فهرست مطالب

پژوهش های سیاست اسلامی - پیاپی 11 (بهار و تابستان 1396)
  • پیاپی 11 (بهار و تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/07/25
  • تعداد عناوین: 6
|
  • محمدعلی میرعلی*، امان الله شفایی صفحات 11-36
    آیت الله مطهری فیلسوفی در حوزه حکمت متعالیه بود که پس از مدتی، به عرصه سیاست گام نهاد و به صورت معتنابهی به آیات سیاسی قرآن کریم استناد کرد (تاریخچه)، موضوعی که در تحول اندیشه او از کلام به فلسفه سیاسی و سپس به نظریه پردازی سیاسی، مورد توجه قرار نگرفته (پیشینه) و درنتیجه، چنین فرایندی و کاربرد آیات قرآنی در آن، همچنان مبهم باقی مانده است. (مسئله) لذا این پرسش مطرح است که نقش آیات قرآن در تکوین تفکر سیاسی شهید مطهری چیست؟ (سوال). گمان نگارندگان آن است که مطهری فیلسوفی تکلیف مدار بود که براساس نیازهای جامعه ایران و براساس آیات قرآنی به تدریج مراحل کلام و فلسفه را طی کرد و به حکومت اسلامی (نظریه) دست یافت (فرضیه). نوشتار پیش رو با نگاه تاریخی و شیوه تحلیلی (روش) به دنبال تبیین سیر مراحل منطقی و مبنایی تکوین منظومه فکری- سیاسی مطهری است (هدف).
    براساس نتایج به دست آمده که تکوین آیات سیاسی قرآن در تفکر سیاسی استاد مطهری روند سه مرحله ای را پیموده است. این روند از کلام سیاسی آغاز شده، سپس به فلسفه سیاسی و دست آخر به نظریه پردازی سیاسی انجامیده است. هرچند میان این پیمایش سه گانه، مرزبندی شفافی دیده نمی شود، اما از چنین منطقی در تفکر سیاسی مطهری می توان دفاع کرد (یافته).
    کلیدواژگان: آیات قرآن، آیت الله مطهری، تفکر سیاسی، کلام سیاسی، فلسفه سیاسی و نظریه پردازی سیاسی
  • مرتضی علویان*، محمد زارع پور صفحات 37-60
    حکمرانی خوب ازجمله نظریاتی است که به سرعت کانون توجه کشورهای پیشرفته و درحال توسعه جهان قرار گرفته است (تاریخچه)، موضوعی که انطباق آن با اندیشه سیاسی اندیشمندان شیعی بررسی نشده است (پیشینه)؛ بنابراین، شاخص های حکمرانی خوب در اندیشه آیت الله جوادی آملی نیز، مبهم باقی مانده است (مسئله). ازاین رو، با این پرسش که شاخص های حکمرانی خوب در اندیشه سیاسی جوادی آملی چیست؟ (سوال) مواجهیم. به اعتقاد نویسندگان، اندیشه سیاسی آیت الله جوادی آملی از ظرفیت دینی-شیعی پرداختن به نظریات روز سیاسی، برخوردار است (فرضیه). این پژوهش به شیوه توصیف- تحلیل (روش) درصدد دستیابی به شاخص های حکمرانی خوب دینی (بومی) از نگاه آیت الله جوادی آملی است (هدف). امکان بومی سازی شاخص های حکمرانی خوب براساس آموزه های دینی بر پایه آرای سیاسی آیت الله جوادی آملی و ترمیم مدل غربی آن، از نتایج مقاله پیش روست؛ به بیان دیگر، با اعتقاد به اینکه نظریات ایشان از موضعی درون دینی و ذیل گفتمان ولایت فقیه مطرح می شود، نشان می دهد که مولفه های حکمرانی خوب به زبانی متفاوت و در قالب واژگان اسلامی همچون مشورت، امربه معروف، نهی ازمنکر و... در اندیشه سیاسی ایشان نمود بارزی دارد (یافته).
    کلیدواژگان: حکمرانی خوب، جوادی آملی، اندیشه سیاسی، پارادایم و اسلام
  • مهدی براتعلی پور* صفحات 61-84
    رویکرد نظام مند به جنبش ها، امر سیاسی جدیدی است که مستلزم گسترش مفهومی عمیق و همه جانبه از هویت است. جنبش ها نشان داده اند با تمایزگذاری بین خود و دیگران، مرزهای هویتی خود را ترسیم کرده و به اثبات هویت جمعی منحصر به فرد می پردازند (تاریخچه)، محوری که از دریچه تاثیر فناوری های ارتباطی و اطلاعاتی جدید بر کاهش فاصله های مکانی و فضایی آن، به عنوان خصیصه بارز جهانی شدن، کمتر دیده شده است (پیشینه). از ابهامات موجود، نبود شفافیت در شیوه زندگی مطلوب متکی بر هویت بازدارنده جنبش های بازخیزش مذهبی در رویارویی با جهانی شدن است (مسئله)؛ لذا، پرسش اصلی آن است که در دوره کنونی، شیوه هویت یابی در جنبش های بازخیزش مذهبی چگونه بوده و چه چهارچوبی را برای اندیشه ورزی، رفتار اجتماعی و ساخت سیاسی پیشنهاد می کند؟ (سوال) احتمالا شیوه هویت یابی در جنبش های بازخیزش مذهبی چون اخوان المسلمین، بر پایه هویت مقاومت، تبلور می یابد (فرضیه). مقاله حاضر به شیوه جامعه شناسی تاریخی با ابزار گردآوری اسنادی (روش) در پی تنویر آن؛ برای نیل به شناسایی چگونگی تعریف هویت در جنبش های بازخیزش مذهبی در دوره جهانی شدن است (هدف). این جنبش ها بر هویت های خاص، مسئولیت پذیری اخلاقی و ساخت های مشارکت جویانه اتکا دارند و شیوه هویت یابی دارای ظرفیت حرکت از راست کیشی به تاملی، (بنیان های فکری)، از خشونت ورزی به آشتی جویی (شیوه های رفتاری). و از ساخت پایگانی قدرت به روابط بیناکنشی فرهنگی (توانش سیاسی) است (یافته).
    کلیدواژگان: هویت مقاومت، جنبش های بازخیزش مذهبی، منطقه جنوب غرب آسیا، شمال افریقا و اخوان المسلمین
  • مرتضی شیرودی *، محمدسجاد شیرودی صفحات 85-112
    در ایران معاصر، مطالعه جامعه شناختی پدیده های سیاسی، عمر درازی ندارد (تاریخچه). چنین مطالعاتی در ایران پس از انقلاب اسلامی نیز، بسی نوپاتر است (پیشینه). ازاین رو، همه زوایای تاثیرات جامعه شناختی گروه های اجتماعی چون هیئت های مذهبی در مقایس ملی، استانی و شهری بر مولفه های مشارکت سیاسی جمهوری اسلامی بررسی نشده و هم چنان تصور کلی آن است که نهادهای حکومتی نه گروه های اجتماعی، فعال مایشا هستند (مسئله). فقدان تنویر اثر بخشی های پیش گفته، این پرسش که «نوع، میزان و سهم اثرگذاری های اجتماعی هیئت های مذهبی بر مشارکت سیاسی جمهوری اسلامی چیست؟» را پیش پای ما می گذارد (سوال). هیئت های مذهبی، به مثابه نهاد اجتماعی غیردولتی، از وجاهت و مقبولیت عمیق در ذهن و دل مردم و درنتیجه، از کارکردهای موثری چون مشروعیت زایی دزدایی برخوردارند (فرضیه). نویسندگان این مقاله کوشده اند با بررسی نقش عناصر جامعه شناختی سیاسی چون سن، جنس، قومیت و گروه های مراجع در هیئت های مذهبی، میزان تاثیر آن را بر مولفه هایی چون انتخابات، راه پیمایی ها و سخنرانی های سیاسی، به مصداق بارز مشارکت سیاسی مردم، نشان دهند (روش) و صورت بندی جدیدی از کارکردهای پنهان و آشکار هیئت ها، با تعمیم نتایج بررسی هیئت های شهریار، ارائه دهد (هدف). این بررسی نشان می دهد: عناصر جامعه شناختی هیئت های مذهبی بر افزایش و کاهش مشروعیت سیاسی نظام جمهوری اسلامی نقش رو به رشدی دارند (یافته).
    کلیدواژگان: جامعه شناسی، سیاست، هیئت های مذهبی، مشارکت سیاسی، انتخابات، راهپیمایی و جمهوری اسلامی
  • علیرضا آقاحسینی *، علی علی حسینی، ساسان کرمشاهی صفحات 113-135
    تاریخ گفتمان روشن فکران غرب گرا، نشان از تاثیر از اندیشه مدرنیته دارد، گفتمانی که امام خمینیŠ و سپس رهبری، با نقادی آن به ارائه و تثبیت مدل جای گزین بومی (دینی) پرداخته اند (تاریخچه). مقوله ای که از دریچه شالوده شکنی خودبنیانی تفکر غربی، وارسی نشده است (پیشینه). در شرایطی که هیچ یک از گفتمان های مدرنیته قادر نبود پاسخ گوی مسائل جامعه ایرانی باشد (مسئله). اما نظام جای گزین چه می توانست باشد؟ (سوال) امام خمینیŠ با احیای گفتمان اسلام گرایی و شالوده شکنی از گفتمان غرب گرا، قرائتی بدیع از هستی، انسان و دین ارائه داد که می توان آن را در قالب گفتمانی که نه ریشه در مدرنیته غربی دارد و نه متاثر از موج نسبی گرایی پست مدرنی، و نه سنت گرا و نوستالژیک است، مطرح کرد و رهبری آن را در شکل مردم سالاری دینی تداوم بخشید. این گفتمان، گفتمانی برخاسته از متن اسلامی-ایرانی است که غایتی متعالی برای انسان آشفته و افسرده عصر جدید به ارمغان آورد (فرضیه). مقاله پیش رو، با استفاده از شیوه تحلیل محتوا در چهارچوب شالوده شکنی به مثابه راهبردی تحلیلی (روش) در پی ترسیم گفتمان پیش گفته است (هدف) تا نشان دهد، مدل مطلوب نظام سیاسی مردم سالاری، تنها براساس اصالت ها و ارزش های بومی و دینی قابل تعریف و دوام است (یافته).
    کلیدواژگان: شالوده شکنی، گفتمان امام خمینی، (ره)، گفتمان رهبر انقلاب، دمکراسی استعلایی و مردم سالاری دینی
  • مسعود جعفری نژاد *، شعیب بهمن صفحات 137-161
    عدالت همواره مورد توجه جدی بشر قرار داشته است (تاریخچه)، اما بیشتر در عالم نظر، نه در دنیای عمل و به صورت کلی، نه به شکل مقایسه ای و تنها در سطوح خرد، آن را جست وجو کرده است (پیشینه)؛ ازاین رو، نباید تعجب کرد که مقایسه ای از عدالت در نگاه لیبرالی و اسلامی بر پایه نگاه امام خامنه ایa در الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت، در دسترس نباشد(مسئله)، بنابراین،نوشتار پیش رو در صدد پاسخ گویی به این سوال است:«عدالت در الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت و الگوهای لیبرالی توسعه و در قالب آراء آیت الله خامنه ایa از چه جایگاه و تفاوت هایی برخوردار است؟»(سوال). از دیدگاه ما،این تفاوت ها، ماهوی و در ابعاد هستی، معرفت و روش شناسانه قابل تحلیل است(فرضیه). نویسندگان این مقاله می کوشند تا با روش توصیفی،تحلیلی و تطبیقی و با استنباط از منابع معتبر اسلامی و بیانات حضرت آیت الله خامنه ایa(روش) به تمایزات الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت با الگوهای لیبرالی توسعه در مقوله عدالت دست یابند(هدف). در الگوهای لیبرالی، توجه به حیات دنیوی، موجب نادیده گرفتن نقش عدالت در توسعه می شود، عدالت در الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت و در قالب آراء آیت الله خامنه ایa به معنای پرهیز از تبعیض است و پیشرفت مبتنی بر عدالت، زمینه ساز دستیابی به حیات طیبه تلقی می گردد(یافته).
    کلیدواژگان: عدالت، پیشرفت، الگو، لیبرالیسم، اسلام، توسعه و آیت الله خامنه ای مدظله
|
  • Mohamadali Mirali *, Aman Allah Shafaei Pages 11-36
    Ayatollah Mutahhari was a philosopher in transcendental wisdom who after sometime entered the realm of politics and referred to the verses of the holy Quran, (History) an issue which has not been given attention in the evolution of his thought from theology to political philosophy and then to political theorizing! (Background) As a result, such a process and application of Quranic verses in it has remained vague! (Problem) Thus, the following question is raised: What is the role of the verses of the Quran in the evolution of the political thought of martyr Mutahhari? (Question) The authors believe that Mutahhari was a duty-oriented philosopher who passed the stages of theology and philosophy based on the needs of Iran’s society and based on the Quranic verses and reached (the theory of) Islamic government. (Hypothesis) The present article, with a historical attitude and using an analytic method (Methodology) aims at explaining the logical and fundamental stages of the evolution of the intellectual-political system of martyr Mutahhari. (Objective) The findings show that the evolution of the verses of the Quran in the political thought of professor Mutahhari has passed a three-stage process. This process started with political theology, then resulted in political philosophy and finally in political theorizing. Although there is not a clear demarcation line between these stages, such a logic in Mutahhari’s political thought can be defended. (Finding)
    Keywords: Verses of the Quran, Ayatollah Mutahhari, Political Thought, Political Theology, Political Philosophy, Political Theorizing
  • Morteza Alavian *, Mohammad Zarepour Pages 37-60
    Good governance is among the theories which has rapidly gained the attention of developed and developing countries, (History) an issues whose compliance with the political thought of Shiite thinkers has not been investigated! (Background) Therefore, the criteria of good governance in the thought of Ayatollah Javadi Amoli has remained vague! (Problem) Thus, we face the following question: What are the criteria of good governance in the political thought of Javadi Amoli? (Question) The authors believe that the thought of Ayatollah Javadi Amoli enjoys the religious-Shiite capacity in dealing with contemporary political theories. (Hypothesis) The present research, using descriptive-analytical method (Methodology), seeks to achieve the criteria of religious (native) good governance from the viewpoint of Ayatollah Javadi Amoli. (Objective) The possibility of indigenizing the criteria of good governance based on religious teachings on the basis of political ideas of Ayatollah Javadi Amoli and modifying its western model are among the results of the present article; in other words, by believing that his ideas are raised from an inner-religious stance and under the discourse of Wilayat al-Faqih shows that the components of good governance have significant manifestations in a different language and in the form of Islamic terms like consultation, enjoining the good, forbidding the evil and the like in his political thought. (Finding)
    Keywords: Good Governance, Javadi Amoli, Political Thought, Paradigm, Islam
  • Mahdi Baratalipour * Pages 61-84
    Systematic approach to movements is a new political issue which requires deep and comprehensive conceptual development of identity. Movements have shown that by differentiating self and others, they have drawn the boundaries of their identity and have proved unique collective identity, (History) an issue which from the perspective of the effect of communication and information technology on the decrease of its spatial and locational distances, as the significant feature of globalization, has not been given considerable attention! (Background) Lack of clarity in the desired lifestyle based on preventive identity of religious uprising movements in confronting globalization is among the existing ambiguities! (Problem) As a result, the main question is that: In the present era, what are the method of identity formation in religious uprising movements and what kind of framework does that suggest for thinking, social behavior and political structure? (Question) Probably, the method of identity formation in religious uprising movements like the Muslim Brotherhood is realized based on the identity of resistance. (Hypothesis) The present article, using historical sociology method through documentary data collection (Methodology), seeks to shed light on it to identify how identity is defined in religious uprising movements in globalization era. (Objective) These movements rely on special identities, moral responsibility and partnership structures and the method of identity formation enjoys the capacity of moving from orthodoxy to contemplation (Intellectual foundations) from violence to reconciliation (behavioral methods) and from building power base to cultural interaction relations (political competence). (Finding)
    Keywords: Identity of Resistance, Religious Uprising Movements, Middle East, North Africa, Muslim Brotherhood
  • Morteza Shirody *, Mohammad Javad Shiroudi Pages 85-112
    In contemporary Iran, sociological study of political phenomena does not have a long history. (History) Such studies in Iran after the Islamic Revolution are also new! (Background) Thus, all aspects of the sociological effects of social groups like religious groups in national, provincial, and urban scales on the components of political participation of the Islamic Republic has not been investigated and still, the overall picture is that governmental agencies, not social groups, can do whatever they like! (Problem) Lack of explanation of the aforementioned effects raises the following question: What are the kinds, amounts and shares of the social effects of religious groups on political participation of the Islamic Republic? (Question) Religious groups, as nongovernmental social institutions, enjoy deep status and acceptance in the minds and hearts of the people and consequently have effective functions like delegitimization. (Hypothesis) The authors of the present article have tried to show the effects of religious groups on components like elections, and political demonstrations and speeches as the significant instances of political participation of the people by investigating the role of elements like age, gender, ethnicity and referent groups in religious groups (Methodology) and present a new categorization of the overt and covert functions of religious groups by generalizing the results of the investigation of Shahriar religious groups. (Objective) These investigations show that: sociological elements of religious groups have increasing role on the increase and decrease of political legitimacy of the Islamic Republic system. (Finding)
    Keywords: Sociology, Politics, Religious Groups, Political Participation, Elections, Demonstration, Islamic Republic
  • Alireza Aghahosseini *, Ali Alihosseini, Sasan Karamshahi Pages 113-135
    The history of the discourse of west-oriented intellectuals shows that it has been affected by the thought of modernity, a discourse which Imam Khomeini (R.A.) and after him the Supreme Leader have presented and stabilized a native (religious) alternative model by criticizing it, (History) an issue which has not been investigated through the perspective of deconstructing egocentrism of western thought! (Background) Whereas none of the discourses of modernity are able to answer the issues of Iranian society! (Problem) However, what could the alternative system be? (Question) By reviving Islamist discourse and deconstructing the west-oriented discourse, Imam Khomeini (R.A.) presented a unique reading of the universe, man and religion which can be mentioned in the form of a discourse which is neither rooted in western modernity nor influenced by the wave of postmodern relativism, and is not traditionalist or nostalgic, and stabilized its leadership in the form of religious democracy. This discourse is a discourse derived from Islamic-Iranian context which brings about a transcendental goal for the disheveled and depressed man in the modern era. (Hypothesis) The present article, using content analysis method in the framework of deconstruction as an analytical strategy (Methodology), seeks to draw the aforementioned discourse (Objective) to show that the ideal model of democratic political system is only definable and stable based on native and religious origins and values. (Finding)
    Keywords: Deconstruction, The Discourse of Imam Khomeini (R.A.), The Discourse of the Supreme Leader, Transcendental Democracy, Religious Democracy
  • Masoud Jafarinezhad *, Shuaib Bahman Pages 137-161
    Justice has always been given considerable attention by man, (History) however, he has investigated this issue more in the realm of theory not in the world of action and generally, not comparatively and only in micro level! (Background) Therefore, it is not surprising that a comparison of justice in the liberal and Islamic viewpoints based on the viewpoint of Ayatollah Khamenei in the Islamic-Iranian pattern of progress is not available! (Problem) Thus, the present article seeks to answer the following question: What are the positions and differences of justice in the Islamic-Iranian pattern of progress and the liberal patterns of development and in the form of the ideas of Ayatollah Khamenei? (Question) From our viewpoint, these differences are substantial and can be analyzed in nature, knowledge and methodological dimensions. (Hypothesis) The present article tries to identify the differences between the Islamic-Iranian pattern of progress and the liberal patterns of development regarding the issue of justice (Objective) by using descriptive, analytical, and comparative methods and by referring to reliable Islamic sources and the words of Ayatollah Khamenei. (Methodology) In liberal patterns, attention to worldly life results in ignoring the role of justice in development, justice in the Islamic-Iranian pattern of progress and in the form of the ideas of Ayatollah Khamenei means avoiding discrimination, and progress based on justice is regarded as laying the ground for reaching the pure life. (Finding)
    Keywords: Justice, Progress, Pattern, Liberalism, Islam, Development, Ayatollah Khamenei