فهرست مطالب

لسان مبین (پژوهش ادب عرب) - سال هشتم شماره 27 (بهار 1396)
  • سال هشتم شماره 27 (بهار 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/03/25
  • تعداد عناوین: 7
|
  • تاثیر تکرار موسقائی در شعر هارون هاشم / مطالعه موردی: دیوان گلی بر پیشانی قدس
    رسول بلاوی* صفحات 1-26
    تکنیک تکرار در شعر یکی از تکنیک های بسیار مهم در مباحث سبک شناسی به شمار می رود که شاعران از دیرباز به اهمیت آن در آفرینش اثر هنری و میزان تاثیر آن بر خواننده آگاه هستند. بی تردید تکنیک تکرار با نویسنده متن ارتباط نزدیکی دارد؛ نویسنده از رهگذر این تکنیک تلاش می کند ایده ها و احساسات خود را برای خواننده مجسم کند. هر تکراری بر اساس ماهیت متن، دلالت های روانی و عاطفی متفاوتی را در بر می گیرد. تکرار یکی از تکنیک های تاثیرگذار بر موسیقی داخلی متن می باشد. گاهی شاعران به نوعی تکرار موسیقائی با انگیزه های شاعرانه و برای افزایش ریتم و موسیقی متن می پردازند. این نوع تکرار جایگاه ویژه ای در شعر هارون هاشم رشید شاعر فلسطینی معاصر داشته و دارای بار عاطفی، که در آن ریتم با بعد روانی و احساسی هماهنگ می باشد.
    در این مقاله بر اساس روش توصیفی – تحلیلی، به بررسی تکنیک تکرار در دیوان »گلی بر پیشانی قدس» اثر هارون هاشم خواهیم پرداخت. با خوانش این دیوان، انواع هندسی تکرار در آن مانند تکرار حرف، واژه و جمله آشکار می گردد، که هر یک از این انواع، ابعادی ویژه و جنبه های موثری نمایان می کند. هدف از پژوهش، بررسی احساسات روانی و بارمعنایی پدید آمده از این نوع تکرار موسیقائی می باشد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که تکرار در این دفتر شعری از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده و بر اهمیت عنصر تکرار شونده و میزان تاثیرگذاری آن بر احساسات خواننده دلالت می کند. تکرار موسیقائی در دیوان مذکور، احساسات درونی شاعر و دردهای وی، و همچنین ارتباط بین بعد موسیقائی متن و بارمعنایی آن را منعکس می کند.
    کلیدواژگان: کلمات کلیدی: سبک، تکرار، هارون هاشم رشید، دیوان گلی بر پیشانی قدس
  • جلال چراغی*، لیلا قاسمی حاجی آبادی صفحات 27-46
    آیرونی اصطلاحی غربی و برخاسته از یونان باستان است که در دوره معاصر واز طریق ترجمه وارد زبان و ادب عربی شده است وانواع مختلفی دارد که آیرونی کلامی از جمله آن هاست. در این صنعت، نویسنده در ظاهر چیزی می گوید، ولی در باطن چیز دیگری اراده می کند. در واقع، نویسنده در این شیوه رویکرد وارونه گویی آمیخته با طنز در پیش می گیرد. توفیق الحکیم از نویسندگان نام آشنا وبرجسته ترین چهره نمایش نامه نویس دوره معاصر عربی به شمار می رود که در بیشتر نمایش نامه هایش با هوشمندی بی همتا به مسائل گوناگون وناهمسان اجتماعی، فرهنگی، چالش ها وانگاره های ناراست موجود در جوامع پرداخته وبه شیوه ای کنایی ووارونه گویی رشد وبالندگی جوامع ایستا و واپسگرای فکری و فرهنگی را به سخره گرفته و آن را امری بسی ناممکن و ناشدنی دانسته است. هدف جستار پیش رو نیز واکاوی مهم ترین نمایشنامه های او از منظر آیرونی کلامی و عیان سازی درون مایه وپیام اصلی آن هاست. یافته و برآیند این جستار نیز آن است که نویسنده نخست در بیشتر نمایشنامه هایش از آیرونی کلامی استفاده کرده است و دوم اینکه در چارچوب این رویکرد مشکلات جوامع انسانی را بازگو کرده است.
    کلیدواژگان: آیرونی، نمایش نامه، توفیق الحکیم
  • علیرضا شیخی*، محمدرضا احمدی، وحید میرزایی صفحات 47-68
    در دوره معاصر، به دلیل پیچیدگی مفاهیم شعری از سخنانی مبهم، غیر مستقیم و ابزار هنری گوناگونی بهره می برند، ابزاری چون «نقاب» که پیام آور ابهام است. تکنیک کاربرد نقاب در بیشتر اشعار بر استفاده از شخصیت های تاریخی استوار بوده که برای بیان دیدگاه شاعر در خصوص کاستی های جامعه بشری یا محکوم کردن اوضاع جامعه ملی خود است. «نقاب» از نظر بافت و ساختار ارتباط تنگا تنگی با اسطوره ها (نماد ها) دارد و در عین حال مولفه های درام مانند «مونولوگ» (گفت گوی درونی) در آن به کار گرفته می شود. «عبدالعزیز المقالح» از همین تکنیک برای آگاهی بخشی به هم وطنان خود در باره ظلم وجور حاکمان مستبد و آن هم در پس نقاب حضرت «نوح» بهره برده است. قصیده »مقتطفات من خطاب نوحبعد الطوفان»اولین قصیده ای است که شاعر در آن از تکنیک نقاد استفاده کرده است.این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی - تحلیلی قصد آن دارد تا چگونگی استفاده از تکنیک نقاب را در این قصیده مورد بررسی و تحلیل قرار دهد. از همین روی از معیار های مونولوگ درامی، نقاب و صورتک و رویکرد های متنوع تصاعدی و نزولی (جابجایی) نقابها استفاده شده است. از مهمترین دستاوردهای این تحقیق به موارد زیر اشاره می شود: شاعر در زمینه تنوع بخشی به نقاب برای انتقال ویژگی های عصر خود به شخصیت تاریخی از سبک آشنایی زدایی بهره برده، میان این شخصیت و شخصیت خود ارتباط مملوسی برقرار ساخته است. صورت و نقاب در این قصیده از هم جدا نمی شوند و تا پایان همراه یکدیگرند هرچند گاهی نقاب بر صورت تفوق می یابد. گرچه شاعر در پاره ای از سبک سخنرانی بهره می برد لکن شاکله اصلی قصیده در مونولوگ درامی استوار است.
    کلیدواژگان: عبدالعزیز المقالح، مقتطفات من خطاب نوح بعد الطوفان، نقاب، مونولوگ درامی
  • مالک عبدی* صفحات 69-89
    شخصیت بی نظیر و صفات والاو روحانی حضرت رسول (ص) همواره در طول تاریخ سبب روی آوری شاعران به مدایح نبوی گردیده است، و به این دلیل تاریخ ادبیات عرب سرشار از نمونه های ارزشمند پیرامون شخصیت عظیم الشان پیامبراسلام است. در میان دوره های مختلف تاریخ، مدایح نبوی در دوره انحطاط برخلاف افول شعرسرایی این دوره به اوج شکوفایی رسیده و با پیشگامی شاعرانی همچون بوصیری، ابن نباته وصفی الدین حلی به صورت یک فن مستقل درآمد. ابوالهدی الصیادی یکی از شاعران این دوره است که مدایح نبوی جایگاه ویژه ای در اشعار وی یافته و جای جای دیوانش مزین به نام رسول اکرم و ذکر فضایل و مناقب ایشان است. در این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی مدایح نبوی دراشعارصیادی پرداخته شده است، که شفاعت وتوسل، ذکر فضایل و مناقب، برتری پیامبر برانبیاء، معجزات و کرامات و مدح صحابه و خاندان رسول از محورهایی است که در اشعار شاعر نمود یافته است.
    کلیدواژگان: مدایح نبوی، رسول اکرم(ص)، دوره انحطاط، ابوالهدی الصیادی
  • قاسم فائز* صفحات 91-116
    متشابه لفظی قرآن آیاتی هستند که اکثر الفاظشان با هم شبیهند و اندکی از آن ها با هم متفاوتند. این تفاوت ها گوناگونند و یکی از آن ها تفاوت در حروف معانی است که این مقاله در صدد بررسی علل بلاغی این تفاوت برآمد و به تحلیل و توصیف این آیات پرداخت و به نتائج زیر رسید :این تفاوت ها حکیمانه و هدفمند است و به هیچ وجه تشابه اکثر اجزاء این آیات، دلیل ترادف حروف معانی در آن ها نیست؛ برعکس ،این تفاوت ها بیانگر اعجاز بلاغی در این آیات است و علل این تفاوت ها دو نوعند : لفظی و معنوی . علل لفظی آن ها تناسب با الفاظ پیشین،تناسب با آهنگ آیه در هر یک و تناسب با کلمات مجاور در هر یک . اما علل معنوی این تفاوت ها عبارتند از : تفاوت موقعیت در هر یک ، تفاوت مخاطب ، کاربرد تضمین در یکی از آن دو ، اقتضای تاکید در یکی از آن دو، تنوع ، اقتضای وصل در یکی و فصل در دیگری و اقتضای اختصار در یکی و تفصیل در دیگری .
    کلیدواژگان: قرآن، متشابه لفظی، حروف معانی، بلاغت
  • سیدحیدر فرع شیرازی*، فاطمه محمدی صفحات 135-117
    تکرار یکی از شاهکار های سبک شناسی در متن ادبی است که پژوهشگران به طور ویژه به نقد و بررسی آن در شعر پرداخته ، و از نتایج و تاثیرات آن سخن گفته اند، و دلالت های معنایی و ساختاریی آن را بیان نموده اند. یکی از شاعران که در شعر خود از تکرار بهره جسته -تا مصیبت های مردم کشورش را بازگو کند- عبد الرحیم محمود است. او شاعری انقلابی و مبارز بوده که فریاد بر علیه غاصبین بر می آورد و هرگز آرام نمی گیرد. او با تمام قدرت و توانایی در این امر قلم می زند. ساختار و معانی اشعار حماسی و انقلابی او برجسته و زبانزد است به ویژه اینکه تکرار هندسی بر حماسی بودن آن افزوده است.
    در این جستار به بررسی تکرار هندسی در شعر عبد الرحیم محمود پرداخته ایم. روشی که برای پژوهش مان مناسب یافتیم، روش وصفی تحلیلی و آماری است. هدف این جستار، بررسی تکرار هندسی وتاثیر آن بر بیان شاعر و روح انقلابی و حماسی او است که او را شاعری انقلابی معرفی کرده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که اولا: شاعر از پنج نوع تکرار هندسی همچون تکرار ابتدایی، تکرار هرمی، تکرار دایره ای، تکرار لازم و تکرار تراکمی کمک گرفته است. ثانیا: شاعر سعی دارد که از تکرار به عنوان وسیله ای برای نقل تجربه های زندگی شخصی خود بهره گیرد تا آنچه در درون او از شادی و غم وجود دارد از طریق تکرار هندسی به نمایش گذارد.
    کلیدواژگان: ادبیات، شعر، تکرار هندسی، فلسطین، عبد الرحیم محمود
  • حمید متولی زاده، رضا افخمی صفحات 137-160
    قصیده ی شعری، ساختاری است هنری که هدف آن به تصویر کشیدن احساس شاعر ازحالتی عاطفی است. شاعر برای تحقق این هدف، کلمات را به کار می برد؛ زیرا واژه ها ماده ی اساسی زبان و جان کلام شعری هستند و احساساتی را که در لحظه ی آفرینش هنری بر انسان می گذرد، در خود جای می دهند. در همین راستا، شاعر برخی سبک ها را برمی گزیند؛ چرا کهسبک معرف شخصیت ادبی صاحب آن و ترجمان عقاید و برداشت او از مساله یا مسایلی است که در ذهنش جریان دارد. پژوهش حاضر می کوشد با تکیه بر روش توصیفی تحلیلی، ساختارهای زبانی و جلوه های سبک شناختی شعر جریر در رد اخطل را بررسی کرده تا از این رهگذر تاثیر آنها را در تبیین عواطف وی نشان دهد. بنابر نتایج تحقیق، جریر به خوبی درککردهاست که رابطه ی محکمی میان زبان و سبک و تصاویر ذهنی متعلق به معانی هجو و فخر وجود دارد. همچنین از خلال این جستار دریافتیم ساختارهای زبانی مورد توجه این شاعر عبارتند از: تصغیر، جمع مکسر، اسم تفضیل و اسم فاعل. همچنانکه جلوه هایسبک شناختی بارز شعر او در نفی، دعا، شرط، بکارگیری ضمیر متکلم اول شخص مفرد، تکرار لفظی و تقدیم و تاخیر، نمود یافته است.
    کلیدواژگان: جریر، اخطل، نقائض، ساختارزبانی، سبک
|
  • Pages 1-26
    Repetition in poetry is one of the most important techniques technique in stylistics. The poets have long been aware of the importance of creating works of art and its impact on the reader. Undoubtedly, repetition is closely related to the author of the text; the author attempts to visualize his ideas and feelings through this technique. Each recurrence, based on the nature of the text, implies different mental and emotional implications. Repetition is one of the techniques that influences internal music of the text. Sometimes poets use musical repetition with poetic motives to increase the rhythm and music of the text. This kind of repetition has a special place in the poetry of Harun Hashem Rashid, a contemporary Palestinian poet, and has emotional aspects to it, in which the rhythm harmonizes with its psychological and emotional dimension. In this article, based on the descriptive-analytical method, the technique of repetition in the Divan of “A Flower on Qods’s Forhead” is examined. With the reading of this divan, a variety of geometric repetitions are revealed, such as repetitions of words and sentences, each of which presents a specific dimension and effective aspects. The purpose of this study is to investigate the mental and emotional feelings of this type of musical repetition. The findings show that repetition in this collection of poems has a special place and emphasizes the importance of the repeating element and its effect on the feelings of the reader. Musical repetition in the Divan reflects the inner feelings of the poet and his pain, as well as the relation between the musical dimension of the text and its meaning.
    Keywords: Style, Repetition, Haroon Hashem Rashid
  • Pages 27-46
    Irony is a western expression derived from the ancient Greece, which has been introduced through translation into Arabic language and literature in the contemporary period. Irony may be divided into categories and verbal irony is one of them. In this literary device, the writer says something but means something else. The approach of the writer is to use inversion with humor. Tawfiq al-Hakim is one of the most famous contemporary Arabic playwrights who in most of his plays deals with an uncanny intelligence on a variety of social and cultural issues, the discrepancies and uncertainties in societies. Tawfik al-Hakim is a prominent Egyptian writer and one of the pioneers in the Arabic novel and drama. This article examines his most important plays from the perspective of verbal irony to reveal their content. The result shows that the author has used verbal irony in most of his plays, and secondly, through this approach he narrates the problem of human communities.
    Keywords: Irony, Drama, Al-Hakim
  • Pages 47-68
    In the contemporary era, poet use vague and indirect speech due to complexity of poetic concepts and use devices such as mask. Mask is a technique which has ambiguity in itself. This technique which is mostly based on the use of historical figures is used to express views or denounce the shortcomings of the time. Structurally, the mask is to a large extent related to symbol and myth and elements of drama including internal dialogue. Abdulaziz Al-Maqaleh used this technique in order to make the people of his own land aware of the oppressive ruling system and disguised himself under the mask of the Noah. "Selection of Noah’s speech After the storm" is the first ode in which the poet has used the technique of mask. This paper uses analytical and descriptive method in order to investigate how the poet has made use of this technique. The researcher used the criteria of the dramatic monologue, mask and face, and progressive and descending approaches. The results are as followed: in associated with the fragility of mask, the poet used defamiliarization in order to add the characteristics of the contemporary age into historical figures and make relation between these two figures. The mask and the face are not separated in this ode but also move in one direction till the end of the ode and sometimes mask prevails the face. The poet uses dramatic monologue in this ode, although the words used in the speech are in contrast with this internal dialogue.
    Keywords: Abdulaziz Al-Maqaleh, “Selection of Noah's Speech After the storm, Mask, Dramatic monologue
  • Pages 69-89
    Verbal simile in the Quranic verses are similar to the verses that are most similar to each other and only few differ. These differences are diverse and one of them is the difference in the letters of meanings. This article attempts to examine the causes of this rhetoric through analysis and description. The results show that these differences are wise and purposeful and the similarity in the elements of these verses by no means is the reason of them being synonymous. On the contrary, these differences represent a rhetorical miracle in these verses causing these differences to be of two types verbal and virtual. The verbal type is being proportional to the preceding words, proportionate to the verses of each verse and proportion to the adjacent words in each. However, the virtual differences lie in the different positions of each, different addressee, practicality of one them, the need for emphasis on one, diversity, the requirement to connect in one and separate in another, and the requirement of abbreviation in one and detail in the other.
    Keywords: The Quran, Verbal simile, Rhetoric
  • Pages 135-117
    Repetition is one of the masterpieces of stylistics within a literary text and researchers specifically criticized and studied this stylistic phenomenon in poetry and have spoken of its benefits and effects, and have expressed its semantic and structural implications. one of the poets who uses repetition to recount the tragedies of his people is Abdul Rahim Mahmood. He was a revolutionary poet who fought against the usurper and never kept quiet. He writes with all his power and ability. The structure and meanings of his epics and revolutionary poems are prominent, especially since geometric repetition adds to its epic quality. In this article, we have studied geometric repetition in Abdul Rahim Mahmood's poetry. The method used is descriptive-analytical. The purpose of this essay is to examine its geometric repetition and its impact on the poet's expression and his revolutionary and epic spirit introducing him as a revolutionary poet. The findings show that, firstly, the poet has employed five types of geometric repetitions, such as initial repetition, pyramid repetition, circular repetition, essential repetition, and congested repetition. Secondly, the poet attempts to use repetition as a means of conveying his personal life experiences therefore what he sees through happiness and grief is represented through geometric repetition.
    Keywords: Literature, Poetry, Geometric Repetition, Palestine, Abdul Rahim Mahmood
  • Pages 137-160
    An ode has an artistic structure whose aim is to portray the poet’s emotional feelings. To accomplish this goal, the poet uses the words because words are the essential material of language and poetry and they express the feelings that humankind takes on the moment of artistic creation. This way, the poet selects some poetic styles. These styles represent the literary character of its producer and are the interpretations of the poet’s ideas. The present research studies the linguistic structures and stylistic effects of polemics of Al-Akhtal through Jerir's poetry on the basis of an analytical descriptive method, in order to illustrate the impact of these elements in explaining his emotions. The findings show that Jarrir has thoroughly comprehended, Gerir understood that there is a strong relationship between language and style, mental images conveying satire and honor. The findings also reveal the poet considers some linguistic structures as belittling, plural, superlative nouns, subjects, as well as certain stylistic manifestation of negation, pray, condition, , first person singular, delay and repetition.
    Keywords: Jarir, Al-Akhtal, Polemics, Linguistic structure, Style