فهرست مطالب

برنامه ریزی توسعه کالبدی - پیاپی 6 (تابستان 1396)
  • پیاپی 6 (تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/07/22
  • تعداد عناوین: 6
|
  • جعفر میرکتولی*، ابراهیم معمری صفحات 11-26
    شناخت نابرابری ها و توزیع نامناسب امکانات، در چارچوب محدوده های جغرافیایی مختلف قابل طرح است و لازمه گام برداشتن در این راستا، شناخت وضعیت موجود هر یک از اجزای مجموعه های برنامه ریزی، اعم از استان، شهرستان و شهر، و در نتیجه پی بردن به اختلافات و تفاوت های موجود و سیاستگذاری با هدف رفع و کاهش نابرابری ها در هر یک از این فضاهاست، چرا که فضا یک بعد اساسی و بنیادی در جامعه انسانی است و عدالت و بی عدالتی در فضا نمایان می شود. با این تفاسیر هدف مقاله حاضر، تعیین پراکنش خدمات شهری در سطح شهرها و به بیانی دیگر درجه توسعه و میزان نابرابری های ناحیه ای در مناطق 29 گانه شهری استان گلستان است. روش پژوهش توصیفی– تحلیلی است و از مدل های آماری و کمی استفاده شده است. برای شناخت سطوح برخورداری مناطق شهری استان گلستان، با استفاده از آمار و اطلاعات سالنامه آماری سال 1394ش، از شاخص های خدمات شهری استفاده و نتایج آن با بهره گیری از مدل تشخیص نسبی مرکب (KOPRAS) ارزیابی شده است. برای ارزیابی داده ها از نرم افزارهای رایانه ای Excel و SPSS و برای ترسیم نقشه ها از نرم افزار ArcGIS9.3 استفاده شده است. نتیجه حاصل از این پژوهش نشان می دهد که امکانات و خدمات شهری در مناطق شهری استان گلستان به صورت هماهنگ و عادلانه توزیع نشده اند، به نحوی که شهر گرگان، مرکز سیاسی - اداری و پرجمیعت ترین نقطه شهری استان با ضریب توسعه (100) برخوردارترین شهر استان و شهر سنگدوین، از شهرهای کوچک و تازه تاسیس استان، با ضریب اولویت (074/23) محروم ترین نقطه شهری در استان گلستان است.
    کلیدواژگان: خدمات شهری، تکنیک KOPRAS، اولویت بندی، برابری، استان گلستان
  • پری شکری فیروزجاه * صفحات 27-44
    امروزه بروز سوانح طبیعی و ایجاد خسارات و تلفات ناشی از این سوانح در نقاط مختلف جهان موجب گردیده تا ایمن تر نمودن شهرها و نقاط شهری، به یک چالش دراز مدت اما دست یافتنی تبدیل شود به طوری که جوامع شهری برای بازگشت سریع به وضعیت پیش از بحران در زمان وقوع مخاطرات طبیعی بر آن اند که تا حدودی از خسارات وارده بکاهند. در این میان، تاب آوری راهی مهم برای تقویت جوامع و شهر با استفاده از ظرفیت های آنهاست. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی میزان تاب آوری مناطق شهر بابل در برابر مخاطرات محیطی پرداخته است که پرسشنامه ای در قالب 4 بعد، 16 شاخص و 31 زیرشاخص تنظیم گردید و تعداد 383 پرسشنامه براساس مدل کوکران به صورت تصادفی در میان جامعه آماری مورد مطالعه توزیع شد. برای بررسی مسائل تحقیق و تجزیه و تحلیل داده ها از مدل تصمیم گیری چند متغیره «ویکور» استفاده شده و وزن معیار هریک از شاخص ها با روش آنتروپی شانول محاسبه شده است. نتایج داده های تحقیق که با کمک نرم افزارهای SPSS، GIS و Excel انجام شده است، نشان می دهد که در بین ابعاد مختلف تاب آوری شهری در مناطق 12گانه شهر بابل، ابعاد کالبدی (با میانگین 54/3) و سپس اجتماعی (با میانگین 14/3) وضعیت مناسب تری دارند ولی به طور کلی حدود 50 درصد مناطق مورد بررسی در شهر بابل دارای عدم تاب آوری و تاب آوری پایین می باشند و تنها 25 درصد از مناطق از لحاظ شاخص ها کاملا تاب آور هستند.
    کلیدواژگان: تحلیل فضایی، تاب آوری، مخاطرات محیطی، ابعاد تاب آوری، شهر بابل
  • مصطفی قدمی*، یوسف بهرامی، مهسا دیلم صالحی صفحات 45-56
    گسترش سریع شهرنشینی و جمعیت شهرنشین، نیاز به جابه جایی و تقاضا برای سفر را روز به روز افزایش داده و طولانی شدن زمان سفرها، منجر به افزایش سهم شیوه های سفر شخصی (اتومبیل)، افزایش ترافیک، آلودگی صوتی و هوای ناشی از سیستم حمل و نقل شده است. استفاده گسترده از اتومبیل در شهرها، اغلب انعکاس افزایش نیاز به سفر و متوسط مسافت آن در نتیجه رشد افقی و گسترده شهرها و به هم خوردن نظم ساختار و فرم کالبدی فضایی شهر و پراکنش فضایی فعالیت هاست. از این رو، تحقیق حاضر با هدف بررسی تاثیر مولفه های فرم شهری بر شیوه سفر شهروندان در شهر ساری و شناخت الگوهای غالب سفر انجام گردیده است. در این پژوهش، نوع تحقیق کاربردی- توسعه ای و روش آن پیمایشی است. جامعه آماری این پژوهش 6 محله از محلات شهر ساری است که 300 نفر از این افراد با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه گیری خوشه ایچندمرحله ای انتخاب شدند و شاخص های اختلاط کاربری، اتصال و تراکم در سه نوع فرم فشرده، نیمه فشرده و گسترده مورد بررسی قرار گرفتند. این پژوهش پس از واکاوی شواهد اذعان دارد که متغیر های موجود فرم شهری عاملی موثر در انتخاب شیوه سفر شهروندان در شهر ساری است. یافته های تحقیق نشان می دهد که شاخص «تراکم» در فرم فشرده بیشترین تاثیرگذاری را بر شیوه سفر به محل کار دارد (EXP(B):5.533). همچنین، شاخص «اتصال» نیز در فرم نیمه فشرده و گسترده به ترتیب با مقادیر (EXP(B):5.324) و (EXP(B):5.130) ییشترین تاثیرگذاری را در استفاده از حمل و نقل عمومی برای رفتن به محل کار داشته است.
    کلیدواژگان: ساری، فرم شهری، شیوه سفر، تراکم، اختلاط کاربری، اتصال
  • حمید جلالیان*، فرامرز بریمانی، وحید ریاحی، مرتضی مهرعلی تبار فیروزجایی صفحات 57-74
    کارشناسان توسعه با بررسی نقش آفرینی دولت، بازار و جامعه مدنی در جریان توسعه، نقش دولت و بازار را در بسیاری از موارد ناموفق دانسته و نوبت را به جامعه مدنی داده اند تا نقش مردم و نهادهای محلی در توسعه آزموده شود. از این رو، تقویت سازمان ها و تشکل های اجتماع محور در تحقق توسعه مشارکتی مهم تلقی شده است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف شناخت ابعاد اثربخشی انجمن های اعتبار و پس انداز بر توسعه فضایی – کالبدی سکونتگاه های روستایی، 30 نفر از اعضای این انجمن ها را به شیوه گلوله برفی انتخاب و در طی مصاحبه نیمه ساختاریافته و مشاهده مستقیم داده های مورد نظر را گردآوری نموده است و آنها را به شیوه تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرائی تجزیه و تحلیل شده اند. داده های تحقیق شامل متن مصاحبه ها، به صورت واحدهای معنی تقسیم و سپس با فشرده سازی خلاصه شده اند. در نهایت با شیوه استقرائی طبقات فرعی استخراج و مضمون های اصلی از آنها انتزاع شده اند. تحلیل یافته ها نشان می دهد که انجمن ها از منظر کالبدی بر سرمایه های فیزیکی (مسکن، ارتباطات، تاسیسات روستایی) و سرمایه های طبیعی (حفظ محیط زیست، منابع آب، تنوع دام، مالکیت اراضی) سکونتگاه های روستایی و از منظر فضایی بر جریان آگاهی، جمعیت و پول سکونتگاه های روستایی تاثیرگذار بوده است. در مجموع نتایج نشان می دهد که این انجمن ها هرچند ماهیتا یک تشکل اجتماعی – اقتصادی اند؛ اما نمی توان از وجه فضایی – کالبدی آنها غافل بود. به نظر می رسد در صورت توانمندسازی این انجمن ها و استفاده از آنها حل مشکلات روستاها مفیدتر و سریع تر قابل حصول خواهد بود. همچنین، به پژوهشگران علاقه مند به مطالعه چنین تشکل هایی پیشنهاد می گردد با توجه ماهیت بومی و نداشتن (یا حداقل کم) مشابه های بیرونی اتخاذ رویکرد کیفی می تواند در این مسیر نتایج مفیدتری را در پی داشته باشد.
    کلیدواژگان: توسعه روستایی، تشکل محلی، مشارکت، شهرستان بابل
  • حبیب جباری*، امیر ثامنی، محسن ابراهیمی خوسفی صفحات 75-92
    نیل به توسعه یافتگی در هر جامعه ای در وهله اول، مستلزم وجود عزم و اراده ملی برای پیشرفت و تعریف الگوی توسعه متناسب با مقتضیات جامعه و در وهله دوم، به وجود یک نقشه راه توسعه که بتواند ضمن به دست دادن قابلیت ها و فرصت های توسعه از یک سو و تنگناها و چالش های فعلی و آتی، از سوی دیگر، با بهره گیری از تجارب پیشین، مطلوب ترین مسیر توسعه را فراروی جامعه قرار دهد، بستگی دارد. از همین رو سند ملی آمایش سرزمین به عنوان سندی که خطوط کلی سازماندهی فضای سرزمینی کشور و نیز خط مشی های توسعه کالبدی سرزمین را مقدر می سازد، ضرورتی تام دارد. مقاله حاضر متناسب با طرح مسئله، اهداف و ماهیت پژوهش در زمره پژوهش های بنیادی محسوب شده که در آن از روش تحلیل محتوا و بهره گیری از مطالعات اسنادی و تجزیه و تحلیل داده های ثانویه استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان از آن دارد که سازمان فضایی سرزمین در عین برخورداری از قابلیت ها و مزیت های قابل توجه، با دو دسته از مسائل و چالش های بنیادین که در دو گروه چالش های ساختاری و چالش های زمینه ای قابل طبقه بندی است، مواجه بوده و گذر از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب از طریق قرارگیری برنامه ریزی توسعه کشور بر مدار آمایش سرزمین، مشتمل بر تزریق سه مولفه «آینده نگاری»، «سیاست گذاری» و «فرصت سازی» به بدنه نظام برنامه ریزی توسعه کشور است، میسر خواهد بود. در پایان به منظور به دست دادن ارکان اصلی سند ملی آمایش سرزمین، که بر اساس قانون برنامه ششم توسعه می بایست در سال 1396 انجام پذیرد، نسبت به تبیین سوالات و ابهامات، انتظارات و ملاحظات اساسی اهتمام شده است.
    کلیدواژگان: آمایش سرزمین، توسعه کالبدی، فرصت ها و چالش ها، سند ملی آمایش سرزمین
  • یوسف فنبری *، زهرا کاظمی، فاطمه کاظمی اسکری صفحات 93-109
    پژوهش حاضر با هدف برنامه ریزی توسعه پایدار گردشگری با تاکید بر خانه های اکولوژیکی بخش هنزا انجام گرفته است. این پژوهش، مطالعه ای کاربردی با رویکرد توصیفی – تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش را دو گروه گردشگران و کارشناسان تشکیل می دهند. در جامعه آماری کارشناسان به دلیل حجم کم جامعه، تمام جامعه آماری بررسی شده است. در حالی که جامعه آماری گردشگران، با توجه به نامشخص بودن تعداد آنها و رعایت حداقل حجم نمونه در تحقیقات پیمایشی، 120 نفر، از گردشگران نوروز 1394 در نظر گرفته شد. مقدار آلفای کرونباخ برای قابلیت اعتماد گروه گردشگران 81/0 و برای گروه کارشناسان 89/0 محاسبه گردید. داده های گردآوری شده در محیط نرم افزاریSpss و Excel با استفاده از آزمونT تک نمونه ای، آزمون فریدمن و همچنین مدل Swot مورد تجزیه وتحلیل قرارگرفته است. نتایج آزمون T تک نمونه ای نشان داد که میزان رضایت مندی گردشگران از امکانات پایین تر از حد متوسط 55/1 و میزان رضایتمندی از پتانسیل های گردشگری بالاتر از حد متوسط 17/14 است. نتایج آزمون فریدمن جهت اولویت بندی اقامتی در بخش هنزا نشان داد که خانه های اکولوژیکی مناسب ترین گزینه جهت اقامت گردشگران محسوب می شوند. همچنین نتایج روش Swot نشان داد که راه اندازی خانه های اکولوژیکی به رغم برخورداری از قوت ها، دچار ضعف ها و تهدیدهای متعددی است. در بین استراتژی ها نقاط قوت با امتیاز 053/3 در رتبه اول و فرصت ها، تهدید ها، ضعف ها به ترتیب با امتیازهای 013/3، 879/2 و 874/2 رتبه های بعد را به خود اختصاص دادند. بهترین استراتژی متناسب با وضعیت خانه های اکولوژیکی بخش هنزا، راهبردهای رقابتی – تهاجمی با تاکید بر حفظ وضع موجود می باشد.
    کلیدواژگان: گ، ردش، گری، گردش، گری روست، ایی، خ، ان، ه ه، ای اکولوژیکی، هنزا
|
  • Jafar Mirkatouli*, Ebrahim Moameri Pages 11-26
    Recognition of inequalities and imbalances can be made within the framework of different spatial-geographical boundaries. And the need to take steps in this direction is to identify the status of each of the components of planning, including country, province, state and city, and as a result of finding differences and existing differences and policies aimed at eliminating inequalities in each of the spaces, Because space is a fundamental dimension in human society and social justice is flown in space and justice and injustice are emerging in space. With this interpretation, the aim of this paper is to determine the distribution of urban services in cities and, in other words, the degree of development and the extent of regional inequalities in the urban areas of Golestan Province. The research method is descriptive-analytic and uses statistical and quantitative models. In order to determine the level of accessibility of urban areas of Golestan province, using statistics and census data of 1394, utilities of urban services were used. And its results are evaluated using the composite partial recognition model (KOPRAS). Data were analyzed using Excel, SPSS and also ArcGIS 9.3 software for drawing maps. The result of this research shows that urban amenities and services in urban areas of Golestan have not been distributed in a harmonious and fair manner. The cities of Gorgan and Sangdvīn are respectively the most developed with development coefficient (100) and the most deprived with development coefficient (234.074) in the cities of Golestan province.
    Keywords: Urban services, KOPRAS technique, Prioritization, Cities, Golestan
  • Pari Shokri Firoozjah * Pages 27-44
    Today, natural disasters and damages caused by these accidents in different parts of the world have made making cities safer to become a long-term and achievable challenge so that urban communities are looking for conditions to reduce the damage so they can get to pre-crisis situation as soon as possible. Meanwhile, viability is an important way to strengthen communities and cities by using their capacities. In this regard, the present study uses a descriptive-analytic method to investigate the viability of Babol area against environmental hazards that’s questionnaire was arranged with four dimensions, 16 indicators and 31 sub-indicators and total of 383 questionnaires were distributed randomly among the statistical population of the study, based on the Cochran model. To investigate the research issues and data analysis has been used from the multi-variable decision-making model "VIKOR" and the standard weights of each of the indicators have been calculated using Chanol Entropy method. The results of the research data were analyzed using SPSS, GIS and Excel software it is shown that among different dimensions of urban vibration in 12 areas of Babol, physical dimensions (with a mean of 3.54) and then social (with an average of 3.14) are more appropriate but in general, about 50% of the studied areas in Babol have low glare and irregularity and only 25% of the regions are quite viable in terms of indicators.
    Keywords: Spatial Analysis, Resilience, Environmental hazards, Resiliency dimensions, Babol city
  • Mostafa Ghadami*, Yousef Bahrami, Mahsa Deylam Salehi Pages 45-56
    Rapid urbanization and urban population has increased the need for mobility and travel demand day by day and Prolongation of Travel times has caused to increase the contribution of private travel modes (auto), increase traffic, noise and air pollution due to the transport system. In this regard, It can be said that widespread use of Automobile in cities, is a reflection of the increasing need to travel and the average its distance as a result of horizontal and widespread growth of cities and a disturbance in the structure order and urban spatial form and spatial distribution of activities. This research aimed to investigate the influence of physical form factors of urban styles on citizen's travel mode in the Sari city and to recognize the dominant patterns of travel. In this study, research type is applied- developmental and conducted by a "survey" method. Statistical society is 6 neighborhood of neighborhoods of Sari that 300 person were selected of these people by using Cochran formula and multi-stage cluster sampling method and were studied factors of mixed usage, connectivity and density in three form of compact, semi- compact and sprawl. This study, after analysis evidence acknowledges that urban form variables are effective factor in choosing citizen's travel mode in the Sari city. The results show that the "density" factor has the most effect on travel mode to the workplace in the compact form (EXP (B):5.533). Also, "connectivity" factor had the most effect in the use of public transport on travel mode to the workplace respectively in semi- compact and sprawl form with quantities (EXP (B): 5.324) and (EXP (B): 5.130).
    Keywords: Urban form, travel mode, density, mixed use, connectivity
  • Hamid Jalalian*, Faramarz Barimani, Vahid Riyahi, Morteza Mahralitabar Fiafouzjae Pages 57-74
    Development experts with examining the role of government, business and civil society in development, found government and market failure in many cases and that it is turn to test civil society’s role in people and local institutions development. Therefore the strengthening of community-based organizations in development was considered important. In this regard, this study aims to determine the effectiveness of saving credit associations on spatial - physical development of rural settlements, 30 members of this community were chosen with snowball technique and in the semi-structured interviews and direct observation required data was compiled and were analyzed by contentanalysis and indactive approach. The data consists of interviews, divided into units and then compression means are summarized. Finally, by inductive way sub and main themes of abstraction have been extracted. The findings show that association in terms of physical capital (housing, communications, rural facilities) and natural capital (protection of the environment, water resources, livestock diversity, ownership of land) and rural settlements from the perspective of space on stream of consciousness, population and money rural settlement has been effective. In general, the results of show that although these associations are social – economic organizations, but can not be spatial – physicaly ignored. It seems that if empower the associations and using them to solve problems is better and faster to got results. The researchers also want to study these formations is proposed considering the local nature and having no (or low) similar to the outer approach of qualitatively can results in a more useful way form.
    Keywords: rural development, local organizations, partnerships, counrty of Babol
  • Habib Jabbari*, Amir Sameni, Mohsen Ebrahimi Khosafi Pages 75-92
    Achieving development in any society in the first stage requires national intention and will for development and definition of development paradigm that according to society circumstances, and in second stage depend on being a development road map that introduce the development capabilities and opportunities to develop on one hand, And current and future issues and challenges on the other hand, Be able to utilizes previous experiences, shows to the society the most optimal path of development. This paper that according to the issue design, research purposes and nature, considered as a basic research that in which the content analysis method and utilizing documentary studies and analysis of secondary data is used. The results showed that country while owning capabilities and significant advantage, faced with two categories of fundamental issues and challenges that be classified in both structural and contextual challenges and transition from the current situation to the desired state will be possible through exposure to the country's development planning is based on spatial planning. At the end in order to providing the National spatial planning document based on the sixth development plan should be done in 1396, to explain the questions and uncertainties, expectations and essential consideration have been done.
    Keywords: spatial planning, physical development, opportunities, challenges, the National spatial planning document
  • Yousef Ghanbari*, Zahra Kazemi, Fatemeh Kazemi Pages 93-109
    The research has been done to plan the sustainable development of tourism with emphasis on ecological residences in Hanza region. This research is a practical study with a descriptive- analytic approach. The studied population consists of two groups of tourists and experts. All the population of experts has been studied due to its small size. While the population of tourists due to the uncertainty of the size and the minimum sample size for surveys, 120 tourists were selected from March 2015. Cronbach's alpha value for ensurence index were calculated for the tourists 0/81 and 0/89 for the Group of Experts. Data were analyzed in the softwares of SPSS and Excel with using one-sample T-test, Friedman test and SWOT model. One-sample T-test results showed that the satisfaction of tourists from facilities with average 1/55 and satisfaction in terms of the tourism potential was above average 14/17.
    Results of Friedman test that used to prioritize residences in Hanza region showed that the most appropriate option for tourists to stay are ecological residences. In addition to, the results of SWOT model indicated that making ecological destinations have various weaknesses and threats despite have strengths. Among the strategies, first place with a score of 3/053, threats, weaknesses, with scores 3/013, 2/879 and 2/874 respectively next ranks. The best strategy according to the conditions of the ecological destinations in Hanza region is the competitive aggressive strategies with an emphasis on maintaining the existing situation.
    Keywords: Tourism, rural tourism, ecological destinations, Hanza region