فهرست مطالب

بوم شناسی گیاهان زراعی - سال سیزدهم شماره 2 (پیاپی 47، تابستان 1396)
  • سال سیزدهم شماره 2 (پیاپی 47، تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/07/17
  • تعداد عناوین: 8
|
  • پژوهشی
  • بهمن عبدالرحمنی*، علیرضا توکلی صفحات 1-11
    جهت تعیین مناسب ترین میزان بذر مصرفی و رقم جو در مناطق سردسیر، پژوهشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار طی دو سال زراعی 1392-1390 در موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، ایستگاه مراغه انجام شد. در این پژوهش سه رقم جو سهند، آبیدر و دایتون در سه میزان 300، 400 و 500 بذر در متر مربع مورد ارزیابی قرار گرفت. رقم آبیدر از نظر وزن هزار دانه، درصد پوشش سبز، شاخص بهره وری بارش، عملکرد بیولوژیک و دانه نسبت به سایر ارقام برتری داشت. هم چنین تراکم 400 بذر در متر مربع به علت بهبود صفات درجه باردهی، شاخص بهره وری بارش، عملکرد بیولوژیک و دانه، تراکم بهینه شناخته شد. اثر متقابل رقم در میزان بذر از لحاظ وزن هزار دانه، شاخص برداشت، درجه باردهی، شاخص بهره وری بارش و عملکرد دانه، ارتفاع بوته، درصد پوشش سبز در مرحله گلدهی و تعداد دانه در سنبله معنی دار بود. سهند در تراکم 500، آبیدر و دایتون در تراکم 400 بذر در متر مربع بیشترین عملکرد را داشتند. در مجموع، رقم آبیدر با تراکم کاشت 400 بذر در متر مربع بیشترین درصد پوشش سبز در مرحله گلدهی، شاخص برداشت، درجه باردهی، شاخص بهره وری بارش، عملکرد بیولوژیک و دانه را داشت و از این لحاظ برای کشت پاییزه جو دیم در منطقه مراغه و نیز سایر مناطق آب و هوایی مشابه قابل توصیه است.
    کلیدواژگان: آبیدر، ترکم بوته، دایتون، سهند، مناطق سردسیر
  • امین پناهی، فرشاد صادقی* صفحات 13-19
    مونوترپن ها ترکیبات عمده اسانس و عرق گیاهان دارویی می باشند که ممکن است تحت تاثیر نور، زمان و دمای انبار قرار گیرند. این پژوهش به منظور تعیین اثر دما و زمان نگهداری عرق نعناع سبز بر ترکیبات مونوترپن آن، به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در سه تکرار انجام پذیرفت. دمای نگهداری شامل 25+، 4+ و 18- درجه سلسیوس و زمان انبارداری 1، 2 و 3 ماه بود. اندام هوایی نعناع پس از خشک شدن در سایه با دستگاه کلونجر عرق گیری شد. حلال دی اتیل اتر، جهت خالص سازی اسانس از عرق نعناع استفاده و تعیین ترکیبات تشکیل دهنده اسانس با دستگاه طیف نگار گازی متصل به طیف سنج جرمی انجام شد. در مجموع 29 ترکیب شیمیایی در عرق تازه نعناع سبز تشخیص داده شد. از بین مونوترپن ها، کارون، منتول، 1و8- سینوئل، پولگون، ان-دکان و پیپرتونین شناسایی شدند. تنها کارون تحت زمان و دمای انبار قرار نگرفت. سایر ترکیبات تحت تاثیر فاکتورهای مورد بررسی قرار گرفته و به یکدیگر تبدیل شدند. منتول که جزء اصلی عرق نعناع از لحاظ طعم و خاصیت ضدمیکروبی به شمار می رود، در دمای اتاق و یخچال بالاتر از مقدار آن در نگهداری در شرایط فریزر بود. در نهایت توصیه می گردد نگهداری عرق نعناع در دمای اتاق انجام گردد.
    کلیدواژگان: اسانس، تقطیر با آب، طیف نگاری گازی، مونوترپن ها، نعناع خوراکی
  • عاطفه کاویانی چراتی*، حسین صبوری، حسین علی فلاحی، عیسی جرجانی صفحات 21-33
    به منظور بررسی تنوع و روابط موجود بین صفات زراعی جو، آزمایشی با 100 خانواده از نسل سوم جو حاصل تلاقی دو رقم بادیا و کومینو در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی دانشگاه گنبد کاووس در سال زراعی 1394-1393 اجرا شد. خانواده های جو از لحاظ طول ریشک، تعداد سنبلچه در سنبله به معنی داری متنوع بودند. عملکرد دانه با وزن کل سنبله، تعداد بذر جوانه زده، ارتفاع گیاه، طول ریشک و عملکرد بیولوژیک همبستگی مثبت و معنی دار داشت و بیش ترین میزان همبستگی بین عملکرد دانه با وزن کل سنبله مشاهده شد. در تجزیه رگرسیون گام به گام صفات تعداد بذر جوانه زده، روز تا سنبله دهی، قطر دانه، تعداد دانه در سنبله، طول ریشک سهم بالا و موثری در عملکرد دانه داشتند. در تجزیه علیت عاملی، صفتی که بیش ترین اثر مستقیم را روی عملکرد داشت تعداد بذر جوانه زده بود. با تجزیه خوشه ایبه روش وارد خانواده های مورد مطالعه در سه گروه طبقه بندی شدند و گروه سوم به عنوان گروه مطلوب برگزیده شد. در مجموع، مهمترین عوامل موثر بر افزایش عملکرد خانواده های جو، تعداد بذر جوانه زده و روز تا سنبله دهی بود و با تکیه بر این صفات می توان گزینش مناسبی در جهت بهبود عملکرد دانه جو انجام داد.
    کلیدواژگان: تجزیه علیت، تجزیه کلاستر، تنوع زیستی، تنوع ژنتیکی، رگرسیون گام به گام، همبستگی
  • ناصر نظری* صفحات 35-51
    در مدیریت پایدار منابع طبیعی،اصلاح خاک های شور از اهمیت ویژه ای برخوردار است، چرا که وجود بیش از حد نمک های محلول در ناحیه ریشه می تواند باعث کاهش جذب آب توسط گیاه به دلیل کاهش پتانسیل اسمزی محلول خاک شود. راهبرد لازم در مواجهه با این مساله، آبشویی نمک های انباشته شده از چنین خاکی است. مهمترین مساله در برنامه های آبشویی، برآورد صحیح مقدار آب مورد نیاز برای اصلاح خاک های شور است. هدف از این پژوهش، ارایه مدلی تجربی برای تعیین مقدار آب آبشویی مورد نیاز و مقایسه نتایج با برخی مدل های تجربی موجود بود. بدین منظور، منطقه ای به مساحت 30 هکتار در بخشی از اراضی دانشگاه آزاد اسلامی واحد میانه با کلاس شوری و سدیمی S4A1 انتخاب شد. آزمون های صحرایی به روش غرقاب متناوب با استفاده از استوانه های دوگانه و با آرایش مربعی، با یک تیمار و سه تکرار اجرا گردید. در حین آبشویی، از هیچگونه ماده اصلاحی استفاده نشد و تنها با کاربرد 100 سانتی متر آب آبشویی در چهار تناوب 25 سانتی متری اجرا شد. نمونه های خاک پیش، حین و پس از کاربرد هر تناوب آبیاری از اعماق 25-0، 50-25، 75-50، 100-75، 125-100 و 150-125 سانتی متری برداشت و تجزیه های فیزیکی و شیمیایی مورد نیاز روی آنها انجام شد. آب مورد نیاز از رودخانه قزل اوزن تامین شد. چهار مدل به داده های ریاضی برازش و از میان مدل های مورد بررسی، مدل لگاریتمی به عنوان مدل برتر انتخاب شد. با استفاده از این مدل در اراضی زراعی شور دانشگاه آزاد اسلامی واحد میانه، به ازای یک واحد حجم منفذی، نزدیک 70% و به ازای دو واحد حجم منفذی حدود 79% از نمک های این خاک ها شسته شدند. بنابراین آبشویی نمک های محلول از نیمرخ خاک های شور این سری خاک مجتمع با روش غرقاب متناوب در کاهش نمک های محلول به ویژه در لایه های سطحی نیمرخ خاک به دلیل تغییرات متناوب میزان رطوبت خاک موثر بوده است.
    کلیدواژگان: آبشویی نمک، خاک های نمک زده، مدل سازی، مدیریت پایدار، نمک زدایی
  • ایرج یعقوبیان، سعید قاسمی*، یاسر یعقوبیان صفحات 53-64
    در میان روش های زراعی، زمان کاشت و کوددهی اوره از فاکتورهای اصلی هستند که تا حد زیادی می توانند عملکرد را محدود کنند. به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و کود اوره بر برخی صفات مورفولوژیک و عملکرد گندم، آزمایشی در سال زراعی 1394 در مزرعه ای واقع در شهرستان هشترود اجرا شد. آزمایش به صورت کرت های خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی شامل چهار تاریخ کاشت 5، 12، 19 و 26 مهرماه و سه سطح کود اوره 0، 50 و 100 کیلوگرم در هکتار به ترتیب در کرت های اصلی و فرعی قرار گرفتند. ارتفاع بوته، طول سنبله، طول پدانکل و طول برآمدگی پدانکل با افزایش سطح کود اوره افزایش و تاخیر در کاشت، سبب کاهش مقدار آنها شد. همچنین تاخیر در کاشت، وزن 1000 دانه و عملکرد دانه در واحد سطح گندم را کاهش داد. کاربرد کود اوره تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه، عملکرد دانه و شاخص برداشت را افزایش داد. در مجموع کاشت گندم در تاریخ 5 مهرماه و استفاده از 100 کیلوگرم در هکتار کود اوره، در منطقه هشترود قابل توصیه می باشد
    کلیدواژگان: آذر 2، کشت تاخیری، کود نیتروژنه، گندم پاییزه، منطقه سردسیر
  • حمیده شیروانی سرخسی، ابراهیم خلیل وند بهروزیار* صفحات 65-71
    به منظور بررسی اثر غلظت های مختلف پیش تیمار یذر دوروم بهاره با چند عنصر ریزمغذی، پژوهشی به صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز در سال 1392 به اجرا درآمد. تیمارهای آزمایشی شامل پیش تیمار با چهار غلظت 0، 1، 3 و 5 در هزار سولفات روی، سولفات منگنز و اسید بوریک بودند. اثر ترکیبات عناصر و همچنین اثر متقابل دو فاکتور غلظت و ترکیبات عناصر اثر معنی داری بر صفات وزن خشک تک بوته، شاخص برداشت، وزن خشک ساقه، طول سنبله در سطح احتمال 1% و تعداد سنبلچه در سطح احتمال 5% داشت. پیش تیمار بذور گندم دوروم با سولفات روی موجب بهبود صفات وزن خشک بوته و شاخص برداشت داشت. با پیش تیمار بذور با غلظت 1 و 5 میلی گرم در کیلوگرم به ترتیب بیشترین وزن خشک بوته و شاخص برداشت حاصل شد. همچنین پیش تیمار بذور با آب مقطر نیز موجب افزایش وزن خشک ساقه و تعداد سنبلچه گردید. پیش تیمار بذور با سولفات روی و آب مقطر برای بهبود صفات فیزیولوژیکی گندم دوروم در شرایط مزرعه ای توصیه می گردد.
    کلیدواژگان: اسید بوریک، سولفات روی، سولفات منگتز، عناصر ریزمغذی، نوتری پرایمینگ، هیدروپرایمینگ
  • علی محدثی، سعید بخشی پور*، میترا یکتا، مریم پشتیبان صفحات 73-83
    این پژوهش با هدف بررسی تنوع زراعی و مورفولوژیک لاین های امیدبخش برنج انجام شد. برای این منظور، 16 لاین برنج در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار در سال زراعی 1392 در ایستگاه تحقیقات برنج تنکابن (چپرسر) مورد بررسی قرار گرفت. صفات زراعی و مورفولوژیک شامل ارتفاع بوته، تعداد پنجه، طول خوشه، مساحت برگ پرچم، تعداد دانه پر، تعداد دانه پوک، تعداد دانه کل، وزن هزار دانه، وزن خوشه و عملکرد دانه در کلیه لاین ها اندازه گیری شد. تجزیه خوشه ایبا روش وارد لاین ها را در سه گروه قرار داد و گروه های مختلف دارای تنوع در صفات زراعی بودند. رگرسیون گام به گام نشان داد که وزن خوشه، مساحت برگ پرچم و ارتفاع بوته مهم ترین صفات تبیین کننده کل تغییرات عملکرد بودند. در مجموع از لاین های شماره 11، 13 و 15 که دارای ظرفیت بالاتر عملکرد و خصوصیات مورفولوژیکی مناسبی نسبت به سایر لاین های این تحقیق می باشند می توان به عنوان جامعه مبنا استفاده و به عنوان لاین های مطلوب جهت برنامه های به زراعی، در شرایط مشابه با این آزمایش قابل توصیه باشند.
    کلیدواژگان: اصلاح گیاهان، تجزیه خوشه ای، تجزیه علیت، تنوع زیستی، تنوع ژنتیکی
  • امید علیزاده، حسن نورافکن ، اسد اسدی* صفحات 85-94
    به منظور ارزیابی اثر عصاره بذر گزنه و شنبلیله بر گلوکز، شاخص های چربی و تنش اکسیداتیو در موش سوری دیابتی شده با استرپتوزوتوسین، 40 سر موش سوری نر نژاد NMRI، در گروه های پنج تایی مطالعه شدند. تیمارها شامل ده بار تزریق به صورت روزانه با مت فورمین، عصاره بذر گزنه، شنبلیله و ترکیب آنها به نسبت های 1:4، 2:4 و 3:4 به همراه شاهد مثبت و منفی بودند. پس از 48 ساعت از آخرین تزریق، از طریق خون گیری داخل بطنی میزان گلوگز، کلسترول، لیپوپروتئین با چگالی بالا و پایین و ظرفیت تام آنتی اکسیدان سرم اندازه گیری شد. تیمارهای آزمایشی به ویژه عصاره ترکیبی بذر گزنه و شنبلیله به نسبت 2:4 موجب کاهش میزان گلوکز خون شد. عصاره ترکیبی با نسبت 1:4، میزان کلسترول را به شکل قابل توجهی کاهش داد ولی مت فورمین و عصاره بذر گزنه باعث افزایش آن گردید. عصاره بذر گزنه باعث افزایش میزان لیپوپروتئین با چگالی بالا و عصاره ترکیبی موجب کاهش میزان آن گردید. گزنه و مت فورمین باعث افزایش میزان لیپوپروتئین با چگالی پایین خون گردید. مت فورمین، عصاره بذر گزنه و عصاره ترکیبی با نسبت 2:4 باعث افزایش ظرفیت تام آنتی اکسیدانی سرم گردید. بنابراین، عصاره های مورد بررسی، می توانند به عنوان گزینه ای در درمان دیابت و کاهش عوارض ناشی از آن مطرح باشند.
    کلیدواژگان: استرپتوزوتوسین، آنتی اکسیدان، کلسترول، گلوکز خون، لیپوپروتئین
|
  • Bahman Abdolrahmani *, Alireza Tavakoli Pages 1-11
    Abstract To achieve the suitable seed rate and barley cultivar in cold regions, a research was conducted as factorial experiment based on randomized complete block design in three replications during 2013- 2015 at Dryland Agricultural Research Institute, Maragheh Station, Iran. Three barley cultivars of Sahand, Abidar and Dayton were evaluated in 300, 400, and 500 seeds/m2 seed rates. Abidar was better than others in thousand kernel weight, green cover percentage, rainfall productivity index, and biological and grain yields. Also, the seed rate of 400 seeds/m2 was the best regarding better productivity degree, rainfall productivity index, and biological and grain yields. Interaction between cultivar and seed rate was significant in thousand kernel weight, harvest index, productivity degree, rainfall productivity index, grain yield, plant height, green cover percentage in flowering stage and grains number in spike. Sahad in 500, and Abidar and Dayton in 400 seeds/m2 seed rates had the highest yield. On the whole, Abidar in 400 seeds/m2 seed rate had the most green cover percentage in flowering stage, harvest index, productivity degree, rainfall productivity index, biological and grain yield, thus could be recommended for rainfed barley fall cultivation in Maragheh and other similar regions.
    Keywords: Abidar, Dayton, dryland, planting density, Sahand
  • Amin Panahi, Farshad Sadeghi * Pages 13-19
    Monoterpenes are the major compounds of essential oil and distilment of medicinal plants may be affected by storage light, temperature and duration. The current study was carried out to determine the effect of storage temperature and duration on monoterpenes of spearment distilment in a factorial experiment based on completely randomized design with three replications. The storage temperature was , , and -18 °C, and durations were 1, 2, and 3 months. Spearment foliage were dried in shade and its distilment were extracted by hydro distillation using a clevenger-type apparatus. The solvent of diethyl ether was used to purify distilment essential oils. Extracted essential oils were injected intoGC-MS for compounds identification. Totally, 29 compounds were detected in fresh distilment. Among monoterpenes, carvone, menthol, 1,8-cineole, pulegone, n-decane and piperitenone were the most frequrntly identified compounds, respectively. Only carvone did not change under storage temperatures and durations. However, other compounds were influenced and converted to each other. Menthol as the second frequent component in spearmint distilment and its flavor and antimicrobial properties responsible, was in the highest level in room temperature and refrigerator. On the whole, maintainance of spearmint distilment at room temperature is recommended.
    Keywords: carvone, edible peppermint, GC-MS, hydro distillation, monoterpenes
  • Atefeh Kaviani Charati *, Hossein Sabouri, Hosseinali Fallahi, Eisa Jorjani Pages 21-33
    To study phenotypic diversity and relationship among agronomical traits of 100 barley F3 generation families derived from cross between Badia × Komino barely cultivars, an experiment was conducted based on randomized complete block design with three replications at research field of Gonbad Kavous University during 2014-2015. Barley families had significantly high diversity in terms of awn length, spikelet no/spike. Grain yield was positive significantly correlated with total spike weight, seedlings number, plant height, awn length and biological yield and the highest correlation was observed between grain yield and total spike weight. In stepwise regression analysis, traits of seedlings number, days to heading, grain diameter, grains per spike, awn length had high contributed to grain yield. In path analysis the trait that had the most direct effect on yield was seedlings number. Barely families were classified into three groups regarding cluster analysis using Ward method and the third group was chosen as desirable one. On the whole, The most important factors influencing on yield increment of barley families was seedlings number and days to heading and these traits could be suitable choices to be used in barley breeding improvement programs.
    Keywords: biodiversity, cluster analysis, correlation, genetic diversity, path analysis, stepwise regression
  • Naser Nazari * Pages 35-51
    In natural resources sustainable management, reclamation of saline soils meets high impact, because excess of soluble salts in root zone can reduce plant water uptake due to osmotic potential decrement of soil solution.The necessary strategy would be leaching of accumulated salts from these soils to overcome this challenge. The most important issue is in leaching practices is assessment of water quantity required for saline soils reclamation. This current study objective was to introduce an empirical model to measure of leaching water and its comparison with some experimental available models. An area of 30 ha with S4A1 salinity/sodicity class in Miyaneh, East Azerbayjan, Iran was selected for this study. The field experiment was conducted in intermittent ponding method by double rings with square arrangement in three replications. Inleaching process no amendment was used and only 100 cm water leaching was applied in 25 cm intervals.Soil samples were taken from 0-25, 25-50, 50-75, 75-100, 100-125, 125-150 cm of soil depths before, during and after each water rotation and required physical and chemical analyses were performed. The leaching water was supplied from Qizel-Ouzan river. Four mathematical models were fitted to our collected data and logarithmic model was selected as the best model. Using this model in Saline Soils of Islamic Azad University, Miyaneh Branchlands, for one unit porevolume, almost 70 and for two unit pore volume about 79% of salts of these soilswere leached. Thus, leaching of soluble salts from the profile of saline soils of Mojtame series soilusing alternating flooding method was effective in reduction of soluble salts, especially in superficial layers of soil profilesdue to intermittent changes of soil moisture.
    Keywords: desalinization, modeling, salt affected soils, sustainable management
  • Iraj Yaghoubian, Saeid Ghassemi *, Yasser Yaghoubian Pages 53-64
    Among the agronomic practices, planting date and nitrogen fertilization are the prime factors that remarkably limit crop production. To evaluate the effect of sowing date and nitrogen fertilizer on some morphological traits and yield of wheat, a field experiment was conducted at a Farm of Hashtroud, Iran in 2015 growing season. The experiment was conducted based on randomized complete block design in split-plot experiment with three replications. Experimental treatments included Four sowing date of Sept. 27, Oct. 4, Oct. 11, and Oct. 18 as main plot and three nitrogen fertilizer rates of 0, 50 and 100 kg/ha as sub plots. Plant height, spike length, peduncle length and extrusion peduncle length increased with nitrogen fertilizer rates but, delay in sowing date decreased these traits. Also, delaying in sowing date decreased 1000 grains weight and grain yield per hectare. Nitrogen application significantly increased seeds per spike, 1000 grains weight, grain yield and harvest index. In general, wheat cultivation on Sept. 27th and using 100 kg/ha nitrogen fertilizer is recommended in Hashtroud region.
    Keywords: Azar 2, cold region, delayed cultivation, nitrogen fertilizer, winter wheat
  • Hamideh Shirvani Sarakhsi, Ebrahim Khalilvand Behrouzyar * Pages 65-71
    To study the effect of various micronutrients concentrations as seed priming on spring durum wheat, an experiment was conducted in factorial experiment based on completely randomized design in three replications at Research Station of Tabriz University during growing seasons of 2012-2013. Treatments were priming by water and concentrations of 1, 3 and 5 mg/kg of ZnSo4, MnSO4, and H3BO3. Interaction of micronutrients and of concentrations of seed priming had significant effect on dry weight per plant, harvest index, dry weight of stem, length of spike (p
    Keywords: boric acid, hydropriming, manganese sulfate, micronutrients, nutripriming, zinc sulfate
  • Ali Mohaddesi, Saeid Bakhshipour *, Mitra Yekta, Maryam Poshtiban Pages 73-83
    The current study was conducted to evaluate genetic diversity of rice promosing lines using multivariate analyses on agronomic and morphological traits. Sixteen rice lines were planted in a randomized complete block design with four replications in 2009 at the Tonekabon (Chaparsar) Rice Research Station in Iran. Agronomic and morphological characteristics including plant height, tiller number, panicle length, flag leaf area, filled, empty and total grains number, thousand kernel weight, panicle weight and yield were assessed. Genotypes were classified into three groups using Ward’s method. Results of stepwise regression analysis for yield indicated that three traits of panicle weight, flag leaf area and plant height showed higher variation and explained total yield variations. In general, genotypes number 11, 13 and 15, which had higher yield and morphological characteristics than others could be used as a base community and desirable lines for agronomic programs, and they is recommended in the same conditions as this experiment.
    Keywords: biodiversity, cluster analysis, genetic diversity, path analysis, plant breeding
  • Omid Alizadeh, Hassan Nourafcan, Assad Assadi * Pages 85-94
    To evaluate the effect of nettle and fenugreekseed extracts on glucose, lipid parameters and total anti-oxidative capacity, 40 male NMRI streptozotocin induced diabetic mice arranged in five groups. The treatments were included of 10 daily injectional metformin, seeds extracts of nettle and fenugreek and their combination in 1:4, 2:4 and 3:4 proportions, along with positive and negative controls. After 48 hours of last injection, glucose, cholesterol, LDL, HDL, and TAC were measured via intraventrecular blood sampling. Ecperimental treatments, especially combinational seed extracts of nettle and fenugreek in 2:4 proportion depressed blood glucose rate. Combinational extracts of 1:4 significantly decreased cholesterol rate, however, metformin and nettle seed extract increased it. Nettle seed extract and combinational extracts decreased and increased LDL, respectively. Metformin, nettle seed and combinational 2:4 extracts increased TAC. Therefore, studied extracts could be a candidate for diabetes cure and its side-effects reduction.
    Keywords: antioxidants, blood glocose, cholesterol, lipoprotein, Streptozotocin