فهرست مطالب

تحقیقات نظام سلامت حکیم - سال نوزدهم شماره 3 (پاییز 1395)
  • سال نوزدهم شماره 3 (پاییز 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/09/24
  • تعداد عناوین: 7
|
  • احسان زارعی، رقیه خبیری، محمداسماعیل مطلق، نهضت امامی افشار، اعظم دخت رحیمی، فرحناز ترکستانی، محمد اسلامی، آزاده درمیانی، اردشیر خسروی* صفحات 118-128
    مقدمه
    محتوی آرمان پنجم اعلامیه توسعه هزاره در سال 2000، بهبود سلامت مادری از طریق کاهش میزان مرگ و میر مادری و دستیابی به پوشش همگانی خدمات سلامت باروری تا سال 2015 بود و همه کشورها متعهد به تحقق این هدف شده بودند. این مطالعه با هدف بررسی میزان دستیابی ایران به این هدف انجام شد.
    روش کار
    از منابع اطلاعاتی بین المللی و داخلی شامل گزارش جهانی روند مرگ و میر مادری، پایگاه داده های بانک جهانی، سازمان جهانی بهداشت و صندوق کودکان ملل متحد و نظام مراقبت مرگ مادری وزارت بهداشت، پیمایش های ملی جمعیت و سلامت در سال های 1379و 1389، سالنامه های آماری ثبت احوال و مرکز آمار ایران جهت استخراج داده استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از روش های آمار توصیفی در نرم افزار Excel.2013 انجام شد.
    یافته ها
    شاخص های مربوط به سلامت مادری در جمهوری اسلامی ایران در فاصله سال های 2015 -1990 بهبود قابل ملاحظه ای داشته است. میزان پوشش حداقل یک مراقبت دوران بارداری به حدود 97% رسیده و مرگ و میر مادری نیز 80% نسبت به سال پایه کاهش یافته است. مجموعه ای از برنامه های بیمارستانی و خارج بیمارستانی و ایجاد نظام کشوری مراقبت مرگ مادری در بهبود سلامت مادری نقش داشته است.
    نتیجه گیری
    تلاش های جمهوری اسلامی ایران برای بهبود سلامت مادری طی ربع قرن اخیر می تواند راهنما و الهام بخش سایر کشورها در جهت بهبود سلامت مادری باشد.
    کلیدواژگان: مرگ و میر مادری، سلامت مادری، مراقبت های بهداشتی اولیه، اهداف توسعه هزاره
  • علی محمد مصدق راد، محمد عرب، نیوشا شهیدی صادقی* صفحات 129-140
    مقدمه
    اجرای موفقیت آمیز حاکمیت بالینی می تواند منجر به ارتقای کیفیت و ایمنی خدمات بهداشتی و درمانی و افزایش پاسخگویی مدیران و کارکنان بیمارستان ها شود. این پژوهش با هدف تعیین میزان موفقیت حاکمیت بالینی در بیمارستان های شهر تهران انجام شد.
    روش کار
    برای انجام این پژوهش توصیفی، بنیادی و مقطعی از یک پرسشنامه با روایی و پایایی بالا استفاده شد. پرسشنامه ها در اختیار مدیران و مسوولین حاکمیت بالینی 144 بیمارستان شهر تهران قرار گرفت. تحلیل داده های پژوهش در دو سطح آمار توصیفی و استنباطی انجام شد.
    یافته ها
    تعداد 92 بیمارستان در این پژوهش شرکت کردند. میزان موفقیت حاکمیت بالینی در این بیمارستان ها 0/71±2/82 از 5 امتیاز بود. بیشترین میزان موفقیت بیمارستان ها در محور تعامل با بیمار و کمترین موفقیت در محور ممیزی بالینی بود. مدیریت و رهبری، ممیزی بالینی و مدیریت اطلاعات بیشترین تاثیر را بر موفقیت حاکمیت بالینی داشتند. میزان تعهد مدیران و کارکنان بیمارستان ها در اجرای حاکمیت بالینی در حد متوسط ارزیابی شد. پزشکان در حدود 70% بیمارستان ها مشارکت کمتر از متوسط در اجرای حاکمیت بالینی داشتند. بین تعهد مدیران، کارکنان و پزشکان و میزان موفقیت حاکمیت بالینی رابطه آماری معناداری مشاهده شد.
    نتیجه گیری
    میزان موفقیت حاکمیت بالینی در بیمارستان های شهر تهران در حد متوسط بوده است. توجه به نقاط ضعف موجود و رفع آن ها به منظور اجرای موفق حاکمیت بالینی ضروری است. بکارگیری مدل مناسب حاکمیت بالینی، مدیریت و رهبری قوی، ایجاد ساختار سازمانی و فرهنگ کیفیتی مناسب، توسعه منابع مورد نیاز و آموزش و توانمندسازی کارکنان در اجرای موفقیت آمیز حاکمیت بالینی در بیمارستان ها نقش بسزایی دارد.
    کلیدواژگان: حاکمیت بالینی، موفقیت، بیمارستان، مدیریت کیفیت، ایمنی بیمار
  • فاطمه صالحی، لیلا احمدیان *، اعظم صباحی صفحات 141-151
    مقدمه
    سیستم اطلاعات جغرافیایی از جمله فناوری های نوینی است که به سیاستگذاری و تصمیم گیری های صحیح و ارتقاءی سلامت بیماران کمک می کند. این مطالعه با هدف تعیین کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی در حوزه سلامت در ایران به روش مروری ساختاریافته انجام گردید.
    روش کار
    در این پژوهش، با استفاده از کلیدواژه های از پیش تعیین شده، پایگاه های اطلاعاتی فارسی و انگلیسی به صورت ساختاریافته مورد جستجو قرار گرفته و مقالاتی که در حوزه سلامت از سیستم اطلاعات جغرافیایی استفاده کرده اند، بازیابی گردید. سپس، با استفاده از فرم استخراج داده ای که روایی آن توسط متخصصین تایید شده، داده های مربوط به قابلیت های GIS استخراج شد. داده ها به شیوه توصیفی تحلیل و گزارش گردید.
    یافته ها
    در مجموع 119 مقاله بازیابی شد که از این تعداد 33 مقاله مرتبط شناخته شده و توسط نویسندگان بررسی شدند. حوزه ی موضوعی نزدیک به نیمی از مطالعات، بیماری های غیرعفونی است. سرطان (21%) شایع ترین بیماری است که توسط سیستم اطلاعات جغرافیایی در ایران مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. هشتاد و 5% از مطالعات از قابلیت تهیه نقشه و مکان یابی نرم افزار GIS استفاده کرده اند.
    نتیجه گیری
    در ایران، استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی در حوزه ی سلامت هنوز در مراحل ابتدایی است. GIS نرم افزاری کاربردی در نمایش پراکندگی جغرافیایی بیماری ها و تولید داده های جغرافیایی و فضایی است و ابزاری ارزشمند برای بهبود نظام سلامت محسوب می شود.
    کلیدواژگان: سیستم اطلاعات جغرافیایی، سلامت، GIS، جغرافیای پزشکی، ایران
  • منوچهر فرج زاده اصل *، یوسف قویدل رحیمی، سروش غلامی صفحات 152-162
    مقدمه
    لیشمانیوز یکی از بیماری های انگلی شایع در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان است که توسط انگل های تک یاخته ای از جنس لیشمانیا ایجاد شده و به واسطه ی گزش گونه هایی از پشه خاکی به انسان منتقل می گردد. این بیماری یکی از بیماری های انگلی زئونوزی[1] است که توسط سازمان جهانی بهداشت در ردیف شش بیماری مهم عفونی مناطق گرمسیری دنیا معرفی شده است. جمعیت حشره ی ناقل این بیماری تحت تاثیر آب و هوا تغییر می کند؛ این عامل ارتباط بسیار زیادی با عوامل آب و هوایی دارد. هدف از مطالعه حاضر امکان سنجی و تبیین توانمندی تصاویر و داده های ماهواره ای در کمک به شناسایی، تبیین و تحلیل پراکندگی و تاثیر عوامل آب و هوایی بر میزان شیوع بیماری لیشمانیوز در منطقه ی ایلام است.
    روش کار
    برای این کار از داده های دما، رطوبت، بارش، سرعت باد و تابش خورشیدی کلی 8 ایستگاه هواشناسی سینوپتیک و همچنین محصولات دمای سطح زمین[2]، شاخص پوشش گیاهی تفاضلی نرمال شده[3] سنجنده ی مادیس و داده های بارش تجمعی ماهواره ی TRMM برای یک دوره سه ساله (1390تا1392) استفاده شد. در ابتدا نقشه های رستری داده های مذکور در محیط Arc GIS تهیه گردید، سپس میزان همبستگی میانگین پیکسل های نقشه های رستری داده های آب و هوایی و ماهواره ای با شیوع بیماری لیشمانیوز در مقیاس زمانی فصلی با استفاده از رابطه ی همبستگی پیرسون مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت و در آخر برای شناسایی و مدلسازی متغییرهای محیطی اثرگذار بر میزان شیوع لیشمانیوز، مدل رگرسیون چندگانه میزان شیوع بیماری لیشمانیوز در منطقه بر اساس متغییرهای همبسته، طراحی گردید.
    یافته ها
    نتیجه بررسی ضرایب همبستگی برای منطقه حاکی از وجود همبستگی منفی و قوی میان میزان شیوع بیماری لیشمانیوز با دما، دمای خاک و سرعت باد به مقدار به ترتیب: (-0.760، -0.756، -0.691) و همبستگی مثبت با رطوبت نسبی و بارش به مقدار به ترتیب (0.660، 0.662) در داده های ایستگاهی و ماهواره ای بود. به علاوه، نقش سرعت باد نیز به عنوان یک عامل محدود کننده در منطقه شناسایی شد.
    نتیجه گیری
    نتیجه ی بررسی ها نشان داد که داده های سنجش از دور و به طور اخص داده های دمای سطح زمین سنجنده ی مادیس و بارش ماهواره ی TRMM توانایی قابل قبولی برای جایگزینی با داده های هواشناسی ایستگاهی و کمک به تببین و شناسایی عوامل اثرگذار بر میزان شیوع و الگوهای فضایی پراکندگی این بیماری دارند.
    کلیدواژگان: لیشمانیوز، پشه خاکی، LST، TRMM، ماهواره، سنجش از دور
  • مریم معینی، شکوفه سادات ممهد، شیرین نصرت نژاد، سعید کریمی* صفحات 163-169
    مقدمه
    دسترسی به بیمه دندانپزشکی با استفاده ی بیشتر از خدمات دندانپزشکی و سلامت دهان و دندان مرتبط است. هدف مطالعه حاضر پاسخگویی به دو پرسش ذیل است: تمایل افراد به پرداخت برای بیمه دندانپزشکی چه میزان است و چه عواملی با این تمایل در ارتباط هستند؟
    روش کار
    پژوهش حاضرمطالعه ای پیمایشی است. جمع آوری داده ها از طریق پرسشنامه محقق ساخته بر مبنای دستورالعمل ارزش گذاری مشروط انجام شد. از روش سوال باز برای تخمین تمایل به پرداخت در 385 فرد مراجعه کننده به کلینیک های دندانپزشکی شهر اصفهان در سال 1394 استفاده شد. عوامل مرتبط با میزان تمایل به پرداخت از طریق رگرسیون خطی و با استفاده از نرم افزار STATA 11 تحلیل گردید.
    یافته ها
    میانه و میانگین پیراسته 5%تمایل به پرداخت ماهانه هر عضو خانوار برای بیمه خدمات دندانپزشکی به ترتیب برابر با 10000ریال و 156282.4ریال محاسبه شد. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که افراد بالای 40 سال به صورت معنا داری تمایل کمتری به پرداخت برای بیمه خدمات دندانپزشکی داشتند. ارتباط معنا داری بین سایر متغیرهای بهداشتی، اقتصادی و جمعیت شناختی خانوار با میزان تمایل به پرداخت برای بیمه خدمات دندانپزشکی مشاهده نشد.
    نتیجه گیری
    میزان تمایل به پرداخت خانوارها، راهنمایی برای تعیین حق بیمه خدمات دندانپزشکی برای سیاستگذاران است. با توجه به عدم ارتباط متغیرهای مدل با تمایل به پرداخت برای بیمه دندانپزشکی، گسترش این بیمه نیازمند سیاستگذاری دولتی جهت افزایش آگاهی مردم نسبت به اهمیت سلامت دهان و دندان می باشد.
    کلیدواژگان: ارزش گذاری مشروط، تمایل به پرداخت، روش سوال باز، بیمه خدمات دندانپزشکی، خانوار
  • زینب حیدری، ماهرخ کشوری، شهناز کهن* صفحات 170-178
    مقدمه
    توانمندی زنان یکی از اهداف توسعه هزاره و عاملی در دستیابی به رفاه جهانی است. توانمندی در شیردهی نقش کلیدی در ارتقا شیردهی دارد و شناسایی عوامل آن می تواند در بهبود وضعیت شیردهی کمک کننده باشد. این مطالعه با هدف تبیین عوامل توانمندی در شیردهی طراحی و انجام شد.
    روش کار
    این پژوهش با رو کیرد یکفی و به شیوه تحلیل محتوی مرسوم انجام شد. تعداد 39 مشارکت کننده ) 18 مادر، 5 فرد کلیدی خانواده و 16 پرسنل مشاوره شیردهی( در قالب 33 مصاحبه فردی و 2 جلسه بحث گروهی متمرکز در پژوهش شرکت داشتند. تحلیل داده ها همزمان با جمع آوری داده ها و با استفاده از روش Hiseh و Shannon انجام شد.
    یافته ها
    تحلیل داده ها منجر به ظهور 3 طبقه اصلی عوامل سیستم سامت، عوامل فردی و خانوادگی و عوامل فرهنگی و اجتماعی شد که نشا ندهنده ی عوامل توانمندی در شیردهی از دیدگاه مشارکت کنندگان است.
    نتیجه گیری
    از دیدگاه مشارکت کنندگان، ارایه خدمات شیردهی در بیمارستان، وجود واحدهای مشاوره شیردهی در مراکز بهداشتی و توصیه ها و اطلاعات متناقص سیستم سامت درباره شیردهی از عوامل کلیدی توانمندی در شیردهی است.
    همچنین، خودکارامدی مادر در شیردهی و کمک و حمایت خانواده از شیردهی، نقش مهمی در تقویت توانمندی در شیردهی دارند. به عاوه، وجود باور مثبت فرهنگی نسبت به شیردهی و آموزش و اطاع رسانی همگانی توانمندی در تداوم شیردهی را تسهیل می نماید. توصیه می شود جهت بهبود وضعیت تغذیه با شیر مادر برنامه های همه جانبه با رویکرد توانمندسازی در شیردهی مورد توجه قرار گیرد.
    کلیدواژگان: توانمندی، شیردهی، مطالعه کیفی
|
  • Zarei E., Khabiri R., Motlagh Me, Emami Afshar N., Rahimi A., Torkestani F., Islami M., Darmiani A., Khosravi A.* Pages 118-128
    Introduction
    The content of the fifth Goal of the Millennium Development Goals Declaration in 2000 (MDG 5) was to improve maternal health by reducing maternal mortality and achieving to the universal coverage of reproductive health services and all countries were committed to achieve this goal by 2015. This study aimed to assess the Iran’s achievement of this goal.
    Methods
    Data were extracted from national and international data sources including World Report from United Nations on maternal mortality Trends, database of the World Bank, World Health Organization and UNICEF, the maternal mortality surveillance system of the Ministry of Health and Medical Education, the national Demographic and Health Surveys in 2000 and 2010, yearbooks of National Organization for Civil Registration and Statistics Center of Iran. Data were analyzed using Excel 2013 software to produce descriptive statistics.
    Results
    Indicators related to maternal health in the Islamic Republic of Iran between the years 1990-2015 has improved substantially. The coverage of at least one prenatal care reached to 97 %, and maternal mortality decreased by 80% compared to the baseline. A set of hospital and outpatient care program and establishment of the maternal mortality surveillance system contributed to improvement in maternal health.
    Conclusion
    The efforts of the Islamic Republic of Iran to improve maternal health over the past quarter century can inspire other countries to improve maternal health.
    Keywords: Maternal Mortality, Maternal health, Primary Health Care (PHC), Millennium Development Goals (MDGs)
  • Mosadeghrad Am, Arab M., Shahidi Sadeghi N.* Pages 129-140
    Introduction
    Successful implementation of clinical governance improves the quality and safety of healthcare services and enhances the accountability of managers and employees. This study aimed to examine the success of clinical governance implementation in Tehran hospitals.
    Methods
    A valid and reliable questionnaire was used for the aim of this study. 144 questionnaires were distributed among the hospital managers. Data analysis was performed using SPSS software and descriptive and analytical statistics.
    Results
    92 questionnaires were returned and analyzed. Clinical governance implementation was moderately successful in Tehran hospitals (the mean score of 2.82 out of 5). The most and least success were achieved in patient involvement and clinical audit respectively. Managers and employees’ commitment in implementing clinical governance was assessed as moderate. The involvement of about 70 percent of physicians was less than average. There was a statistical meaningful correlation between managers’ commitment and clinical governance success.
    Conclusion
    Implementation of clinical governance in Tehran city hospitals was not successful. Using an appropriate model for implementing clinical governance, management and leadership commitment, clinical staff involvement and information and process management are necessary for successful implementation of clinical governance.
    Keywords: Clinical Governance, Success, Hospital, Quality Management, Patient Safety
  • Fatemeh Salehi, Leila Ahmadian*, Azam Sabahi Pages 141-151
    Introduction
    Geographic information system is a modern technology that helps to make sound policy and decisions to promote patients’ health. This systematic review was carried out to determine the application of GISs in health in Iran.
    Material &
    Method
    In the current study, English and Persian databases were systematically searched using predefined key terms. All relevant studies utilizing GISs in the field of health in Iran were retrieved. Then, a data extraction form that its reliability was approved by experts was applied to extract the data. Data regarding GIS capabilities, the sources of data used, and the fields that GISs were applied for were extracted from the papers. Data were analyzed and reported using descriptive statistics.
    Results
    Totally, 33 out of 119 retrieved articles were selected as eligible and reviewed by the authors. The subject area of almost half of the studies was noninfectious diseases. Cancer (21%) was the most common disease analyzed by GIS in Iran. Eighty-five percent of the studies used mapping and locating capabilities of GIS software.
    Conclusion
    The use of GIS in health in Iran is still in the preliminary stage. GIS as an applied software is considered as a valuable tool to present geographical distribution of diseases and produce geospatial data to improve health and health care systems.
    Keywords: Geographic Information Systems, Health, GIS, Medical Geography, Iran
  • Farajzadeh M.*, Gholamy S., Ghavidel Y Pages 152-162
    Introduction
    Leishmaniosis is a common parasitic disease in tropical and subtropical areas of the world caused by protozoan of the genus Leishmania and transmitted to human via the bite of the species of sandflies. This is a zoonotic disease subsumed by the World Health Organization (WHO) in the list of 6 important infectious diseases in the world. The population of the insect vector of this disease is influenced by changes in climate, and has a very strong relationship with climatic factors. The current study aimed at verifying and explaining the feasibility and capability of satellite imagery and data to contribute to identifying, analyzing, and explaining the impacts of climatic factors, and its spatial distribution on the prevalence of leishmaniosis in Ilam province, Iran.
    Method
    For this purpose, the climatic data including air temperature, soil temperature, relative humidity, precipitation, wind speed, and global solar radiation from 8 meteorological synoptic stations along with the NDVI and LST products of the MODIS sensor for a 3-year period, from 2011 to 2013, were gathered and used. To carry out the current study, at first, raster of all the data were created in Arc GIS 10.2; then, the correlation between the average of raster’s pixels of satellite and stationary data with the raster of leishmaniasis prevalence in a seasonal and temporal scale was verified and analyzed, using the Pearson correlation coefficient. At the end, to identify and model the variables affecting the incidence of leishmaniasis, a multivariate regression model of the prevalence of leishmaniosis was designed for the studied area, based on the correlated variables.
    Results
    The results for the entire studied area in a seasonal temporal scale showed a negative strong correlation between leishmaniasis prevalence and soil temperature, air temperature, and wind speed (with correlation coefficients of -0.760, -0.756, and -0.691, respectively), and a strong positive correlation with relative humidity and precipitation (with correlation coefficients of 0.660 and 0.662, respectively). Also, wind speed was verified as a limiting factor for leishmaniasis prevalence.
    Conclusion
    The obtained result showed that the remote sensing data, particularly the LST product from MODIS sensor and rainfall data from TRMM satellite, had acceptable capabilities to be replaced with meteorological stationary data and they also helped to explain and identify factors influencing the prevalence and distribution of spatial patterns of the disease.
    Keywords: Leishmaniosis, Sandflies, TRMM, LST, Satellite, Remote Sensing
  • Maryam Moeeni, Shekoofeh Sadat Momahhed, Shirin Nosratnejad, Saeed Karimi* Pages 163-169
    Objective
    Access to dental insurance is related to the utilization of more dental services and better oral and dental health. The current study aimed at addressing the 2 following questions: how much are the premium households willing to pay for dental insurance, and which factors are associated with their willingness to pay for this insurance coverage.
    Method
    In the current survey study, data were collected through a self-reporting questionnaire based on the contingent valuation method. The open-ended question method was applied to elicit willingness to pay in a sample of 385 respondents attending Isfahan dental clinics, Iran, in 2015. The linear regression approach was used to address factors related to willingness to pay for dental insurance. Data analysis was performed using Stata version 11.
    Result
    The median and 5% trimmed mean of willingness to pay for dental insurance per person per month was $US 2.74 and 51.10, respectively. The result of regression analysis indicted that the subjects older than 40 revealed significantly less willingness to pay for dental insurance. No significant association was found between willingness to pay for dental insurance and variables of households’ health status, households’ economic status, as well as households’ demographic characteristics.
    Conclusions
    From a policy point of view, willingness to pay can be used as a guide to set a premium for dental insurance. Almost all potential factors made no contribution to willingness to pay. Thus, in order to expand this insurance coverage, government policies should be adopted to improve people awareness about oral and dental health.
    Keywords: Contingent Valuation, Willingness to Pay, Open-ended Question Method, Dental Insurance, Household
  • Zeinab Heidari, Mahrokh Keshvari, Shahnaz Kohan* Pages 170-178
    Introduction
    Empowering females is one of the developmental goals of the millennium and a factor to achieve global welfare. Empowerment in breast-feeding plays a key role in promoting breastfeeding, and identifying its factors can be helpful for its improvement. The current study aimed at exploring empowerment in breastfeeding.
    Methods
    The current study employed the qualitative approach and content analysis; 39 subjects (18 mothers, 5 key family members, and 16 breastfeeding consultants) participated in 33 individual interviews and 2 focus group. At the same time, the data were collected and analyzed using the Hiseh and Shannon method.
    Results
    Analysis of data led to the emergence of 3 main categories as health system factors, family and personal factors, and social and cultural factors that indicated the factors of empowerment of breastfeeding from the participants’ perspective.
    Conclusion
    According to the viewpoint of participants, providing breastfeeding services in hospitals, breastfeeding counseling in health centers, and conflicting advice and information of health systems about breastfeeding are the key factors in the empowerment of breastfeeding. Also, mothers` efficacy in breastfeeding and families` help and supports in this regard play an important role in strengthening breastfeeding. In addition, positive cultural belief about the breastfeeding and educating and informing society facilitate the empowerment in breastfeeding continuity. It is recommended to improve breastfeeding and consider the comprehensive program of empowerment in this regard.
    Keywords: Empowerment, Breastfeeding, Qualitative Study