فهرست مطالب

  • سال سیزدهم شماره 4 (پاییز 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/09/13
  • تعداد عناوین: 8
|
  • بی بی رحیمه ابراهیمی*، علی رحمانی صفحات 11-32
    یکی از مسائل چالش برانگیز در حوزه فقه و حقوق خانواده، جواز تعدد زوجات و نارضایتی همسر اول است. جواز تعدد زوجات، به نص قرآن کریم مورد پذیرش بوده، تردیدی در آن وجود ندارد. این مقاله لزوم اذن گرفتن مرد از همسراول برای ازدواج مجدد را مورد تحقیق قرار داده است. در این راستا چگونگی استدلال به دو آیه «فإن خفتم الا تعدلوا فواحده» و «عاشروهن بالمعروف»، تعارض احتمالی آن دو با بعضی آیات دیگر و تعیین حکم صور مختلف این ازدواج با تکیه بر مبانی مطرح در قاعده «لاضرر» بررسی شده است. گونه مطالعه در این پژوهش کتابخانه ای و روش حاکم بر آن توصیفی- تحلیلی است.
    کلیدواژگان: تعدد زوجات، اذن همسر اول، ازدواج مجدد، معاشرت به معروف
  • فرزانه احمدی، علیرضا امینی*، سید محمدرضا آیتی صفحات 33-56
    در تحلیل ماهیت جعاله، دیدگاه های متفاوتی ابراز شده است؛ دو دیدگاه عمده عقدی و ایقاعی بودن جعاله؛ هر کدام با استناد به نکاتی سعی در تبیین ماهیت جعاله دارند. طرفداران عقدی بودن جعاله، قبول و موافقت عامل را شرط تحقق جعاله می دانند؛ اما در اندیشه فقی هانی که نظریه ایقاعی بودن جعاله را برگزیدند، قبول عامل، تاثیری در ایجاب جاعل ندارد و به عنوان رکن در جعاله، تلقی نمی شود؛ این فقی هان، عقدی دانستن جعاله را مستلزم نادیده گرفتن قواعد عمومی عقود می دانند. در مقابل معدودی از فقی هان نیز نظریات دیگری همچون: تسبیب، برزخ بین عقد و ایقاع، اقتضایی بودن جعاله، را مطرح کرده اند و معتقدند که جعاله به طور مطلق نه عقد است و نه ایقاع. در میانه این اختلاف آراء، نوشتار حاضر ضمن بررسی حقیقت جعاله، نظریه اقتضایی بودن جعاله را پی می گیرد.
    کلیدواژگان: جعاله، عقد، ایقاع، برزخ بین عقد و ایقاع، تسبیب، اقتضایی
  • جعفر جعفرزاده*، محمود آری، علی اکبر ابوالحسینی، محمدباقر علی تبار فیروزجایی صفحات 57-70
    خودکشی یا انتحار عبارت است از قتلی که فاعل جرم (قاتل)، مفعول جرم (مقتول) نیز می باشد. به عبارت دیگر، هرگاه مجنی علیه (بزه دیده) قتل، خودش قاتل باشد عمل خودکشی تحقق می یابد. در واقع خودکشی نوعی از قتل همراه با وحدت قاتل و مقتول است. از دیدگاه اسلام خودکشی حرام بوده و حرمت آن از نظر کتاب، سنت و اجماع ثابت گشته و برای مرتکب آن کیفر اخروی وعده داده شده است. معاونت در خودکشی نیز از دیدگاه حقوق جزای اسلام«اعانت بر اثم» تلقی گشته و مرتکب آن مستوجب تعزیری می باشد. در حقوق جزای ایران، خودکشی و شروع به آن جرم نیست و معاونت در خودکشی هم جرم نبوده و قابل کیفر نمی باشد. البته اخیرا بر طبق قانون مجازات جرایم رایانه ای، برخی از صور از معاونت در خودکشی به وسیله سیستم های رایانه ای و مخابراتی، جرم محسوب شده و قابل مجازات هستند.
    کلیدواژگان: خودکشی، بزه دیده، خودزنی، حقوق جزا، تعزیر
  • زهرا محدثی*، عباسعلی سلطانی صفحات 71-102
    تشهیر یکی از انواع مجازات های تعزیری است که به اعتقاد قاطبه ی فقها مجازات اصلی جرم شهادت زور است و از نظر مشهور فقها در مورد قاذف، قواد، کلاهبردار و مفلس هم اجرا می شود. در مورد فلسفه، موارد و کیفیت اجرای تشهیر بین فقها اختلاف نظرهایی موجود است. در قوانین موضوعه ایران نیز، تشهیر به عنوان یکی از مجازات های تعزیری به رسمیت شناخته شده و در قوانین متعددی از جمله قانون مجازات اسلامی و قانون آیین دادرسی کیفری به عنوان دو قانون مهم کیفری، موارد و نحوه اجرای آن مشخص شده است. امروزه دو سوال مهم در این زمینه مطرح می شود: نخست این که؛ آیا می توان مجازات تشهیر را غیر از جرایم ذکر شده در نصوص فقهی، با استفاده از وحدت ملاک و تنقیح مناط برای جرایم دیگر از جمله جرایم نوظهور نیز استفاده نمود؟ و دوم این که؛ با وجود گسترش جوامع و پیشرفت تکنولوژی و ظهور رسانه های جمعی از قبیل تلویزیون، روزنامه، اینترنت و... آیا هنوز هم باید مجازات تشهیر به شکل پیشین خود و با گرداندن مجرم در محافل مردم صورت گیرد یا می توان از این رسانه ها برای تشهیر مجرم استفاده نمود؟ این مقاله براساس روش تحلیلی توصیفی، متعاقب بررسی و مفهوم شناسی تشهیر در فقه، بیان موارد، فلسفه و کیفیت اجرای تشهیر، بیان دیدگاه فقهای عظام و همچنین جایگاه تشهیر درنظام حقوقی ایران و مواد قانونی در این زمینه، تلاش کرده است به پرسش های فوق پاسخ دهد.
    کلیدواژگان: کیفر تشهیر، تعزیر، شاهد زور، قاذف، قواد، محتال، مفلس
  • سام محمدی *، مهدی فلاح صفحات 103-122
    در اخلاق مجموعه ای از عادات و رسوم اجتماعی و تعالیم مذهبی و داوری های مستقل عقلی است که وجدان عمومی را تشکیل داده و برای رسیدن به کمال ضروری است. در نظام حقوقی ما با وجود بحث های بسیار پیرامون ارتباط فقه و حقوق با اخلاق به این پرسش پاسخ داده نشده است که آن اصول و قواعد اخلاقی موجد این ارتباط چیست. در این مقاله با کنکاشی در آیات و روایات و منابع فقهی و حقوقی با روش تحقیق کتابخانه ای به استخراج مبانی اخلاقی موثر بر مرحله انعقاد قراردادها پرداخته ایم. در این پژوهش سعی شده است تا اصول و قواعد اخلاقی در قالب قواعد فقهی و دینی بیان شده تا از طریق جامعیت منابع فقهی به طور دقیق و کامل تبیین و تشریح شود. وانگهی، این شیوه با بکارگیری منابع فقهی به عنوان پشتوانه و معیار مشترک صدق و کذب ادعاها در جامعه ما، اهمیت بسیاری در کاربست دقیق و مطمئن قواعد اخلاقی در حوزه ی قراردادها خواهد داشت. تحلیل و بررسی با نگاه اخلاقی و از طریق ابزار و تکنیک باید و نبایدهای اخلاقی مبانی شرط اساسی قصد طرفین و رضای متعاقدین نشان می دهد که اعتبار این شرط ریشه در اصول و قواعد اخلاقی ای همچون حرمت اکل مال به باطل، تبعیت عمل از نیت و منع اجبار و تجاوز به حقوق اشخاص در روابط اجتماعی دارد. بر این اساس، تفکیک میان قصد و رضا در ضمانت اجرا، بی وجه بوده و فقدان قصد و عیب رضا ناشی از اکراه و اشتباه باید سبب بطلان عقد گردد.
    کلیدواژگان: تحلیل اخلاقی، قرارداد، قصد، رضا
  • حمید مسجدسرایی*، مصطفی جباری صفحات 123-138
    آنان که با مفاهیم استخدام، حقوق، بازنشستگی و مستمری آشنایی دارند می دانند که پس از فوت مستخدم، حقوق وی برابر مقررات خاصی به شماری از بازماندگان وی می رسد. در این مورد، تفاوتی وجود ندارد که مستخدم، در حین اشتغال به کار فوت کرده باشد، یا پس از بازنشستگی. این نوشتار، در تلاش برای یافتن پاسخی قانع کننده برای سوالاتی از این قبیل است که: ماهیت «مستمری» چیست؟ آیا مستمری ماهیتا «ترکه» است؟ اگر چنین است چرا از قواعد ارث پیروی نشده و فقط به برخی از ورثه داده می شود نه به همه آنان؟ یافته اصلی این تحقیق آن است که بر خلاف مصوبات قانونی، حقوق مستمری، ماهیت «ترکه» را داشته و در نتیجه، تابع احکام و قواعد خاص «ارث» خواهد بود.
    کلیدواژگان: بازنشستگی، حقوق بازنشستگی، حقوق مستمری، ترکه، ورثه قانونی
  • امین نجفیان*، فرج الله هدایت نیا صفحات 139-160
    براساس آیات و روایات، حق طلاق در اختیار مرد می باشد. سوء استفاده برخی از مردان از این حق، منجر به تزاید آمار طلاق، شده است. برای جلوگیری از سوء استفاده از حق طلاق، می توان به صورت قراردادی حق طلاق مرد را در ذیل عقد نکاح، محدود نمود. تحدید قراردادی حق طلاق زوج، به صورت شرط نتیجه و شرط فعل، ممکن است. تحدید حق طلاق به صورت شرط نتیجه به علت مخالفت با شریعت، غیرمشروع است لیکن می توان حق طلاق را بصورت شرط فعل محدود نمود. به این معنا که زوج متعهد گردد جز در موارد خاص از قبیل نافرمانی و یا ناتوانی از مسائل خاص زناشویی، همسر خویش را طلاق ندهد. تحدید قراردادی حق طلاق-نه به صورت مطلق- دارای مشروعیت و مطابق با مقصد شارع از جعل نکاح که همانا استحکام بنیان خانواده است، می باشد.
    کلیدواژگان: شرط عدم طلاق، تحدید حق طلاق، ترک تزوج، شرط ضمن عقد
  • مصطفی همدانی* صفحات 161-176
    علم اصول، دانش مطالعه ادله ی فقه است و قوانین استنباط در فقه را ارائه می دهد؛ اما پرسشی مهم درباره ی روش شناسی دانش اصول وجود دارد که: ادله ی خود علم اصول چیست و علم اصول خود بر اساس چه قواعدی استدلال می کند؟ پاسخ به این پرسش، مبانی تولید و توسعه و پالایش و نقد و ارزیابی در دانش اصول را تبیین می کند و بر اساس این ضرورت، پژوهه ی فرارو به استقرا در آثار و آراء اصولی حضرت امام خمینی پرداخته است تا ادله ی علم اصول را در یک مطالعه ی موردی از منظر ایشان کشف کند. تحقیق حاضر پس از تجمیع قواعد استدلال ایشان در تک تک مسائل علم اصول، به تعیین الگوهای مشترک در این موارد که مقتضای روش استقرار است پرداخته و در نتیجه به الگویی کلی از روش های استدلال اصولی دست یافته است. این الگو شامل نه دلیل است: تحلیل لغوی که عبارت است از تحلیل تبادری؛ تحلیل عرفی که یا به صورت تحلیل عقلائی (سیره عقلائیه) است و یا اطلاق گیری و یا تحلیل عملکرد موالی عرفیه؛ ارتکازات فطری که نیازمند استدلال نظری نیست و خود دلیل است؛ دلیل عقلی که همان اقامه برهان به روش عقل فلسفی است؛ دلیل نقلی که شامل روایات معصومان است؛ دلیل ترکیبی که خود بر دو قسم است: دلیل عقلی – نقلی و دلیل عقلی - لفظی. پژوهه فرارو علاوه بر استخراج این الگوی استقرائی، در هر مورد از تبیین چیستی هر یک از ادله و ابعاد آنها و مباحث آسیب شناختی پیرامون آنها نیز دریغ نکرده است.
    کلیدواژگان: امام خمینی، علم اصول، روش شناسی اصول، ادله علم اصول
|
  • Bibi Rahimeh Ebrahimi*, Ali Rhamani Pages 11-32
    One of the challenging problems in the area of ​​family law is the permission of polygamy and the dissent of the first wife. The permission of plural marriage for the men is accepted according to text of the Quran and there is no doubt about it. This paper has been investigated the need of first wife's permission for man to marry again. In this regard, we have been studied the methods of argument to these two verses: (but if you fear that you will not do justice -between them-, then –marry- only one) and (and treat them kindly), possible conflicts of these verses with some other signs and determining the order of different forms of this marriage based on the principles outlined in Rule (La Dharar). This scientific investigation has used the library research paper and the method of descriptive-analytical.
    Keywords: Numbers of wives, First wife's permission, Remarriage
  • Farzaneh Ahmadi, Alireza Amini*, Mohammad Reza Ayati Pages 33-56
    Various views have been expressed in the analysis of the nature of Reward. In this paper, the two main views of the mutual contract and unilateral obligation nature of Reward have been aimed to explain by referring to a few points. The supporters of the Reward consider the agreement and acceptance of the worker as a condition for the realization of it. But, according to the view of jurisprudents -who chose the theory of being unilateral obligation of Reward - the acceptance of the worker does not have an effect on the offer (Ijab) of conductor and would not be considered as a pillar in this regard. These jurisprudents regarded being mutual contract of Reward would entail of ignoring the general rules of contracts. In return, some jurisprudents have also cited other ideas such as causation, interval between mutual contract and unilateral obligation, and being requirement of Reward. They believe that Reward is absolutely not a mutual contract or a unilateral obligation. In the midst of this difference of opinions, the present paper, investigating the nature of Reward, follows the theory of being requirement of Reward.
    Keywords: Reward, Contract, Iqa, Limbo between contract, Iqa, Nature, Obligation
  • Jafar Jafarzadeh*, Mahmoud Ari, Ali Akbar Abulhosseini, Mohammad Baqer Alitabar Firozjaei Pages 57-70
    Suicide is an act which is the subject of a crime and also can be the object of a crime (victim). In other words, if the victim of murder is innocent, he himself is a murderer. In fact, suicide is a kind of murder with the unity of the killer and the victim. From the Islam's viewpoint the suicide is forbidden. Its application in book, tradition and consensus is fixed. In Iran's criminal law, suicide does not relate to the offense. Of course, recently, according to the penal code of computer crime, some forms of computer systems which lead to suicide can be regarded as a crime and are punishable.
    Keywords: Suicide, Suicide bomber, Self-injury, Criminal law
  • Zahra Mohadesi*, Abbas Ali Soltani Pages 71-102
    Public disclosure "Tash-heer" is one of the discretionary punishments which most jurisprudents consider as the chief punishment against perjury (false testimony) and according to the jurisprudence, it can also be enforced against false accusers of adultery ( Qazif), pimp (Qawad), defrauder (swindler) and insolvent. There are disagreements among jurisprudents regarding the philosophy, the cases and the qualities of enforcement of the public disclosure. In the Iranian Statute Law, the public disclosure (Tash-heer) has also been recognized as one of the discretionary punishments and in various laws, including two important criminal laws, i.e., Islamic Penal Code and Criminal Procedure Code, cases applied and the method of enforcement has been stipulated.Today, two important questions are put forward in this regard: Firstly, can public disclosure as a punishment be used against offenses other than the crimes mentioned in the jurisprudential texts while having recourse to the unity of a single criterion (Vahdat-e-Melak) and manipulation (Tanqyh Manat) against other offenses including the emergent crimes? Secondly, despite the development of the societies and the advancement of technology and the emergence of the mass media such as TV, newspaper, internet, etc. shall public disclosure as a punishment be enforced as it was previously practiced and turn the offender around in public and/or can these media be used for the enforcement of the public disclosure? Subsequent to studying and conceptualizing the public disclosure in jurisprudence, stating the cases, the philosophy and the quality of enforcement of the public disclosure as well as expressing the views of the jurisprudents and also the status of the public disclosure in the Iranian Legal System and as stipulated the relevant legal articles, this paper makes an attempt to respond to the above mentioned questions through a descriptive and analytical method.
    Keywords: Public Disclosure as a Punishment (tash-heer), discretionary punishment, perjury, false testimony, false accuser of adultery, pimp, swindler, insolvent
  • Sam Mohammadi*, Mehdi Fallah Pages 103-122
    In ethics, it is a collection of social habits and religious teachings and independent judgments that make up the general conscience and are necessary to achieve perfection. In our legal system there are many debates about relation between jurisprudence and law with ethics, yet we do not answer to this question that what these rules and principles that cause this relation are. In this paper, we derived moral principles affecting the contracts by exploration of the verses and reports and Jurisprudential and legal resources. This method will have a great deal of importance in the accurate and secure application of the rules of the moral law in the field of contracts. Analyzing the ethical perspective, through the tools and techniques, and ethical imperatives of the fundamentals of the essential condition of the partie's intention and the consent of the parties indicate that the validity of this condition is rooted in moral principles and rules such as prohibition of possession in others property, compliance of action from intent, prohibition of coercion and violating the rights of individuals in social relations. Accordingly, the distinction between intention and consent is without reason, and lack of intent and defective consent caused by the reluctance and the mistake must lead to the invalidation of the contract.
    Keywords: Moral Analysis, Contract, Intent, Consent
  • Hamid Masjedsaraei*, Mostafa Jabbari Pages 123-138
    Those who are familiar with the words of employment salary retirement and pension know that after employee death his/her salary belongs to special regulation to his/her heirs. There is no difference in this respect that the employee has died during the employment or after retirement. This research has been done to find convincing answers to questions such as: what is the nature of pension? Is pension naturally legal? The important conclusion of this research is that, contrary to legal provisions pension, it is by nature legal and is subjected to particular regulations of inheritance.
    Keywords: Legacy, Legal heir's retirement, Retirement salary, Pension
  • Amin Najafian*, Faraj Allah Hedayat Nia Pages 139-160
    According to Quranic verses and traditions, men retain the right to divorce their wives. Abusing this right by men has increased the number of broken up couples. To refrain men from abusing this right, one can limit this right by convening conditions under marriage contract. Contractual limitation of husband’s divorce right is possible through making it conditional to a specific outcome or a specific action however the first one is in sharp contrast with divine law while later is a viable option, in a way that husband undertakes to not to use his divorce right save those cases in which wife has disobedience or disable in some aspects of conjugal life. This is not only legitimate in the view of divine law but also strengthens the foundations of the families.
    Keywords: Non-divorce condition, Divorce right, Leave, Terms of contract
  • Mostafa Hamedani* Pages 161-176
    Usul science is a knowledge to study reasons of fiqh and to represent the rules of inference in fiqh. But there are very important questions about methodology of Usul science. What are reasons of Usul science? What rules does Usul science argue? Response to these questions explains the foundations of production, development, refinement, critique and evaluation in Usul science. So the current study aims to draw an inference from Imam Khomeini's original works and opinions, so reasons of Usul science can be investigted in a case study from his perspective. In this study, the rules of reasoning are summerized in each problem of Usul science and then common patterns that are subjected to inductive method in these cases are defined. Consequently, general pattern is achieved from methods of Usul reasoning. This pattern has nine reasons: lexical analysis that refers toanalysis of word’s first meaning that comes to mind; conventional analysis comes in 3 forms: rational analysis (rational method), generalization (speech refers to common noun and thing) or performance analysis of conventional masters; innate understanding that does not need theoretical reasoning because it itself is reason; rational reasoning that is argumentation based on philosophical wisdom; narrative reason that includes narratives of infallibles; hybrid reason comes in two forms: rational – narrative reason and rational – literal reason. In addition to extracting this inductive pattern, the current study does not ignore the explanation of each reason’s quiddity, their dimensions and pathological discussion around them.
    Keywords: Imam Khomeini, Usul science, Usul methodology, reason of Usul science