فهرست مطالب

  • سال دوازدهم شماره 1 (پیاپی 43، بهار 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/02/16
  • تعداد عناوین: 12
|
  • علی اکبر متکان، محمد حاجب، زینب آذرخش صفحات 1-10
    نشت نفت به محیط های دریایی از مهم ترین عوامل آلودگی دریا بوده است. شناسایی سریع و جلوگیری از نشت نفت در دریاها و کاهش اثرات مخرب آن بر اکوسیستم های دریایی، امری ضروری است. تکنولوژی سنجش از دور به واسطه برداشت داده در بخش های مختلف طیف الکترومغناطیس و در فواصل زمانی کوتاه هم چنین دید ناحیه ای وسیع، گزینه مناسبی جهت آشکارسازی و پایش سریع لکه های نفتی می باشد. هدف اصلی در این تحقیق معرفی قابلیت بخش های مختلف سنجش از دور در آشکارسازی آلودگی های نفتی می باشد. در این تحقیق معایب و مزایای هر یک از سنجنده های مختلف در زمینه پایش لکه های نفتی مورد ارزیابی و بررسی قرار گرفته است. سنجنده ها محدوده مرئی طیف الکترومغناطیس در شب عمل نمی کنند و تمایز بین نفت و زمینه در آن ها مشکل است. در محدوده مادون قرمز حرارتی، تابش برخاسته از علف های دریایی، خطوط ساحلی و جبهه های اقیانوسی شبیه نفت می باشد که منجر به ایجاد خطا در فرآیند آشکارسازی لکه های نفتی می گردد. در رادیومتر ماکروویو، موجودات آلی، سیگنال هایی مشابه نفت در آن ها ایجاد می کنند که باعث ایجاد خطا می شود هم چنین این سنجنده ها پرهزینه هستند. در مقابل موارد ذکر شده، داده های SAR به دلیل پوشش ناحیه ای وسیع و قابلیت اخذ در همه مدت شبانه روز و در همه شرایط آب و هوائی، جهت پایش آلودگی های نفتی در دریاها و اقیانوس ها پرکاربرد می باشند. بر طبق نتایج این تحقیق، داده های SAR بخصوص در باند C امواج ماکروویو و پلاریزاسیون VV جهت آشکارسازی لکه نفتی مناسب تر شناخته شده اند، هم چنین نتایج بیانگراین است که استفاده توام از داده های کاملا پلاریمتریک اطلاعات مفیدتری نسبت به داده های تک پلاریزه در این زمینه در اختیار قرار می دهد.
    کلیدواژگان: آلودگی های نفتی، سنجش از دور، ماکروویو، روش های آشکارسازی
  • زکریا فرج زاده، محمد بخشوده، محسن رضایی میرقائد، حمید آماده صفحات 11-25
    برای الحاق به سازمان تجارت جهانی، ایران باید موانع واردات شامل تعرفه ها و موانع غیرتعرفه ای را کاهش دهد. کاهش این موانع می تواند پیامدهای اقتصادی و زیست محیطی مهمی به دنبال داشته باشد. این مطالعه با هدف تحلیل اثرات اقتصادی و زیست محیطی کاهش موانع واردات صورت گرفت. برای این منظور ابتدا یک مدل تعادل عمومی قابل محاسبه مبتنی بر ماتریس حساب داری اجتماعی تدوین شد. در تحلیل زیست محیطی، کل انتشار آلاینده های منتخب به سه گروه انتشار ناشی از مصرف سوخت، انتشار در جریان تولید و انتشار ناشی از مصرف نهایی غیرسوخت تقسیم گردید. سیاست های کاهش موانع واردات نیز شامل جایگزینی موانع غیرتعرفه ای با معادل تعرفه و دریافت تعرفه یکنواخت 14 و 4 درصد می باشد. یافته های مطالعه نشان داد سیاست های یاد شده تولید ناخالص را افزایش و سطح عمومی قیمت های اقتصاد را کاهش خواهد داد. افزون بر این، این سیاست های تجاری رفاه خانوارها را افزایش خواهند داد که سهم خانوارهای شهری و ثروتمند بیش از سایر گروه ها می باشد. هم چنین مشخص گردید کاهش موانع واردات موجب کاهش انتشار اغلب آلاینده های منتخب می شود اما بخشی از کاهش انتشار ناشی از کاهش مصرف سوخت و تغییر ترکیب تولید، بواسطه افزایش انتشار در جریان مصرف نهایی از بین می رود. این سیاست ها ترکیب تولید را نیز به نفع بخش های خدمات، نفت و گاز، فرآورده های انرژی، منسوجات و پوشاک، شیلات و محصولات باغی تغییر خواهد داد.
    کلیدواژگان: موانع واردات، رفاه، محیط زیست، ایران، طبقه بندی
  • حسین حسینی، عبدالقادر حمیدی فلاحی، علی اکبر عظمتی صفحات 27-33
    نفت خام ایران دارای مقدار نسبتا بالای گوگرد بوده که باید قبل از استفاده آن را گوگردزدایی نمود، زیرا درصد بالای گوگرد باعث تولید گازهای گوگرددار و نهایتا آلوده کردن محیط زیست شده و هم چنین باعث مشکلات فرآیندی نیز می گردد. به همین دلیل در این تحقیق روشی برای حذف گوگرد از نفت خام ترش منطقه نفتی دارخوین با استفاده از تابش امواج فراصوت ارائه گردیده است. این روش در واقع ترکیبی از اکسیداسیون و اعمال امواج فراصوت برای رسیدن به نفت خام با محتوای گوگرد بسیار پایین است. در این مقاله تاثیر مدت زمان تابش فراصوت، تاثیر انواع اکسیدکننده ها بر فرآیند، نوع حلال در مرحله استخراج و نوع اسیدآلی فرآیند مورد بررسی قرار گرفتند. با استفاده از شرایط بهینه شده در فرآیند، بازدهی حذف گوگرد نفت خام به 93% در مدت زمان 20 دقیقه با امواج فراصوت در 24 کیلوهرتز و 400 وات با دامنه70% و با استفاده از استیک اسید و هیدروژن پراکسید و سپس استخراج با حلال متانول دست یافتیم.
    کلیدواژگان: گوگردزدایی نفت خام، آلودگی محیط زیست، امواج فراصوت
  • علی محمدنژاد، مظفر صرافی صفحات 35-47
    تغییر آب و هوایی در حال تبدیل شدن به مهم ترین چالش قرن 21 است که از دلایل اصلی آن، انتشار گازهای گلخانه ای می باشد. شهرها بیش ترین میزان انرژی جهان را مصرف کرده و در پی آن نسبت بزرگی از گازهای گلخانه ای را تولید می کنند. با این حال، شهرها می توانند با توجه به محیط نوآورانه و نقش مدیریت محلی در استفاده از ظرفیت کنش گران بخش خصوصی و جامعه مدنی در رویکرد کاهش تغییر آب و هوایی پیش تاز باشند. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی است و برای تجزیه و تحلیل یافته ها از بخش های چهارگانه برنامه ریزی شهری در ارتباط با کاهش تغییر آب و هوا شامل توسعه شهری، محیط ساخته شده، زیرساخت ها و حمل و نقل همراه با مقایسه تجارب شهرهای مختلف جهان استفاده شده است. کلان شهر تهران به دلیل الگوی تولید، توزیع و مصرف بر مبنای سوخت های فسیلی و سبک زندگی مرتبط، سرانه بالایی در انتشار گازهای گلخانه ای دارد که آن را به بزرگ ترین کانون انتشار این گازها بدل کرده است. اگرچه، اقدامات قابل توجهی توسط مدیریت شهری، عمدتا برای گسترش حمل و نقل عمومی صورت گرفته است، هم چنان اقدامات گسترده تری در تمامی ابعاد برنامه ریزی شهری همراه با دگرگونی سبک زندگی ضروری است که اولویت این اقدامات در این نوشتار اشاره شده است.
    کلیدواژگان: برنامه ریزی شهری، تغییر آب و هوا، کاهش، گازهای گلخانه ای، کلان شهر تهران
  • ساناز خرمی پور، سید مسعود منوری، برهان ریاضی، نعمت الله خراسانی صفحات 49-57
    این تحقیق به منظور اجرای روش ارزیابی سریع تالاب، برای تالاب انزلی در بهار 1392 و برای نخستین بار در کشور انجام شد. در این تحقیق به تدوین روش ارزیابی سریع کاسپین 1CRAM که قابل استفاده برای تالاب های سواحل جنوبی خزر می باشد، پرداخته شد. این روش برگرفته از روش ارزیابی سریع اوهایو 2ORAM می باشد و با تغییراتی در شاخص های آن و حذف برخی زیرشاخص ها به دست آمد. این تغییرات با توجه به ویژگی های اختصاصی منطقه انجام شد. سپس ارزیابی تالاب انزلی توسط روش ارزیابی سریع کاسپین صورت پذیرفت. با نتایج به دست آمده، طبق جدول شماره 5، نمره نهایی تالاب انزلی 55 و طبق جدول شماره 4، طبقه آن 2 می باشد. تالاب های طبقه 2 تخریب شده و دارای کیفیت پایین هستند ولی قابلیت احیا دارند. دارای تهدیدات جدی هستند که طی سالیان اخیر، تالاب انزلی را از طبقه 3 (حالت ایده آل تالاب) به طبقه 2 تنزل داده است. درصورتی که روند احیاء تالاب انزلی با برنامه درست و قابل اجرا پیش رود، امکان ورود تالاب به طبقه 3 این روش ارزیابی وجود دارد.
    کلیدواژگان: ارزیابی سریع اوهایو، ارزیابی سریع کاسپین، تالاب انزلی
  • راضیه لموچی، علیرضا صفاهیه، نگین سلامات، هاجر آبیار صفحات 59-66
    تاکنون مطالعات گسترده ای در زمینه روش های پاک سازی محیط از فلزات سنگین صورت پذیرفته است که در این بین، استفاده از جاذب های زیستی در مقایسه با روش های فیزیکی و شیمیایی گزینه مناسب تری محسوب می شود. در این مطالعه با استفاده از گرب ون وین از رسوبات سطحی (عمق کم تر از 3 متر) بندر امام خمینی (ره) نمونه برداری و باکتری P. aeruginosa به عنوان گونه مقاوم به فلز روی جداسازی و شناسایی گردید. مطالعه رشد باکتری P. aeruginosa در غلظت های 20، 40، 80، 160 و320 میلی گرم بر لیتر فلز روی نشان داد که با افزایش غلظت روی در محیط رشد باکتری کاهش می یابد. به گونه ای که حداکثر رشد باکتری در غلظت 20 میلی گرم بر لیتر این فلز 93/0 اندازه گیری شد و با افزایش غلظت فلز در محیط به 320 میلی گرم بر لیتر، رشد باکتری به 37/0 کاهش یافت که اختلاف معنی داری با حداکثر رشد باکتری در غلظت 20 میلی گرم بر لیتر فلز روی را نشان می داد (05/0p˂). بررسی توانایی جذب زیستی فلز روی توسط باکتری P. aeruginosa در غلظت های 25، 50 و 100 میلی گرم بر لیتر روی نشان داد که با افزایش غلظت فلز در محیط، باکتری میزان فلز بیش تری را جذب خواهد کرد. P. aeruginosa قادر به حذف 86درصدی فلز روی در غلظت 25 میلی گرم بر لیتر این فلز می باشد.
    کلیدواژگان: فلزات سنگین، سرب، جذب زیستی، Pseudomonas aeroginosa، خلیج فارس
  • قربانعلی رسام، اصغر خوشنود یزدی، محمود قربانزاده، علیرضا دادخواه صفحات 67-76
    ماکروفون های خاک از اجزای مهم تنوع زیستی زیستگاه ها به شمار می روند. این تحقیق به منظور بررسی تاثیر اقلیم و کاربری اراضی بر تنوع زیستی ماکروفون خاک در سال 1389 در استان خراسان شمالی انجام گرفت. تاثیر اقلیم با انتخاب دو منطقه شیروان با اقلیمی نیمه خشک و جاجرم با اقلیمی خشک اعمال گردید. در هر منطقه دو کاربری متفاوت شامل مراتع و اراضی کشاورزی در نظر گرفته شد. در واحدهای نمونه گیری ماکروفون های خاک به روش تله های چاله ای جمع آوری و به تفکیک خانواده شمارش شدند. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آزمون t- استیودنت، آنالیز تشابه و تجزیه به مولفه های اصلی انجام گرفت. نتایج نشان داد که در هر دو منطقه تفاوت کاربری اراضی تاثیر معنی داری برجای گذاشت به نحوی که غنای تاکسونومیک و شاخص تنوع شانون در اراضی مرتعی کمتر از اراضی کشاورزی بود. این کاهش به دو عامل پایین بودن تنوع گیاهی و فشار چرا نسبت داده شد. هم چنین ترکیب متفاوتی از ماکروفون ها در دو کاربری شکل گرفت. تاثیر اقلیم بر شاخص های تنوع و ترکیب ماکرفون ها محسوس بود به نحوی که شرایط اقلیمی مساعدتر در منطقه شیروان در قیاس با منطقه جاجرم با بهبود تنوع زیستی ماکروفون های خاک همراه شد.
    کلیدواژگان: شاخص تنوع شانون، کاربری اراضی، اقلیم، ماکروفون خاک
  • سحر رضاییان، سیدعلی جوزی، مریم ایزدنیا، جعفر مرشدی، نسرین مرادی مجد صفحات 77-86
    تغییرات مورفولوژیکی رودخانه کارون در جلگه آبرفتی خوزستان با توجه به عوامل زمین ساختی، تکتونیکی، هیدرولوژیکی و انسانی در طول زمان رخ داده است. هدف از این مقاله بررسی تغییرات کاربری اراضی و تاثیر این تغییرات برروی مورفولوژی رودخانه کارون است. بدین منظور مسیر رودخانه و کاربری های موجود در منطقه با استفاده از چهار سری تصویر ماهواره ایی لندست TM و ETM سال های 1989و2002و2005و2010 و با کمک تکنیک های سنجش از دور پردازش و در محیط GIS رقومی گردید. در مرحله اول تصاویر یاد شده با استفاده از الگوریتم های مناسب از لحاظ هندسی و رادیومتریک تصحیح شدند. نمونه های تعلیمی در پنج کلاس کاربری و پوشش به وسیله نرم افزار ENVI ایجاد و سپس هر تصویر به صورت جداگانه با استفاده از الگوریتم حداکثر مشابهت طبقه بندی شد. در این بررسی با استفاده از روش تغییرات کاربری اراضی میزان تغییرات پنج کلاس درنظر گرفته شده در هر دوره مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. نتایج نشان می دهد که در طول دوره 21ساله مناطق مسکونی و کشاورزی بازه مورد مطالعه افزایش داشته و از طرف دیگر اراضی بدون پوشش رو به کاهش رفته است. با بررسی مورفولوژی روخانه کارون استنباط می شود که در بازه زمانی مورد مطالعه تغییرمورفولوژی در تمام طول مسیر با کاربری های مختلف صورت گرفته و این تغییرا ت مختص به کاربری خاصی نمی باشند. پس می توان نتیجه گرفت که در ایجاد تغییرات مورفولوژیکی نقش ناشی از عوامل طبیعی نسبت به عوامل دیگر بیش تر و شدیدتر بوده است. هم چنین بررسی عوارض ژئومورفیک رودخانه از سال 1989 تا سال 2010 نشان می دهد که این تغییرات تابع الگوی منظمی نمی باشد که این مساله مرتبط با ویژگی های هیدرولوژیک رودخانه کارون است.
    کلیدواژگان: تغییرات مورفولوژیکی، رودخانه، سنجش از دور، تغییرات کاربری اراضی، رودخانه کارون
  • مریم صارمی، عین الله روحی مقدم، نصر الله بصیرانی صفحات 87-93
    مراتع، حدود نیمی از خشکی های جهان را تشکیل می دهند و حاوی بیش از یک سوم ذخایر کربن زیست کره خاکی می باشند. در نتیجه، این اراضی قابلیت زیادی جهت ترسیب کربن دارا هستند. این تحقیق به منظور تعیین مقدار ترسیب کربن گونه fragilis Psathyrostachys و هم چنین مقایسه میزان آن در دو تیمار قرق و چرا صورت گرفت. به دین منظور، پس از شناسایی مقدماتی و تعیین حدود منطقه مورد بررسی، به منظور مطالعه متغیرهای پوشش گیاهی، از روش نمونه برداری تصادفی-سیستماتیک استفاده شد. سپس زیتوده گیاهی و میزان کربن آلی در اندام های مختلف گیاهی به دست آمد. در نهایت با در دست داشتن وزن اولیه و کربن آلی برای زیتوده هوایی و زیرزمینی، ترسیب کربن محاسبه گردید. به منظور مقایسه ترسیب کربن و وزن زیتوده گیاهی بین تیمار قرق و چرا شده از آزمون t جفت نشده استفاده شد. نتایج نشان می دهد، بین میانگین وزن زیتوده هوایی، زیرزمینی و زیتوده گیاهی گونه ذکر شده اختلاف معنی داری در سطح یک درصد در دو منطقه قرق و چرا شده وجود دارد و در منطقه چرا شده بیش از منطقه قرق می باشد. بین میانگین ضریب تبدیل زیتوده گونه مذکور بین دو منطقه قرق و چرا، تفاوت معنی داری وجود ندارد (05/0P<). هم چنین میزان ترسیب کربن زیتوده هوایی، زیرزمینی و زیتوده گیاهی گونه P. fragilis در دو منطقه چرا شده و قرق اختلاف معنی داری ندارد (05/0P<) و در دو مرتع قرق و چرا شده میزان کربن اندام زیرزمینی بیش از اندام هوایی می باشد. به طور کلی می توان گفت به دلیل چرای سبک، ترسیب کربن در منطقه چرا شده بیش از قرق است.
    کلیدواژگان: ترسیب کربن، جو وحشی، زیتوده گیاهی، قرق، مراتع فشم
  • ساویز صحت کاشانی، غلامعلی کمالی، مجید وظیفه دوست، عباسعلی علی اکبری بیدختی صفحات 95-102
    یکی از مهم ترین چالش های زیست محیطی سال های اخیر در منطقه خاورمیانه و ایران، رخداد گرد و غبار می باشد. پایش و کنترل کیفیت ذرات گرد و غبار، در سطح وسیع و با روش هایی که از سرعت و دقت بیش تر و هزینه کم تری برخوردار باشند، از اهمیت فراوانی برخوردار است. در این تحقیق نقش تاوایی نسبی در شکل گیری رخداد گرد و غبار در نواحی غرب و جنوب غرب کشور بررسی می گردد. به علاوه شاخص اختلاف دمای درخشندگی معرفی شده، بارزسازی گرد و غبار بر اساس خصوصیات مربوط به دمای درخشندگی در محدوده مادون قرمز حراراتی سنجنده مادیس ارائه و آستانه های دمایی به منظور تفکیک این رخداد از اراضی بیابان، ابرها و نیز گرد و غبار موجود بر روی دریا تعیین می گردد. به منظور ردیابی مسیر ذرات گرد و غبار مدل لاگرانژی HYSPLIT به کار گرفته شده است. پس از بارزسازی و مسیر یابی پس گرد ذرات گرد و غبار، مناطق بیابانی عراق به عنوان کانون های شکل گیری گرد و غبار مورد مطالعه شناسایی شدند. به منظور اعتبارسنجی، بین دید افقی ایستگاه های هم دیدی موجود در منطقه و اختلاف دمای درخشندگی باندهای 31 و 32 سنجنده مادیس همبستگی قوی با ضریب 826/0 به دست آمد. هم چنین در ارتباط با اختلاف دمای درخشندگی و MODIS AOT در محدوده 550 نانومتر مقدار ضریب همبستگی 749/0 محاسبه گردید. نتایج ناشی از مطالعه هم زمان بارزسازی گرد و غبار با استفاده از داده های ماهواره ای، بررسی دینامیکی و مدل سازی عددی به منظور تعیین عوامل تاثیر گذار در شکل گیری و ردیابی مسیر ذرات گرد و غبار و اعتبارسنجی آن با استفاده از داده های ایستگاه های هم دیدی و سنجش آلودگی هوا حاکی از توانایی این رهیافت به منظور پیش بینی و پیش آگاهی رخداد گرد و غبار در منطقه می باشد.
    کلیدواژگان: گرد و غبار، تاوایی نسبی، دمای درخشندگی، مادیس
  • وحیده شیخی، فرید مر، عطا شاکری صفحات 103-114
    رودخانه کر مهم ترین رودخانه دائمی استان فارس در جنوب غرب ایران می باشد. این رودخانه نقشی کلیدی در عرضه آب برای مصارف مختلف کشاورزی، صنعتی و شهری در استان فارس ایفا می کند. در چند دهه اخیر توسعه فعالیت های کشاورزی و صنعتی در اطراف این رودخانه موجب افزایش بار آلودگی آن شده است. این مقاله به بررسی کیفیت آب رودخانه کر و عمده ترین استفاده آن، آبیاری، می پردازد. برای این منظور پنج پارامتر موثر کیفیت آب در آبیاری شامل؛ رسانایی الکتریکی (EC) ، محتوای سدیم (Na) و کلر (Cl) ، نسبت جذب سدیم (SAR) ، بی کربنات (HCO3) و غلظت هشت فلز سنگین؛ آرسنیک (As) ، کادمیم (Cd) ، کرم (Cr) ، مس (Cu) ، مولیبدن (Mo) ، نیکل (Ni) ، سرب (Pb) و روی (Zn) در 25 ایستگاه مختلف در طول رودخانه کر در اردیبهشت 1390 اندازه گیری و بررسی شد. تکنیک شاخص کیفیت آب (WQI) مقدار واحدی از چند پارامتر کیفیت آب در یک موقعیت و زمان مشخص را محاسبه می کند. هدف این تکنیک بیان مختصر و جامع تعداد زیاد پارامترهای کیفیت آب می باشد. در این مطالعه با استفاده از پارامترهای کیفیت آب، شاخص کیفیت آب آبیاری (IWQI) در طول رودخانه محاسبه و روند تغییرات آن مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد وضعیت آلودگی در بخش هایی از رودخانه کر از دیدگاه زیست محیطی نگران کننده است و برای جلوگیری از فروکاهی بیشتر کیفیت رودخانه کر پایش پیوسته بر ورودی های مختلف رودخانه کر ضرورت دارد.
    کلیدواژگان: پارامتر کیفیت آب، شاخص کیفیت آب، آبیاری، رودخانه کر، ایران
  • سمیرا ذوالفقاری نیک انجام، حمیدرضا خالصی فرد، یوسفعلی عابدینی صفحات 115-119
    امروزه آلودگی هوای مناطق شهری به یک معضل اجتماعی در مجامع بشری تبدیل شده و بنابراین وسایل و ابزارهای متنوعی برای اندازه گیری آلاینده ها مورداستفاده قرارگرفته است. ازجمله این وسایل دستگاه اندازه گیری ذرات معلق در محل و دستگاه های سنجش از راه دور زمین پایه است. ما در این کار زمان ریزش گردوغبار در شهر زنجان را برای چند روز غباری با استفاده از داده های به دست آمده از دستگاه زمینی نمونه برداری هواویزها و دستگاه شیدسنج خورشیدی تخمین زده ایم. ذرات معلق کوچک تر از 10 میکرومتر (PM10 [i]) با استفاده از اندازه گیری دستگاه زمینی در ارتفاع 3 متری از سطح زمین به دست آمده است درحالی که عمق اپتیکی هواویزها ([ii] AOD) که معرف میزان هواویزها در ستون قائم جو می باشد، توسط دستگاه شیدسنج خورشیدی به دست آمده است. با توجه به نمودار ضریب همبستگی ذرات معلق کوچک تر از 10 میکرومتر و عمق اپتیکی هواویزها در روزهای غباری نهم، دهم، بیست وچهارم و بیست وپنجم ماه ژوئن 2010 به ترتیب مقدار بیشینه ای در 2، 6، 3 و 3 ساعت قبل مشاهده گردید و این بدین معنی است که در روزهای فوق به ترتیب 2، 6، 3 و 3 ساعت طول کشیده تا گردوغبار به سطح زمین ریزش کند.
    کلیدواژگان: زمان ریزش، گردوغبار، شیدسنج خورشیدی، همبستگی