فهرست مطالب

  • پیاپی 17 (تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/06/25
  • تعداد عناوین: 7
|
  • رضا باقریان، علی باقریان کلات صفحه 1
    اجرای طرح های بیولوژیک در حوزه های آبخیز یکی از اقدامات اصلی در برنامه های آبخیزداری و حفاظت خاک می باشد. امروزه اجرای این طرح ها در اغلب برنامه های مدیریت جامع حوزه های آبخیز مورد توجه قرار می گیرد. مطالعات نشان داده است که اجرای طرح های بیولوژیکی هم از نظر اقتصادی نسبت به سایر طرح ها مانند طرح های مکانیکی با صرفه تر است و هم نسبت به سایر عملیات آبخیزداری تاثیر بیشتری در حفاظت از منابع آب و خاک دارد. طی سال های اخیر طرح های بیولوژیکی زیادی در سطح کشور به اجرا در آمده است که بعضا با موفقیت های زیادی همراه بوده اند و جا دارد از تجربیات اجرای این گونه طرح ها در سایر نقاط کشور استفاده شود. تاکنون مطالعات زیادی بر روی علل موفقیت یا شکست این گونه طرح ها در کشور صورت نگرفته است. لذا شناسایی و تعیین عوامل موفقیت طرح های بیولوژیکی می تواند نقش بسزایی در افزایش میزان موفقیت و اجرای این گونه طرح ها در سایر نقاط کشور داشته باشد. منطقه مورد نظر برای اجرای این تحقیق حوزه آبخیز کاخک در شهرستان گناباد در استان خراسان رضوی می باشد. حوزه آبخیز شهید مهدی نوری کاخک در فاصله 35 کیلومتری جنوب گناباد واقع شده است و دارای مساحت 106/5هکتار است که طرح های بیولوژیکی اجرا شده در حوزه شامل عملیات نهال کاری، کپه کاری و بذرپاشی است. برای انجام این تحقیق ضمن بازدید و مشاهده اقدامات صورت گرفته در حوزه پرسشنامه ای حاوی سوالات مختلف در زمینه ارزیابی طرح و نیز عوامل موثر بر موفقیت طرح تهیه و از 31 نفر از کارشناسان رشته های مرتبط و مطلع از طرح تکمیل شد. نتایج این تحقیق نشان داد که عملیات بیولوژیک انجام شده در حوزه کاخک نسبتا موفق می باشد. به طوری که از نظرکارشناسان موفقیت طرح در سطح 97 درصد متوسط به بالا می باشد. همچنین نتایج تحقیق حاکی از آن است که از بین عملیات بیولوژیک انجام شده، عملیات نهال کاری بیشترین موفقیت را داشته است. همچنین نتایج تحقیق بیانگر آن است که نقش عوامل انسانی در موفقیت طرح های بیولوژیک بیشتر از عوامل طبیعی می باشد. از مهمترین عوامل انسانی موثر بر موفقیت طرح از دید کارشناسان مهارت و تجربه نیروی انسانی و نیز اعتماد و منافع اجتماعی می باشد. نتایج پژوهش همچنین نشان داد که بین کارشناسان رشته ها و رده های مختلف تحصیلی تفاوت معنی داری از نظر آماری در ارزیابی موفقیت طرح وجود ندارد. (F=1.809، P=0.157)، (F=1.118، P=0.359).
    کلیدواژگان: آبخیزداری، ارزیابی، طرح های بیولوژیک، حوزه آبخیز، کاخک، گناباد
  • محمد حسین قویمی پناه، مهدی وفاه خواه، محمدرضا قویمی پناه صفحه 9
    کشور ایران به دلیل تنوع اقلیمی زیاد، همیشه در معرض خطرات طبیعی مختلفی بوده است. یکی از این بلایا، سقوط بهمن در مناطق برف خیز است که آسیب های قابل توجهی را بر پیکره اقتصادی و اجتماعی کشور تحمیل کرد است. این مسئله به ویژه در جاده چالوس که از راه های پرتردد کشور است تهدیدی جدی محسوب شده و هرساله خسارت های جانی و مالی غیرقابل اغماضی به بار می آورد. ازاین رو توجه به اهمیت مکان یابی و پهنه بندی مناطق پر خطر از نظر دارا بودن پتانسیل وقوع بهمن امری ضروری و قابل توجه می باشد. برهمین اساس در پژوهش حاضر با استفاده از تکنیک های سامانه اطلاعات جغرافیایی و تصاویر ماهواره ای به تعیین مناطق پرخطر بهمن پرداخته شده است. بدین منظور با استفاده از نقشه توپوگرافی منطقه نقشه تحدب و تعقر، ارتفاع، جهت و شیب دامنه در محیط نرم افزار Arc GIS 10.2 تهیه شد، سپس با استفاده از تصاویر ماهواره ای کاربری اراضی و پوشش منطقه به شکل رقومی نقشه تهیه شد. در گام بعدی با تلفیق لایه های مذکور در محیط نرم افزار GIS و وزن دهی به هر کدام از عوامل گذرگاه های پرخطر بهمن مشخص شد نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد مناطق بدون خطر، دارای خطر متوسط، خطر بالا و مناطق با خطر بسیار بالا به ترتیب، 22/16، 25/69، 25/69 و 27/78 درصد از مساحت منطقه مورد مطالعه را تشکیل می دهند. در نهایت به منظور بررسی میزان صحت پژوهش انجام شده نتایج حاصله با نمونه های رخ داد واقعیت زمینی تطابق داده شد و نتایج نشان دهنده تطابق قابل ملاحظه نتایج به دست آمده با واقعیت زمینی بود.
    کلیدواژگان: بهمن، سامانه اطلاعات جغرافیایی، جاده چالوس، برف
  • فریدون سلیمانی*، عبدالنبی کلاهچی، عزیز ارشم صفحه 19
    پدیده تغییر اقلیم تاثیر قابل توجهی بر منابع آب سطحی و زیرزمینی دارد. با توجه به اینکه تاثیر تغییرات اقلیمی بر منابع آب زیرزمینی نسبت به منابع آب سطحی غیرمستقیم و آهسته‏تر می‏باشد پایش وضعیت این منابع و حفظ پایداری آنها تحت تاثیر این تغییرات از اهمیت بالایی برخوردار است. در این تحقیق با هدف دستیابی به پتانسیل های مختلف منابع آب با مدیریت درست و میزان مصرف بهینه آب اقدام به بررسی اثر تغییر اقلیم بر بیلان و تراز آب های زیرزمینی دشت رامهرمز در استان خوزستان شد. در این مطالعه ابتدا داده‏های مدل شامل بارش، دمای کمینه و بیشینه و تابش به صورت روزانه استخراج شده و بعد از کالیبره کردن مدل در دوره پایه 2010-1997 با استفاده از مدل HADCM3 و سناریو A2 اقدام به پیش‏بینی اقلیم در طی سال‏های 2040-2011 شد. نتایج لارس حاکی از افزایش 78 میلی‏متری در بارش سالیانه، افزایش 0/5 درجه سلسیوس در کمینه و بیشینه دما و همچنین افزایش متوسط 254 میلی‏متری در تبخیر و تعرق سالیانه خواهد شد. نتایج نشان داد با بررسی هیدروگراف واحد دشت در طی یک دوره 17 ساله، بطور کلی روند سطح آب در این دشت نزولی است. با توجه به محاسبات بیلان آب زیرزمینی، آبخوان آزاد رامهرمز با کاهش در حجم ذخیره مواجه می باشد، بطوریکه با توجه به میزان ورودی ها و خروجی ها میزان تغییرات ضریب ذخیره 7.33- میلیون مترمکعب می باشد. حجم کل ورودی به آبخوان آبرفتی دشت رامهرمز 37.16 و حجم کل خروجی از آبخوان 44.49 میلیون مترمکعب می باشد. تغییرات حجم ذخیره محاسبه شده توسط هیدروگراف واحد با توجه به ضریب ذخیره میانگین و مساحت آبخوان 8.68- برآورد گردید که خود تاییدکننده محاسبات بیلان می باشد.
    کلیدواژگان: تغییر اقلیم، دشت رامهرمز، هیدروگراف واحد، بیلان آب
  • کبری کریمی*، اسماعیل کرمی دهکردی صفحه 29
    دانش بهره بردارن نقش مهمی در بهره برداری و حفاظت پایدار از منابع طبیعی دارد. هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی دانش بهره برداران دامدار در زمینه عملیات حفاظت از مراتع و تحلیل عوامل موثر بر آن بود که به روش توصیفی- همبستگی و از طریق ترکیبی از روش های پیمایش و مطالعه موردی انجام شده است. جامعه آماری مورد نظر پژوهش را 1280 بهره بردار در مناطق روستایی شهرستان ماهنشان تشکیل می دادند که طرح های مرتعداری در آن ها انجام شده بود یا در حال اجرا بود که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی چند مرحله ای 204 نفر انتخاب گردیدند. داده ها از طریق بررسی اسناد، گروه های متمرکز، مصاحبه های نیمه ساختاریافته و مصاحبه های ساختار یافته از طریق پرسشنامه، جمع آوری گردید. یافته ها نشان داد، نگرش بهره برداران نسبت به اهمیت مراتع مناسب بود و دانش آنان در زمینه اقدامات بیولوژیکی و مدیریت چرای مراتع نسبتا بالا بود ولی دانش آن ها در مورد عملیات مکانیکی در حد کم بود. همچنین، بر اساس تحلیل رگرسیونی گام به گام، 7/35 درصد تغییرات دانش بهره بردران در مورد اقدامات حفاظت از مراتع بوسیله متغیرهای نگرش نسبت به اهمیت منابع طبیعی، سن، تعداد کندوی زنبور عسل، تعداد دوره هایی که فرد شرکت کرده است، روابط با کارشناسان منابع طبیعی و دریافت اطلاعات از برنامه های تلویزیونی، تبیین گردید.
    کلیدواژگان: طرح های مرتعداری، دانش بهره برداران، عملیات حفاظت، ماهنشان، مرتع
  • احمد نوحه گر، محمد کاظمی، حمید غلامی، رسول مهدوی صفحه 41
    شناسایی مناطق مولد رسوب از مهمترین مصادیق مدیریت خاک به منظور بهره برداری مطلوب و کاهش تخریب آن می باشد. هدف تحقیق حاضر شناسایی زون های دگرسانی بر پایه روش های نوین و پیشرفته تر آنالیز تصاویر ماهواره ای، تهیه لایه اطلاعاتی ضریب رسوب دهی این زون ها و همچنین اولویت بندی سازندهای موجود در حوزه آبخیز تنگ بستانک استان فارس از حیث تولید رسوب بود. بدین منظور با استفاده از روش های پیکسل مبنا و زیرپیکسل مبنا و با لحاظ خطاهای گماشته شده، خطای حذف شده، دقت کاربر، دقت تهیه کننده، دقت کلی و کاپا زون های دگرسانی شناسایی شدند و سپس با استفاده از مدل هیدروفیزیکی ضریب رسوب زایی پیکسل به پیکسل در سطح حوزه تهیه گشت و جهت ارزیابی رسوب زایی سازندها از شاخص اهمیت نسبی استفاده شد. نتایج نشان داد روش مشخصه برازش طیفی، روشی مناسب جهت تهیه نقشه زون های دگرسانی می باشد. زون پروپیلیتیک با مساحت 46/278 کیلومترمربع بیشترین پراکنش را در سطح حوزه دارا می باشد. همچنین نتایج نشان داد سازند پابده گورپی با وجود مساحت 2/04 کیلومترمربع از سطح 80/73 کیلومترمربعی حوزه و با اهمیت نسبی3/875 بیشترین نقش و سازند رازک با ضرائب کوچک رسوب دهی کمترین نقش را در تولید رسوب حوزه دارند. سازند آسماری جهرم با وجود پراکنش 61 درصدی از سطح حوزه در اولویت چهارم از لحاظ ضریب رسوب دهی قرار دارد. همچنین نتایج نشان داد قابلیت فرسایش در حوزه ازشرق به سمت مرکز وغرب حوزه افزوده و از شمال و شمال غربی به سمت جنوب و جنوب شرقی حوزه کاسته می شود. بزرگترین ضریب رسوب دهی(8/91-3/54) بیشتر در نواحی مرکزی، غرب و شمال غربی منطقه دیده می شود.
    کلیدواژگان: دگرسانی، سازند، ضریب رسوب زایی، سنجش از دور، تنگ بستانک
  • لیلا غلامی*، علی طالبی صفحه 57
    با توجه به نیازها و شرایط هر کشوری، برنامه ریزی هایی برای توسعه آن بایستی صورت گیرد. بنابراین، ظرفیت ها و نیازهای هر کشوری نوع خاصی از برنامه ریزی های بلند، میان و کوتاه مدت را مشخص می کند. برای توسعه در کشور جمهوری اسلامی ایران نیز استراتژی ها و برنامه هایی به صورت بلند، میان و کوتاه مدت تهیه شده است که برنامه های پنج ساله توسعه از جمله این برنامه ها می باشد. برنامه های توسعه پنج ساله دارای بخش های مختلفی بوده که بررسی بخش های مختلف خصوصا بخش های آبخیزداری، آب و خاک و کشاورزی اهمیت فوق العاده ای برای بخش های منابع طبیعی و کشاورزی دارد. اما جایگاه انجمن آبخیزداری کشور در اصلاحات و پیشنهادات در برنامه های توسعه پنج ساله قابل توجه است. در این راستا پیش نویس برنامه توسعه ششم چندین بار در جلسات تخصصی انجمن مورد کنکاش قرار گرفت و پیشنهادهایی برای تکمیل بعضی از بندهای برنامه ارائه شد. بنابراین در این مقاله اثربخشی انجمن آبخیزداری و سایر بخش های مرتبط بر برنامه توسعه ششم ارائه می شود.
    کلیدواژگان: سیاست گزاری های کلان، حفاظت آب و خاک، قوانین و سیاست های کشور
  • محبوبه کیانی هرچگانی، سید حمید رضا صادقی، حسین اسدی صفحه 63
    بررسی توزیع اندازه ذرات رسوب از دهه 80 میلادی به صورت دانشی جدید برای بررسی فعل و انفعالات ذرات رسوبی در محیط های آبی توسط سه گروه از متخصصان علم هیدرولوژی، ژئومرفولوژی و ژئوشیمی مطرح شد. رفع بسیاری از مشکلات مدیریتی در زمینه حفاظت آب و خاک و هم چنین محیط زیست با توجه به هدف محققان به ویژه در انتقال آلودگی ها نیازمند شناخت دقیق پیچیدگی های رفتاری توزیع اندازه ذرات رسوبی در محیط های مختلف است. بر همین اساس پژوهش حاضر با هدف ارائه اطلاعاتی جامع درباره اهمیت و کاربرد اندازه ذرات رسوب در مقیاس های مختلف زمانی و مکانی انجام شد. در تحقیق حاضر ابتدا تعریفی از اندازه ذرات از دیدگاه متخصصین مختلف، سپس روش های اندازه گیری اندازه ذرات رسوب و اهمیت اندازه گیری آن ها و در نهایت بررسی تغییرات زمانی و مکانی توزیع اندازه ذرات رسوب در مقیاس های مختلف ارائه شده است. اطلاعات ارائه شده را می توان به منظور فهم و مدیریت بهتر انتقال رسوبات و مواد غذایی و آلودگی های همراه آن ها مانند فسفر، آفت کش ها، فلزات سنگین و عوامل بیماری زا و هم چنین در بهره برداری از سامانه های مهندسی مثل آب آشامیدنی، فاضلاب ها، رودخانه ها و شناخت فرآیندهای فرسایش خاک استفاده کرد.
    کلیدواژگان: اندازه موثر رسوب، اندازه مطلق رسوب، حفاظت خاک، خاک دانه، فرسایش آبی
|
  • Reza Bagherian*, Ali Bagherian Kalat Page 1
    Biological projects in the watershed area are one of the main activities in watershed management and soil conservation programs. Nowadays implementation of these types of projects in most of watershed area is considered. Studies have shown that these projects are more economical than the other operations and more effective in protecting water resources and soil. The purpose of this study was to determine the role of natural and human factors in the success of biological projects in the Kakhk watershed area. For this purpose, a questionnaire prepared and completed by the relevant experts in watershed area. The target population for this research was experts who were familiar with the project of Kakhk watershed. The sample population was consisted of 31 experts who are concerned that they completed questionnaires. Results of data showed that biological projects which are implemented by the watershed deputy of Khorasan Razavi’s office of natural resources were successful. Data analysis also discovered that human factors are more effective than natural factors on success of biological implemented projects in Kakhk watershed area. In this case experience of experts and social trust and benefits of people are more effective on success of biological projects which is implemented in Kakhk watershed area. Results of research also showed that there are no significant differences between educational groups and field groups of respondents on evaluation of biological projects (F=1.809, P=0.157), (F=1.118, P=0.359).
    Keywords: Watershed Management, Evaluation, Biological Projects, Watershed area, Kakhk, Gonabad
  • Mohhamad Hossin Ghavimipanah, Mehdi Vafakhah*, Mohhamad Reza Ghavimipanah Page 9
    Iran country due to high climate diversity had been always exposed to natural disasters. One of the disasters is avalanche in snowy areas that can impose considerable damages on Iran social and economic position. This issue especially on the Chaloos road as one of the traffic routes in Iran is a serious threat and every year, it brings irreparable damages to life and property. Therefore, considering the importance of site selection and zoning of avalanche hazard areas is necessary and essential. In this study, avalanche hazard areas were determined using geographic information system (GIS) and remote sensing techniques. For this purpose, convexity, concavity, altitude and slope maps were produced using topographic map within the Arc GIS 10.2. Land use and land cover of the study area was then derived using satellite images. In the next step, the aftermentioned produced layers in GIS software was weighted and surveyed and then the high risk areas to avalanche was determined. The results obtained this study showed that null, moderate, high and very high avalanche risk areas cover 22.16, 25.69, 27.78 and 24.36 percent, respectively. These areas have significant compliance with ground realities.
    Keywords: Avalanche, Geographic Information System, Chaloos road, Snow
  • Freidoon Solaimani*, Abdolnabi Kolahchi, Aziz Arsham Page 19
    Climate change has a significant impact on surface and groundwater resources. Due to the impact of climate changes on groundwater resources are indirect and slower than surface water, monitoring and sustainability of the resources affected by these changes is very important. In this study investigate effect of climate change on balance and groundwater table in Ramhormoz plain of Khuzestan province with purpose achieve the different potential of water resources with proper management and optimum use of water was done. In this study, as well as meteorological data including precipitation, radiation and daily minimum and maximum temperatures were recorded and after model calibrating in the period 1997-2010 using the scenario A2 by HADCM3 model to predict the climate in the years 2011-2040 were conducted. Lars results will also indicate an increase in annual precipitation (78 mm), increase in the minimum and maximum temperature (0.5 °C) and increase of 254 mm in annual evapotranspiration. The results showed that reviewing the unit hydrograph, the water level generally declined in a 17-year period. According to the balance calculations, the Ramhormoz unconfined aquifer is encountered to reduce the volume of store. So that according to amount of inputs and outputs, the storage changes is -7.33 million cubic meters. Total output and input volume to the Ramhormoz aquifer are 37.16 and 44.49 million cubic meters, respectively. Measured storage volume changes by unit hydrograph according to the coefficient storage and aquifer area were estimated -8.68 million cubic meters that they are confirming the balance calculations.
    Keywords: Climate Change, Ramhormoz Plain, Unit Hydrograph, Water Balance
  • Kobra Karimi*, Esmail Karamidehkordi Page 29
    The main aim of this research was to assess livestock farmer's knowledge and attitude regarding rangeland conservation actions and to analyze the factors affecting this knowledge. The study utilized a mixed methodological approach including a survey and case study. The target population in the study was 1280 livestock farmers of rural areas in the Mahneshan Township, in which rangeland projects had been implemented or was being implemented. Using a multi-stage sampling technique, a sample of 204 farmers was selected randomly. Data were collected through existing documents review, focus groups, semi-structured interviews and structured interviews. Farmers had a positive attitude towards the importance of rangelands and had relatively high knowledge regarding the biological control and grazing management of rangelands, but they had a low level of knowledge about their mechanical control. Moreover, based on a step wise regression analysis, farmer's knowledge about the rangeland conservation were determined by farmer's attitude, age, having beekeeping, attending training courses and interaction with external experts.
    Keywords: Rangeland management, livestock farmer, Attitude, Conservation Knowledge, Mahneshan, Rangeland
  • Ahmad Nohegar, Mohamad Kazemi*, Hamid Gholami, Rasol Mahdavi Page 41
    Sediment yield production is now one of the most important environmental problems of humanity has become. So identify areas of Sediment productive is the most important examples of soil management in order to optimum utilization and decrease it. The aim of this study is to identify alteration zones, providing information layer deposition coefficient and Prioritization geological formations in this zones, as well as Tange Bostanak in terms of watershed sediment yield. For this purpose, using the pixel and subpixel methods and are assigned commision, ommision, the user precision, accuracy producer, the overall accuracy and Kappa alteration zones were identified and then using CSY model and GIS Capabilities that was prepared to determine Sedimentation coefficient pixel by pixel in the region . The results showed that the SFF method is suitable for mapping alteration zones. Propylitic zone in the basin with 46/278 square kilometers area is the highest distribution. The results showed the Gurpi formation despite 2/04 kilometers of surface area of 80/73 square kilometer basin and the relative importance has the Most role and Razak formation with 875/3area, with small coefficients are minimal role in the production sediment basin. Asmari formation are arranged with a distribution of 61% from the fourth priority area in terms of the rate of deposition. The results showed that the erosion potential in the catchment basin of the East and the West increased to the center and the north and north-west to the south and southeast is reduced. The biggest sediment yield (3/54-8/91) can be seen in the central, West and Northwest region.
    Keywords: Altration, Formation, Sediment yield, RS, Tange Bostanak
  • Leila Gholami*, Ali Talebi Page 57
    According to the conditions and needs of each country, the planning must be create for its development. Therefore, the capacities and needs of each county determine the special type of short-term, medium-term and long-term planning. For development in Islamic Republic country of Iran, the strategies and plans provide to form of long-term, medium-term and long-term that the five-year development plans are among these programs. The five-year development plans have different sections that the study of different sections especially watershed management, water and soil and agriculture have extra important for natural resources and agriculture sections. But, the society status of country watershed management in the reformations and suggestions is noteworthy in five-year development plans. In this regards, the draft of sixth development plan several times was explored in professional meetings of society and the suggestions presented for completing some plan paragraphs. Therefore in present study, the effectiveness reportage of watershed management society presented on sixth program.
    Keywords: County Policies, Rules, Sixth Development Plan, Soil, Water Conservation, Watershed Management Society of Iran
  • Mahboobeh Kiani Harchegani, Seyed Hamidreza Sadeghi*, Hossein Asadi Page 63
    Investigation of sediment particle size distribution (SPSD) was considered as a new science to investigate the SPSD interactions in fluvial systems by hydrologists, geomorphologists and geochemists since 1980s. Accurate understanding of complexities of SPSD behavior in different environments will help overcoming management problems in soil and water conservation as well as pollutants transferring in the environment. This study was conducted to provide comprehensive information about the importance and application of SPSD in different spatial and temporal scales. The present study at first provided the definition of SPSD from different perspectives of scientists, then introduced the SPSD measurement methods and finally, investigated SPSD variation at different spatial and temporal scales. Such information could be used for better understanding and management of transport of sediment and sediment-associated nutrients as well as contaminants such as phosphorus, pesticides, heavy metals and pathogenic agents. In addition, the results are useful in engineering projects such as drinking water, wastewaters and rivers and is valuable to identify the soil erosion processes.
    Keywords: Absolut sediment size, Effective sediment size, Soil aggregate, Soil conservation, Water erosion