فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال بیستم شماره 1 (بهار 1396)
  • سال بیستم شماره 1 (بهار 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/04/04
  • تعداد عناوین: 7
|
  • علی اصغر کدیور * صفحه 1
    گردشگری روستایی پیامدهایی در محیط روستا دارد که هر کدام از آنها تاثیراتی مستقیم و غیرمستقیم را بر جوامع روستایی و ساکنان محلی برجای می نهد. عمده پیامدهای گردشگری روستایی مرتبط با اقتصاد روستایی است که در کنار کارکرد اصلی روستا برآمده از اقتصاد وابسته به زمین نمایان می شود. در این بین، استان خراسان رضوی با برخورداری از گونه های مختلف روستاهای دارای سکنه با توجه به عوامل محیطی، اقتصادی و اجتماعی- فرهنگی، قابلیت بالایی را در زمینه گردشگری داراست که در بررسی های میدانی، 59 روستای دارای قابلیت‏های گوناگون شناسایی شدند. در مطالعه حاضر، این روستاها در قالب محصول گردشگری و بازار تقاضای گردشگری روستایی مورد بررسی قرار گرفتند و گونه شناسی جاذبه های گردشگری روستایی مشخص شدند همچنین، با توجه به شاخص ها ، قابلیت های گردشگری روستایی در این منطقه در چارچوب مدل SWOT - MS بررسی شد. بر پایه نتایج پژوهش حاضر، محدوده مطالعاتی دارای حداکثر قوت (جذابیت منطقه) و حداکثر ضعف (وضعیت ساختاری منطقه) بود؛ و با این همه، در چارچوب تهدیدها، عوامل خارجی چندان تاثیرگذار نبودند. از این‏رو، باید در قالب راهبرد تهاجمی، با استفاده از نقاط قوت گردشگری روستایی در محدوده مورد مطالعه، در راستای گسترش بازار تقاضای گردشگری اقدام شود.
    کلیدواژگان: گردشگری روستایی، محصول گردشگری، گونه شناسی، راهبرد تهاجمی، مدل MS-SWOT، خراسان رضوی (استان)
  • روح الله رضایی *، سپیده نوروزی، لیلا صفا صفحه 25
    هدف تحقیق حاضر بررسی اثر تعدیل گری وضعیت تاهل در رابطه بین سبک زندگی ارتقادهنده سلامت و کیفیت زندگی مرتبط با سلامت زنان روستایی بود. جامعه آماری پژوهش را 13835 نفر از زنان روستایی پانزده تا 64 سال شهرستان اسلام آباد غرب تشکیل می‏دادند که با توجه به جدول بارتلت، 250 نفر از آنها با روش نمونه گیری چندمرحله ای در سال 1394 انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها، از پرسشنامه های استاندارد استفاده شد. روایی محتوایی پرسشنامه با نظرسنجی از متخصصان تایید شد و روایی سازه و پایایی ترکیبی آن نیز با برآورد مدل اندازه گیری به‏دست آمد. نتایج نشان داد که سبک زندگی ارتقادهنده سلامت اثر مثبت و معنی دار بر کیفیت زندگی مرتبط با سلامت دارد؛ همچنین، وضعیت تاهل دارای اثر تعدیل گری در رابطه بین دو متغیر بوده، به‏گونه‏ای که این رابطه برای پاسخ‏گویان مجرد غیرمعنی دار، ولی برای پاسخ‏گویان متاهل مثبت و معنی دار است.
    کلیدواژگان: زنان روستایی، کیفیت زندگی، سبک زندگی، سلامت، وضعیت تاهل، اسلام آباد غرب (شهرستان)
  • محمد رضا پور محمدی، رسول قربانی، علی طورانی * صفحه 51
    شناخت وضعیت توسعه‏یافتگی، قابلیت‏ها و تنگناهای سکونتگاه‏ها در برنامه‏ریزی ناحیه‏ای بسیار اهمیت دارد. از این‏رو، تحقیق حاضر، با رویکردی توصیفی- تحلیلی بر مبنای مطالعات کتابخانه‏ای و میدانی، به ارزیابی و مقایسه سطح توسعه‏یافتگی سکونتگاه‏های روستایی و شهری از دیدگاه ساکنان محلی پرداخته است. بدین منظور، شهر مینودشت و چهارده روستای اطراف آن به عنوان سکونتگاه‏های نمونه انتخاب و بررسی شدند. در راستای سنجش سطح توسعه‏یافتگی سکونتگاه‏های مورد مطالعه، با استفاده از روش دلفی و با مشارکت دوازده کارشناس، 46 شاخص استخراج شد. نتایج تحقیق نشان داد که در اکثر شاخص های مورد مطالعه، وضعیت توسعه‏یافتگی مینودشت نسبت به روستاهای مورد مطالعه بهتر است و در این زمینه، به لحاظ آماری، تفاوت معنی‏دار وجود دارد؛ همچنین، بر مبنای شیوه تحلیل خوشه‏ای سلسله‏مراتبی، سکونتگاه‏های مورد مطالعه به پنج خوشه تقسیم می‏شوند.
    کلیدواژگان: توسعه، برنامه ریزی ناحیه ای، سکونتگاه های روستایی و شهری، مینودشت (شهرستان)
  • عاطفه ناساری، علی کرامت زاده *، فرهاد شیرانی بیدآبادی، رامتین جولایی صفحه 77
    در ادبیات امنیت غذایی، بنا به تعریف، الگوی بهینه مصرف عبارت است از یک رژیم غذایی که بتواند مقدار کافی انرژی، پروتئین، چربی، مواد معدنی و سایر ریزمغذی‏ها را تامین کند. در مطالعه حاضر، با استفاده از داده‏های هزینه غذایی مرکز آمار ایران و همچنین، با به‏کارگیری روش برنامه ریزی ریاضی آرمانی وزنی، الگوی بهینه مصرف مواد غذایی برای همه دهک‏های هزینه ای در نواحی روستایی ایران تعریف شد. در تعیین سبد بهینه غذایی خانوارهای روستایی، ده گروه از مواد غذایی، ده ماده مغذی و 23 قید بر اساس توصیه‏های متخصصان تغذیه به‏کار برده شد. یافته‏های مطالعه نشان داد که با سطح هزینه فعلی مواد غذایی، امکان پیشنهاد سبد غذایی بهینه و رسیدن به وضعیت امنیت غذایی برای خانوارهای روستایی تا دهک ششم وجود نخواهد داشت؛ همچنین، از آنجا که دهک های اول تا چهارم نیاز به افزایش هزینه بیشتری نسبت به سایر دهک-های درآمدی دارند، نیاز است که از کمک‏های حمایتی دولت استفاده کنند و دهک پنجم و ششم با تلاش جزئی و مدیریت بهتر نظیر کم کردن هزینه‏ های غیرخوراکی می توانند این کمبود هزینه را جبران کنند.
    کلیدواژگان: امنیت غذایی، سبد بهینه غذایی، برنامه ریزی آرمانی، هزینه های غذایی
  • حمید برقی *، یوسف قنبری صفحه 103
    دهیاری ها و بررسی عملکرد آنها از موضوعات مهم در حوزه مدیریت روستایی است که در قالب یک نهاد مشارکتی و مردمی در سطح روستا، می تواند نقش مهم در فرایند توسعه پایدار روستایی ایفا کند. از این‏رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی مولفه های تاثیرگذار بر عملکرد دهیاری‏ها در روستاهای شهرستان اصفهان انجام گرفت. مطالعه از نوع توصیفی- پیمایشی بود و جامعه آماری آن را 151 دهیار روستاهای شهرستان اصفهان تشکیل می‏دادند. پایایی گویه های تحقیق با آماره آلفای کرونباخ سنجیده شد، که 82/0 به‏دست آمد. روش‏های آماری مورد استفاده شامل آمارهای توصیفی (میانگین، انحراف معیار و...) و نیز آمارهای استنباطی بوده که مهم‏ترین آنها ماتریس میانگین و ماتریس وزنی است. بر اساس یافته های پژوهش، عملکرد دهیاری های در ابعاد اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی، عمرانی، زیربنایی و زیست‏محیطی در سطح متوسط قرار داشتند. همچنین، بعد اجتماعی و فرهنگی بیشترین و بعد اقتصادی و زیست‏محیطی کمترین توجه و فعالیت را به خود اختصاص دادند.
    کلیدواژگان: مدیریت نوین روستایی، دهیاری، مولفه ها، نواحی روستایی اصفهان
  • مجتبی پالوج، محمد حاصلی * صفحه 123
    در مطالعات محیطی، مهم ترین راه نیل به توسعه مبتنی بر علم و شناخت علمی محیط توجه اصولی به توان ها، ارزیابی توان های محیطی و بالاخره، استفاده همه جانبه و منطقی از سرزمین است. در این خصوص، توسعه کشاورزی ارتباطی تنگاتنگ با محیط و منابع محیطی دارد. در پژوهش حاضر، به ارزیابی توان های محیطی حوضه آبخیز الشتر برای توسعه بخش کشاورزی، بر اساس رهیافت تحلیل سیستمی پرداخته شد. در فرایند انجام مطالعه، ابتدا با اتکا به بررسی و شناخت توان های محیطی، منابع بوم‏شناختی شناسایی و با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی ( GIS )، این اطلاعات تجزیه وتحلیل، جمع بندی، تلفیق و در نهایت، به‏صورت لایه های اطلاعاتی تهیه شد. در ادامه، با استخراج واحدهای بوم‏شناختی و سنجش آنها با معیار های بوم‏شناختی، توان ها و استعداد های بالقوه برآورد و در پایان، اولویت بین کاربری های مجاز تعیین شد. نتایج پژوهش نشان داد که در حال حاضر، 86/32 درصد از سطح حوضه آبخیز الشتر فاقد توان کشاورزی و مرتع داری و 14/67 درصد دارای این توان است؛ در این میان، 06/25 درصد دارای توان 2 تا 4 کشاورزی و 24/41 درصد نیز دارای توان 1 تا 3 مرتع داری است؛ به دیگر سخن، بر اساس راهنمای مطالعات بوم‏شناختی مرکز ملی آمایش سرزمین، حوضه آبخیز الشتر شرایط مناسب برای انجام فعالیت های مستمر و ممتد کشاورزی، دیم کاری، باغداری و دامداری را دارد.
    کلیدواژگان: توسعه روستایی، توسعه کشاورزی، توان سنجی، حوضه آبخیز دشت الشتر، سامانه اطلاعات جغرافیایی
  • سیامک اسماعیل زاده پاداری، سید محمود حسینی *، مریم امیدی نجف آبادی صفحه 147
    تحقیق توصیفی- تحلیلی حاضر با هدف بررسی نقش اعتبارات اعطایی بانک کشاورزی در توسعه روستایی و با استفاده از روش پیمایشی انجام گرفت. کشاورزانی که در فاصله سال های 1392 تا 1393 حداقل یک بار از تسهیلات کشاورزی بانک کشاورزی استفاده کرده بودند، جامعه آماری تحقیق را تشکیل می دادند. ابزار اصلی تحقیق پرسشنامه بود که روایی آن با کسب نظرات اساتید توسعه روستایی تاییدو پایایی آن از طریق آزمون مقدماتی 79/0 تعیین شد. برای تحل ی ل دادهها، از تحلیل عاملی استفاده شد. بر اساس نتایج به‏دست آمده از تحلیل عاملی مرتبه دوم، بار عاملی تاثیر اعتبارات کشاورزی بر سازه های توسعه اقتصادی، توسعه زیست محیطی، توسعه اجتماعی- فرهنگی و توسعه زیرساختی به‏ترتیب 75/0، 72/0، 61/0 و 58/0 ارزیابی شد؛ همچنین، اعتبارات کشاورزی بر توسعه کالبدی تاثیر معنی دار نداشت.
    کلیدواژگان: اعتبارات، بانک کشاورزی، تحلیل عاملی، توسعه روستایی، توسعه اقتصادی، تهران (استان)
|
  • Ali Asghar Kadivar * Page 1
    In a rural environment, rural tourism has some consequences which bring about some direct and indirect effects on the rural societies and local inhabitants. Most consequences of the rural tourism are represented in the rural economy mainly dependent on land. Concerning the rural tourism, Razavi Khorasan province of Iran is endowed with different varieties of inhabited villages. This distinctive situation results from the environmental, economic and social-cultural factors. All these factors have caused the province to enjoy a high potentiality in the field of tourism. According to a field study, 59 villages of this kind have been recognized throughout the province. In this paper, these villages were studied with respect to their tourism attractions and also as a market to meet demands for the rural tourism; besides, the typology of the rural tourism was identified and considering the indices, its potentials in the region were verified within an MS-SWOT framework. Study results showed that the area enjoyed maximum strengths as well as maximum weaknesses, indicating a maximum-maximum status. This index represents the tourism potentials in relevance to the subject of attraction in the frame of maximum strengths and weaknesses resulted from the situation of the regional structure. Nevertheless, the external factors have not yet had enough effects on the studied area.
    Keywords: Rural Tourism, Tourism Product, MS-SWOT Model, Razavi Khorasan (province), Iran
  • Rouhollah Rezaei *, Sepideh Norouzi, Leila Safa Page 25
    The purpose of this research was to study the moderating effect of marital status between Health-Promoting Lifestyle (HPL) and Health Related Quality of Life (HRQOL) . The statistical population of the study consisted of all rural women of Eslamabad-e Gharb county of Iran with ages from 15 to 64 (N= 13835). According to Bartlett table, a sample size of 250 was selected using multiple stage sampling technique in 2015. The standard questionnaires were used to collect data. Content validity of the questionnaire was confirmed by the concerned experts; also, its construct validity and composite reliability were tested by estimating the measurement model. The results showed that HPL had a positive and significant effect on HRQOL; in addition, the marital status had a moderating effect on the relationship between the two variables ; s o that the relationship was not significant for single respondents, whereas it was positive and significant for the married ones.
    Keywords: Rural Women, Health Related Quality of Life, Health-Promoting Lifestyle, Marital Status, Eslamabad-e Gharb (County), Iran
  • Mohammadreza Pourmohammadi, Rasoul Ghorbani, Ali Toorani * Page 51
    Assessing the development of settlements in area planning is very important. Thus, this study aimed at assessing and comparing the development levels in rural and urban settlements of Minoodasht county of Iran from the viewpoint of local residents. It was xonducted in a descriptive and analytical research method and the required data were collected through library and field studies. Using Cochran sampling formula, a sample size of 382 people was selected the county as well as its fourteen villages. In order to assess the level of development, 46 variables were extracted by using Delphi method with the participation of twelve experts. The results showed that Minoodasht settlements were better developed than its village settlements in most indices and there was a statistically significant difference between them; also, the settlements were divided into five clusters through hierarchical cluster analysis techniques.
    Keywords: Development, Area Planning, Rural, Urban Settlements, Minoodasht (County), Iran
  • Atefeh Nasari, Ali Keramatzadeh *, Farhad Shirani Bidabadi, Ramtin Joulaei Page 77
    Received: 13 February, 2016 Accepted: 5 February, 2017 In food security literature, optimal consumption pattern is defined as a diet which can secure enough amounts of energy, protein, fat, minerals and the rest of micro nutrients. In this study, using rural household's food expenditure data (Statistical Center of Iran), an attempt was made to define an optimal consumption pattern for all expenditure deciles of Iranian rural households with application of mathematical goal programming models. In order to determine optimal consumption pattern and minimal required expenditure, there were used ten groups of food items, ten nutrients and 23 constraints based on the advices of nutritional specialists. The Study results showed that with current expenditure level on food items for six food expenditure deciles, it was not possible to suggest optimal food consumption pattern, and people in these expenditure deciles could not reach to food security condition; in addition, first to fourth expenditure deciles needed to receive support from government in order to reach to food security level, while fifth and sixth deciles with minor economic efforts or optimizing their nonfood expenditure could compensate for their food expenditure.
    Keywords: Food Security, Food Basket, Goal Programming Model, Food Expenditure, Rural Regions, Iran
  • Hamid Barghi *, Yousof Ghanbari Page 103
    Rural Municipalities (RMs) and studying their performance in sustainable rural development is an important topic in the field of rural management. Rural Municipality, as a participatory and democratic institution at the village, may play an important role in the process of sustainable rural development. This descriptive study aimed at investigating the factors affecting the RM performance in the villages of Isfahan county of Iran. The statistical population consisted of all the 151 RM Administers (RMAs) in the rural Isfahan. Reliability of the research items was measured by Cronbach's Alpha statistic (0.82). The results indicated the reliability of these items to measure the variables. Based on the study results, the performance of RMs in the economic, social, cultural, civil, infrastructural and environmental dimensions was at the intermediate level; in addition, the greatest attention was devoted to the social and cultural and the least to the economic and environmental activities.
    Keywords: New Rural Management, Rural Municipality Administers (RMAs), Components, Rural Areas, Isfahan (County)
  • Mojtaba Palouj, Mohammad Haseli * Page 123
    In environmental studies, the main way to achieve a science-based development relying on a scientific understanding of environment is a precise attention to potentials, evaluation of the environmental potentials and finally, logical and total use of lands. In this regard, agricultural development is closely related to the environmental resources. This study aimed at assessing the environmental potentials and ecological sources of agricultural development in the catchment of Alashtar plain by using Geographical Information System (GIS). For this purpose, first, the ecological resources were identified within some informstion which were subsequently analyzed, pluralized and synthesized and finally, appropriated as information layers. Moreover, by extracting the ecological units and measuring them through the ecological criteria, the concerned potentials were estimated. Finally, the priorities with the allowed uses were determined. The study results showed that presently, 32.86 percent of the Aleshtar catchment lacked the agricultural and ranging potentials; however, 25.06 percent namely one-third of the catchment had the 'potential of two to four' for agriculture and 41.24 percent had the 'potential of one to three' for ranging. In other words, the Aleshtar catchment has an appropriate condition for ongoing activities of agriculture, dry framing, gardening and livestock.
    Keywords: Rural Development, Agricultural Development, Assessment, Geography Information System (GIS), Aleshtar Plain (Catchment), Iran
  • Siamak Esmaeilzadeh Padari, Seyed Mahmoud Hosseini *, Maryam Omidi Najafabadi Page 147
    This study descriptive and analytical study aimed at investigating the role of the credits granted by Agricultural Bank (Keshavarzi Bank of Iran) on rural development in Tehran province. It was conducted in a survey method. The statistical population consisted of farmers who had used the agricultural facilities of the bank at least one time during 2013-14. The study was mainly carried out through a questionnaire, the validity of which was obtained by using a panel of experts and masters in the rural development field. The reliability of the questionnaire was found and confirmed through a pre-test and the calculation by Cronbach Alpha. Based on the results, the agricultural credits were effective on various economic, ecological, social-cultural and structural developments with 0.77, 0.72, 0.61, and 0.58 load factors, respectively; also, the agricultural credits had no significant effect on the physical development.
    Keywords: Credits, Agricultural Bank, Rural Development, Structural Equations, Tehran (Province), Iran