فهرست مطالب

مدیریت اسلامی - سال بیست و پنجم شماره 2 (تابستان 1396)
  • سال بیست و پنجم شماره 2 (تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/07/26
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مقالات
  • سید محمد مقیمی صفحات 5-9
    اصل تقدم منفعت عامه در مدیریت اسلامی
    مقدم داشتن منافع و مصالح عامه مردم بر منافع افراد یا گروه ها از جمله مباحثی است که امروزه در کانون توجه اندیشمندان حوزه خط مشی گذاری عمومی در محافل علمی قرار دارد. غفلت حکمرانان از این اصل کلیدی در مدیریت دولتی، موجبات تزلزل پایه های حکومت را فراهم می سازد. به رغم توجه توامان اندیشمندان و مجریان در عرصه مدیریت دولتی به این مقوله مهم بنابه دلایل مختلف، بیشتر دولتها در تحقق اصل تقدم مصلحت و منفعت عامه، کارنامه موفقی ندارند. یکی از مهمترین دلایل ناکارآمدی دولتها در این زمینه، نبودن معیارهای روشن و چالش در چگونگی اجرای این اصل است. در این مجال کوتاه تلاش می شود با استناد به آیات قرآنی، روایات و دیدگاه اندیشمندان اسلامی، ضمن تبیین مفهوم مصلحت و منفعت عامه، چگونگی اجرای اصل تقدم مصلحت و منفعت عامه تشریح شود.
    کلیدواژگان: مصلحت، منفعت، مدیریت اسلامی
  • فرهاد تنهای رشوانلو، محمدرضا وحدانی اسدی، حسین مهدیان صفحات 11-33
    هدف این پژوهش ساخت و اعتباریابی مقیاسی به منظور بررسی گرایش کارکنان اداری نسبت به امر به معروف و نهی از منکر بود. جامعه آماری پژوهش را تمامی کارکنان اداری آموزش و پرورش خراسان شمالی شامل 635 نفر تشکیل می داد. 315 نفر (47 زن، 268 مرد) از این کارکنان با روش نمونه گیری خوشه ایانتخاب شدند و مقیاس محقق ساخته گرایش کارکنان اداری نسبت به امر به معروف و نهی از منکر و پرسشنامه جهت گیری دینی آلپورت را تکمیل کردند. از آلفای کرونباخ، ضریب دو نیمه کردن، ضریب همبستگی، تحلیل عاملی اکتشافی و تاییدی برای تحلیل داده ها استفاده شد. یافته ها نشان داد که این مقیاس از اعتبار مطلوبی برخوردار است. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی با الگوی مولفه های اصلی و چرخش پروماکس نیز نشان داد که این مقیاس، دو عامل «گرایش به امر به معروف» و «گرایش به نهی از منکر» را با واریانس تبیین شده 29/63 درصد در بر می گیرد. تحلیل عاملی تاییدی از این ساختار حمایت می کرد. همبستگی معناداری نیز میان گرایش به امر به معروف و نهی از منکر و جهت گیری دینی درونی به دست آمد. بر اساس نتایج این مطالعه مقیاس گرایش به امر به معروف و نهی از منکر را می توان به عنوان ابزاری معتبر برای سنجش گرایش کارکنان به امر به معروف و نهی از منکر به کار برد.
    کلیدواژگان: امر به معروف، نهی از منکر، مدیریت اسلامی
  • مهدی عزیزی، سیدمجتبی عزیزی، میثم لطیفی صفحات 35-63
    فایده گرایی به عنوان یک مکتب فلسفه اخلاق و فلسفه سیاست در علوم اجتماعی و انسانی مختلف تاثیرگذار بوده است. در این میان ماهیت اجرایی رشته ی مدیریت باعث شده است که این عرصه بیش از همه آماده پذیرش فایده گرایی به عنوان مبنای تئوری های خود باشد. به همین نحو، در میان عرصه های مختلف رشته مدیریت، عرصه ی تصمیم گیری بیش از همه از فایده گرایی تاثیر پذیرفته است و باوجود انتقادات فراوان واردشده به فایده گرایی، در هیچ یک از تطورات تئوری های تصمیم-گیری مبنای فایده گرا دچار تغییر نشده است. در این پژوهش، با رهیافتی مبناگرایانه، نظریه های تصمیم گیری مدیریت به چالش کشیده شده اند. در این راستا، نظریه رشد اسلامی، که جامعیت و جایگاه ویژه ای در نظام اندیشه اسلامی دارد، به عنوان جایگزینی برای مبنای فایده گرایی مطرح شد. به این منظور تلاش شد، پس از مقایسه تدقیقی فایده گرایی و نظریه رشد -که مستلزم تبیین تفصیلی هردوی این مفاهیم بود- اصول هر یک از این دو رویکرد استخراج شود. در ادامه، تلاش شد، با بررسی تئوری های تصمیم گیری فایده گرا، پس از نشان دادن وجه فایده گرایی این تئوری ها، اثرات تغییر مبنا از فایده گرایی به رشد اسلامی به نمایش گذاشته شده؛ و کارایی عملیاتی مبنای رشد اسلامی برای تصمیم گیری در مدیریت تبیین شود. درنهایت، ویژگی های تصمیم گیری رشد محور معرفی شدند.
    کلیدواژگان: فایده گرایی، مبناگرایی، نظریه رشد، فلسفه مدیریت، مدیریت اسلامی، تصمیم گیری
  • رسول یوسفی، بهرام اکبری صفحات 65-92
    یکی از موضوعاتی که اهمیت آن در تمامی نظام های سیاسی انکارناپذیر است، مسئله حساس و حیاتی تربیت مدیرانی است که بتوانند در ساختار حاکمیتی نقش موثری در جهت تحقق اهداف عالیه آن ایفا کرده و کارامدی نظام را به منصه ظهور در آورند. این مهم در نظام جمهوری اسلامی ایران که از یک سو مبتنی بر اندیشه ناب اسلامی و از سوی دیگر به طور مستمر در معرض تهدیدات و خدعه های دشمنان است اهمیتی دوچندان می یابد. در واقع در این نبرد چند بعدی انقلاب اسلامی، تربیت مدیران سیاسی یکی از راهبردهای کلیدی استحکام بخشی به ساخت درونی قدرت خواهد بود. در این فرایند بهره گیری از رویکرد مدیریت جهادی که مبتنی بر اندیشه ناب اسلامی است، می تواند الگوی راهبردی را برای مدیران سیاسی تبیین نماید. هدف این پژوهش این است که با بررسی الگوی مدیریت جهادی، بایسته های هر مدیر سیاسی مبتنی بر این الگو را تبیین کند، بدین منظور با مرور ادبیات نظری مدیریت سیاسی و مدیریت جهادی، به تبیین شاخصهای آن مبتنی بر تحلیل سخنان امام خامنه ای (مدظله العالی) با استفاده از روش تحلیل مضمون اقدام، و در نهایت بایسته های مدیران سیاسی در دو دسته اعتقادی و عملیاتی ارائه شد.
    کلیدواژگان: مدیریت جهادی، مدیریت سیاسی، تحلیل مضمونی، شایستگی
  • جواد تاجمیر ریاحی، علی صفری، نصرالله شاملی صفحات 93-113
    این پژوهش با هدف تبیین ابعاد رهبری سازمانی با استفاده از آموزه های نهج البلاغه انجام شده است. بر این اساس روش تحقیق، کیفی است که با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شده است. ابتدا متن نهج البلاغه اعم از نامه ها، خطبه ها و حکمت ها از دید مفاهیم مرتبط با رهبری (نفوذ و تاثیر گذاری، الگو بودن و مسئولیت پذیری) مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است و 525 مضمون اولیه استخراج، و سپس با استفاده تلخیص و مقوله بندی به روش شناسه گذاری با تاکید بر مفاهیم مشترک 79 مضمون پایه تحت عنوان شاخص شناسایی شد. در ادامه با افزایش محدوده دسته بندی ده مضمون سازمان دهنده تحت عنوان مولفه و نهایتا با تکرار آن سه مضمون فراگیر به عنوان ابعاد رهبری سازمانی شامل ابعاد اعتقادی، اخلاقی و رفتاری شناسایی و تبیین شد.
    کلیدواژگان: نهج البلاغه، رهبری سازمانی، نفوذ و تاثیر گذاری، الگو بودن، مسئولیت پذیری
  • احسان کریمی، محسن باقری، حسن عرب اسدی صفحات 115-138
    دولت ها هر یک به نوعی در امر فرهنگ مداخله و خط مشی های خاصی را تنظیم می کنند. در زمینه شیوه طراحی خط مشی ها از بالا به پایین یا بالعکس نظرات مختلفی بیان شده است. در این مقاله سعی شده است با استناد به مطالعات و بررسیها و ضمن استفاده از نظر نخبگان فرهنگی با استفاده از مصاحبه و روش تحلیل مضمون، الگویی ارائه شود تا بر اساس آن خط مشی های فرهنگی به شکلی بومی تنظیم و تدوین شود؛ با توجه به گستردگی موضوع در طراحی الگوی خط مشی گذاری در این مقاله تنها سطح شهر مورد توجه قرار گرفته است. در این الگو مسجد جامع به عنوان محور تصمیم گیری شهر و امام جمعه، که نماینده ولی فقیه در شهر است، منشا خط مشی گذاری در نظر گرفته شده است و بقیه عوامل در ارتباط با این محور در تدقیق و عینی شدن نظام مسائل و رسیدن به خط مشی مطلوب، موثر دانسته شده اند. در نهایت برای اجرایی شدن این الگو پیشنهادهایی ارائه شده است.
    کلیدواژگان: خط مشی گذاری فرهنگی شهر، امام جمعه، مسجد جامع، نهادهای مردمی
  • منصور نیکنام جو، محمد شاکر اردکانی، حسین غفوری چرخابی صفحات 139-163
    پژوهش با هدف تحلیل تاثیرات اخلاق کار اسلامی و ادراک از عدالت سازمانی بر رفتار شهروندی سازمانی با تمرکز بر میانجیگری رضایت شغلی صورت گرفته است. جامعه و نمونه آماری این پژوهش بخشی از کارکنان ادارات دولتی منتخب (ادارات برق، آب، آموزش وپرورش، مخابرات، جهاد کشاورزی، فرمانداری) شهرستان فسا هستند که بر مبنای روش سرشماری انتخاب شدند و هم چنین کل ادارات منتخب با 270 کارمند که از این تعداد، 210 نفر به پرسشنامه ها پاسخ دادند. داده های پژوهش از طریق پرسشنامه های استاندارد رفتار شهروندی سازمانی، اخلاق کار اسلامی، عدالت سازمانی و رضایت شغلی که با پایایی (و روایی همگرا) 768/0(598/0)، 854/0(510/0)، 857/0(699/0)، 856/0(599/0) جمع آوری شده است. تجزیه وتحلیل داده های پژوهش با استفاده از الگو سازی معادلات ساختاری با نرم افزار Smart-PLS3 انجام شده است. نتایج پژوهش نشان داد اخلاق کار اسلامی و ادراک از عدالت سازمانی بر رضایت شغلی تاثیر مثبت دارد؛ هم چنین اخلاق کار اسلامی به طور مستقیم بر رفتار شهروندی اثر مثبتی دارد ولی تاثیر عدالت سازمانی بر رفتار شهروندی سازمانی مورد تایید قرار نگرفت؛ از طرفی نقش رضایت شغلی به عنوان میانجی اخلاق کار اسلامی و رفتار شهروندی سازمانی مورد تایید قرار گرفت و رضایت شغلی هم به طور مستقیم، رفتار شهروندی سازمانی را تحت تاثیر قرار می دهد.
    کلیدواژگان: اخلاق کار اسلامی، ادراک از عدالت سازمانی، رفتار شهروندی، رضایت شغلی، مدیریت اسلامی
  • سمانه اصغری جهرمی، مسلم باقری صفحات 165-182
    شغل و کار عاملی سازنده محسوب می شود که نه تنها در شکل گیری انسان از جهات مختلف فیزیکی، فردی و اجتماعی تاثیرگذار است؛ بلکه در رشد و توسعه تمدن ها نیز نقشی حیاتی ایفا می کند. رویکردهای گوناگونی به شغل و کار وجود دارد که کامل ترین و متعالی ترین آنها به اعتقاد مسلمانان، رویکرد اسلامی است. اسلام، شغل را وسیله ای برای رسیدن انسان به اهداف متعالی آفرینش قرار داده تا وی بدین طریق به منزلت حقیقی خود دست یابد و این نگرشی کاملا والا و متمایز از نگاه امروزی دنیای مادی به این مسئله است. هدف این پژوهش، شناسایی و استخراج الگوی شغل از دید اسلام است. در این راستا از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شده و منابع دینی مورد واکاوی قرار گرفته است. الگوی پیشنهادی دارای 43 شاخص و سه گروه شامل رویکرد اسلام به شغل، وظایف متقابل مدیران و کارکنان و در نهایت پیامدهای شغل است.
    کلیدواژگان: شغل، الگوی شغل، مدیریت اسلامی، تحلیل محتوی کیفی
|
  • Farhad Tanha Reshvanloo, Mohammad Reza Vahdani Asadi, Hussein Mahdian Pages 11-33
    This research is intended to design and validate a scale for measuring the tendency of the administrative staff towards commanding good and forbidding evil. The statistical population of the study consists of all the administrative staff of the Northern Khorasan Educational office, including 635 subjects, 315 of whom (47 women, 268 men) were selected through cluster sampling and responded the researcher-made questionnaire of the tendency of the administrative staff towards commanding good and forbidding evil. They also responded Allport’s religious orientation questionnaire. Cronbach's alpha, split-half coefficient, correlation coefficient, exploratory and confirmation factor analysis were employed for data analysis. The findings indicated that the scale is significantly valid. Exploratory factor analysis through main component model and Promax Rotation resulted in the fact that the scale involves two factors: "tendency to commanding good" and "forbidding evil" with the determined variance of 63.29%. Conformation factor analysis supported this structure. Significant correlation was found between the tendency towards good and forbidding evil with the internal religious orientation. Based on the results of this study, the scale of the employees’ tendency towards commanding good and forbidding evil can be used as a valid instrument for measuring the employee's tendency towards commanding good and forbidding evils.
    Keywords: commanding good, forbidding evil, Islamic management
  • Mahdi Azizi, Sayyed Mojtaba Azizi, Meisam Latifi Pages 35-63
    Utilitarianism, as a school of philosophy of ethics and politics, has affected various social and human sciences. In the meantime, the operational nature of the management discipline has made it more prepared to accept utilitarianism as a basis for its theories. Similarly, decision-making, among the various domains of management, has been most influenced by utilitarianism. Despite the great amount of criticism proposed against utilitarianism, there has been no changes regarding theories on decision-making. Following a foundational approach, the researchers have challenged management decision-making theories. In this regard, the theory of Islamic growth, with special comprehensiveness and high position in the Islamic thought, is proposed as a substitute for of utilitarianism as a basis. Hence, having conducted a thorough comparison between utilitarianism and growth theory, which required a detailed explanation of both of these theories, the researchers made an effort to extract the principles of each of them. Subsequently, having explained the beneficial nature of these theories, and the operational efficiency of the basis of Islamic growth for management decisions, the researchers tried to examine the effects of a fundamental shift from utilitarianism to Islamic growth by examining the utilitarian decision-making theories. Finally, the features of growth-oriented decision-making were introduced.
    Keywords: utilitarianism, foundationalism, Growth Theory, management philosophy, Islamic management, decision-making
  • Rasool Yousefi, Bahram Akbari Pages 65-92
    In all political systems, an important, undeniable, vital and sensitive issue regards the training of managers who are able to play effective roles in the governance structure for achieving the superior goals and present the efficiency of the system. This is more important in the Islamic Republic of Iran, which, on the one hand, is based on purely Islamic thought, and on the other hand, is continually exposed to the threats and attacks of the enemies. In fact, in this multidimensional battle, the training of political leaders can be one of the keys for promoting the internal power. In this process, the use of a Jihadi approach based on purely Islamic thought can identify the strategic model for political leaders. Finally, reviewing the literature of political management and Jihadi management, based on the analysis of the speeches of Imam Khamenei, indicators and requirements of political managers were presented in two groups of faith and practice.
    Keywords: Jihadi management, political management
  • Javad Tajmir Riahi, Ali Safari, Nasrollah Shameli Pages 93-113
    This research aims at explaining the aspects of organizational leadership using the teachings of Nahj-Balaghah. Accordingly, it follows qualitative method and employs theme analysis. At first, the researchers reviewed and analyzed the text of Nahj Al-Balaghah (letters, sermons, and divine wisdom) in terms of the concepts related to leadership (influence and effects, modeling and accountability). This resulted in the identification of 525 primary themes. Then, by identifying and categorizing through coding method, with emphasis on common concepts, 79 basic themes were identified as indicators. Subsequently, by increasing the scope, ten organizing themes were identified as the component. Finally, with the repetition of the same process, three themes were identified as aspects of organizational leadership including beliefs, ethics and behavior.
    Keywords: Nahj Al-Balaghah, organizational leadership, influence, effects, modeling, accountability
  • Ehsan Karimi, Mohsen Bagheri, Hussein Arabasdai Pages 115-138
    Governments, in some way, intervene in the regulation of culture and certain policies. Different views are expressed regarding policymaking from top to bottom or vice versa. Using cultural interviews and different methods of analysis, the researchers tried to present a model based on reviews and investigations on cultural policies through a native approach. Considering the wide scope of the subject in designing a model for policymaking, the research has been conducted only at city level. In this model, the comprehensive (Jam’e) mosque of the city is considered as the center of decision-making and the Friday Imam, who represent the supreme leader (Vali Faghih) in the city, as the source of the decisions. The rest of the factors related to this issue are considered as effective elements in elaboration and visualization of the system and in the achievement of a desirable policy. Finally, there are suggestions for implementing this model.
    Keywords: city cultural policymaking, Friday Imams, comprehensive (Jame) mosques, popular institutions
  • Mohammad Shaker Ardakani, Hussein Ghafoori Charkhabi, Mansoor Niknamjoo Pages 139-163
    Focusing on the mediation of job satisfaction, this research is intended to analyze the effects of Islamic work ethic and perceived organizational justice on organizational citizenship behavior. The population and the statistical sample of this research are selected from the employees of the selected public departments (electricity, water, education, telecommunications, agricultural Jihad, and the governor’s office) in Fasa, nominated on the basis of the census method. The total selected departments included 270 employees, 210 of whom responded to the questionnaires. Data were collected through standard questionnaires of organizational citizenship behavior, Islamic work ethic, organizational justice, and job satisfaction, with reliability and convergent validity of 0.768 (0.598), 0.854 (0.510), 0.857 (0.699), 0.856 (0.599). Structural equation modeling with SmartPLS3 software was employed to analyze the data was. The results indicated that Islamic work ethic and perception of organizational justice have a positive effect on job satisfaction. Furthermore, Islamic work ethic has a positive effect on citizenship behavior, but the effect of organizational justice on organizational citizenship behavior was not confirmed. Moreover, the role of job satisfaction as a mediator of Islamic work ethic and organizational citizenship behavior was confirmed. Job satisfaction directly affects organizational citizenship behavior.
    Keywords: Islamic work ethic, perception of organizational justice, citizenship behavior, job satisfaction, Islamic management
  • Samaneh Asghari, Muslim Bagheri Pages 165-182
    Occupation is a constructive factors that not only influences man’s physical, personal and social formation, but also plays a vital role in the development and progress of civilizations. There are a variety of approaches to work, the most perfect and the most transcendent of which, according to Muslims, is the Islamic approach. Islam emphasizes on working as a means of achieving man's superior goals so that he can achieve his real status. This approach is completely upright and distinct from the modern look of the material world on this issue. The purpose of this study is to identify and propose a model of work from Islamic view. In this regard, qualitative content analysis has been conducted and religious sources have been analyzed. The proposed model has 43 indicators and three groups including the Islamic approach to work, the interactional duties of managers and employees, and the consequences of working.
    Keywords: working in Islam, model of working in Islam, Islamic management, social institutions