فهرست مطالب

بلاغت کاربردی و نقد بلاغی - سال سوم شماره 1 (پیاپی 5، بهار و تابستان 1397)
  • سال سوم شماره 1 (پیاپی 5، بهار و تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/05/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • رقیه صدرایی* صفحات 11-23

    کاربرد نمادهای زیست محیطی در حوزه ادبیات فارسی قدمتی دیرینه دارد. در شعر معاصر فارسی نیز نمادهای جانوری و گیاهی به وفور دیده می شود. بسیاری از این نمادها جهت تبیین واقعیات یا تخیلات فردی شاعران قرار گرفته اند. نمادهای حیوانی و گیاهی در اشعار رضا براهنی از منظر زیست محیطی و نگاه بوم گرایانه قابل تامل هستند و کاربردی منحصر دارند. در مقاله حاضر تلاش شده است با استفاده از شیوه توصیفی- تحلیلی، به معرفی کاربرد این نوع نمادها و رابطه آن اکوکریتیسیزم موجود در اشعار براهنی پرداخته و به این پرسش پاسخ داده شود که نمادهای حیوانی و گیاهی چگونه در اشعار براهنی تفسیر می شوند و آیا این نمادها در خدمت تبیین خصایص زیست محیطی قرار داشته اند یا انسان محوری در کاربرد این نوع نمادها ملاک شاعر بوده است. بدین منظور ابتدا به چگونگی کاربرد نماد جانوری و گیاهی پرداخته، سپس نمادها از زاویه اکوکریتیسیزم در اشعار تحلیل و بررسی شده است. یافته ها نشان می دهد انسان در اشعار براهنی مغلوب طبیعت است و «اومانیسم واژگونی» بر رتوریک نمادهای جانوری و گیاهی حاکم است.

    کلیدواژگان: نماد، رتوریک، بوم گرایی، رضا براهنی، شعر
  • مهدی دشتی* صفحات 25-45

    "بلاغت اسلامی"، در تحول و تطور خود، مدیون کوشش های علمای بزرگی است که از قرن دوم به بعد، همت بر این کار گماشته اند. همچنان که علم "نحو" بر لغت و قراءت قرآن، استوار شده، مبانی اصلی "بلاغت اسلامی" نیز بر طرز و اسلوب همان کتاب عزیز، نهاده شده است. چرا که تبیین اعجاز بلاغی قرآن از اهم اهداف "بلاغت اسلامی" بوده و مقصد اصلی مولفان کتب بلاغی را تشکیل می داده است. در این ارتباط، کتاب "الصناعتین" ابوهلال الحسن بن عبد الله بن سهل العسکری (م:پس از 400ه)، دارای اهمیتی خاص و جایگاهی ویژه است. بنا به تصریح ابوهلال، این کتاب نوشته شد تا هم فهم اعجاز بلاغی قرآن کریم، میسر شود و هم جبران کاستی کتاب "البیان و التبیین" جاحظ (م:255ه) گردد. توضیح آنکه، در کتاب مذکور، شرح حدود بلاغت و اقسام بیان و فصاحت، در لابلای کتاب، چنان پراکنده بود که یافتن هریک، محتاج تاملی طولانی و جست و جویی بسیار بود. نتیجه کار "ابوهلال"، مفید و ماندگار بود چنانکه امروز می توانیم با کمک کتاب وی، به سادگی و روشنی هم با مباحث بلاغی آشنا شویم و هم به فهم اعجاز بلاغی قرآن کریم نزدیک گردیم لذا مناسب دیدیم تا در این نوشتار، تبیینات بلاغی آیات را بر مبنای کتاب الصناعتین مورد بحث و دقت قرار دهیم و با روشی ادبی و به دور از بحث های کلامی بی فایده، خوشه ها برچینیم و بهره ها ببریم.

    کلیدواژگان: اعجاز قرآن، بلاغت، الصناعتین، ابوهلال عسکری
  • کیومرث خانبابازاده* صفحات 47-59

    بررسی نشانه معناشناختی گفتمان به ویژه گفتمان ادبی، ادبیات را به سوی پویایی و کاربردی شدن سوق می دهد. این روش فرایندی حسی- ادراکی، سیال، زیبایی شناختی و ناپایدار است که با عبور از روش برنامه مدار و با حضور عاملی انسانی به طور ناگهانی شکل گرفته در مسیر تولید معنا قرار می گیرد و فرایندی هنری، حسی و زیبا می آفریند که هیچ گونه نتیجه ای قطعی و از پیش تعیین شده ندارد. حضور ناگهانی و احساسی شوش گر، درروند آفرینش معنا باعث ایجاد فضای تنشی و زیبا در کلام می گردد. در نشانه- معناشناسی، حس، ادراک، تنش، عاطفه و تعامل به تولید و تحول معنا می-انجامد. این روش برخلاف روش برنامه مدار و روش روایی، مکانیکی عمل نمی کند بلکه حالتی غیرمنتظره و ناگهانی دارد بنابراین به نتیجه ای قطعی و ثابت ختم نمی شود؛ به عبارت دیگر طبق برنامه خاص و مشخصی عمل نمی کند تا نتیجه ای مشخص داشته باشد؛ بلکه فضایی تنشی و متزلزل بر معنا حاکم است. در این مقاله شعر «سوره تماشای» سهراب سپهری از دیدگاه نشانه- معناشناسی بررسی می شود تا پاسخ این سوال داد ه شود. آیا سپهری با رویکردی احساسی و تنشی، جریان زیبا ساز، سیال و متکثر معنا را در این شعر رقم می زند؟

    کلیدواژگان: نشانه- معناشناسی، سوره تماشا، بعد حسی- ادراکی، بعد زیبایی شناسی، فضای تنشی
  • رمضان رضایی* صفحات 61-75

    مبالغه از همان زمان آغاز سرایش شعر مورد توجه شعرا بوده است و بر همین اساس به زودی مورد توجه شعر شناسان و ادیبان نیز قرار گرفت؛ اما این ابن قتیبه بود که برای اولین بار دقیقا همین اصطلاح را به کار برده است. این فن در میان بلاغیان با نام های افراط، اغراق، مبالغه و غلو شناخته شده است؛ اما آنها در رد و یا قبول آن اختلاف نظر دارند. برخی آن را جزو زیبایی های کلام می شمارند و برخی دیگر آن را دلیل بر ناتوانی شاعر می دانند. مقاله حاضر به تبیین پیشینه پیدایش این فن در سنت بلاغی و ارتباط آن با دیگر شگردهای بلاغی می پردازد. یافته های این پژوهش بیانگر آن است که هر چند که اصطلاحات به کار رفته در مورد این فن در نزد بلاغیان متفاوت بوده است؛ ولی همه ی آنها تقریبا یک مفهوم را از آن برداشت می کردند. همچنین مشخص شد که کاربرد مبالغه در کنار فنون دیگری چون تشبیه، استعاره، کنایه، اطناب، حسن تعلیل، و قصر بر لطف معنی و دلنشینی بیشتر کلام می افزاید. بنابراین فنون بدیعی از جمله مبالغه ضرورتا برای تزیین کلام نیستند بلکه نقش برجسته در دلالت معنایی دارند.

    کلیدواژگان: بلاغت، بدیع، مبالغه، اغراق، غلو
  • روح الله صیادی نژاد*، شهرام امیری صفحات 77-92

    مکتب پراگماتیسم، ادبیات را به منزله ی موثرترین و زیباترین نوع گفتمان تلقی می کند. گفتمانی که نه تنها زیبایی و جمال در آن موج می زند بلکه تمام کارکردها و وظیفه های ارتباطی زبان در آن موجود است. از این رو فن اقناع به عنوان نقطه غایی هر نوع گفتمان در زیرمجموعه زبان شناسی کاربردی به عنوان علم گفتمان زبانی قرار می گیرد. از آنجا که کاربردشناسی ادبی بیشتر از کاربردشناسی محض و فرضیه ای بیانگر کاربرد عملی زبان در فرآیند گفتمان است، در این پژوهش بر آنیم که به بررسی شگردهای بلاغی اقناع در دیوان ابوطیب متنبی، شاعر بزرگ عرب که از آن به عنوان استاد معماری زبان یاد می شود، بپردازیم. بلندی جایگاه متنبی در عرصه زبانی و حضور کاربست های زبانی در دیوان او نشان از آن دارد که شاعر در انتقال بیشتر انگیزه ها، عواطف و احساسات به مخاطبین جهت تثبیت و تاکید بیشتر معنا از کاربست های بلاغی و بدیعی اقناع و مهم ترین آن ها همچون تشبیه، استعاره ، کنایه، حسن تعلیل، مذهب کلامی و مقابله بهره جسته است. ضمن اینکه « تشبیه ضمنی» به لحاظ ابعاد زیباشناختی کلامی و جنبه های اقناع کلامی و رستاخیزی واژگان نسبت به سایر اسالیب زبانی از بسامد بالایی در دیوان شاعر برخوردار است.

    کلیدواژگان: اقناع، پراگماتیسم، متنبی، استراتژی های بلاغی و بدیعی، زبان شناسی
  • فاطمه بهار *، یدالله شکری، حمیدرضا شعیری صفحات 93-112

    رجز، گفتمانی تهاجمی میان دو رقیب و از عوامل تاثیر گذار میان دو کنشگر است. کنشگر در پی آن است تا با بیانی که جانشین جنگ می شود، یا مقدمه ای قوی برای شروع آن می باشد، بر حریف غلبه کند. در این شیوه دو عنصرگفتمانی مهم: نازش و مباهات به خود؛ نکوهش رقیب و تحقیر نژاد به عنوان پروتز گفتمانی مطرح می شوند. منظور از پروتزگفتمانی امری بیانی با نقش صیانت از حریم کنشگر است. این مقاله در پی آن است که بر اساس نظریه پروتز گفتمانی به بررسی رجز بپردازد و نشان دهد که با توجه به بررسی نشانه شناسانه، این گفتمان کارکردی پروتزی می یابد و به جای ورود به فرآیند کنشی، در فرآیند گفتمانی پیشاکنشی با ویژگی پروتزی قرار می گیرد و نظام بیانی، جانشین کنش می شود. قهرمان می کوشد با رجز پیش از شروع نبرد، یا تا زمان شکل گیری اساسی آن، برحریف پیروز شود. پس رجز با کارکرد پروتزی، جایگزینی برای کنش اصلی است. هدف اصلی مقاله بررسی کارکرد پروتزی رجز به عنوان امری نشانه ای در راستای تحلیل چگونگی بسط نظام گفتمانی پیشاجنگ است. رجز به عنوان پروتز گفتمانی بستری مناسب جهت توسعه فضای صیانت از خود در مقابل دشمن بدون ورود به کنش، از طریق پادکنش می باشد. پادکنش مانند هاله ای دور کنش را می گیرد تا بتواند یا جایگزین آن شود، یا در صورت ورود به فرآیند کنشی آن را تحت تاثیر قرار دهد. کلید واژه ها: رجز، پروتزسازی گفتمانی، پادگفتمان، پادکنش، نشانه معناشناسی، رستم و اسفندیار

    کلیدواژگان: رجز، پروتزسازی گفتمانی، پادکنش، نشانه معناشناسی، رستم و اسفندیار
|
  • Roghayeh Sadrayie * Pages 11-23

    The use of environmental symbols in the field of Persian literature has a long history. In Persian poetry, animal and plant symbols are abundant. Many of these symbols are used to explain the poets' individual realities or imaginations.Animal and plant symbols in Reza Barahani's poems are environmentally friendly and ecological, and are unique in their application. In the present article, it has been attempted to use the descriptive-analytic method to introduce the use of these symbols and its relation to the ecocriticism of the poetry.The following questions are answered: How are animal and plant symbols interpreted in poetry, and whether these symbols are used to explain environmental characteristics, or that human beings have used the use of these symbols as the poet's criterion. For this purpose, firstly, how the animal and vegetation symbols are applied, then the symbols are analyzed from the angle of ecocriticism in poetry. The findings show that humans in the poetry are defeated by nature, and "subversive humanism" dominates the rhetoric of animal and plant symbols.

    Keywords: symbolism, rhetoric, ecumenism, reza brahnei, poetry
  • Mehdi Dashti * Pages 25-45

    "Islamic rhetoric", in its evolution, has indebted to the efforts of the great scholars from second century. As the Grammar Science built on the words of Quran, foundations of "Islamic rhetoric" also based on that dear book. Explaining the miracle of the Quran is the most important object of "Islamic rhetoric" and the destination of authors of the rhetorical books. In this regard, the book "Al-sanatein" of Abuhelal al-Hasan ibn Abdullah, has a special place and importance. According to Abuhelal said, this book was written to understand the rhetorical miracle of the Quran, and also a compensation for the shortcomings of the book "Bayan and Al-tabyin" of Jahiz. To be clear, the book describes about rhetoric and manner of speech and eloquence, amidst the books, are so scattered and finding one of them needs a long time to search. The result of abuhelal’s effort, was helpful and constant, and today by using his book, we can easily be accustomed to the rhetorical miracle of the Quran. So in this paper we discuss about the rhetorical of Quran’s verses according to the book "Al-sanatein" of Abuhelal.

    Keywords: Miracle of Quran, Rhetoric, Al-sanatein, Abuhelal-e-Askari
  • Kayomarth Khanbabazade * Pages 47-59

    Semiotic analysis of discourse, especially literary discourse, is driving literature towards being dynamic and applicability. This method is a sensory-perceptual, free-flowing, aesthetic and unstable process which has got shaped suddenly passing through a program-oriented method and in the presence of a human agent and is situated in the way of meaning production. It creates an artistic, sensory, and aesthetic process which fails to result in a definite and pre-determined conclusion. The sudden and emotional presence of actan makes a tensional and aesthetic atmosphere in the process of creating meaning. In semiotics sense, perception, tension, emotion and cooperation leads to the creation and development of meaning. This method contrary to program-oriented and narrative method does not function mechanically, but it has an unexpected and sudden aspect. So it leads to no definite and constant conclusion. In other words, it does not function in a certain and given way to lead to a pre-determined conclusion and there is a tensional and unstable ruling on the meaning. In this paper, I will analyze the "Sureh-ye Tamasha" by Sohrab Sepehri from the semiotic approach, to answer this question if Sepehri has a emotional, tensional, creates the aesthetic, free-flowing and plural meaning in this poem.

    Keywords: Semiotics, Sureh-ye Tamasha, sensory-perceptual aspect, aesthetic aspect, tensional atmosphere
  • Ramezan Rezaei * Pages 61-75

    Exaggeration received more attention of poets from the time of poem reciting and for this reason many poets and litterateur considered it. But Ibn _ Ghutaibeh was the first person who has used this style. This method has another names which are exaggeration, hyperbole and magnification. But some poets accept it and some of them reject it. Some of them say that this style causes discourse beautification and some poets says that exaggeration is the reason of poet,s inability. This article investigates the history of this style and its relations with another rhetoric methods and the findings of this article explains that although it has another expressions among poets but all of them consider it with the same concept. Also it became clear that this style increases the beauty of works with another styles such as similarity, metaphor, irony, prolixity and shortness. These styles not only cause the beautification but also they have important roles in the meaning denotation.

    Keywords: rhetoric tradition, exaggeration, exquisite, hyperbole, magnification
  • Roholah Sayadi nejad *, Shahram Amiri Pages 77-92

    Pragmatism culture considers literature as an effectual and the most beautiful kind of speech. The speech which not only has beauty and elegance but also has all the connection functions and responsibilities of language. So persuasion technique as final point of any kind speech is considered under category of functional linguistic as lingual speech science. Whereas literal application more than mere and hypothesis applications represent functional language usage in speech.in this study we want to investigate language tactics of persuading in Divan of Arab famous poet who is master of language architecture. High place of Motenabbi in language and presence of language strategies in his Divan shows that the poet has used persuading language elements and the most important of them are repetition and poetic harmony methods such as balance and tasrie to transfer most of the motivations and feelings to addressers for fixing and emphasizing of meaning. Also repetition and its wide direction from speech aesthetic and speech persuasion aspects have more usage than others language methods in poet Divan.

    Keywords: persuasion, pragmatism, Motanabbi, rhetoricandrhetoricalstrategies, linguistics
  • Fateme Bahar *, Yadollah Shokri, Hamidreza Shairi Pages 93-112

    Reggae is an aggressive discourse between the two rivals that replaces the action. The actor seeks to overcome the opponent by saying that he is the successor to the war, or a strong introduction to it. In this way, two important criticisms of pride and self-righteousness, rival condemnation, and humiliation of race as a discursive prosthesis are raised. Prosthetic implication is an expression trick with the role of protecting the actor. This paper seeks to investigate Rajaz in the Shahnameh and the story of Rostam and Esfandiar based on the discourse's prosthesis theory and show that, with regard to the semantic signification, regex finds a functional prosthesis and instead of entering the process of action, in a pre-discursive discourse process with The protozoal feature is placed and the expression system is the successor to action. The hero tries to defeat Brahma by rehearsing before the battle begins, or until its foundation. So, with the prosthetic function of Rejz, the replacement for the main action is the physical battle. The main purpose of this paper is to examine the function of Projection Rajaz as a counterweight to the analysis of how to expand the pre-war discourse system. Regazh as a discursive prosthesis is an appropriate setting for developing a space of self-defense against the enemy without entering into action, through a podium. Therefore, the pitch will act like a halo to be able to replace or replace it, or if it enters the process, it will affect it.

    Keywords: Rejz, Discourse Prosthodontics, Predictions, Semantic Symptoms, Rostam, Esfandiar