفحات 171-192
    علی رغم طرح داوری و حکمیت در فقه امامیه در بحث نحوه حل اختلاف میان زوجین ناسازگار و نیز در ذکر انواع قضاوت، اما در ماهیت حکمیت و داوری میان فقها اختلاف وجود دارد بگونه ای که برخی قائل به وکالت داور از جانب طرفین حل اختلاف و برخی قائل به استقلال و قاضی بودن داور گردیده اند. با توجه به تبعاتی که پذیرش هریک از این دو نظریه در پی دارد در این نوشتار پس از تبیین و نقد دو نظریه طرح شده در خصوص ماهیت داوری، نظریه قضاوت تحکیمی دانستن داوری پذیرفته شده است. همچنین با بررسی مفهوم قضاوت تحکیمی در فقه و مفهوم داوری در حقوق اثبات گردیده این دو مفهوم هم پوشانی و مطابقت دارند و شبهاتی مانند عدم مشروعیت قضاوت تحکیمی یا عدم امکان بکارگیری اش در عصر غیبت معصوم(ع) یا ضرورت اجتهاد در قضاوت و عدم ضرورتش در داوری دفع گردیده است.
    کلیدواژگان: حکمیت، قضاوت تحکیمی، داوری، حکم، قاضی تحکیم
|
  • Alireza Jafariyan *, Asghar Arabian, Rabia Eskini Pages 11-36
    Company as a kind of legal persons contains lawful privileges of persons in law. Nationality is an important description and has notable impact in this ground. In spite of the different opinions for this subject certainly, companies have to have nationality of one country. In International or national law, the nationality of the companies will be determined on the basis of some acceptable rules such as Ezterar and Nafye Sabil. Hence in this paper the authors explain the conditions of these rules and the determination of nationality in the commercial companies completely.
    Keywords: Nationality, Nationality of the companies, Nafye Sabil, Islamic law
  • Seyyed Mojtaba Hosseinnezhad * Pages 37-62
    Since the most important evidence to extract the rulings is rationalist's decisions, the nature of such decisions is required to be investigated and analyzed in the scope of the existing problems. Having studied the principles of Juridical-legal reasons for rationalist's decision, the author tried to prove the authentication and validity of the first basis where there is no need for rational decision to be authenticated by the lawgiver. The next step was to review the results of these principles in dealing with the existing problems. There was no need for the rational decision to be authenticated by the lawgiver with respect to the first basis which seems to be the only true basis regarding the rationalist's decisions. Then there was no need for the rational decision to be authenticated by the legislator too.
    Keywords: Rationalist's decision, Lawgiver, Natural basis, Existing problems
  • Masoud Heydari * Pages 63-80
    Islamic and criminal law regarding the children is not merely briefed in the panel policies. Regulating the response of manner against misdemeanor is a part of the Islamic criminal code. In Islamic criminal policy, in addition to this issue other dimensions are of concern as well. This section in Islamic criminal law involves the period of the child’s formation, that is, when the family structure is being established. Here, the child is protected by the law with respect to the three general concepts: promoting the idea of sexual desire towards regeneration by observing the law regarding marriage, regulated selection of spouse and educating and preparing the ground for the healthy family structure. It seems that in some aspects like the issue of marriage, the objective of support is rated based on the secondary comparison to the other aspects.
    Keywords: Child, Support, Islamic, Criminal, Policy
  • Adel Sarikhani * Pages 81-100
    In Islamic criminal law, substantiation of Ehsan, undeniably affects the punishment of sexual offenses. Ehsan is defined as a situation when an adult man or woman-being permanently married- having the experience of vaginal sexual intercourse with his or her spouse in state of maturity and sanity, in which both men and women have the possibility to have sexual intercourses again and repeatedly whenever they want. For instance in terms of rape, which the death penalty is required , Ehsan will not have any effects , in other words, for imposing punishment it is not important that the rapist to be married or single, however, in some circumstances it would amount to both Rajm (stoning) and Jald ( i.e. lashing one hundred times) or it would intensify the punishment (i.e from Jald to Rajm) .Nevertheless according to the Islamic criminal law of Iran, 2013 penal Code, with the permission of judiciary head, the court has been given the authority to mitigate mentioned punishment to the Execution ( a type of death penalty other than Rajm) or Jald when imposing of Rajm is not possible. Although such flexibility is admirable, the code is criticized at this context by the experts. The 2013 code in terms of sodomy recognize Ehsan as a requirement for intensifying the punishment of Jald (Lashing) to the death penalty, but the code does not apply Ehsan to intensify the punishment of lesbianism. In some sexual offences, regardless of the punishment, Ehsan will change the situation of an offender from undeserved for the death penalty to deserve it. This article at first is to have a review over the effects of Ehsan on sexual offences, and then explains the etiology of intensification of punishment in this regard; and finally criticizes the new provisions on Rajm in Islamic criminal law of Iran, 2013 penal Code.
    Keywords: Ehsan, Adultery, Sodomy, Lesbianism, Rajm, Undeserved offender for death penalty
  • Fatemeh Ghodrati * Pages 101-122
    The intervention of perceiving custom in commands inference is a clear and definite issue; however, limit of this intervention in practice has always been a vague subject of jurisprudential arguments; especially when custom judgment comes into conflict in distinguishing the concepts of the verses and quotations and the purpose of legislator on combining the verbal arguments with the initial wordings of verses and quotations; or when the decision of custom in conformity of concepts on the attributes, generalizing and restriction of the evidence context do not comply with the texts; in which case, the ambiguity has more manifestations. In this research that is made by an analytical-descriptive method in view of the definitions of Imamieh Jurisprudence in the range of application and practice of custom, eight cases of potential conflicts with jurisprudential verses and narrations have been identified.
    Keywords: Custom, Conflict, Verses, Narrations
  • Shahrbanoo Kahedi *, Seyed Mohammad Mahdi Ahmadi, Seyyedhasan Abedian Pages 123-142
    It is not clear when magic and witchcraft start in history, but undoubtedly they have a long history among the nations and especially religions. It is because these are extraordinary things that differ in the realization of ordinary affairs, and are not conceived and realized by conventional and ordinary traditions. This fact that ordinary people are unable to do likewise has Islamic and non-Islamic scholars to spur on researching and analyzing the quality and manner of realization of these matters. Whereas, such unusual affairs have their own limitation, and on the other hand they are different in terms of the purpose and the legitimacy (in the sense of divinity) and the lack of legitimacy. So it is necessary to recognize such issues. The witchcraft issue is great and abstruse especially at the present time and includes various aspects of the Quranic, cultural, social, mental, and even political. This paper aims to study this issue in particular, while attempting to familiarize the reader with history and culture of magic in today's civilization. Sometimes, witchcraft is considered as jugglery, and it’s sometimes just imagination and indoctrination. Even it can be done by using unknown physical and chemical properties in some of the objects and elements, or through the help of demons, or sometimes using of spices and medicines. Regarding the hadiths from the great leaders of Islam, we are strongly forbidden from magic and witchcraft. This paper attempts to highlight the emerging phenomena of magic, including internet, realistic stories, the music album called Magic by Walter, movies and clips on the Internet, hypnosis, and telepathy. However, there is a need of Ijtihad for its jurisprudential ruling.Thus, in the present study, the modern and traditional magic and magical examples of contemporary society have been addressed through a library method.
    Keywords: Magic, Witchcraft, Types of magic, Jurisprudential ruling, Emerging issues
  • Abedin Momeni, Seyed Mohammad Sadri, Ali Pirdehi * Pages 143-170
    This paper relates to the changeability of the verdict in some circumstances based on the three hypotheses; first, the judgment is unchangeable. The second assumption indicates that a ruling changes in the situations due to the change of subject or criterion. Third, the sentence is fixed in some sections. In the present case, first, the interpretation of the change is incompatible with the rules of principle and the lyric. Secondly, the meaning of change presents an issue that has a ruler, with the preservation of all circumstances. The authors believe that the new verdict is not a change.
    Keywords: Change, Sentence, Time, Place
  • Hossein Hoshmand Firozadbai *, Farhad Bathaei Pages 171-192
    In spite of bringing the arbitration in Imamieh jurisprudence to resolve the disagreement among couples, there are some differences in the nature of arbitration among the jurists. In this paper, following the explanation and critique of the two theories on the nature of arbitration, the authors accepted the theory that considers arbitration as a Consolidation judgment. Also, by examining the concept of consolidation judgment in jurisprudence and the concept of arbitration in law, it has been proved that these two concepts are overlapping each other.
    Keywords: Arbitration, Consolidation judgment, Judgment, Consolidation