فهرست مطالب

مطالعات اقتصاد اسلامی - سال نهم شماره 2 (پیاپی 18، بهار و تابستان 1396)
  • سال نهم شماره 2 (پیاپی 18، بهار و تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/06/19
  • تعداد عناوین: 8
|
  • عباس مصلایی پور، محمدحسین شیرزاد، محمدحسن شیرزاد صفحات 7-30
    «قرض» مفهومی اقتصادی است که بارها در قرآن کریم از آن یاد شده و به صورت ویژه مورد سفارش قرار گرفته است. بر همین اساس در طول تاریخ جهان اسلام، مفسران قرآن کریم و نیز فقی هان مسلمان بحث‏های فراوانی پیرامون این مفهوم کلیدی مطرح نموده‏اند. با این حال، این عالمان تلاش چندانی جهت ارائه تصویری واضح از قرض در عصر نزول با تکیه بر شواهد تاریخی نکرده‏اند. از همین روی، این نوشتار می‏کوشد برای تبیین دقیق‏تر این مفهوم و چرایی اهمیت آن، از دستاوردهای علم انسان‏شناسی اقتصادی در حوزه «دهش» (مبادله هدی های) استفاده کند. بر این اساس، «قرض» مبادله‏ای هدی های است که مبتنی بر مراحل سه‏گانه‏ی «دادن اموال»، «دریافت کردن آنها» و سپس «جبران نمودن»، در پی ایجاد یا تثبیت روابط اجتماعی بین مقرض (قرض دهنده) و مقترض (قرض گیرنده) است. قرآن کریم با داشتن نگاه ابزاری به اموال و دارایی های جابجاشده در «قرض» که باعث ایجاد وضعیت دو سویه‏ی رفت و برگشتی بین مقرض و مقترض می‏شود، خواهان گسترش همکاری های جمعی و تقویت همبستگی های بینافردی در جامعه اسلامی است.
    کلیدواژگان: کارکردهای قرض، قرآن کریم، همبستگی اجتماعی، مبادله هدیه ای، انسان شناسی اقتصادی
  • مرتضی مرتضوی کاخکی، علی اکبر ناجی میدانی، محمدحسین مهدوی عادلی، محمدحسین حسین زاده صفحات 31-58
    عدالت بین نسلی مفهومی زاییده دنیای مدرن است و واکنشی نظری به مساله تخریب محیط زیست، تخلیه منابع طبیعی و تهدید حیات نسل های آتی است؛ لذا برای دستیابی به نظریه اسلامی در خصوص عدالت بین نسلی لازم است تا مبانی و مسائل این نظریات به خوبی مورد شناسایی قرار گیرد تا آنگاه با جستجوی این مولفه ها در ادبیات اسلامی نظریه اسلامی ارائه گردد. در این مقاله گام اول این فرآیند پیموده شده است و به بررسی، دسته بندی و نقد ادبیات موجود در سنت لیبرال پرداخته ایم، تا نشان دهیم، مکاتب و جریانات فکری مختلف چه تاثیراتی بر سیاست های بین نسلی عادلانه گذاشته اند.
    پژوهش حاضر با روشی تحلیلی- تطبیقی نشان می دهد که برای بررسی کامل نظریات لیبرال ها علاوه بر تقسیم بندی مشهور آزادی گرا- برابری گرا، باید نظرات قایلین به یگانگی برابری و آزادی را نیز مورد مطالعه قرار داد. نتیجه این بحث این خواهد بود که تفاوت در سیاست های این جریانات ناشی از تفاوت در مبانی فکری و فلسفی آنهاست و لذا با تغییر مفروضات فلسفی این نظریات، می توان پاسخ های متفاوتی به مسائل اصلی عدالت بین نسلی (قلمرو، الگو و واحد سنجش) داد؛ که این امر امکان ارائه نظریاتی با رویکرد بین نسلی در اسلام را نیز اثبات می نماید.
    کلیدواژگان: عدالت بین نسلی، لیبرالیسم، برابری، آزادی، پس انداز بین نسلی
  • مهدی قائمی اصل، عباسعلی سلطانی، سید مهدی مصطفوی، علی زبرجدی مشفق صفحات 59-86
    در اوایل دهه 1970و با بروز نابسامانی اجتماعی و اقتصادی جهان وخصوصا در کشورهای درحال توسعه، توجه ویژه ای به موضوعات عدالت و فقر آغاز شد. فقر نمودی از توسعه نیافتگی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است که ثبات سیاسی، همبستگی اجتماعی و همچنینی سلامت جسمی و روحی ملت ها را تهدید می کند. در این پژوهش ابتدا رویکردهای درآمدی، قابلیتی، مشارکت اجتماعی و ترکیبی به فقر در اقتصاد متعارف تبیین شده اند و پس از اشاره به مشکلات تعریف فقر، با معرفی مفهوم غنای کفافی، تعریف مستخرج از ادبیات فقه امامیه ارائه شده است. شاخصه های غنای کفافی، تامین هزینه های خود فرد و افراد واجب النفقه ی او، متناسب با شان آنها در طول دوره یک ساله و با بهره گیری از درآمد بالفعل یا بالقوه (درآمد دائمی) است و در این مفهوم، سرمایه تجارت و کسب وکار نیز در دامنه دارایی های فقرزدا قرار نمی گیرد. بدین معنا غنای کفافی یک مفهوم چندبعدی، هماهنگ و جامع است که ابهامات رایج در تعریف فقر در آن وجود ندارد.
    کلیدواژگان: فقر، فقه امامیه، غنای کفافی
  • رضا یارمحمدی، آذر عادل، غلامرضا مصباحی مقدم صفحات 78-116
    به جهت اهمیت ساختار مالی در زمینه های مختلف، شناخت عوامل عمده ای که در تامین مالی طرح ها و بنگاه ها تاثیرگذار هستند، قابل توجه و مهم است تا از این طریق هر شرکت بتواند با در نظر گرفتن آن عوامل تعیین کننده و موثر و میزان تاثیر هرکدام در ارتباط با ساختار مالی خود برنامه ریزی و تصمیم گیری نماید. در پژوهش حاضربراساس ادبیات موضوع، معیارهای تامین مالی مطلوب در بازار سرمایه اسلامی از منظر اقتصاد مقاومتی در 31 معیار مختلف احصاء گردید. با توجه به مصاحبه های انجام شده با خبرگان این معیارها از منظر تامین مالی کننده، تامین مالی شونده، نهادهای مکمل و بالاخره از منظر کلان اقتصادی دسته بندی شد. در گام بعد پرسشنامه هایی مبتنی بر عوامل بدست آمده تهیه گردید و در اختیار خبرگان بازار سرمایه قرار گرفت. در ادامه براساس روش تاپسیس معیارها رتبه بندی شد. اساس این روش، انتخاب گزینه ای است که کمترین فاصله را از جواب ایده آل مثبت و بیشترین فاصله را از جواب ایده آل منفی دارد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که معیار ریسک و بازدهی به ترتیب با رتبه 77/0 و 76/0 برای سرمایه گذاران از اهمیت بالاتری نسبت به سایر معیارها برخوردار بوده و همچین معیار نقدشوندگی ابزارهای تامین مالی با رتبه70/0 برای نهادهای مکمل، توجیه پذیری تامین مالی با رتبه 71/0 و همسویی ابزارهای تامین مالی با عدالت اقتصادی با رتبه 64/0 بیشترین میزان اهمیت را به خود اختصاص دادند.
    کلیدواژگان: تامین مالی، بازار سرمایه اسلامی، اقتصاد مقاومتی، روش Topsis
  • احمد شعبانی، سیدعلی سبحانی ثابت صفحات 117-148
    کالاهای واسطه ای که به همراه کالاهای سرمایه ای، قسمت عمده واردات کشور را تشکیل می دهند در مقابل تحریم های ظالمانه اعمال شده از ناحیه جبهه استکبار جهانی بسیار آسیب پذیر بوده و می تواند بر تولید داخلی کشور که متکی بر این کالاهاست اثر منفی داشته باشد. یکی از مهمترین عوامل تاثیر گذار بر واردات کالاهای واسطه ای درآمدهای نفتی هستند که از طریق کانال نرخ ارز بر وارادت آنها اثر می گذارد. در این پژوهش با استفاده از یک مدل رگرسیون آستانه ای به بررسی میزان آسیب پذیری 10 گروه کالاهای واسطه ای از کاهش درآمدهای نفتی پرداخته می شود و سپس با طراحی یک شاخص گروه های آسیب پذیر براساس اهمیت در تولید کشور رتبه بندی می شوند. براساس یافته های این پژوهش، پنج گروه عمده کالاهای واسطه ای یعنی «دانه های روغنی و نباتات صنعتی»، «کائوچوی طبیعی»، «فلزات اساسی»، «مواد پلاستیک مصنوعی» و «سوخت های مصنوعی»، به ترتیب آسیب پذیرترین گروه های واسطه ای- سرمایه ای هستند.
    کلیدواژگان: تکانه های درآمد نفت، اقتصاد مقاومتی، تجارت بین الملل، واردات کالاهای واسطه ای
  • حسین میثمی، کامران ندری، فرشته ملاکریمی صفحات 149-178
    این تحقیق تلاش می کند تا آثار پذیرش فقهی شخصیت حقوقی در مفهوم شناسی ربا در نظام بانکی را مورد تحلیل قرار دهد. یافته های پژوهش که به روش تحلیلی- توصیفی بدست آمده اند نشان دهنده آن است که مشهور فقهای شیعه شخصیت حقوقی را مشابه شخصیت حقیقی، مشمول مالکیت و احکامی که بر مالکیت بار می شود (مانند حرمت ربا) می دانند. این امر ثمرات قابل توجهی در مفهوم شناسی ربا در بانکداری به همراه دارد؛ از جمله اینکه: اولا، در تمامی حالت هایی که عقد قرض بین شخصیت های حقیقی شکل می گیرد (رابطه مردم با مردم) و یا حالت هایی که یک طرف آن شخصیت حقیقی است (مانند رابطه مردم با بانک ها)، قرض قابل تصور بوده و لذا حکم حرمت ربا وجود دارد. ثانیا، در روابط شخصیت های حقوقی خصوصی با یکدیگر (مانند رابطه بانک های خصوصی با هم) و یا شخصیت های حقوقی خصوصی با شخصیت های حقوقی دولتی (مانند رابطه بانک های خصوصی با بانک مرکزی)، عقد قرض وجود داشته و طبعا حرمت ربا وجود دارد. ثالثا، در روابط شخصیت های حقوقی دولتی با یکدیگر (مانند رابطه وزارتخانه ها با بانک مرکزی) به دلیل اتحاد مالکیت، متعاملین معامله واحد بوده و عملا عقد قرض شکل نمی گیرد که ربا بر روی آن تعریف شود. از این رو، انتقال موقت بخشی از منابع از یک مجموعه دولتی به مجموعه دیگر به شرط بازگرداندن مقدار بیشتر در آینده، اشکال فقهی نداشته و در زمره حکم حرمت ربا قرار نمی گیرد. نهایتا اینکه هر چند دریافت وام قرضی از موسسات مالی فعال در کشورهای غیر اسلامی و پرداخت ربا به آنها اشکال فقهی دارد، اما پرداخت قرض ربوی به این دست از موسسات اشکالی نداشته و این مساله مشمول جواز دریافت ربا از کفار است.
    کلیدواژگان: شخصیت حقوقی، ربا، بانک مرکزی، بانک های تجاری، دولت
  • احمد بهاروندی صفحات 179-206
    شبکه تامین مالی به عنوان یکی از ارکان اقتصاد کشور از مهمترین ساختارهایی است که به منظور پیاده سازی اقتصاد مقاومتی به طور ویژه بایستی مورد اصلاح، ترمیم و ساختارسازی های نوین قرار بگیرد. در حال حاضر به دلیل ساختار اقتصادی کشورمان عموما خدمات بانکی وجه غالب خدمات تامین مالی در کشور، دانسته می شوند. چنانچه نیازهای مختلف بخش های گوناگون اقتصاد با توجه به نوع فعالیت، دوره عمر، سطوح تکنولوژی به خدمت گرفته شده و... به خدمات تامین مالی را از یکسو و طیف خدمات ارائه شده در شبکه تامین مالی را از سوی دیگر در نظر بگیریم، متوجه می شویم که خدمات تامین مالی فعلی، تنها بخشی از این طیف گسترده از نیازمندی ها را پوشش می دهند. اگر بخواهیم حلقه خدمات تامین مالی را در کشور تکمیل نماییم، راه رسیدن به این مطلوب را می توان ایجاد زنجیره های ارزش در خدمات مالی معرفی نمود. مقاله حاضر دربردارنده ایده ای نوین است که به منظور الگوسازی در ایجاد زنجیره خدمات تامین مالی در کشور مطرح می گردد. بدین منظور طرح ایجاد خوشه های تامین مالی براساس روش توصیفی و تحقیقات میدانی، طی این مقاله معرفی و تبیین خواهد شد.
    کلیدواژگان: اقتصاد مقاومتی، خوشه تامین مالی، زنجیره ارزش تولید
  • محمود عیسوی، احمد موید فرد صفحات 207-224
    بانکداری بدون ربا شیوه انتخاب شده برای فعالیت های نظام پولی در کشور است، بدیهی است که شناخت عوامل موثر بر آن می تواند در داشتن ثبات پولی و اقتصاد با شاخص های مطلوب بسیار راهگشا باشد. بدین منظور در این مقاله به بررسی رابطه چند متغیر کلان با پرداخت عقود اسلامی در نظام بانکداری بدون ربا در ایران با استفاده از روش خود رگرسیون با وقفه های توزیعی[i] در دوره 1370-1392 پرداخته شده است. متغیرهای مورد استفاده در این مقاله شامل نرخ سود سالانه، نرخ ارز واقعی، قیمت کل سهام، شاخص قیمت تولیدکننده و تورم است که اثر آنها بر عقود پرداختی مور دبررسی قرار گرفته است. نتایج حاکی از این بود که رابطه شاخص تولیدکننده و نرخ سود سالانه منفی و اثر دیگر متغیرها مانند قیمت کل سهام و نرخ ارز واقعی مثبت بوده است و رابطه نرخ تورم با پرداخت عقود اسلامی معنی دار نبوده است. همچنین نتایج حاصل از برآورد روابط بلندمدت و همجمعی همگرایی بالای متغیرها را نشان داده است.
    [i]. Auto-Regressive Distributed Lag Model
    کلیدواژگان: عقود اسلامی، خود رگرسیون با وقفه های توزیعی، بانکداری بدون ربا، متغیرهای کلان
|
  • Pages 7-30
    "Qarḍ" is an economic concept which is mentioned several times in the Holy Quran, and is recommended by God. Accordingly, this key concept has attracted the attentions of exegetes and Muslim jurisprudents throughout the history of Islam. However, there is a need to new researches to comprehend the concept of "Qarḍ" according to the age of Quran's revelation. Illustrating the importance of this concept of the Holy Quran, this essay for the first time rereads the concept of "Qarḍ" as a gift exchange based upon economic anthropology. According to this study, "Qarḍ" , a kind of economic exchange with triple stages in its process, giving, receiving, and reciprocating, establishes or strengthens the social relationships between lender (Mugriḍ) and borrower (Mugtariḍ). This study shows that the Holy Quran, having an instrumental attitude towards properties that make mutual relationships between lender and borrower, makes an attempt to improve social solidarity and strengthen interpersonal cooperation in Muslim countries.
    Keywords: Functions of Qarḍ, Holy Quran, Social Solidarity, Gift Exchange, Economic Anthropology
  • Mortaza Mortazavi Kakhki, Ali Akbar Naji Mydani, Mohammad Hossein Mahdavi Adeli, Mohammad Hossein Hosseinzadeh Pages 31-58
    Intergenerational justice is a concept born in the modern world. It is a theoretical reaction to the problem of environmental degradation, depletion of natural resources and life threatening of future generations. Therefore, to achieve the Islamic theory of intergenerational equity we should identify the Issues and Foundations of these theories. After this we could find its components in Islamic literature and present an Islamic intergenerational theory. In this article the first step in this process is covered and we have discussed to evaluate, sort, and critique the liberal tradition, to show how schools and ideological currents have different effects on the policies of intergenerational justice.
    This research by means of a comparative analysis shows that to fully assess the views of liberals in addition to well-known division of Egalitarian- libertarian we should study views of the believers in unity of freedom and equality. We conclude that the difference in the policies of the currents caused by differences in their intellectual and philosophical foundations. Therefore, by changing the philosophical assumptions of these theories, we can respond differently to the main issues of intergenerational justice (scope, pattern and unit of measure) which could prove the possibility of providing the intergenerational theory in Islam.
    Keywords: Intergenerational Justice, Liberalism, Equality, Freedom, Intergenerational Savings
  • Mahdi Ghaemi Asl, Abbas Ali Soltani, Sayyed Mahdi Mostafavi, Ali Zebajadi Moshfegh Pages 59-86
    In the early 1970s, and with the development of social and economic chaos in the world and especially in the developing countries of, began to pay special attention to issues of justice and poverty. Poverty is Manifestation of economic, social and cultural underdevelopment which is a threat to Political stability, social cohesion, as well as physical and mental health of nations. In this study, at first the income, capabilities, social participation combinational approaches to poverty has been explained based on the conventional economics and after pointing out the problems of poverty definition, by introducing the concept of "Ghenaye Kafafi", its Imami Jurisprudence extracted definition is presented. Indicators of "Ghenaye Kafafi", meeting costs to the individual and his family, proportionate to their dignity during a year with current or potential income (permanent income) and in this concept Trade and business capital aren’t in the range of Desensitizer poverty assets. According to these characteristics, "Ghenaye Kafafi" is a multidimensional, harmonic and comprehensive concept that there are no current ambiguities in its definition.
    Keywords: Poverty, Imami Jurisprudence, Ghenaye Kafafi
  • Reza Yar Mohammadi, Adel Azar, Gholam Reza Mesbahi Moghaddam Pages 78-116
    Today capital accumulation and capital productivity, as two important factors in Economics, have been utilized to measure the success of a country's economy. Explaining investment situation in country is significant since its variations and especially its contribution to GDP considered as a good index to identify the wellbeing of the economy and welfare of the people; on the other hand, it is an index for financial power, facilities construction, and capacity building in country. Due to the importance of financial structure in different fields, the major factors that affect the financing of projects and firms, significant and important. So that any company could consider each of the determinants and the effective planning and decision-making in relation to the financial structure. In this paper, we discuss the theoretical basis was explained, at a later stage using a literature review and expert opinions, the criteria for favorable financing Islamic capital market and ultimately identify the criteria used to prioritize value was thinking. And finally these criteria by using Topsis method are priorized. Indeed the hypothesis of this project is recording to an idea that expresses Resistance Economy is a special designing and modelizing of economic conditions and mechanism that according to which economic situation of country is designed active and not passive.
    Keywords: Financing, Islamic Capital Market, Resistance Economic, TOPSIS Method
  • Ahmad Shabani, Sayyed Ali Sobhani Sabet Pages 117-148
    The imports of intermediate and capital goods that make up the bulk of the country's imports are very vulnerable against the unjust sanctions imposed by the global arrogance, which can have negative effects on the domestic production which relies on these commodities. One of the most important factors affecting the import of intermediate and capital goods is oil revenues that will have an impact on the exchange rate. This research examines the vulnerability of 10 groups of intermediate and capital goods and then by designing an index for vulnerable commodity groups in the country production, ranks these groups by importance. we use a threshold regression model for examine the effects of reducing in oil revenue shocks on intermediate goods import. Based on the findings of this study, five major groups of intermediate goods, namely oilseeds and industrial crops, natural rubber, basic metals, artificial plastic and synthetic fuels are the most vulnerable intermediate and capital goods.
    Keywords: Oil Revenue Shocks, Resistive Economics, International Trade, Intermediat Goods Import
  • Hossein Meisami, Kamran Nadri, Fereshteh Mollakarimi Pages 149-178
    This paper tries to analyze the effects of recognizing the legal entity in conceptualizing “Riba” in the banking system. The results of the paper, which are derived based on an analytical-descriptive approach, show that when it comes to the issue of ownership, most of the Islamic scholars consider a legal entity just like a real entity. Hence, the legal entity is subject to all the rules that are related to ownership (like Riba prohibition). Accepting this view, will have some important effects in conceptualizing Riba in the banking system. Some of these effects are: Firstly, in all of the financial relations that the lending contract is formed between real entities or between real and legal entities, the lending happens from the Fiqhi view and hence Riba is available. Secondly, in all of the financial relations that the lending contract is formed between private legal entities or between private legal entities and governmental legal entities, Riba is existing. Thirdly, considering the financial relations between governmental legal entities, because of their unique ownership, the lending contract cannot be formed and hence Riba does not exist. Consequently, it is quite possible that one governmental legal entities (like central bank) transforms parts of its possessions to another governmental legal entities (like a national bank) and in future gets something more back. In other words, the relation is not Riba.
    Keywords: Legal Entity, Riba, Central Bank, Commercial Bank, Government
  • Ahmad Baharvandi Pages 179-206
    The monetary and financial system in our country should be rearranged for applying resistance economic. our monetary system now is a bank base one. so different firms with different conditions can not borrow loans for theirs necessities because of the bank conditions for borrowing. this conditions make very seeds of technologies be unavailable. so some institutions are needed to protect these gestation.this article say about ways to make financial capital providing to early-stage, high-potential, growth start-up companies in a financial cluster. The typical financial cluster investment occurs after the seed funding round as the first round of institutional capital to fund growth. It is also a way in which the private and the public sector can construct a systematically creates networks for the new firms and industries, so that they can progress.this opinion can help our economic to complete the value chain of activities that a firm operating in a specific industry performs in order to deliver a valuable product or service for the market who the more of this activities can be high-tech base industries.
    Keywords: Resistance Economy, Financial Cluster, Institutionalism
  • Mahmoud Essawi, Ahmad Movayedfard Pages 207-224
    The non-usury banking system is a selected system for monetary activities in Iran. It is clear that identifying the effective variables on this system can help to have a stable economy with the desirable indicators. This paper evaluates the relationship between some macroeconomic variables with paid Islamic contracts in the non-usury banking system in Iran. The study period was 1991 to 2013 and auto-regressive distributed lags (ARDL) method was used to estimate the model. The independent variables include annual profit rate, real exchange rate, total stock index, producer price index (PPI) and inflation. The result showed that there was a negative relationship between Islamic contracts and annual profit rate and PPI. Also, there was a positive relationship between depended variables with total stock index and real exchange rate. Inflation didnt have a significant relationship with Islamic contracts. Finally, the result of long-run and cointegration estimation showed a high cointegration between variables.
    Keywords: Islamic Contracts, Auto-Regressive Distributed Lags, Non-Usury Banking System, Macroeconomic Variables