فهرست مطالب

فقه و اصول - پیاپی 109 (تابستان 1396)
  • پیاپی 109 (تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/07/17
  • تعداد عناوین: 7
|
  • علمی پژوهشی
  • رحیمه ابراهیمی، علی رحمانی صفحات 9-29
    مساله تحقیق پیش رو آن است که آیا فقه، به شان مالی افراد که بر اساس نگاه عرفی ایجاد شده است وقعی می نهد یا یکسره آن را مردود می داند. نتیجه بررسی ها حاکی از آن است که فقه در بیان احکام به شان مالی بر اساس دو شاخصه برخورداری مالی و ویژگی های شخصیتی بها داده است. در بسیاری از این موارد توجه همه جانبه نگر و نگاه دقیق به گزاره های اخلاقی مغفول مانده، همسویی اخلاق با فقه را نمایان خواهد ساخت و در سایر موارد که اختلاف مشهود است، چرایی آن در غایات این دو علم قابل تحلیل و توضیح خواهد بود. این پژوهش به صورت مقایسه ای و با روش تبیینی- تحلیلی به انجام رسیده است.
    کلیدواژگان: شان مالی، وجوب تکسب، شان ورشکسته، شان زوجه، شخصیت، فضیلت، رذیلت
  • سید رضا شیرازی صفحات 31-47
    بنای عقلا ابزاری اصولی است، که از یک سو اضلاع و مولفه های آن در اصول واکاوی نگردیده است و از سوی دیگر سازوکار تحصیل آن، برای استفاده از آن در فقه، ارائه نگردیده است. در این مقاله با بررسی تعاریف موجود از بنای عقلا، و تحلیل کاربردهای آن در فقه و اصول، این ابزار اصولی مورد مداقه قرار می گیرد و پس از کشف اضلاع و مولفه های آن، و تبیین تفاوت آن با «اتفاق العقلاء»، به بررسی سازوکارهای به کاربرده شده در فقه و اصول برای تحصیل آن می پردازد، و در نهایت سازوکار استناد به بنای عقلا در فقه و یا اصول، پیشنهاد می گردد.
    کلیدواژگان: سیره عقلا، اتفاق العقلاء، طریقه العرف، مدح و ذم عقلا، مولفه های بنای عقلا، مکانیسم تحصیل بنای عقلا
  • محمد جواد عنایتی راد صفحات 49-68
    معنای اصلی طواف چرخیدن دور چیزی توام با احاطه حسی یا معنوی است و در صحت طواف از طبقات بالاتر از کعبه به صدق عرفی طواف و موضوعیت مکان خانه به روایات و الحاق هوای مسجد و کعبه به مسجد و کعبه، استدلال شده که روایات مورد استناد علاوه بر ضعف سندی دلالتشان تام نیست و آیه و لیطفوا بالبیت العتیق و روایات طواف بیت به ضمیمه فهم عرف غیر متسامح، ظهور در محوریت خود بیت در طواف دارد.
    کلیدواژگان: طواف، بیت، کعبه، مسجدالحرام
  • ملیحه غلامی، عباسعلی سلطانی، حسین ناصری مقدم صفحات 69-88
    یکی از چالش های فقه مدنی، چیستی وصایت (وصیت عهدی) و موضوع قبول در آن است. مشهور فقی هان امامیه بر این باورند که در وصیت عهدی، قبول شرط نیست. ماده 834 قانون مدنی نیز همین دیدگاه را پذیرفته است. این ماده گرچه با قول مشهور فقی هان امامیه موافق است، اما با تعدادی از قواعد مسلم فقهی و حقوقی مانند: اصل حاکمیت و آزادی اراده، لزوم انضمام قبول در عقود، نفی ضرر، عسر و حرج مغایر است. از دیگر سو، نادیده انگاشتن ایجاب موصی نیز از آن جهت که وصیت بلاتکلیف خواهد ماند و برای او ایجاد ضرر می کند، نامیسور است.
    علاوه بر قول مشهور اقوال دیگری هم در مسئله وجود دارد، از جمله این که وصی پس از فوت موصی در صورتی که امر وصایت را نپذیرفته باشد، حق رد دارد و یا این که هنگامی که پسر وصی پدر باشد یا این که انجام وصایت جز شخص وصی توسط شخص دیگری ممکن نباشد باید وصایت را قبول کند.
    این نوشتار پس از نقض و ابرام دیدگاه ها، نظر علامه حلی را با اندکی تفاوت می پذیرد به این صورت که: موصی شرعا و قانونا در جهت آگاه کردن وصی از مورد وصایت و اخذ قبول از وی قبل از فوت خود اجبار دارد؛ در این صورت نه در حق وصی و نه در حق موصی ستمی وارد نخواهد شد و تعارض دو قاعده لاضرر نیز مرتفع می شود.
    کلیدواژگان: وصایت، وصیت عهدی، عقد، ایقاع، ایجاب و قبول
  • محمدتقی فخلعی، بشری عبدخدایی صفحات 89-106
    خبر واحد به عنوان یکی از مهم ترین منابع شرع همواره در علم اصول و حدیث مطرح بوده و حجیت آن به دقت مورد بررسی قرار گرفته است. اثبات حجبت خبر واحد در رویکرد گذشته دانشمندان از طریق قرآن و روایات است که نتیجه آن پذیرش تعبدی چنین حکمی است اما در نظرگاه برخی معاصران به طور کلی طرق کشف احکام (امارات) جنبه تعبدی ندارند بلکه تابعی از بنای عقلا هستند که نقش شارع امضای آن هاست. نوشتار حاضر نیز، با چنین رویکردی خبر واحد را به عنوان یکی از این طرق که سیره عقلا منشا حجیت آن است، تحلیل کرده و نقش سایر ادله متنی (آیات و روایات) را به عنوان مقرر چنین سیره ای تبیین نموده است. بارزترین ثمره این بازخوانی، نگاه جدید به ملاکات وثاقت حدیث و طرق تنویع خبر است، زیرا با پذیرش نقش بنای عقلا در حجیت خبر، ملاکات پذیرش آن نیز به عقلا سپرده شده و موثوق الصدور بودن به عنوان مهم ترین ویژگی حجبت روایت مورد توجه است.
    کلیدواژگان: خبر واحد، خبر ثقه، سیره عقلا، حدیث، موثوق الصدور
  • عباس کلانتری خلیل آباد، فاطمه رضایی زارچی، الهام رضایی زارچی صفحات 107-127
    لعان در صورت ادعای مرد مبنی بر زنای زن یا در صورت انکار فرزند توسط شوهر، با لفظ و شرایط مخصوص نزد حاکم مورد استفاده قرار می گیرد که در اثر آن حد قذف از شوهر و حد زنا از زن برداشته می شود و زن و شوهر برای همیشه بر هم حرام می شوند و از هم ارث نمی برند و... فقها در مورد ماهیت لعان اختلاف نظر دارند. برخی آن را شهادت، برخی سوگند و برخی دیگر نیز آن را حقیقت مرکب از سوگند و شهادت دانسته و هر یک بر مدعای خود ادله ای اقامه کرده اند.
    در این مقاله پس از بررسی ادله هر سه گروه، با توجه به تفاوت های سوگند و شهادت با لعان و نظر به آثار خاصی که بر لعان مترتب است، این نتیجه بدست آمده است که لعان، هیچ یک از موارد ذکر شده نیست، بلکه خداوند متعال در فرض ادعای شوهر، مبنی بر زنای همسرش، شیوه ای را تحت عنوان لعان، برای نفی حد قذف از وی وضع نموده، که احکام و آثار خاصی بر آن مترتب است و در صورت نفی فرزند نیز آثار و احکام خاص خود را دارد. به عبارتی لعان، یک امر مستقل است و لزومی ندارد که یکی از شهادت یا سوگند و یا ترکیبی از هر دو باشد تا لازم آید احکام و آثار آن ها را داشته باشد.
    کلیدواژگان: لعان، شهادت، سوگند، قذف، نفی ولد
  • سید نصرالله محبوبی صفحات 129-150
    در این مقاله بعد از ذکر نظرات مختلف در خصوص ازدواج مرد مسلمان با زن یهودی یا نصرانی به اینکه کدام یک از این نظرات از منظر قرآن کریم صحیح می باشد پرداخته است و در این راستا ابتدا آیاتی که بر تحریم ازدواج با زنان اهل کتاب به آن ها استدلال شده است مطرح و دلالت این آیات بر موضوع مورد بررسی قرار گرفته است و همچنین بعد این مرحله آیات معارض با این دلالت بررسی شده و در آخر به جمع بندی پرداخته شده است که از مهم ترین نکات مورد بررسی شمول کلمه مشرکین در آیه 221 سوره بقره است بر اهل کتاب می باشد که بر فرض این شمول که بنا بر توضیحات ذکر شده در متن نتیجه تحقیق بر خلاف آن است، به بررسی تعارض دو آیه 221 سوره بقره و آیه 10 سوره ممتحنه با آیه 5 سوره مائده پرداخته شده و نتیجه گرفته شده آیه 5 سوره مائده منسوخ نشده است و در طرح مطالب نظر مشهور در این موضوع نیز مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: مشرک، اهل کتاب، ازدواج دائم، قرآن کریم، مسلمان، آیات، فقهاء
|
  • Bibi Rahimeh Ebrahimi, Ali Rahmani Pages 9-29
    The present research inquires whether jurisprudence pays heed to the financial status of people that is created according to conventional view or rejects it altogether. The findings suggest that jurisprudence has paid heed to the rulings of financial status based on two indices of financial prosperity and personality traits. In many of these instances, a panoramic attention and accurate look at the neglected ethical propositions would unveil the conformity of ethics with jurisprudence and in other instances where the difference is obvious
    its reason will be analyzable and explicable in the purposes of these two sciences. This research has been performed in comparative form and with the explicatory-analytical method.
    Keywords: financial status, necessity of acquisition of livelihood (takassub), status of the bankrupt, status of the wife, personality, excellence, wickedness
  • Sayyid Reza Shirazi Pages 31-47
    Intellectuals’ stipulation is a principled instrument, that on one hand its sides and components have not been explored into in principles and on the other hand the mechanism of its acquisition to be used in jurisprudence has not been provided. In this article, with an examination of the definitions available about intellectuals’ stipulation and analysis of its application in jurisprudence and principles, this principled instrument will be scrutinized and after uncovering its sides and components and explaining its difference with “intellectuals’ unanimity”, the mechanisms employed in jurisprudence and principles for acquiring it will be examined and finally the mechanism for relying on intellectuals’ stipulation in jurisprudence and principles will be suggested.
    Keywords: attitude of the intellectuals, intellectual's unanimity, conventional method, intellectual's praise, blame, components of intellectual's stipulation, mechanism for acquisition of intellectual's stipulation
  • Muhammad Jawad Enayati Rad Pages 49-68
    Circumambulation literary means turning around something paralleled with sensual and spiritual surrounding. The soundness of circumambulating on the floors higher than the Ka‘ba is relied on the conventional verity of circumambulation and relevance of the location of the House to the traditions and annexation of the air of the Mosque and Ka‘ba to the Mosque and Ka‘ba. Besides being weak in chain of transmission, the traditions relied on have no fully approved evidentiary proof either; and the verse ﴾and go about the Ancient House﴿ (Q. 22: 29) and the traditions of circumambulation of the House in conjunction with non-lenient conventional understanding appear to take the House itself as a pivot for circumambulation.
    Keywords: circumambulation, House, Kaba, Holy Mosque
  • Malihehmaliheh Gholami Maliheh Gholami, Abbasali Soltani, Husayn Naseri Moqaddam Pages 69-88
    One of the challenges of civil jurisprudence is the nature of executorship of the will (commitment bequest = waṣiyyat ‘ahdiyya) and the issue of assent (qabūl) in it. The renowned majority of Imāmī jurists believe that assent is not a precondition in commitment bequest. Article 834 of civil law has also approved this view. Although in agreement with the renowned majority of Imāmī jurists, this article contradicts a number of indisputable legal and judicial rules such as the principle of sovereignty and free will, necessity of assent in contracts, denial of loss, and distress and constriction. On the other hand, it is also impossible to ignore the bequeather’s (muwassī) offer (ījāb) since the bequest would be left undecided and bring loss to him/her.
    Besides the generally accepted view, there are other views in this issue, including that after the death of the bequeather, if the executor
    (wasyy) has not accepted the execution of the will, he is entitled to reject or when the son is the executor of the father or if the execution of the will (wiṣāya) is not possible by anyone else except the executor himself, he should accept the execution of the will.
    After refutation and confirmation of the viewpoints, this writing would accept ‘Allāma Ḥillī’s view with a slight difference as follows: the bequeather is legally and lawfully obliged to inform the executor of his object of bequest and to secure his assent before his (the bequeather’s) death; in this case, no injustice is done neither to the bequeather nor the executor and the contradiction of the two principles of “no harm” would be eliminated.
    Keywords: execution of the will, commitment bequest, contract, unilateral obligation, offer, assent
  • Muhammad Taqi Fakhlai, Boshra Abd Khodai Pages 89-106
    As one of the most important Shī’a source, the isolated tradition (khabar al-wāḥid) has always been open to discussion in science of the principles of Islamic jurisprudence (‘ilm al-uṣūl) and hadith and its authoritativeness has been carefully examined. Proving the authoritativeness of the isolated tradition lies in the scholars’ past approach by means of the Qur’an and traditions, the result of which is the devotional acceptance of such a judgment. In view of some contemporaries, however, the means for uncovering rulings (denotations = imārāt) does not have a devotional aspect; rather, they are subject to the intellectuals’ stipulation, as the legislator’s function is to endorse them. With such an approach, the present paper has analyzed the isolated tradition as one of these means, the origin of whose authoritativeness is the intellectuals’ attitude, and explicated the role of other textual evidences (verses and traditions) as requirement for an attitude. The most evident outcome of this reappraisal is a new perspective about the criteria of the authoritativeness of hadith and the means for diversification of tradition; because by accepting the role of the intellectuals’ stipulation in the authoritativeness of tradition, the criteria for its acceptance is also left with the intellectuals, and the issuance authenticity is considered as the most important feature of the authoritativeness of tradition.
    Keywords: isolated tradition, authentic tradition, intellectual's attitude, authentic issuance
  • Abbas Kalantari Khalilabad, Fatemeh Rezaei Zarchi, Elham Rezaei Zarchi Pages 107-127
    Mutual cursing (li‘ān) is used in special wording and condition in the presence of a judge in case of man’s claim of the woman’s adultery or in case of rejecting paternity of the child by the husband; in that case the punishment of false accusation of unchastity (qadhf) and adultery (zinā) are removed respectively from the man and the woman; and the wife and the husband become unlawful (haram) to one another and would not inherit from each other for ever, etc. Jurists are divided upon the nature of li‘ān. Some have considered it to be attestation, some oath, and some a combination of oath and attestation, and each have come up with evidences for their claim.
    After examining the evidences of each of the three groups given the differences of oath and attestation with li‘ān and given the specific outcomes resulting from li‘ān, this article concludes that li‘ān is none of the above-mentioned instances; rather, the Exalted God, in case of the husband’s claim as to his wife’s adultery, has devised a method under the rubric of li‘ān for eliminating punishment of qadhf from him, which gives rise to special rulings and results. Similarly, rejection of paternity has its special rulings and results. In one respect, li‘ān is an independent event and it is not necessary to be one of oath or attestation or a combination of both so as to say it should have their rulings and results.
    Keywords: mutual cursing, attestation, oath, false accusation of unchastity, rejection of paternity
  • Sayyid Nasrullah Mahboubi Pages 129-150
    After mentioning different views on marriage of a Muslim man to a Christian or Jewish woman, this article has addressed as to which of these views are correct from the perspective of the Holy Qur’an. To this end, first the verses in which the prohibition of marriage to the women from among the People of the Scripture is referred to are brought up and the denotation of these verses to the subject are examined; and then, the verses contradicting this denotation are examined; and finally it has been summed up that one of the most important points studied is the inclusiveness of the word idolaters in
    verse 221 of Sūrat al-Baqara to the People of the Scripture, as, given this inclusiveness, which according to the explanations mentioned in the text, the outcome of the research is against it, the contradiction of the two verses 221 of Sūrat al-Baqara and verse 10 of Sūrat al-Mumtaḥana with the verse 5 of Sūrat al-Mā’ida has been studied and concluded that the verse 5 of Sūrat al-Mā’ida has not been abrogated and the generally accepted view on this topic has been critically reviewed in bringing up the issue.
    Keywords: idolater, People of the Scripture, permanent marriage, the Holy Quran, Muslim, verses, jurists