فهرست مطالب

لسان مبین (پژوهش ادب عرب) - سال هشتم شماره 28 (تابستان 1396)
  • سال هشتم شماره 28 (تابستان 1396)
  • بهای روی جلد: 40,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1396/05/25
  • تعداد عناوین: 7
|
  • زری انصاری نیا، انسیه خزعلی صفحات 1-27
    قرآن، بحث های استدلالی درباره اصول اسلامی را بر پایه تعقل و تفکر گذاشته است، و همواره از مردم می خواهد که با دلایل محکم و استدلال های یقینی به ایمان برسند، همانطور که امام رضا (ع) از طریق مناظرات با فرقه های مختلف به شناساندن و به فکر انداختن اصول اعتقادی اسلام می پرداخت. در عصر حاضر توجه به ظرافت های زبانی و رویکردهای متعدد تحلیل کلامی، بهتر از گذشته لایه های درونی کلام را آشکار می سازد. پژوهش حاضر با شیوه توصیفی - تحلیلی و با استفاده از زبان شناسی و بحث تحلیل گفتمان پایه ریزی شده است. تبیین عملیاتی این تحقیق برپایه ابزارهای زبانی برجسته سازی و حاشیه رانی مربع ایدئولژیک ون دایک است که می تواند نقش مهمی را در تحلیل نهایی این مناظره داشته باشد. امام (ع) از ابزارهای زبانی برای اثرگذاری در مخاطب و اقناع وی و خنثی نمودن استدلال او بهره می برد. در این میان استفاده از ادات تاکید و بکاربردن انواع اسم ها از جمله اسم مصدر و افعال خاص و بینامتنیت قرآنی به برجسته سازی محورهای اصلی در مناظره امام (ع) نقشی بسزا دارد همچنان که پاسخ انحرافی به سوالات ابوقره و بدون تاکید یا کاربرد مناسب استفهام و بکارگیری الفاظی با بارمعنایی اندک، در به حاشیه راندن برخی مفاهیم رقیب نمود ویژه یافته است.
    کلیدواژگان: تحلیل گفتمان، مربع ایدئولوژیک، امام رضا (ع)، ابوقره، برجسته سازی، حاشیه رانی
  • علی اصغر حبیبی، مجتبی بهروزی، طاهره زاهدی فر صفحات 29-60
    عبدالرحمن منیف (1933 2004م)، نویسنده متعهد معاصر سعودی، در رمان های خویش با ترسیم واقعیت های سیاسی و اجتماعی عربستان و سایر کشورهای عربی نسبت به اوضاع استبدادی و بی عدالتی موجود در این کشور ها اعتراض می کند. رمان «شرق المتوسط» (1975م) یکی از داستان های اوست که در آن تصویری واضح از نظام اطلاعاتی و وضع اسفبار زندانیان سیاسی در کشورش عرضه کرده است. این نوشتار با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی، بر آن است تا مهم ترین مولفه های ادبیات زندان؛ همچون محیط زندان (سلول و شب های زندان)، شخصیت زندان بان و نگهبان زندان، احوال زندانی (شکنجه، غذای زندانی، تنهایی و فراق، غم و اندوه، یاس و ناامیدی، فکر، خیال و ترس، آرزوی مرگ، شکایت، ضعف و بیماری، تهدید و اعتراف، فخر، پوزش نامه و آزادی) را در رمان «شرق المتوسط» واکاوی نماید. نتیجه این بررسی حاکی از آن است که با توجه به تجربه زندان توسط نویسنده، مولفه های ادبیات زندان در رمان «شرق المتوسط» بهترین نمود را از اوضاع و احوال زندانیان بویژه حالات درونی و روانی در زندان داشته است.
    کلیدواژگان: ادبیات زندان، رمان معاصر عربی، زندانی سیاسی، شرق المتوسط، عبدالرحمن منیف
  • افسانه رضایی، حجت رسولی صفحات 61-81
    یکی از ویژگی های بارز نقد ادبی در قرن چهارم هجری، آمیختگی آن با علم بلاغت است. ابن طباطبا(332ق) به عنوان نماینده و پیشگام علم نقد در قرن چهارم، شعر را بر اساس بلاغت تشبیه، ارزیابی کرده است. لازمه شناختی درست از تحول و تطور علم نقد و بلاغت، بررسی دقیق دیدگاه های پیشگامان علم نقد و بلاغت، چون ابن طباطبا است. این مقاله که با هدف تبیین و تحلیل دیدگاه ابن طباطبا در نقد تشبیه، بر اساس کتاب «عیار الشعر» به نگارش درآمد، می کوشد تا به روش توصیفی، تحلیلی به این سوال پاسخ دهد که هدف ابن طباطبا از صدق تشبیه با ذکر ادات تشبیه چیست؟ به این منظور با مراجعه به متن کتاب «عیار الشعر» و استخراج آرای پراکنده ابن طباطبا کوشیدیم تا دیدگاه وی را بر اساس منابع معتبر بلاغت، تبیین کنیم. از تحلیل دیدگاه ابن طباطبا، این نتیجه حاصل شد که تاکید وی به ذکر ادات تشبیه به دلیل دعوت شاعران به نوآوری در تشبیه، نزدیک شدن اغراق و غلو به حقیقت، عدم افاده معنای تشبیه بدون ادات و سرانجام تاکید و مبالغه در تشبیه است.
    کلیدواژگان: ابن طباطبا، عیارالشعر، صدق تشبیه، ادات تشبیه
  • تورج زینی وند، ماجد نجاریان، مریم یاوری صفحات 83-106
    احمد فواد نجم، شاعر معاصر مصری یکی از چهره های برجسته شعر پایداری است که همواره در شعرش، دردهای جامعه عربی ویژه دردهای مردم مصر را بازگو کرده است. این شاعر مبارز و انقلابی به سبب اشعار انتقادی اش، بارها به زندان افتاد؛ اما هرگز از عقاید انقلابی و ادب پایداری دست نکشید. در این پژوهش، تلاش شده است تا جلوه های ادب پایداری در شعر وی از نظر شکلی و محتوایی بررسی شود. یافته اساسی این جستار نیز در این است که ملی گرایی، فراخوانی مخاطبان به مبارزه علیه استبداد و استعمار، دعوت مردم به تاثیرپذیری از انقلاب اسلامی ایرانوستایش امام خمینی (ره) و... از مضمون های برجسته شعری اوست که در ساختارهایی همچون رمزگرایی، زبان عامیانه، بیان حماسی و خطابی، اسلوب طنز و تهکم آمده اند. البته، کاربرد زبان عامیانه، مشخصه بارز سبک شعری اوست؛ و این، همان چیزی است که وی را از برخی معاصرانش متمایز می سازد.
    کلیدواژگان: ادبیات پایداری، شعر معاصر مصر، احمد فواد نجم، زبان عامیانه
  • محسن عابدی، سید ابراهیم دیباجی صفحات 107-128
    واژگان در هر زبانی برترین وسیله برای بیان مافی الضمیر آدمی است. با واژه هاست که معانی، افکار و احساسات عیان می گردند و در کنار همه این ها ساده ترین ابزار ارتباطی بین انسان ها هستند. هرچه خطیب و سخنران در انتخاب کلمات بیشتر دقت نماید، تاثیر آن در مخاطبان افزوده خواهد شد. این مقاله، به هدف معرفی عالم لغوی ایرانی الاصل، ابوالفتح برهان الدین ناصر بن ابی المکارم المطرزی، پدیدآورنده معجم لغوی «المغرب فی ترتیب المعرب» و نقد لغوی این لغت نامه ارزشمند و بررسی اجمالی معجم نگاری در زبان و ادبیات عربی و انواع مکتب های آن انجام گرفته است. مطرزی از جمله دانشمندان نامی قرن ششم اقلیم خوارزم در زمینه لغت و صرف و نحو بوده است. او را «خلیفه زمخشری» نامیده اند؛ چون در علم و دانش، جانشین حقیقی زمخشری بوده و در نگارش واژه نامه خود از روش وی؛ یعنی ترتیب الفبای معجم که از قرن پنجم زمخشری با نگارش کتاب «اساس البلاغه» پایه گذاری نمود، پیروی کرده است. او زمینه نگارش معجم را از مجال صرف لغوی به عرصه بلاغت تغییر داد و در نتیجه بسیاری از نویسندگان بعد از او از روش او و معجم او بهره ها بردند. «المغرب» خلاصه کتاب بزرگ دیگر او به نام «المعرب» است. این کتاب به نوبه خود نخستین کتاب واژه نامه فقهی اختصار یافته در زبان عربی است که در آن زمان نوشته شده است. این تحقیق بر اساس روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است.
    کلیدواژگان: المغرب فی ترتیب المعرب، مطرزی، معجم، لغت، نقد لغوی
  • سید حسن فاتحی، بی بی راحیل سن سبلی صفحات 129-155
    از استعمار است. واسینی الاعرج، رمان نویس معاصر الجزائری، در رمان «مملکه الفراشه»، از قالب ادبی رمان، برای بازنمایی مسائلی از جمله بحران های هویتی، مهاجرت، تضادهای فرهنگی، اجتماعی و دینی در دوران پسااستعماری استفاده می کند. پژوهش حاضر، هویت پسااستعماری شخصیت های این رمان را از دیدگاه «هومی بابا» نظریه پرداز پسااستعماری و بر اساس مولفه هایی چون هویت و اصطلاحاتی همچون فضای سوم و پیوندخوردگی بررسی کرده است. نتایج این پژوهش توصیفی- تحلیلی حاکی از آن است که واسینی الاعرج، در این رمان، هویت پیوندخورده شخصیت ها را در اموری چون دین، پوشش، زبان، ملیت، نژاد، نام و هنر نشان داده و بحران هویتی شخصیت های مهاجر را به تصویر کشیده است. تمامی این امور، بیان کننده پیامدهای منفی استعمار 132ساله فرانسه در الجزائر است.
    کلیدواژگان: هویت پسااستعماری، هومی بابا، واسینی الاعرج، رمان مملکه الفراشه
  • معصومه نعمتی قزوینی، شکوه سادات حسینی، فائقه سادات میرمحمد حسینی فشمی صفحات 157-187
    سوررئالیسم مکتبی هنری- ادبی است که در اوایل قرن بیستم در فرانسه ظهور کرد و هدف داعیان آن رسیدن به «واقعیت برتر» بود. رویا، نگارش خودکار، دیوانگی، طنز، اروتیسم، امر شگفت و جادو، اشیای سوررئالیستی و تصادف عینی از وسایل عمل سوررئالیست هاست. زکریا تامر، داستان نویس معاصر سوری، از جمله نویسندگان عربی است که مطالعه آثارش، نشان دهنده تاثیر وی از چنین نگرشی در گزینش سوژه ها و فضاهای داستانی بوده است. مقاله حاضر با بررسی سه مجموعه نخست داستان های کوتاه تامر بر اساس اصول و مبانی مکتب سوررئالیسم، سیر تحول دهه آغازین نویسندگی او را از این منظر بررسی و تحلیل کرده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که زکریا تامر در مجموعه نخست خود (صهیل الجواد الابیض) پایبندی بیشتری به سوررئالیسم فرانسوی دارد و اکثر داستان هایش در فضایی رویاگونه و فراواقعی روایت می شود. وی در مجموعه های دوم (ربیع فی الرماد) و سوم (الرعد) به سمت بومی کردن این نگرش پیش می رود؛ بگونه ای که باوجود کم رنگ شدن مولفه های سوررئالیستی در داستان ها، فضای کلی آن ها همچنان سوررئالیستی است. نکته قابل توجه در این روند، نزدیک شدن تامر به نوعی سوررئالیسم اجتماعی است که تضاد آشکار با جنبه فردگرایانه این مکتب دارد.
    کلیدواژگان: سوررئالیسم، زکریا تامر، داستان کوتاه، صهیل الجواد الابیض، ربیع فی الرماد، الرعد
|
  • Pages 1-27
    Logical discussion about Islamic principles began by the Quran itself and has always urged people to have faith with strong and firm reasons. Similar to Imam Raza, who taught the principles of Islam to various sects and made them contemplate through discussions and debates. At the present time, due to emphasis upon the linguistic delicacies and multiple approaches to verbal analysis, the inner layers of speech are revealed better than the past. The present research is based on descriptive-analytical approach; based on using linguistics and discussion of discourse analysis. The operational explanation of this research is based on the ideological language features of Van Dijk's ideological square, which plays an important role in the final analysis of the debate. Imam used language tools to influence his audience and persuaded them by neutralizing their own arguments against them. Meanwhile, the use of emphasis and the use of various types of nouns, including the proper nouns and irregular verbs and the Quranic intertextuality are significant in highlighting the main points of Imam's debate. This is to the extent that divergent answers to the questions of the subject, without the emphasis or proper use of words with weak meanings, have led to the marginalization of some concepts of the opponent.
    Keywords: Discourse analysis, Ideological square, Imam Reza, Abu-ghare, Highlighting, Marginalization
  • Pages 29-60
    Abdul Rahman Munif (1933- 2004), a contemporary and a committed Saudi Arabian writer protests against the conditions of tyranny and injustice in in Saudi Arabia and other Arabic countries by depicting political and social realities in his novels. East of the Mediterranean (1975) is one of his novels in which a clear picture of the information system and the plight of political prisoners in their countries are presented. This article uses a descriptive - analytic method, investigating the most important components of Prison Literature such as the prison environment (and nights in prison cells), the character of prison guards and prison guards, life in prison (torture, Feed imprisonment, loneliness and separation, sorrow, despair, thinking, fantasy and fear, willing to die, complaint, weakness and disease, threatened and confessed, pride, letter of excuse and freedom) in East of the Mediterranean. The findings reveal that according to the experience of prisoners by the author, the discursive prison novel provides the best description of the situations and in particular, internal states and mental conditions of the prisoners.
    Keywords: Imprisonment Literature, Contemporary Arabic novel, a political prisoner, East of the Mediterranean, Abdul Rahman Munif
  • Pages 61-81
    One of the significant characteristics of literary criticism in fourth century is its amalgamation with the rhetoric. Ibn Tabataba a representative and pioneer in criticism in fourth century, evaluated poetry based on simile rhetoric. Careful investigation of the criticism and rhetoric pioneer's points of views such as Ibn Tabataba is required for exact recognition of the changes and evolution of the criticism and rhetoric. This research which is done with the purpose of explaining and analyzing Ibn Tabataba's point of views in simile criticism and is based on the book Ayarosher, through descriptive and analytical method strives to answer "what is the purpose of simile verity used by Ibn Tabatab by including connecting words?" Therefore, referring to "Ayar Al-sher "and extracting Ibn Tabataba's sporadic point of views it is attempted to approach his view based on reliable sources of rhetoric. By analyzing Ibn Tabataba's perspective, it is concluded that his emphasis on mentioning connecting words is due to inviting the poets to innovation in simile, approaching exaggeration in truth, no use of simile meaning without connecting words and eventually emphasizing and exaggerating simile.
    Keywords: Ibn Tabataba, Ayarosher, Simile verity, Connecting words
  • Pages 83-106
    Ahmed Fouad Negm, the Egyptian contemporary poet, is one of the most influential figures in the resistance literature who always relates the sufferings and problems of the Egyptians and Arab community. This revolutionist and warrior was confined and prisoned because of his poems. However, he never gave up his revolutionary beliefs. In this article, aspects and characteristics of resistance literature in respect to form and content are investigated. The main findings of this research are that nationalism, summoning his reader to fight against dictatorship and volatilization, inviting his readers to be impressed by Iran’s Islamic revolution are his poetic themes; they are used in structures such as decoding, folk language, epic and oratory expressions, satire and authoritative styles. The use of slang is the hallmark of his poetic style and this is what distinguishes him from his contemporaries.
    Keywords: Resistance literature, Egypt's contemporary poem, Ahmed Fouad Negm, Nationalism, Folk language
  • Pages 107-128
    In all languages words or lexical items are the ultimate means of expressing one’s inner feelings and they are the simplest means of communicating one's mind and heart. The more clerics and speakers are careful in selecting their words, the greater is the impact upon the addressees. This article aims at introducing the Iranian lexicographer, Abu Al Fateh Borouddin Nasser ibnAbil al-Makaram al- Mottarezi, compiler of "Al-Mogharb al-Maarab", critiquing and an overview of lexicography in Arabic language and literature, and its literary Schools. Mottarezi is one of the sixth-century scholars of the Khwarezm in the field of morphology and syntax and is called “Caliph Zamakhshari”; because in knowledge and method of lexicography he is a true successor of Zamakhshari's and has followed his method in alphabetical arrangement of the dictionary which Zamakhshari established in the fifth century with writing his book Asas Al-Balagha. He changed his method of lexicography from conjugation of words to rhetoric domain, introducing a new trend for the latter lexicographers. Al-Makhrab is an abridged form of his great book, Al-Maarab. The latter is the first abridged Arabic Jurisprudence dictionary of the time. The present article is based on descriptive-analytical method.
    Keywords: Al-Mogharb al-Maarab, Mottarezi, Dictionary, Lexical items, Lexical analysis
  • Pages 129-155
    One of the major areas of postcolonial criticism is the examination of new religious, national, racial and social identities in the post-colonial period and comparing them with pre-colonial period. Waciny Laredj, an Al-Jazeera's contemporary novelist, in his The Kingdom of the Butterfly, uses the literary form of the novel to portray issues such as identity crises, immigration, cultural, social, and religious conflicts during post-colonial times. The present article studies the post-colonial identity of the characters of this novel from the perspective of post-colonial theorist Homi Bhabha, based on components such as identity and terminology such as the third space and bonding.The results of this descriptive-analytic study indicate that, in the novel, Waciny Laredj illustrates the identity of the person joining in such matters as religion, cover, language, nationality, race, name and art, and the identity crisis of immigrant characters depicted. All of these matters affect, signify the negative consequences of the 132 years of Algeria colonized by France.
    Keywords: Post-colonial identity, Homi Bhabha, Mamlakatu al farasha (The Kingdom of the Butterfly, Waciny Laredj
  • Pages 157-187
    Surrealism is a literary school that emerged in France in the early 20th century and its aim was to reach “Sublime”. Dreams, autographs, frenzy, humor, eroticism, magic, surrealistic objects, and the objective accident are surrealistic devices. Zakaria Tamer, a contemporary Syrian writer, is an Arab writer whose works illustrate his influence on such an attitude in the selection of subjects and fictional spaces. This article examines the course of the evolution of the early decades of writing by examining the three first sets of Tamer's short stories based on the principles of the school of surrealism. The findings of this study show that Zakaria Tamer in his first collection, The Neighing of the White Steed, has a greater commitment to French surrealism and most of his stories are narrated in a dream-like way. In his second collection, Spring in The Ashes, and third collection, The Thunder, localizes this attitude I such a way that the level of surrealistic components decreases yet surrealist spaces still dominate the stories. A remarkable point in this process is Tamer's approach to some kind of social surrealism which has a clear contradiction with the individualistic aspect of this school. The present study employs a descriptive-analytical approach.
    Keywords: Surrealism, Zakaria Tamer, The Neighing of the White Steed, Spring in The Ashes, The Thunder