فهرست مطالب

مرتع و آبخیزداری - سال هفتادم شماره 2 (تابستان 1396)
  • سال هفتادم شماره 2 (تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/06/25
  • تعداد عناوین: 20
|
  • سارا ادریس نیا، احمد پهلوانروی*، علیرضا مقدم نیا، علی اکبر نظری سامانی، عباس میری صفحات 263-275
    در مناطق خشک و کم باران مانند ایران، که منابع سطحی آب شیرین محدود بوده و از طرف دیگر این آبها با خطر آلودگی مواجه هستند، یافتن و نگهداری منابع آب زیرزمینی بهترین راه تامین نیازهای آبی است. همچنین در بعضی از مناطق ایران، اقلیم و ساختار تکتونیکی شرایط خوبی را برای تشکیل سفره های کارستی فراهم کرده است. ایران بعد از کشورهای آمریکا، چین و ترکیه، بالاترین درصد کارست را دارد و بیش از 11 درصد سطح کشور را سازند های کارستی می پوشانند. هدف از این تحقیق بررسی ارتباط بین خطواره های مستخرج از تصاویر ماهواره ای، عناصر تکتونیکی، شبکه هیدروگرافی و عوامل توپوگرافی با فراوانی منابع آب کارستیک در منطقه مهارلو با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور می باشد. بدین منظور مبادرت به تهیه لایه های اطلاعاتی شامل خطواره ها، انحنای دامنه، طبقات ارتفاعی، شیب، پوشش گیاهی، چشمه ها، عناصر تکتونیکی و شبکه هیدروگرافی با استفاده از بازدیدهای صحرایی، نقشه های توپوگرافی، زمین شناسی، تصاویر ماهواره ای و مدل رقومی ارتفاع شد؛ نتایج این تحقیق با آزمون های آماری مانند ضریب همبستگی پیرسون و آزمون PCAو تجزیه به مولفه های اصلی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که ارتباط نزدیکی بین جنس سازند، توپوگرافی ( مانند شیب، ارتفاع و انحنای دامنه)، خطواره ها و عوامل هیدرولوژیکی با فراوانی چشمه ها در منطقه مورد مطالعه وجود دارد. این روابط نشانگر نقش بارز عوامل ساختاری و محیطی و لزوم توجه به آن در بررسی فراوانی چشمه ها و انتقال آبهای زیرزمینی در مناطق کارستیک می باشد.
    کلیدواژگان: عوامل ساختاری، خطواره، انحنای دامنه، چشمه، کارست و حوضه مهارلو
  • ایاد اعظمی*، محمد فیاض، جعفر حسین زاده صفحات 277-286
    در تعیین ظرفیت چرایی، مشخص نمودن علوفه تولید شده، ارزش رجحانی، حدبهره برداری مجاز، ارزش غذایی و وضعیت مرتع مورد نیاز است]16[. به این منظور ارزش رجحانی هفده گونه و گیاهان یکساله با روش درصد مصرف در مراتع صالح آباد در استان ایلام در چهار سال 86 تا 89 بررسی گردید. نتایج نشان داد اثر سال، ماه و گونه بر ارزش رجحانی معنی دار است. میانگین ارزش رجحانی در سال 1387 بدلیل خشکسالی، بیش از ارزش رجحانی سه سال 86، 88 و89 می باشد. همچنین ارزش رجحانی گونه های در فروردین ماه بیش از اسفند و تفاوت معنی دار است. دیگر نتایج نشان داد، گونه های Ankyropetalu gypsophiloides، Annual grass &forbs، Salvia compress،و Sanguiosorba minor جزء گونه های با خوشخوراکی متوسط(III) هستند. سایر گونه های غیر خوشخوراک (کلاسIVوV) هستند. در منطقه مورد بررسی دو ماه آخر فصل چرا (اسفند و فروردین) منطبق بر دو ماه اول رویش گیاهی است. گونه های یک ساله و Sanguiosorba minor به طور مساوی در دو ماه مذکور توسط دام مصرف گردید و در پایان فصل چرا (فروردین ماه) گونه های چند ساله مصرف می شوند. بطور نمونه، مصرف نسبی گونهSalvia compressa وAnkyropetalum gypsophiloides به ترتیب 72 و 92 درصد است. بنابراین با حضور دام در مرتع در ماههای اردیبهشت تا خرداد، علوفه تازه گیاهان چند ساله بیشتر توسط دام چرای می گردد. اما از نظردامدار علوفه تولیدی گیاهان چندساله کافی نبوده و دام را از مرتع خارج می نماید.
    کلیدواژگان: ارزش، رجحانی، صالح آباد، مرتع
  • سمیرا حاجی پور *، حسین بارانی، حسن یگانه، احمد عابدی سروستانی صفحات 287-297
    توجه به رعایت زمان چرای دام در مراتع اهمیت بسیاری در حفظ مراتع کشور و جلوگیری از تخریب آن خواهد داشت. هدف از این تحقیق بررسی عوامل موثر بر رعایت زمان چرای دام در مراتع شهرستان کوهدشت استان لرستان می باشد. مطالعه حاضر جزء تحقیقات پیمایشی بوده و جامعه آماری مورد نظر را دامداران عشایری شهرستان کوهدشت تشکیل می دهند. حجم نمونه نیز از میان 1038 نفر جامعه آماری، 310 نفر از طریق فرمول کوکران تعیین شد. در پرسش نامه ها متغیرهای مختلفی از جمله ویژگی های اقتصادی - اجتماعی بهره برداران و عوامل موثر در مدیریت چرا مورد بررسی قرار گرفت. در این تحقیق به منظور بررسی عوامل موثر بر مدیریت زمانی چرا از الگوی های اقتصادسنجی مدل لاجیت استفاده شد. پارامترهای الگوی لاجیت به روش حداکثر راست نمایی برآورد شد. به منظور بررسی برازش داده های نمونه از شاخص های ضریب تبیین و درصد پیش بینی صحیح استفاده شد. نتایج این مطالعه نشان می دهد که میان گروه های مختلف بهره برداران در رعایت زمان چرای دام از مراتع اختلاف معنی داری وجود داشته است. داشتن مرتع قشلاقی، تاریخ ورود زودهنگام و خروج دیرهنگام دامداران از مراتع ییلاقی، تاثیرگذارترین عوامل بر رعایت زمان چرای دام از سوی بهره برداران بوده است. با توجه به نتایج، در دامدارانی که مرد بودند وابستگی بالای معیشتی سرپرست خانوارها به شغل دامداری و بهره برداری از مرتع بیشتر است و به همین دلیل زودتر وارد مرتع ییلاقی می شدند و بهره بردارانی که مرتع قشلاقی نداشتند تمایل کمتری به رعایت زمان چرای دام داشتند و در این راستا اگر حمایت هایی جهت تامین علوفه دستی بین آنان صورت گیرد سبب رعایت زمان چرای دام در بین این دامداران می شود. شهرستان کوهدشت یکی از شهرستان های فعال از لحاظ دامداری است و به دلیل ورود و خروج دام علاوه بر تاثیر مستقیم و غیرمستقیم بر زندگی محلی تاثیرات منفی بر پوشش گیاهی مراتع دارد که با شناسایی عوامل موثر بر ورود و خروج دام می تواند به برنامه ریزان جهت رفع این مشکلات کمک نمود.
    کلیدواژگان: مراتع، رعایت زمان چرا، مدل لاجیت، شهرستان کوهدشت
  • علیرضا دانشی، مهدی وفاخواه*، مصطفی پناهی صفحات 299-314
    با توجه به معضل خشک شدن دریاچه ارومیه، راهکارهای متعددی جهت احیاء آن از سوی متخصصان امر پیشنهاد گردیده است، اما باید به این نکته توجه نمود که اجرای هر طرح و پروژه ای در داخل حوزه های آبخیز نیازمند مشارکت ذینفعان و بهره برداران داخل آن حوزه می باشد به طوری که عدم توجه به بهره برداران، بسیاری از طرح های مدیریت و توسعه منابع طبیعی را با شکست مواجه ساخته است. به همین جهت در پژوهش حاضر میزان مقبولیت عمومی و مشارکت بهره بردارانی که در منطقه به زراعت و باغداری اشتغال دارند، در چند نمونه از راهکارهای ارائه شده برای احیاء دریاچه ارومیه بررسی گردید. منطقه مورد مطالعه در این پژوهش حوزه آبخیز سیمینه رود می باشد که یکی از بزرگترین زیرحوزه های دریاچه ارومیه است. ابزار مورد استفاده در پژوهش حاضر پرسشنامه می باشد که با مراجعه به منطقه مورد مطالعه و انجام مصاحبه با بهره برداران تکمیل و نتایج حاصل، با استفاده از نرم افزار SPSS 17 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که طرح تغییر سیستم آبیاری از سنتی به تحت فشار با مقبولیت 45/91 درصدی در صورت اجرا می تواند بیش ترین اقبال را در بین راهکارهای مورد بررسی داشته باشد. طرح پرداخت جبرانی به کشاورزان نیز در ازاء عدم بهره برداری از اراضی زراعی تحت مالکیت با 53/55 درصد از مقبولیت مناسبی برخوردار بود. همچنین 25/50 درصد از بهره برداران نسبت به استفاده از گونه های با نیاز آبی کم به جای گونه های پرمصرف آب، در صورت حمایت دولت اعلام آمادگی نمودند. به طور کلی نتایج نشان داد طرح افزایش آب بهای پرداختی بهره برداران به منظور کاهش کشت و در نتیجه کاهش مصرف آب کشاورزی نمی تواند موفقیت چشم گیری داشته باشد. بنابراین بهتر است از میان این طرح ها، طرح تغییر سیستم آبیاری در اولویت اجرایی قرار داشته باشد و در مراحل بعدی طرح پرداخت جبرانی و تغییر الگوی کشت اجرا گردند.
    کلیدواژگان: مشارکت، دریاچه اورمیه، پرداخت نقدی، تغییر سیستم آبیاری، تغییر الگوی کشت
  • جواد دائی زاده *، مهشید سوری، احسان زند اصفهانی، جواد معتمدی صفحات 315-331
    هیدروکربن های نفتی از جمله آلاینده های پایدار سمی بوده که تهدیدی اساسی برای اکوسیستم به شمار می رود. گیاه پالایی، شامل استفاده از گیاهان برای پاکسازی خاک های آلوده، یک روش موثر و اقتصادی در کاهش آلودگی های نفتی خاک است. در این پژوهش پتانسیل گیاه پالایی گیاهان مرتعی Agropyron intermedium و Dactylis glomerata بر خاک آلوده با غلظت های مختلف نفت خام (20، 30، 40 و 50 درصد) برای مدت 120 روز در شرایط گلخانه ای مورد بررسی قرار گرفت. در انتهای تحقیق، تغییرات فاکتورهای زیستی (ارتفاع اندام هوایی، وزن خشک
    اندام هوایی و وزن خشک ریشه) هر کدام از گونه ها و تغییرات هیدروکربن های نفتی خاک اندازه گیری گردید و نتایج با استفاده از نرم افزار SPSS تجزیه و تحلیل شد. روند منحنی سینتیک زوال درصد ترکیبات نفتی برای محاسبه مدت زمان لازم برای تجزیه هیدروکربن های نفتی، ارزیابی گردید. نتایج نشان داد سه شاخصه مهم فاکتورهای زیستی هر دو گونه در تیمارهای مختلف، تفاوت معنی داری با تیمار شاهد داشتند. آنالیز حاصل از تغییرات درصد ترکیبات نفتی نشان داد، گیاه Ag.intermedium با کاهش 81/79 درصد مواد نفتی در تیمار 20 درصد و 54/58 درصد کاهش در تیمار 50 درصد، توانایی بهتری نسبت به گیاه D.glomerataدر گیاه پالایی خاک های آلوده به مواد نفتی را دارد. نتایج حاصل از آنالیز درصد ترکیبات نفتی نمونه های خاک و برازش آن با سه مدل سینتیک درجه صفر، سینتیک درجه اول و مدل هیگوچی، در هر دو گونه نشان داد که مدل سینتیک درجه اول مناسب ترین مدل برای شبیه سازی روند تغییرات مقادیر هیدروکربن های نفتی خاک می باشد.
    کلیدواژگان: گیاه پالایی، گیاهان مرتعی، نفت خام سبک، Agropyron intermedium، Dactylis glomerata
  • سمیه دهداری*، زهره خورسندی کوهانستانی، فاطمه شجاعی، روح انگیز کاظمی صفحات 333-344
    به منظور ارزیابی تاثیر زئولیت در رشد گیاهان در شرایط کم آبی، در این تحقیق پس از آماده سازی خاک گونه های Cymbopogon olivieri ،Medicago sativa، Medicago scutellata در سه سطح زئولیت (2 گرم و 4 گرم و صفر در کیلوگرم خاک گلدان) با 15 تکرار در نظر گرفته شد. پس از اطمینان از جوانه زنی بذرها، تنش 7 روزه آبیاری بر روی آن ها اعمال گردید. نتایج نشان داد که با اعمال تنش اول تاثیر کاربرد زئولیت در بهبود زنده مانی و تعدیل تنش خشکی نمایان می شود و ملاحظه می شود که در تیمارهای 2 گرم و 4 گرم زئولیت درصد زنده مانی و سبز شدن نهال ها نسبت به شاهد بیشتر است. به تدریج با اعمال تنش ها میانگین تعداد نهال های باقیمانده در تیمارهای شاهد پایین آمد. بیشترین درصد تعداد پایه باقیمانده (زنده مانی جوانه ها)، طول کل گیاه، وزن تر ساقه و وزن خشک ساقه در گونه Cymbopogon olivieri و در سطح 4 گرم زئولیت می باشد. عملکرد صفاتی چون طول ساقه تر، وزن تر گیاه، وزن خشک گیاه و وزن تر ریشه نیز در تیمار 4 گرم زئولیت و در گونه Medicago scutellata افزایش داشته است. بیشترین وزن خشک ریشه در گونه Medicago sativa با کاربرد 4 گرم زئولیت می باشد. طول ریشه تر در هر سه گونه گیاهی مورد نظر در هیچ یک از تیمارها تفاوت معنی داری نداشت.
    کلیدواژگان: سوپرجاذب، زئولیت، تنش خشکی، زنده مانی، Cymbopogon Olivieri، Medicago sativa، Medicago scutellata
  • علی رضازاده جودی *، محمد تقی ستاری صفحات 345-358
    برآورد بار رسوبی معلق رودخانه ها با توجه به خسارات ناشی از عدم توجه و لحاظ کردن آن، یکی از مهم ترین و اساسی ترین چالش های مطالعات انتقال رسوب و مهندسی رودخانه می باشد. با توجه به اهمیت و نقش رسوب در طراحی و نگهداری سازه های هیدرولیکی همچون سدها و همچنین برنامه ریزی جهت استفاده بهینه از منابع آبی در پایین دست رودخانه ها و حفظ منابع مغذی بالادست آن ها، همواره تلاش های بسیاری در زمینه تخمین میزان بار رسوبی معلق رودخانه ها انجام گرفته و روش های متعددی در این زمینه توسعه یافته است. اما با توجه به هزینه بر بودن اکثر روش ها و یا عدم دقت کافی در اکثر روش های تجربی مرسوم، نیاز به روش نوینی که بتواند بار رسوبی معلق رودخانه را با بیشترین دقت ممکن تخمین زند، امری ضروری به نظر می رسد. در این مطالعه میزان بار رسوبی معلق رودخانه لیقوان چای توسط روش های رگرسیون بردار پشتیبان و k-نزدیک ترین همسایگی برآورد گردیدند. نتایج نشان دهنده عملکرد مناسب هر دو روش داده کاوی بررسی شده در این تحقیق می باشد. از میان روش های بررسی شده در این تحقیق، روش رگرسیون بردار پشتیبان میزان بار رسوبی معلق رودخانه لیقوان چای را با ارائه مقادیر ضریب همبستگی برابر با 959/0 و ریشه میانگین مربعات خطا برابر با 547/43 (تن در روز) با دقت بیشتری نسبت به روش k-نزدیک ترین همسایگی پیش بینی کرد.
    کلیدواژگان: بار رسوبی معلق، داده کاوی، رگرسیون بردار پشتیبان، لیقوان چای، k-نزدیک ترین همسایگی
  • صدیقه زارع کیا*، محمد فیاض، نیلوفر زارع صفحات 359-372
    تعیین ارزش رجحانی گونه های مرتعی از جمله اطلاعات ضروری برای برنامه ریزی و مدیریت صحیح مرتع و دام است. این پژوهش به منظور بررسی ارزش رجحانی گونه های مورد چرای گوسفند در ماه های مختلف فصل چرا و با استفاده از روش شاخص انتخاب گونه ها در مرتع خشکه رود ساوه انجام شد. داده های مربوط به تولید و مصرف گونه ها در داخل و خارج از قرق از ابتدای فصل چرا (اواسط آبان ماه) تا انتهای فصل چرا (اواسط اردیبهشت ماه) به مدت سه سال به منظور محاسبه شاخص انتخاب گونه جمع آوری شد. بر اساس نتایج به دست آمده بیشترین ارزش رجحانی مربوط به گونه های Poa sinaica (در کل ماه های فصل چرا) و Salsola laricina(مخصوصا در آبان و آذر) و کمترین آن مربوط به گونه Cousinia cylindraceae (در کل ماه های فصل چرا و مخصوصا در سال های خشک) می باشد. کاهش بارندگی در سال 1387 باعث افزایش درصد بهره برداری و شاخص رجحان گونه های مورد مطالعه شد. بطوریکه در فروردین 1387 گونه درمنه با شاخص رجحان 2 جزء گونه های نسبتا خوشخوراک و گونه های Noaeamucronata و Stachysinflata با شاخص بالای 1/2 جزء گونه های کاملا خوشخوراک مرتع به شمار آمد. گونه پرتولید Salsola laricina در آبان و آذر ماه سال های مورد مطالعه با شاخص بالای 4/1 جزء گونه های نسبتا خوشخوراک تلقی شد. این گونه منبع بسیار مهمی برای تامین علوفه دام های مراتع استپی در طول سال به خصوص از اواسط آبان تا اواسط اسفند می باشد که با مدیریت صحیح چرا همچون رعایت ظرفیت چرا و زمان ورود و خروج دام باید از این منبع خدادادی، حفاظت و از بهره برداری بیش از حد آن جلوگیری نمود.
    کلیدواژگان: ارزش رجحانی، رفتار چرایی، شاخص رجحان گونه، استپ، خشکه رود ساوه
  • محمد زارع، علی اکبر نظری سامانی*، شهرام خلیقی، جواد بذرافشان، محسن حسنجوری صفحات 373-383
    تهیه نقشه کاربری اراضی و شبیه سازی تغییرات آن یکی از ضروری ترین اطلاعات مورد نیاز برای مدیریت منابع طبیعی می باشد
    به طوری که پایش زمانی و دقیق تغییرات آینده عوارض سطح زمین برای درک روابط و کنش متقابل بین انسان و پدیده های طبیعی به منظور تصمیم گیری بهینه، از اهمیت به سزایی برخوردار است. پژوهش حاضر نیز در راستای شبیه سازی تغییرات آینده کاربری اراضی حوزه آبخیز کسیلیان پرداخته است. بدین منظر در ابتدا نقشه های کاربری/ پوشش سرزمین حوزه آبخیز کسیلیان با پردازش چند زمانه ماهواره لندست در سال های 1986، 2000 و 2011 تهیه گردید. سپس با استفاده از مدل سلول های خودکار – مارکوف، وضعیت کاربری / پوشش سال 2011 با منحنی ROC برابر 9/0 پیش بینی شد. سپس این مدل برای شبیه سازی تغییرات کاربری / پوشش سال 2030 اجرا گردید. بر اساس نتایج حاصل از آشکارسازی و شبیه سازی تغییرات روند کاهشی سطح اراضی جنگلی ادامه داشته و بر مساحت مراتع و مناطق مسکونی افزوده خواهد شد. اراضی کشاورزی نیز به دلیل خصوصیات ویژه حوزه مانند پرشیب بودن غالب منطقه و بازدهی کم اراضی زراعی بعد از چند سال کشت تغییر چندانی در وسعت و یا تغییر آن ها ایجاد نخواهد شد. به طور کلی بیشترین تغییرات کاربری در حاشیه جنگل و حاشیه مرتع رخ داده است و هرچه از این حواشی فاصله گرفته شود از میزان تغییرات کاسته می شود. نتایج این پژوهش می تواند در برنامه ریزی های آتی منطقه که با تغییرات کاربری / پوشش مرتبط است مد نظر قرار گیرد.
    کلیدواژگان: تغییر کاربری، سلول های خودکار، سنجش از دور، کسیلیان
  • نوشین شاکریان، غلامرضا زهتابیان، محمدعلی زارع چاهوکی، حسن خسروی* صفحات 385-398
    امروزه پدیده تخریب سرزمین و بیابان زایی از معضلات پیچیده و مهمی است که به بحرانی در سراسر جهان تبدیل شده است و استفاده از سیستم های ارزیابی برای بررسی روند تخریب و اتخاذ راهکار مناسب جهت مقابله با این پدیده، امری ضروری و حائز اهمیت است. اولین گام در مطالعه و بررسی تخریب سرزمین و بیابان زایی تعیین معیارها و شاخص های تاثیرگذار بر این فرآیندها می باشد. به همین منظور در این مطالعه به بررسی اولویت و اهمیت تعداد قابل توجهی از معیارها و شاخص های تاثیرگذار بر تخریب سرزمین و بیابان زایی پرداخته شد. در این پژوهش ابتدا بر اساس منابع و پرسشنامه و نظر متخصصان تعداد 8 معیار و 49 شاخص را انتخاب و بر اساس 8 ملاک ارزیابی خصوصیات شاخص ها از طریق پرسشنامه و نظرخواهی از متخصصان مورد ارزیابی قرار گرفت. با کمک روش آنتروپی شانون، معیارهای مناسب برای ارزشیابی شاخص ها، وزن دهی شد و سپس با بکارگیری روش تصمیم گیری چند شاخصه رتبه ای TOPSIS موثرترین شاخص های تاثیرگذار بر تخریب سرزمین و بیابان زایی برای مدیریت و مقابله با آن ها تعیین شدند. نتایج پژوهش نشان می دهد که از میان ملاک های ارزیابی و خصوصیاتی که برای یک معیار یا شاخص باید در نظر گرفته شود، مقیاس، دارای بالاترین وزن و اهمیت و حساس بودن به تغییرات، کم ترین وزن و اهمیت را دارد. نتایج حاصل از اولویت بندی و رتبه بندی معیارها و شاخص ها با مدل TOPSIS نشان دهنده این بود که شدت بهره برداری از منابع آب در معیار آب با ضریب نزدیکی 790/0 بیشرین تاثیر و استفاده بهینه از امکانات و نیروهای موجود در معیار مدیریتی با ضریب نزدیکی 112/0 کمترین تاثیر را در تخریب سرزمین و بیابان زایی دارند.
    کلیدواژگان: تخریب سرزمین، بیابان زایی، معیار و شاخص، آنتروپی شانون، روش تصمیم گیری چندشاخصه، تاپسیس
  • سید حمیدرضا صادقی*، محسن ذبیحی، مهدی وفاخواه صفحات 399-409
    با توجه به نقش انکارناپذیر عامل فرسایندگی باران در شروع فرسایش آبی، مطالعه ویژگی های مختلف آن نقش مهمی در مدیریت بهینه منابع خاک و آب دارد. از طرفی عامل فرسایندگی باران در بسیاری از مدل های برآورد فرسایش و به منظور اهداف حفاظت خاک و آب استفاده می شود. حال آن که مطالعه کاملی در خصوص بررسی اثر طول و دوره آماری و هم چنین تعداد ایستگاه های مورد استفاده بر تغییرپذیری مقدار عامل فرسایندگی باران انجام نشده است. بنابراین پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرات زمانی عامل فرسایندگی باران در مقیاس های زمانی مختلف و نیز نقش طول، دوره آماری و تعداد ایستگاه ها بر مقدار عامل فرسایندگی ویشمایر و اسمیت در هفتاد ایستگاه مطالعاتی با دوره مشترک آماری بیست سال در مقایسه با تحلیل های انجام شده در سطح کشور با هجده ایستگاه و دوره مشترک آماری بیست و سه سال و در دو دوره مطالعاتی متفاوت در ایران انجام شده است. بدین منظور مقدار عامل فرسایندگی بیش از دوازده هزار رگبار در پژوهش حاضر محاسبه و تغییرات زمانی آن در مقیاس های مختلف زمانی با استفاده از آزمون t مورد ارزیابی و تحلیل قرار گرفت. بر اساس نتایج به دست آمده، مقادیر حداکثر و حداقل فرسایندگی ماه ها و فصل‏ها در مطالعه حاضر و پیشین مشابهت نداشته است. هم چنین نتایج حاصل از آزمون t دلالت بر اختلاف معنی دار بین مقادیر عامل فرسایندگی باران در برخی ماه ها (05/0>p) و فصل‏ها (05/0>p) در پژوهش های مورد نظر داشته است. حال آن که اختلاف بین مقادیر فرسایندگی سالانه در پژوهش مورد نظر معنی دار (05/0 کلیدواژگان: انرژی جنبشی باران، تغییرات زمانی، شدت بارندگی، عامل R، مقیاس های زمانی، EI30
  • زهره عصار، مسعود مسعودی* صفحات 411-421
    بیابان زایی، عبارتست از تخریب سرزمین در مناطق خشک، نیمه خشک و نیمه مرطوب خشک که به عنوان یک مشکل زیست محیطی با پیامدهای اقتصادی- اجتماعی و سیاسی بروز می نماید. فرآیند تخریب سرزمین در اثر فقدان یا کاهش پوشش گیاهی بوده که منجر به کاهش تدریجی و برگشت ناپذیر تولیدات بیولوژیکی یا اقتصادی می گردد. چرای بیش از حد می تواند سبب تخریب خاک و پوشش گیاهی گردد، تخریب پوشش گیاهی و خاک در مناطق خشک، اغلب بیابان زایی نامیده می شود که به عنوان یک خطر جدی ناشی از شیوه های معیشیتی انسان ها بروز می نماید. بنابراین شدت چرا می تواند به عنوان یک شاخص فشار زیست محیطی مطرح گردد. منطقه میاندهی واقع در قسمت های شمال شرقی ایران، جهت ارزیابی فشار دام انتخاب گردید. در مطالعه حاضر میزان فشار دام در منطقه مطالعاتی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی ارزیابی شد. در مدل فائو-یونپ، نسبت ظرفیت بالقوه چرا به تراکم فعلی دام به عنوان تخمینی از فشار دام پیشنهاد گردیده است. در مطالعه کنونی این روش با توجه شرایط واقعی حاکم در منطقه مورد بازنگری قرار گرفت تا واقعیت بهتر مشخص شود. لذا نقشه خطر فشار دام پس از ادغام لایه های مختلف و محاسبه پارامترهای مختلف در محیط GIS تهیه گردید. براساس نقشه نهایی فشار دام در منطقه میاندهی، مناطق بدون خطر، خطر کم، شدید و خیلی شدید به ترتیب 3/21، 6/5، 8/9 و 3/63 درصد از منطقه مطالعاتی را در بر می گیرند. در واقع نتایج به دست آمده نشان می دهد که بخش عمده ای از مساحت منطقه دربرگیرنده خطر خیلی شدید از لحاظ فشار دام می باشد (3/63% از کل منطقه).
    کلیدواژگان: فشار دام، بیابانزایی، پوشش گیاهی، میزان تولید علوفه، GIS
  • عباس علی پور*، جابر رحیمی، علی آذرنیوند صفحات 423-434
    منابع آب زیرزمینی اهمیت به سزایی در زندگی ساکنین مناطق گرم و خشک دارند. با افزایش بی رویه جمعیت و نیاز فراوان به غذا، کمبود منابع آب سطحی، حفر تعداد زیادی چاه عمیق و نیمه عمیق در استان ها و برداشت بی رویه آب از سفره های آب زیرزمینی کیفیت آب در منطقه را کاملا تحت تاثیر قرار داده است. هدف مطالعه حاضر، تعیین وضعیت کیفیت آب زیرزمینی در نه استان خشک و نیمه خشک کشور، به گونه ای است که بتوان چشم انداز و فهم و درک مناسبی از وضعیت کیفی منابع آب در این استان ها ارائه کرد. در این راستا طبقه بندی داده ها، از مهم ترین بخش های ارزیابی کیفیت آب هست. شاخص های WQI و ویلکاکس ابزاری مناسب برای تعیین وضعیت و شرایط کیفیت آب هستند که در آن ها داده های چند پارامتر کیفیت آب با یک فرمول ریاضی؛ مقیاسی برای میزان سلامتی و کارآیی آب از بسیار ضعیف تا عالی ارائه می دهد. در این پژوهش تعیین سیاست ها و شناسایی راهکارهای مناسب، توجه به اهداف توسعه پایدار، استفاده از GIS، پهنه بندی مناسب با لحاظ نمودن کیفیت آب موجود، از جمله مواردی هستند که در تغییر الگوی استقرار جمعیت و بهبود آن نقش دارند. تهیه ی نقشه های تغییرات ویژگی های شیمیایی آب های زیرزمینی، نقشی ارزنده را در فرآیند تصمیم گیری و مدیریت استفاده و بهره برداری از آب های زیرزمینی ایفا می کند. با توجه به نتایج بدست آمده، اکثر آبخوان ها از نظر کیفیت آب شرب مقادیری بین 200-300 (کیفیت بد) برای WQI و شور برای مصرف کشاورزی را نشان دادند.
    کلیدواژگان: آب زیرزمینی، کیفیت آب، سامانه اطلاعات جغرافیایی، روش ویلکاکس، شاخص WQI
  • لیلا عوض پور، مهدی قربانی، رضا عرفانزاده صفحات 435-448
    سرمایه اجتماعی تمام الزاماتی را که برای مدیریت مشارکتی ضرورت دارد در خود جای می دهد. به همین جهت ارزیابی سرمایه اجتماعی در فعالیت های مدیریت مشارکتی اجتماع محور حائز اهمیت است. همچنین شناخت و آگاهی از کنشگران کلیدی در سطح جوامع محلی در راستای مدیریت مشارکتی اکوسیستم های طبیعی یکی از اقدامات ضروری می باشد. این افراد می توانند به منزله رهبران محلی و قدرت های اجتماعی در سامان دهی مدیریت مشارکتی اکوسیتم های طبیعی به عنوان بازوهای اجرایی باشند. در این تحقیق سعی شده است از طریق روش تحلیل شبکه و شاخص های سطح کلان و خرد شبکه بهره برداران مرتع سامان عرفی حق الخواجه در شهرستان میامی استان سمنان، میزان سرمایه اجتماعی شبکه سنجش و همچنین قدرت های اجتماعی و رهبران محلی موثر در مدیریت مشارکتی مرتع مشخص شوند. نتایج حاکی از آن است که میزان سرمایه اجتماعی در بین بهره برداران در پیوند اعتماد متوسط و در پیوند مشارکت در حد ضعیف است. پایداری روابط و تعادل شبکه نیز ضعیف و پیوندهای اعتماد و مشارکت در بین افراد در حد مطلوبی نهادینه نشده است. همچنین سرعت پایین گردش پیوند اعتماد و مشارکت و عدم اتحاد در بین بهره‏برداران از دیگر چالش های مهم در ساماندهی مدیریت مشارکتی مرتع در این منطقه است. همچنین بر اساس نتایج بدست آمده، کنشگران Gh-Gh و Es-Sa قدرت کلیدی در بین بهره برداران مرتع روستای حق الخواجه شناخته شدند. این افراد به دلیل اقتدار و نفوذ اجتماعی بالا می توانند نقش مهمی در مدیریت مشارکتی مرتع ایفا کنند و می توان از آن ها به منزله پل های ارتباطی بین نهادهای دولتی و سایر بهره برداران در توسعه پایدار روستایی استفاده کرد.
    کلیدواژگان: سرمایه اجتماعی، کنشگران کلیدی، سیستم های اجتماعی- اکولوژیک، روستای حق الخواجه
  • اردوان قربانی *، اردشیر پورنعمتی، زهره سادات قاسمی، علی اکبر شکوهیان صفحات 449-464
    هدف این تحقیق شناخت عوامل محیطی موثر بر پراکنش دو گونه Dactylis glomerata و Thymus kotschyanus در مراتع شهرستان های خلخال و کوثر در بخش جنوبی استان اردبیل بوده است. از 111 مکان تعیین شده با استفاده از 5 پلات 1 متر مربعی در طول ترانسکت 40 متری به روش تصادفی- سیستماتیک نمونه برداری انجام شد. در تمامی مکان ها پارامترهای سطحی مرتع شامل درصد سنگ و سنگریزه، خاک لخت، لاشبرگ، و تراکم گونه های مورد مطالعهثبت شد. نمونه برداری خاک از عمق 30 سانتی متری خاک در هر ترانسکت انجام شد. خصوصیات خاک شامل اسیدیته، کربن آلی، پتاسیم، فسفر، هدایت الکتریکی، درصد شن، رس و سیلت اندازه گیری شد. برای بررسی تفاوت معنی داری بین اثرات عوامل محیطی بر حضور و عدم حضور گونه های مورد مطالعه، تجزیه واریانس یک طرفه انجام شد. برای مقایسه میانگین خصوصیات اندازه گیری شده از آزمون دانکن استفاده شد. برای تعیین درجه اهمیت متغیرهای اندازه گیری شده در پراکنش گونه‏های مورد مطالعه و تایید گروه بندی مکان های نمونه برداری، از آنالیز تشخیص کانونیک استفاده شد. نتایج حاصل از تجزیه واریانس نشان داد که از لحاظ ارتفاع، شیب، دما، بارندگی، سنگ و سنگریزه، لاشبرگ، هدایت الکتریکی تفاوت معنی داری بین حضور و عدم حضور گونه ها وجود دارد (01/0P<). گونه D.glomerataدر جهت شمالی و در سطوح با شیب، لاشبرگ، رس و ماده آلی بیشتر و گونه T.kotschyanus در دامنه غربی و در سطوح با شن، سنگ و سنگریزه و سیلت بیشتر رشد بهتری دارد. با توجه به نتایج حاصل از آنالیز تشخیص کانونیک، دو تابع به ترتیب 8/77 و 2/22 درصد و در مجموع 100 درصد از واریانس کل داده ها را توجیه کردند و به طور کلی 4/94 درصد موارد گروه بندی شده، به درستی طبقه بندی شدند. در کل نتایج تجزیه تشخیص کانونیک نشان داد که هدایت الکتریکی، لاشبرگ، بارندگی، دما و ارتفاع و همچنین خصوصیات مربوط به خاک مانند پتاسیم، سیلت و خاک لخت مهم ترین عوامل موثر در پراکنش گونه های مورد مطالعه هستند. با توجه به نتایج می توان در پیشنهاد این گونه ها برای مدیریت، اصلاح و احیاء مراتع به طور مناسب تری تصمیم گیری نمود.
    کلیدواژگان: عوامل محیطی، پراکنش گونه، آنالیز تشخیص کانونیک، خلخال، کوثر، Dactylis glomerata، Thymus kotschyanus
  • مجید کاظم زاده، آرش ملکیان * صفحات 465-478
    رودخانه ها یکی از مهم ترین اکوسیستم های پویا هستند و آگاهی از تغییرات زمانی و مکانی کیفیت آب رودخانه ها از اهمیت بسیاری برخوردار است. در این پژوهش تغییرات زمانی و مکانی پارامترهای کیفیت آب در حوزه آبخیز آجی چای طی دوره آماری
    1389-1360 با استفاده از سه روش تحلیل خوشه ای(CA)، تحلیل تشخیص (DA) و تحلیل مولفه های اصلی (PCA) مطالعه شد. با انجام تحلیل خوشه ای، ایستگاه های آب سنجی منطقه مورد مطالعه در سه خوشه همگن جای گرفتند. ایستگاه های قرار گرفته در خوشه همگن یک، مربوط به سرشاخه های بالادست رودخانه آجی چای می باشند که تغییرات کیفی آب سطحی در این خوشه نسبت به دو خوشه همگن دیگر کم بوده است. به عبارت دیگر، کیفیت آب سطحی در خوشه همگن یک بهتر از دو خوشه همگن دیگر بوده است. تحلیل تشخیص سه تابع معنی دار استخراج کرد که توابع اول، دوم و سوم به ترتیب 50/73، 30/20 و 40/3 درصد واریانس کل مشاهده ها را تبیین می کردند. به عبارتی توابع یک، دو و سوم 20/97 درصد واریانس کل مشاهده ها را توصیف می کنند. هم چنین تحلیل تشخیص نشان داد که مهم ترین پارامترهای تاثیر گذار بر کیفیت آب منطقه مطالعاتی، پارامترهای HCO-3، SAR، Na+،SO42- وCa2+ راشاملمی گردد. با توجه به پارامترهای استخراج شده در تحلیل تشخیص می توان گروه های همگن را تفکیک کرد. نتایج تحلیل عاملی نشان داد که دو مولفه اول مهم ترین عامل های موثر بر کیفیت آب رودخانه آجی چای می باشد. این مولفه ها به ترتیب 75/78 و 71/14 درصد از واریانس جامعه را تبیین می نمایند.
    کلیدواژگان: روش های چند متغیره، کیفیت آب سطحی، تحلیل خوشه ای، حوزه آبخیز آجی چای
  • کبری کریمی *، اسماعیل کرمی دهکردی، خلیل آقاجانلو صفحات 479-494
    ارزیابی طرح های مرتعداری به سیاست گذاران و برنامه ریزان کمک نموده از ابعاد مختلف زیست محیطی، اجتماعی، انسانی و اقتصادی تاثیر آن ها را دریابند. هدف پژوهش حاضر، بررسی اثرات طرح های مرتعداری بر سرمایه های اجتماعی معیشت خانوارهای روستایی شهرستان ماهنشان از دیدگاه بهره برداران روستایی بود. با استفاده از یک روش پیمایشی، شاخص های ارزیابی در دو زمان قبل و پس از اجرای طرح ها مورد بررسی قرار گرفتند. با کمک روش نمونه گیری تصادفی چند مرحله ای، نمونه ای متشکل از 204 خانوار از جامعه آماری 1280 خانوار بهره بردار این شهرستان انتخاب شدند و داده ها با استفاده از پرسشنامه و تکنیک مصاحبه ساختاریافته گردآوری شدند. نتایج نشان داد، از نظر بهره برداران، اجرای پروژه ها در افزایش روابط و مشارکت ها و هنجارهای اجتماعی برای اقدامات گروهی تاثیر قابل توجهی داشته و بر کاهش مهاجرت، افزایش فرصت شغلی و مشارکت در تصمیم گیری ها در حد کمی موثر بوده اند. با این وجود، این پروژه ها در ایجاد یا تقویت تشکل های مردم نهاد روستا تاثیر نداشته اند. بنابراین لازم است در برنامه ریزی پروژه های مرتعداری به تقویت تاثیرگذاری و نهادسازی اجتماعی آن ها توجه بیشتری صورت گیرد.
    کلیدواژگان: ارزیابی اثرات، سرمایه اجتماعی، ماهنشان، مرتعداری، نگرش بهره برداران
  • شیرین محمدخان * صفحات 495-514
    روند رو به رشد طوفان های گرد و غبار در سال های اخیر و تعیین تعداد وقوع این رخداد در سال های گذشته و جواب به این سوال که آیا این دفعات وقوع تغییری داشته یا خیر باعث شد، بررسی جامعی در مورد روند و وضعیت طوفان های گرد و غبار در سال های گذشته انجام گیرد. در این پژوهش بر اساس داده های مشاهده ای 112 ایستگاه هواشناسی از سال 1364- 1384 به بررسی روند این طوفان ها پرداخته شده است. نتایج نشان می دهد کل روز های غبارناک در این دوره در مناطق مختلف از 11 روز تا 3833 روز متغیر می باشد. برای بررسی بهتر، تعداد روز های کل غبارناکی با استفاده از روش خوشه بندی K-means و نرم افزار SPSS به 5 دسته به شرح ذیل تقسیم شده اند. 1-کمتر از 492 روز، 2-588 روز تا 1153 روز، 3-1243 روز تا 1757 روز، 4-از 2007روز تا 2239 روز 5- بیش از 3832 روز و سپس هر دسته به صورت مجزا مورد بررسی قرار گرفته است. سرانجام خوشه ها با استفاده از آنالیز واریانس مورد بررسی قرار گرفتند و مشخص گردید با درستی 99 درصد خوشه بندی انجام شده صحیح می باشد. خوشه های به دست آمده با تبخیر و تعرق، دما، بارش، ژئومورفولوژی و ارتفاع مقایسه شدند. نتایج موید آن است که به ترتیب با تبخیر، دما و بارش دارای همبستگی می باشند ولی با ژئومورفولوژی و ارتفاع دارای همبستگی نمی باشند. دلیل این امر را می توان در منشاء خارجی ریزگرد ها، ارتفاع بالای حرکت آن ها و نقش رطوبت در نشست آن ها جستجو کرد.
    کلیدواژگان: ریزگرد، روند، خوشه بندی، غبارناکی، تبخیر و تعرق، ایران
  • مژده محمدی*، حسین ملکی نژاد، محمدتقی دستورانی صفحات 515-529
    کمبود ایستگاه های آب سنجی، کوتاهی دوره آماری و عدم دقت در برآوردهای ایستگاهی، مهمترین مشکلات در برآورد تناوب سیل در منطقه مورد مطالعه است که استفاده از روش های منطقه ای را ناگزیر می سازد. روش تحلیل منطقه ای یک روش کارآمد برای برآورد دبی سیل در مناطق فاقد داده یا دارای آمار کوتاه مدت می باشد. این روش متکی به ویژگی های فیزیکی و اقلیمی حوزه های آبخیز بوده و از روابط آماری در بررسی داده های مشاهداتی جریان استفاده می کند. تحلیل منطقه ای سیلاب دارای روش های متعددی است که انتخاب هر کدام از این روش ها در هر منطقه، بستگی به شرایط اقلیمی منطقه، تعداد و نوع داده و همچنین دوره بازگشت مورد انتظار دارد. هدف از پژوهش حاضر، مقایسه کارایی چهار روش تحلیل منطقه ای هیبرید، گشتاور خطی، رگرسیون چندمتغیره و روش CCA در برآورد دبی پیک حوضه اصفهان-سیرجان و دشت یزد-اردکان است. به این منظور تعداد 16 ایستگاه آب سنجی منطقه انتخاب و دبی حداکثر لحظه ای آن ها استخراج شد. از نتایج روش هیبرید و رگرسیون چند متغیره که قبلا در منطقه مطالعاتی و با همین منظور انجام شده بود نیز استفاده گردید و مقایسه چهار روش با یکدیگر از طریق دو آماره RRMSE و میانگین خطای مطلق (MAE) انجام یافت. نتایج نشان داد که روش CCA به نسبت سایر روش ها از مقادیر خطای کمتری برخوردار بوده و مناسب تر است. برتری روش CCA در تمام دوره برگشت ها قابل توجه می باشد و روش رگرسیون چند متغیره در گزینه ی بعدی تحلیل منطقه ای قرار دارد.
    کلیدواژگان: هیبرید، گشتاورهای خطی، رگرسیون چند متغیره، تحلیل فراوانی منطقه ای سیل، روش CCA
  • سجاد نیسی، بیژن خلیلی مقدم، امین ذرتی پور* صفحات 531-541
    فرسایش خندقی از اشکال تشدید شونده تخریب خاک در اراضی مرتعی و کشاورزی است، که وجود آن هشداری جدی در تخریب سرزمین و نشانه ای از فرسایش پیشرونده است. پایش گسترش طولی خندق به منظور تعیین عوامل موثر بر آن برای برنامه ریزی کارا حفاظت آب و خاک ضروری است. این مطالعه با استفاده از عکس های هوایی سال 1343، 1374و پیمایش صحرایی سال 1393بهمراه سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) به بررسی رشد طولی30 خندق و تعیین عوامل اصلی ایجاد آن و نیز تعیین سهم تولید رسوب (بارمعلق و بستر) حاصل از پیشروی خندق ها در حوضه درب خزینه خوزستان می پردازد. نتایج نشان داد که در دو دوره زمانی مذکور میزان متوسط رشد طولی خندقها به ترتیب 37/0و 65/0متردرسال بوده که با مقایسه دو دوره زمانی سال 1343-1374 با 1374-1393، میزان رشد طولی خندق ها به ترتیب 37/0و 65/0 متر در سال برآورد گردید که بطور متوسط دوره دوم نسبت به دوره اول، 77درصد رشد نشان داده است. همچنین مدل رگرسیونی نهایی گسترش طولی خندق با 9 فاکتور اصلی و ضریب همبستگی 95/0بسط داده شد؛ بطوریکه مدل نشان داد از بین فاکتورهای اصلی، فاکتور سدیم محلول، هدایت الکتریکی و مقدار مواد آلی با ضریب تبیین 83/0و بیشترین تاثیر را در توسعه خندق دارند. همچنین بیش از دوسوم رسوب خروجی خندق های منطقه به صورت بارمعلق و یک سوم آن بصورت بارکف (ذرات بزرگتر از 63 میکرون به عنوان بار کف) خارج می شوند. این موضوع در انتخاب نوع برنامه های پیشگیری و اصول حفاظتی خاک در منطقه اهمیت فراوانی دارد.
    کلیدواژگان: مدل سازی ادافیکی، خندق، بیلان رسوب، فتوگرامتری، درب خزینه
  • |
    • Ahmad Pahlavanroy * Pages 263-275
      Low rainfall, dry areas such as Iran, the surface freshwater resources are limited and the other side of this water pollution risk faced by underground water supplies and maintenance needs of water is best. Also in some parts of Iran, climate and good conditions for Tectonic Structure formed by karstic table is provided. Iran after the countries of America, China and Turkey has the highest percentage of karst and more than eleven percent of our surface karstic cover the constructor. The purpose of this study of the relationship between lineaments extracted from satellite imagery, tectonic elements, network topography, hydrography and agents with many water resources in the region Karstyk Maharloo using GIS and remote sensing are For this attempt to provide layers of information including lineaments, range curvature, elevation classes, slope, vegetation, springs, tectonic elements and hydrography network using field visits, topographic maps, geology, satellite imagery and digital models Was high. Findings with statistical tests such as, Pearson and PCA correlation analysis, principal component analysis was used. The results show that close ties between sex formation, topography (eg slope, elevation and range curvature), lineaments and hydrological factors, with many springs in the study area there. This relationship indicates significant role of environmental and structural factors and necessary Tvjhh the springs in the prevalence and transmission of groundwater is Karstyk areas.
      Keywords: structural factors, lineaments, range curvature, springs, karst, Catchment Maharloo
    • Ayad Aazami *, Mohamad Fayaz, Jeafer Hosianzadeh Pages 277-286
      In determining grazing capacity, determine forage production, preference value, the allowable use, nutritional value and range condition is required. shows. In order to the value of the preference 17 species and annual plants, with method percent of consumption at four years 2007 to 2010 in Ilam Salh Abad site was studied. The results showed that the effect of year, month and plant species on preference value is significant. Average preference value in 1387 due to drought that more the value of the preference of 86, 88 and 89. Such as Preference value species in April over March and difference is significant. The results showed that the Ankyropetalu gypsophiloides, Annual grass & forbs, Salvia compressa, and Sanguiosorba minor component species are palatability average (Class III). Other species non-palatable (class IV and V). In the study area since the last two months (March and April) matches the first two months of plant growth. Annual grasses and forbs species and Sanguiosorba minor equally in both mention is consumed by animals. Toward the end of the grazing season (end of April) perennial species are consumed. For example, the relative consumption of Salvia compressa and Ankyropetalum gypsophiloides 72 and 92 percent, respectively. Therefore, with presence of livestock in the months April to June, fresh forage perennial herbs by livestock are grazing. But on According to farmer the Forage production of permanent pasture is not enough and livestock outside of rangeland.
      Keywords: pasture, preference, Salehabad, value
    • Samira Hajipuor *, Hossein Barani, Hassan Yaganeh, Ahmad Abadi Sarvastani Pages 287-297
      Considering the time of livestock grazing in rangelands has very important role in conservation of rangelands and protecting them from degradation. This study aimed at assessessment of the effective factors on considering time in livestock grazing on Kouhdasht city rangelands in Lorestan province. This study is a survey research and the statistics community is nomadism pastoralists of Koohdash city. Number of samples was determined 310 person based on Cochran formula from the whole number of pastoralists which was 1038 person. Many different variables were assessed in this study such as: Socio-economic and affective factors on grazing management. Among the econometrics models, Logit Models was used in order to assessing the effective factors on time management of grazing. Logit model parameters were estimated with maximum likelihood method. Coefficient of determination indices and accurate prediction coefficient were used in order to assessing the finesses of sample’s data. The result showed that there is a significant difference between groups of exploiters in the case of considering time of grazing. having the winter pastures, early arrival date and late leaving of pastoralism from summer rangelands, were the most affecting from the pastoralism point of view. Based on the results, male pastoralism, had much more dependency on rangelands, thus their arrival date to the summer rangelands was earlier. Those who did not have winter pastures had fewer tendencies to care about grazing time.
      Keywords: Rangelands, Considering of Grazing Time, Logit model, KouhDasht city
    • Alireza Daneshi, Mehdi Vafakhah*, Mostafa Panahi Pages 299-314
      Due to problems of Urmia Lake, currently, several strategies have been proposed to restore it by the professionals. But it should be noted that the implementation of each plans and project within the watersheds requires the participation of stakeholders and farmers in the watersheds. Due to the lack of attention to stakeholders, many natural resources management and development projects has been failed. Therefore public acceptance and participation of stakeholders in some of the approaches taken to restore Urmia Lake are investigated in the present study. The used tool was the questionnaire in the present study filled by field survey to the study area and interview with stakeholders and the obtained results were analyzed. The results showed that the irrigation system change from traditional to pressure irrigation system with 91.45% approval rating, if implemented, can be considered as the most successful strategy among the investigated strategies. The payment of compensation to farmers for non-utilization of owned farming lands had the appropriate acceptance with 53.55%. Also the 50.25% of stakeholders will be readymade for the use of species with low water demands instead of the use of species with high water demands if the government support. The increase of stakeholder's water charge cant be a great success to reduce cultivation and thus reduce agricultural water use. Finally, so through these plans, irrigation system change plan be in the executive priority, and the next priority the payment of compensation to farmers and farming pattern change are implemented.
      Keywords: participation, Urmia Lake, cash payment, irrigation system change, farming pattern change
    • Javad Daeizadeh *, Mahshid Souri, Ehsan Zandi Isfahan, Javad Motamedi Pages 315-331
      Total Petroleum Hydrocarbons are toxic and persistent pollutants that is a fundamental threat to the ecosystem. Phytoremediation, the use of plants for remediation of contaminated soils, effective and affordable way to reduce soil pollution. In this study, the potential pasture plants Agropyron intermedium and Dactylis glomerata on phytoremediation of soil contaminated with crude oil at different concentrations (20, 30, 40 and 50 percent) for 120 days were studied. At the end of the study, changes in biological factors (shoot height, shoot dry weight and root dry weight) of each species and changes petroleum hydrocarbons in soil were measured and results were analyzed using SPSS software. The process of decay kinetics curves percent of petroleum used to calculate the time it takes to analyze petroleum hydrocarbons were evaluated. The results showed that three main factors biological factors both studied species in treatments were significantly different compared to control. Analysis of changes in petroleum hydrocarbons indicated that Agropyron intermedium in the treatment of 20% by reducing the oil in the soil with 79.8 percent and in the treatment of 50% by reducing the oil in the soil with 58.5 percent, the phytoremediation ability of Agropyron is better than Dactylis glomerata. The results of the analysis of soil samples petroleum and fitted with three zero-order kinetic model, first order kinetic and Higuchi model, in both species showed that the first-order kinetic model is the best model to simulate the changes of the hydrocarbon Petroleum soil.
      Keywords: Phytoremediation, Rangeland plants, crude oil, Agropyron intermedium, Dactylis glomerata
    • Somaie Dehdary*, Zohreh Kuhansani, Fatemeh Shojaee, Ruhangiz Kazemi Pages 333-344
      Providing and water holding, especially in prototypical stages of growth and seedling establishment and their resistance against environmental tensions is a key factor to achieving the goals of managers. One of the new methods to conserve water and reducing irrigation costs is the use of super absorbents. Zeolites are porous materials with crystalline structures acting molecular sieve and due to open channels in their network, allowing some ions to pass and block crossing path of some other ions. In this experiment after preparing the soil, some species of Cymbopogon Olivieri, Medicago sativa, Medicago scutellata in three zeolite (2 g, 4 g and zero in a kilogram) with 15 repetitions was considered. After ensuring the germination of plants, 7-day irrigation tension was used on them. The results showed that the first effect of zeolite application in improving viability and mitigation of drought tension will be appeared and it is observed that the treatments of 20% and 40% of Zeolite, the percentages of viability and germination of plants are much more in comparing with control group. The average number of remaining saplings using tensions were decreased in control treatments. The use of zeolites in the number of base remained has a positive impact on whole plant length, fresh stem length, fresh weight, dry weight, root fresh weight, root fresh weight and increases their performance .
      Keywords: super absorbents, Zeolite, drought tension, viability
    • Ali Rezazadeh Joudi *, Mohammad Taghi Sattari Pages 345-358
      Estimation of suspended sediment load is one of the most important and fundamental challenges in the studies of sediment transport and river engineering, due to the damage caused by the lack of attention and considering it. Given the importance and role of sediment in the design and maintenance of hydraulic structures such as dams and As well as planning for efficient use of downstream of river and also conservation of nutrients at the upstream of river always lots of efforts have been done in the field of suspended sediment load estimation and numerical methods have been developed in this case. But due to the cost of most procedures or lack of adequate accuracy in most of common experimental methods, need to a new method that can estimate suspended sediment load with the greatest possible precision, seems to be very necessary. In this study the amounts of suspended sediment loads have been estimated with support vector regression and k-Nearest neighbor methods. Results indicated the acceptable ability of both data mining techniques that explored in this study in estimation of suspended sediment load. Among the methods examined in this study, the support vector regression method estimated the amounts of suspended sediment load in Lighvan Chay River with representing evaluation indexes such as (CC=0.959, RMSE=43.547(ton/day)) is more accurate rather than K-nearest neighbor method.
      Keywords: k-Nearest neighbors, Lighvan Chay River, Data Mining, Support vector Regression, Suspended sediment load
    • Sedigheh Zarekia *, Mohammad Fayyaz, Niloofar Zare Pages 359-372
      Determination of preference value of plant species by grazing livestocks is one the most necessary information for the planning and management of rangelands. The purpose of this study was to investigate the preference value of plant species grazed by sheep during the grazing period in Khoshkeh rood Saveh Rangeland of Markazi Province using species selection index.
      Production and consumption data of species in and out of the enclosure were collected over six months of grazing season for three years to calculate the species selection index. Maximum preference values for Poa sinaica (in whole grazing season) and Salsola laricina (especially November and December) and minimum preference values for Cousinia cylindracea (in whole grazing season and especially in dry years) was recorded. Reduction in rainfall in 2008 increased the percentage of utilization and preference index of species. As In April 2008, Artemisia sieberi with preference index 2 was as a relatively palatable species and Noaea mucronata and Stachys inflata with preference indexover 2.1 were considered quite palatable species .Salsola laricina in November and December in all the years with preference index over 1.4 is was considered as relatively palatable species.
      Salsola laricina is a critical resource for livestock of steppe rangelands throughout the year, especially from mid-November to mid-March. So that in this time, this species has high palatability than other species accompanied and with proper grazing management should be prevented from excessive utilization.
      Keywords: preference value, grazing behavior, species preference index, steppe, Khoshkrud Saveh
    • M. Zare, Aliakbar Nazari Samani * Pages 373-383
      Changes of land uses have recently been increasing due to anthropogenic and climatic factors while in order to manage the land and natural resources, having monitoring data of these changes is necessary to make the decision and programming for now and future of the land. Kessillian watershed was considered to simulating of coming changes of land-use. Hence, land-use and land cover maps of the catchment was prepared by using multi-period Landsat images such as 1986, 2000, and 2011 years. The integration of cellular automaton and Markov model was then applied to survey the land-use/land cover condition in 2011 using ROC (0.9) and was also foreseen land-use/land cover for 2030. Regarding detecting and simulating of the changes, forest lands were decreased process and rangelands and inhabited areas were increased. The agricultural lands have not seriously changed because of steep slope and low fertility during the time. In most cases, the maximum changes were occurred around the forest and rangelands areas and the change trends will be decreased to give a wide berth to these lands. Markov model can precisely show the land changes in the area via time period and can anticipate the future of them. Therefore, this model can be applied in order to manage the land.
      Keywords: land-use change, cellular automaton, Markov model, RS, Kessillian, watershed
    • Nooshin Shakerian, Gholamreza Zehtabian, Mohammad Ali Zareh Chahooki, Hassan Khosravi * Pages 385-398
      Lans degradation and desertification are serious and complex problems that have become worldwide crisis in the world and use appraisal systems to study the degradation and adopt a suitable strategy to deal with this phenomenon, are necessary and important. The first step in the study of land degradation and desertification is determining criteria and indicators that effecting these process. Therefore, in this study we examine the importance and priority of a significant number of criteria and indices that influence land degradation and desertification. In this research, we choose 8 criteria and 49 indicators based on questionnaires and expert panel and evaluate them based on eight metrics. We weighted suitable criteria for evaluation indicators with the help of Shannon entropy method, and then by using the TOPSIS method (one of Multiple Attribute Decision Making Methods) we determined the most effective indicators on land degradation and desertification for manage and deal with this phenomenon. The results show that among the evaluation criteria and indices that should be considered for a benchmark or index, a scale, has the highest weight and importance, and being sensitive to change, has the minimum weight and importance. The results of the prioritization and ranking criteria and indicators based on TOPSIS model indicates that the severity of exploitation of water resources in the factor of water with the 0.79 efficiency, has the most effect and the use of facilities and personal management in the management factor with the 0.11 efficiency has less effect in land degradation and desertification.
      Keywords: Land Degradation, Desertification, Criteria, Indices, Shannon Entropy, TOPSIS Model
    • Seyed Hamid Reza Sadeghi *, Mohsen Zabihi, Mehdi Vafakh Pages 399-409
      Rainfall erosivity factor plays an undeniable role in beginning of water erosion. Study of different aspects of rainfall erosivity is also important to optimal soil and water resources management. On the other hand, the erosivity factor is being used in many soil erosion estimation models to achieve soil and water conservation goals. However, very limited studies have been conducted to study temporal variation of rainfall erosivity factor and also effect of data length, study span and number of stations on variability of rainfall erosivity factor countrywide. The present study therefore aimed to investigate the temporal variation of Wischmeier and Smith’s rainfall erosivity factor at different time scales and also, the role of data length, study span and number of stations on rainfall erosivity factor. Towards this attempt, the results of the present study with 70 stations, 20 years of data span and different study periods were compared with those obtained for another study with 18 stations and 23 years of data span. So that, the rainfall erosivity factor was calculated over 12,000 storm events for the present study and mean values for different time scales were compared using t-Test. The results showed that the maximum and the minimum values of monthly rainfall erosivity factor in the country were different from each other. Besides that, the results of t-Test showed significant difference between the calculated values of rainfall erosivity factor in some of months (p
      Keywords: EI30, R factor, Rain intensity, Rainfall kinetic energy, Temporal variation, Time scales
    • Masoud Masoudi * Pages 411-421
      Desertification, land degradation in arid, semi-arid, and dry sub-humid regions, is a global ýenvironmental problem with political and socio-economic ramifications. Land degradation ýmeans a process of impoverishment vegetation cover loss that may lead to a progressive and ýirreversible reduction of the biological or economic productivity. Overgrazing can cause ýdegradation of soil and vegetation, degradation of vegetation and soils in dry lands, ýsometimes called desertification, is thought to be a seriousþ þthreat to the sustainability of ýhuman habitationþ.þý Therefore, the intensity of grazing can serve as an index of environmental ýpressure. The Miandehi region, located in the Northeast Iran, has been selected as a test area ýto assess livestock pressure. The present paper examines for assessing the pressure of ýlivestock for the studied area using GIS. FAO-UNEP (1984) proposes the use of a ratio of ýpotential carrying capacity to present livestock density as an estimate of pressure of livestock. ýThis method has been adopted for the present study but with some modifications to achieve a ýbetter estimate of pressure related to the actual conditions of the area. Hazard maps of ýpressure of livestock were prepared after overlying and calculating the different parameters in ýa GIS. According to the final map pressure of livestock Miandehi region, areas was classified ýunder without hazard, Slight hazard, Severe hazard and Very severe hazard respectively, 21.3, ýý5.6, 9.8 and 63.3 % of the study area. Results show that the areas under very severe hazard ýare observed more in the Miandehi (63.3 % of total land).ý
      Keywords: Livestock pressure, desertification vegetation cover, forage production, GIS
    • Abbas Alipour *, Jaber Rahimi, Ali Azarnivand Pages 423-434
      Groundwater resources play a central role in meeting domestic and agricultural demands of residents in arid regions. Owing to rapid urbanization, the water use and land use has been changed considerably. Overexploitation of wells posed a huge burden to the available water resources. Degradation of water resources along with increase of salinity has adversely affected the water resources. Hence, the current paper focuses on determination of water quality for the wells of nine provinces of Iran which are influenced by water shortage. In this regard, WQI is a suitable index for analyisis and classification of data. To provide a holistic influence from individual water quality parameters on total water quality, water quality index (WQI) is employed. In other words, WQI is average weight of multiple parameters. Apart from WQI which has been used for drinking purposes, Wilcox has been used for agricultural water quality analysis. After identification of water quality conditions, sustainable settlement of population should be considered. Environmental planning and management, policy making, obtaining the conclusive strategies and land use planning should be taken into account after providing the water quality maps. Generation of water quality maps is an effective step for optimal operation of groundwater resources as well as decision making. In the present study, the most of the aquifers have been identified with low water quality (WQI=200-300).
      Keywords: Groundwater, Water quality, Geographical Information System, Wilcox, Water Quality Index
    • Pages 435-448
      Social capital contains all the requirements that they are necessary for co_management ,so evaluating social capital activity is important . Also recognition and awareness of key actors in local communities for having co_management on natural eco_systems is one of the important proceeding . These people can be local leaders and they can take part in co_management . The method of this study is Social Network Analysis and also analyzing the indexes of macro level and micro level of rangeland user of traditional boundary in Mayamey District . The amount of social capital and local leaders who they are effective on co_management are detailed. The results show that the amount of social capital in trust tie for rangeland users is average and collaborating is low, sustainability of relation and network balance is weak and they are not in suitable level. Low exchange of speed for trust tie and collaboration is one of the biggest challenge in co_management . According to results .,actors: Gh_ Gh and Es_ Sa are the key powers of Hagholkhaje village. These people playe important role in co_managements because of their power and their social influence and they can be used as connection between governmental orgnazation and other users for sustainable rural development.
      Keywords: Social capital, Key Actors, Socio- Ecologi Systems, Hagholkhaje Village
    • Ardovan Ghorbani * Pages 449-464
      The purpose of this study was to identify the effects of environmental factors on the distribution of Dactylis glomerata and Thymus kotschyanus in rangelands of Khalkhal and Kosar counties in southern part of Ardabil province. From 111 determined sites random- systematically using five 1m2 plots along a 40 m transect samples were collected. In all sites environmental factors including stone and gravels, bare soil, litter and density of selected species were recorded. Soil samples were taken from the 0 to 30 cm of soil surface of each transect. Soil parameters including pH, OC, K, P, EC, Sand, Clay, and Silt were measured. One way ANOVA was used to study the relationship significance between the effective environmental factors on the presence and absence of the selected species. Duncan's test was used to compare the measured factors. To determine the importance of measured variables on the distribution of selected species and grouping of sampling sites discriminant analysis was used. According to the results of the discriminant analysis, tow functions were explained 77.8 and 22.2%, respectively and totally 100% of the data variance and generally 94/6% of grouped cases, correctly classified. Finally, results demonstrated that EC, litter, precipitation, temperature, elevation, K, silt and bare soil are the most important factors on the distribution of D. glomerata and T. kotschyanus. By considering the results in introducing these species for rangeland restoration and management the appropriate decision could be made.
      Keywords: Environmental factors, Species distribution, discriminant analysis, Khalkhal, Kosar
    • Majid Kazemzadeh, Arash Malakiyan * Pages 465-478
      One of the most important dynamic ecosystems is the rivers which awareness of the spatiotemporal water quality changes is necessary. In this research, we studied the spatiotemporal water quality changes using cluster analysis, discriminate analysis and Principal component analysis methods in the Aji-Chai Watershed over the last 30 years (1981 to 2010). Based on the Clustering, we identified the three homogeneities cluster. The stations which were labeled in first cluster showed that they are located in the upstream of Aji-Chi River. In compare with other stations, this stations presented that the good water quality and the lowest changeability. DA methods significantly determined the three functions which described about 73.50, 20.30 and 3.40% of total variances. In other word, in general three functions described the 97.20% of the total variances. Also the DA methods identified the HCO-3, SAR, Na, SO42- and Ca2 were the most important water quality parameters which based on this parameters it's possible to identifying the homogenous clusters. Finally, the results of PCA showed that the first two factors were the most important causes of water quality changes in the Aji-Chai River Watershed. This factors described about 78.75 and 14.71% of the variances.
      Keywords: Multivariate methods, Surface water quality, cluster analysis, Aji-Chai Watershed
    • Kobra Karimi * Pages 479-494
      Assessing rangeland management projects can help policy makers and programme planners to understand their impacts from different environmental, social, human and economic aspects. The aim of this research is to assess rural beneficiarie's perspective regarding the impact of rangeland management projects on rural households’ livelihoods internal social capital. Using a survey methodology, it was asked the respondents to assess the indicators before and after the implementation of the projects. A randomized multi stage sampling technique was utilized to select a sample of 204 out of 1280 rural livestock holders in the Mahneshan Township of the Zanjan Province. Data were collected utilizing a structured interview technique and questionnaire. From the rural household's perspectives, these projects have had considerable impacts on increasing the relationships, participation and social norms for collective and group actions. They have also slightly been effective in terms of reducing emigration, increasing job opportunities and participation in decision-making. Nevertheless, these projects had no effect in establishing or strengthening rural community based institutions. Therefore, it is necessary that rangeland management projects pay more attention to strengthening and institutionalizing social actions and capitals in their planning programme.
      Keywords: Assessment, Social capital, Mahneshan Township, Rangeland Management, Rural Household's Perspective
    • Shirin Mohammadkhan * Pages 495-514
      Occurrence of the dust storm has been growing in recent years and has created many problems in some cities of Iran. In this paper, Climatology of dust storms in Iran is compiled based on observational data of 112 meteorological stations from 1985 to 2005. Results shows that total of days with dust storm are from 11 to 3833 Days. Weve divided the city into five groups. 1- Less than 492 days 2- from 588 to 1153 3- from 1243 to 1757 4- from 2007 to 2239 5- more than 3832 days. And then we reviewed each of them separately. The first group is fixed. Cities of this group are located mostly in North, East and Center of Country. The second group contains three parts: First, an ascending trend to 1992 and then a descending part to 1998 and again, an ascending part to 2005. Cities of second group are located south of country. The third group contains four parts: First, a downtrend to 1990 and then an ascending part to 1993 and again, a descending part to 1998 and finally, a branch of the ascending to 2005. Cities of the third group are located almost in the southwest. The cities of fourth group are located in the Sistan & Baloochestan province and are affected by the 120-Day wind. The occurrence of dust storm in the fourth group is ascending. Finally, using GIS and Interpolation systems, we have plotted dust storm zone Classification map of Iran from 1998 to 2005.
      Keywords: Dust, trend line, K- means clustering, Iran
    • Mojdeh Mohammadi *, Hossein Malekinezhad, Mohammad Taghi Dastorani Pages 515-529
      The main problems in flood frequency analysis are limited number of gauging stations and recorded data, together with the inaccurate at-site estimations in the study area. These problems have caused increasing application of regional methods. Regional analysis seems to be a useful method for estimating peak flow at area with no data or low-recorded length. Regional flood frequency analysis relies on physical and climatic characteristic of basins and applies statistical method to study flow records. The methods of regional analysis are numerous that the selection of each one of them in any study area depends on data length, climatic factors, data type and expected return periods. In this study four techniques of regional analysis were used to evaluate the priority and importance to estimate the peak flow for different return periods. The Hybrid, Multiple regression, L-moments and Canonical Correlation Analysis are the four approaches applied for some watersheds of Isfahan–Sirjan and Yazd-Ardakan Basins. A number of 16 stations were selected and their data were analyzed to find out peak flow. The results of this analysis were compared to the Hybrid and Multiple regression approaches using RRMSE and MAE statistics.The results showed better performance of the CCA method rather than the other methods in all return periods. After CCA, Multiple regression methods were selected to estimate the peak flow (Model 2,3). Therefore, CCA method can be adopted as regional flood frequency method for the study area.
      Keywords: Hybrid, L-moments, Multiple-regression, Regional flood frequency analysis, CCA
    • Amin Zoratipuor * Pages 531-541
      The Gully erosion is one of the accelerated forms of soil degradation in ranges and agricultural lands, which are warning signs of serious for land degradation and progressive erosion. Monitoring of effective factors of the gully length development over time is a necessity to sustainable development in watersheds. In this research the advancement of 30 headcuts were assessed through digital interpretation of multi-temporal aerial photos, photometric methods, field observations and GIS data analysis over the two periods of 1964-1993 and 1993-2013, and contributing sediment suspended and bed load by using of sediment balance model which carried out on Darb Khazine basin. Moreover, the stepwise regression analysis procedure was applied to extract the effective factors on gully head advancement (such as topography, physio-chemical soil attributes and morphology of gully). The results indicated that the mean of gully head advancement over the periods of 1964-1993, 1993-2013 were measured 0.37, 0.65 respectively, which averagely 77percent have increased. Further, regression analysis revealed by 9 main factors and R 95%, As the model indicated among main factors, the Na, EC and organic matter factors with R2 , 0.83 and R , 0.91 are the most effect factors on gully head advancement. The gully sediment balance showed that two-thirds and one-third of sediment discharge are formally suspended load and bed load, respectively. This topic is useful as suitable criteria to distinguish the active gullies in order to prioritizing the conservation activities.
      Keywords: edaphic modeling, Gully, Sediment balance, Photogrammetric, Darb Khazine