فهرست مطالب

تاریخ اسلام در آینه پژوهش - سال سیزدهم شماره 2 (پیاپی 41، پاییز و زمستان 1395)
  • سال سیزدهم شماره 2 (پیاپی 41، پاییز و زمستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/11/25
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مهدیه پاکروان*، زهرا سالاریان، یحیی صباغچی صفحات 5-23
    جامعه عرب متشکل از تعداد زیادی گروه های مستقل سیاسی و اجتماعی بود که بر پایه نظام قبیله ای زندگی می کردند. به مقتضای زندگی قبیله ای، نظام هم پیمانی در میان آنان رواج فراوان داشت و از عوامل قوت قبایل به شمار می آمد. پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم در دعوت فراگیر خود، از ظرفیت های مطلوب و موثر جامعه استفاده می کردند. مکتوبات برجای مانده درباره عهد نبوی بیانگر حسن تعاملات ایشان با قبایل گوناگون است. با بررسی این قراردادها و شرایط تحقق آنها، می توان شاخص های متعددی را به دست آورد. در این نوشتار، دو اصل محوری موضوع تحقیق قرار گرفته است: این قراردادها بر اساس تعاملی متقابل منعقد شده اند؛ و طرف مقابل آنها نیز فقط مسلمانان نبوده اند. با محور قرار دادن این دو ویژگی، برخی معاهداتی بررسی می شوند که کمتر بدان ها توجه شده است. حاصل این بررسی نشان می دهد که اصولی عدالت بنیان و منشی مبتنی بر عدم تحمیل دین در روابط پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم با دیگران حاکم بوده است. گفتنی است که در درازمدت جامعه مبتنی بر اخوت دینی، جایگزین نظامی قبیلگی شد و امت اسلامی به وجود آمد.
    کلیدواژگان: پیمان های پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم، معاهدات پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم، نامه های سیاسی پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم، همزیستی مسالمت آمیز، دین، مدینه، قبایل عرب
  • سیدمحمدمهدی حسین پور*، سیدعلی حسین پور، حامد منتظری مقدم صفحات 25-41
    امارت حج در سال نهم هجری، از مسائل مهم و بحث برانگیز تاریخ اسلام است. بسیاری از اندیشمندان شیعه و سنی بر این عقیده اند که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم در سال نهم هجری شخصی را متصدی این منصب نموده و در سال بعد، در حجهالوداع، شخصا این مسئولیت را به عهده گرفته است. برخی شیعیان حضرت علی علیه السلام، و بیشتر اهل سنت، ابوبکر را متصدی این امر در سال نهم هجری معرفی کرده اند.
    در این پژوهش، این مسئله به تفصیل بررسی شده و با بررسی دقیق نظرهای موجود، اثبات شده که بر خلاف قول مشهور، در این سال امیر الحاجی از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم انتخاب نشده و ایشان فقط برای ابلاغ آیات سوره برائت، ابتدا ابوبکر و سپس حضرت علی علیه السلام را متصدی این امر نموده اند. با این حال، هر دو گروه برای مدعای خود، به دلایل متعددی استناد کرده اند که پس از بررسی، در نهایت ثابت خواهد شد که دلایل هر دو گروه ضعیف و دارای اشکالات مهمی است و در مقابل، نص صریح بسیاری از روایات صحیح السند و گزاره های تاریخی موثق خلاف آن را ثابت می کند.
    کلیدواژگان: ابلاغ آیات برائت، امیرمومنان علی علیه السلام، ابوبکر، ابن تیمیه، اهل تسنن
  • سیداحمدرضا خضری*، مائده بایرام صفحات 43-60
    پاتریشیا کرون، پژوهشگر دانمارکی قرن بیست و یکم، از سران جریان شکاکیت در سیره پژوهی غرب از برجسته ترین آثار شکاکانه اش کتاب «تجارت مکه و ظهور اسلام» است. این پژوهش بر آن است تا با روش توصیفی تحلیلی بر مبنای این کتاب، نقش رویکرد شکاکانه کرون در شکل گیری دیدگاه های وی و نقاط قوت و ضعف آن را بررسی نماید. دستاورد تحقیق نشان می دهد دیدگاه های کرون صرفا به سبب نگاه شکاکانه اش به منابع اسلامی بوده است. وی منابع اسلامی مرتبط با تاریخ صدر اسلام را فاقد اعتبار تاریخی دانسته و شناخت تاریخی از این دوره را تنها از طریق شواهد مادی و متون تاریخی غیر اسلامی امکان پذیر دانسته است. روش شناسی کرون از خاستگاه فلسفه تاریخ وی متاثر بوده و پست مدرنیسم بر وی تاثیر فراوان داشته است. در نقد دیدگاه کرون، ضمن رد دلایل وی مبنی بر عدم وثاقت منابع اسلامی، مشکلات اتکای صرف بر شواهد مادی و متون غیر اسلامی بیان شده و روشن گردیده که آنها تنها مکمل منابع اسلامی اند.
    کلیدواژگان: پاتریشیا کرون، تجارت مکه، شکاکیت، شرق شناسی، سیره پژوهی، منابع اسلامی
  • حمید صادقی*، جعفر نوری صفحات 61-76
    نقد ابن خلدون به روش، بینش و نگرش در تاریخ نگری و تاریخ نگاری مورخان مسلمان، برای همیشه معیارها را در این حوزه از معارف دگرگون ساخت؛ کاری که از دریچه نگاه امروزین می توان آن را رویکردی معرفت شناسانه و نوین به علم تاریخ دانست. این پژوهش کوشیده است با ذکر یک نمونه مثالی- تاریخی، نقد ابن خلدون به رویکرد این مورخان را به عرصه امتحان و سنجش بیاورد. نمونه مدنظر سقوط برامکه در زمان هارون است که چگونگی بازتاب آن در تاریخ نگاری های چهار قرن نخستین محل پرسش است. ابتدا نقد ابن خلدون به روش و بینش مورخان متقدم ذکر می شود و سپس با ذکر نمونه تاریخی، صحت این فرضیه به آزمون گذاشته شود.
    نشریه تاریخ اسلام در آینه پژوهش: شک نیست که ابن خلدون شخصیت بزرگی بوده و نخستین بار باب تحلیل عقلی در تاریخ را باز کرد و معیارهایی برای آن معرفی کرد. اما باید توجه داشت که نقدهایی بر ابن خلدون و برخی اندیشه های او وارد است (تاریخ در آینه پژوهش، پیش شماره 3، پاییز 1382، تاملی در آثار و اندیشه های ابن خلدون). لذا نباید او را مثل هر بزرگ دیگر مطلق انگاشت، و درباره او غلو کرد. ضمنا ابن خلدون روش ها و معیارهای تحلیل در تاریخ را که در «مقدمه» مطرح کرده در تاریخ خود «العبر» به کار نبسته یا نتوانسته است! آنچه در این مقاله آمده، دیدگاه نویسندگان محترم مقاله است.
    کلیدواژگان: ابن خلدون، روش شناسی، تاریخ نگاری متقدم، سقوط برمکیان
  • عزیز الله کریمی تبار*، محمدعلی راغبی، مهدی اکبرنژاد صفحات 77-103
    در این مقاله، شبهه قتل عام یهود بنی قریظه توسط پیامبراکرم صلی الله علیه و آله وسلم، واکاوی و تحلیل شده است. این پژوهش با تحلیل داده های تاریخی و قرآنی، به روش «فنی» به انجام رسیده و با ذکر دلایل و شواهد و نقد نظرهای گوناگون، اثبات گردیده که مردان جنگی قبیله مزبور به سبب خیانت، نفاق ورزی، شبهه افکنی، نقض پیمان مکرر، یاری دشمنان مشرک و تلاش برای نابودی نظام نوپای اسلامی، اعدام شده اند. البته آمار مبالغه آمیز تعداد کشته ها پذیرفته نیست. با این بررسی، جرم سنگین قریظیان و بی اعتباری مظلوم نمایی مخالفان در ادعای خشونت طلبی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم و بی گناهی طرف مقابل تبیین گردیده است. بدین روی می توان دستاویز تهاجم سنگین تبلیغی در این خصوص را از دست مخالفان گرفت و زمینه ای برای تعامل سازنده و همفکری بیشتر با پیروان دیگر ادیان فراهم آورد. علاوه براین، اخبار منابع کهن تاریخی درباره اسرای آنان، درست نیست؛ از جمله اینکه گفته شده: براساس مبنای روایتی تاریخی به شام کوچانده شده اند، رسیدن به کنه واقعیت آن، نیازمند پژوهشی گسترده و عمیق است.
    کلیدواژگان: بنی قریظه، یهود، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم، کشتار جمعی
  • محمد جواد یاوری سرتختی*، محسن رنجبر صفحات 105-130
    براساس برخی گزارش ها، غالیان و جاعلان حدیث در عصر حضور، اخباری را جعل کردند و کوشیدند تا آنها را با نام «باورهای تشیع» منتشر کنند. در صورت پذیرش چنین گزارشی، برخی باورها و رفتارهای شیعیان ساخته غالیان است. همچنین تصور می شود شیعیان در مقابل این اقدامات موضعی منفعل داشته و از سوی آنان برخوردی صورت نگرفته است. اکنون باید پرسید: با توجه به جاودانگی دین اسلام و نقش هدایتی اهل بیت علیهم السلام در حراست از آموزه ها، راهبردها و راه کارهای نظارتی امامیه در نظام آموزشی برای دستیابی به اهداف و منشور آموزشی و برون رفت از بحران آسیب پذیری آموزه ها، چیست؟
    هدف این تحقیق تبیین موضوع و استخراج شواهد تاریخی و حدیثی از منابع کتابخانه ای برای نقد نظریه مورد بحث و اثبات فرایند راه کارهای نظارتی در نظام آموزشی امامیه است. در بررسی و تحلیل گزاره های تاریخی و متون حدیثی، براساس اصل «ضرورت حراست از آموزه های دین و انتقال آن به فراگیران در جهت سعادتندی دنیا و آخرت»، این نتیجه حاصل گردیده که شیعیان براساس راهبردهای آموزشی، راه کارهای متناسبی را برای خروج از این بحران ها و دستیابی به اهداف، پیش بینی کرده اند. تولید محتوا، آموزش، هدایت فراگیران، نظارت، و ارائه روش های آموزشی از عمده ترین راهبردها و راه کارهایی هستند که شیعیان در هنگام بروز بحران و شنیدن اخبار جعلی و اطمینان از صحت یا سقم آموزه ها به کار می بردند.
    کلیدواژگان: غالیان، جعل حدیث، راهبردها و راه کارهای آموزشی، نظام آموزشی امامیه، عرضه حدیث
  • الملخص
    صفحه 131
|
  • Mahdieh Pakravan*, Zahra Salarian, Yahya Sobaghchi Pages 5-23
    The Arab community consisted of a large number of independent political and social groups living on the tribal system. According to the tribal life, the system of alliance was prevalent among them and was considered as one of the strengths of the tribes. In his universal invitation, the Prophet used the optimal and effective capacities of the community. The remaining writings of the Prophetic age indicate his strong interaction with various tribes. By investigating these contracts and the conditions for their realization, several criteria can be extracted. In this paper, two central principles have been addressed: These contracts were based on mutual interactions, and they were not made only with the Muslims. By focusing on these two features, the paper examines some contracts that require more attention. The result of this study shows that there were justice-based principles and non-imposition of religion in the trans-regional relations of the Prophet. It is worth mentioning that eventually a tribal-martial system was replaced by the society based on religious brotherhood and the Islamic Ummah was established.
    Keywords: Prophet's treaties, Prophet's contracts, Prophet's political letters, peaceful coexistence, religion, medina, Arab tribes
  • Seyyed Mohammad Mehdi Hosseinpour*, Seyyed Ali Hosseinpour, Hamed Montazeri Moghaddam Pages 25-41
    Possession of command in Hajj in the 9th century is one of the most important and controversial issues of Islamic history. Many Shiite and Sunni scholars believe that the Prophet (pbuh) put someone in charge of hajj in the 9th AH and personally assumed responsibility in Hijat al-Weda’ the next year. Some Shiites of Imam Ali (AS), and most of the Sunni, have introduced Abu Bakr as the one in charge of hajj in the 9th AH. This study has examined this issue in detail, and by carefully studying the existing views, it has proven that, contrary to the commonly-held view, in that year no was appointed by the Prophet (pbuh) to be in charge of Haji; he appointed first Abu Bakr and then Imam Ali (AS) to this task only to convey the verses of Surah al-Bīrāt. However, both groups have cited a number of arguments which, after investigation, all prove to be weak, and eventually serious flaws are found in the ideas of both of them. On the contrary, many of the authentic narrations and valid historical propositions explicitly prove the opposite.
    Keywords: announcement of al-Bīrāt verses, commander of the faithful Ali (a), Abu Bakr, Ibn e-Teymiya, Sunnis
  • Seyyed Ahmad Reza Khezri*, Maede Bayram Pages 43-60
    Patricia Crone, Danish scholar of the 21st century, is one of the leaders of the skepticism movement in Western studies of the Prophet’s life. One of her most prominent works is " Meccan Trade and the Rise of Islam." Using the descriptive-analytic method, this study seeks to investigate the role of Crone's skeptical approach in shaping her views and the strengths and weaknesses of this book. The research findings show that the views of Crone are formed solely based on her skeptical attitude towards Islamic sources. She considers Islamic sources on the early history of Islam as lacking in historical validity and regards that historical knowledge of this period is possible only through material evidence and non-Islamic historical texts. The methodology of Crone has been influenced by the origin of her philosophy of history, and postmodernism has had a great impact on her. Presenting a critique of Crone’s ideas and rejecting her reasons for the incredibility of Islamic resources, the paper explains the problem of relying solely on material evidence and non-Islamic texts and makes clear that they are only complementary to Islamic sources.
    Keywords: Patricia Crone, Meccan trade, Skepticism, Orientalism, Study of the Prophet's life, Islamic sources
  • Hamid Sadeghi*, Jafar Nouri Pages 61-76
    Ibn Khaldun's critique of the method, approach, and perspective about the historiography of Muslim historians transformed the criteria in this area of religious ​​education forever. What can be seen from the perspective of the present era is a new epistemological approach to the science of history. Mentioning a historical example, this research has tried to study and evaluate Ibn Khaldun's critique of these historians’ approach. The case study concerns the fall of Barmakids at the time of Haroon. The research question is about the reflection of their fall on historiography in the first four centuries. At first, Ibn Khaldun's critique is mentioned using the method and approach of the early historians, and then, by mentioning the historical case, the validity of this hypothesis is tested. There is no doubt that Ibn Khaldun was a great figure, who for the first time throughout history he initiated rational analysis and its criteria. However, it should be taken into account that some of his thoughts have been criticized. (History in the mirror of research, vol. 3, fall 1382, A Review of Ibn Khaldun's Works and Thoughts) therefore, his works should not be considered perfect and overstated. Moreover, the methods and criteria for historical analysis which are proposed by Ibn Khaldun in the "introduction", are not used or could not be used in his history book "Al-Ebar". This paper reflects the views of its authors.
    Keywords: Ibn-Khaldun, Methodology, early historiography, Fall of Barmakids
  • Azizullah Karimi Tabar*, Mohammad Ali Raghebi, Mehdi Akbarnejad Pages 77-103
    The present paper analyses the doubt regarding the massacre of Bani-Quraytha Jews by the Prophet Muhammad (pbuh). It has been carried out by analyzing the historical and Quranic data in a "technical" way. Citing various evidence and reviewing different viewpoints, the paper proves that the war men of the above-mentioned tribe were executed because of their betrayal, hypocrisy, casting doubts, frequent violation of treaties, helping idolatrous enemies and trying to destroy the incipient Islamic system. Of course, the exaggerated statistics about the number of deaths are not accepted. This study explains the great crime of Bani-Quraytha, their dubious and false claims about being the victims of injustice, the Prophet’s (pbuh) violence and the innocence of his opponents. This way we can take away from the opponents the pretext for full scale propaganda invasion in this regard and provide a context for constructive interaction and more understanding and sympathy with the followers of other religions. Moreover, ancient historical narrations about the captives are not correct, including the narration which claims, based on the historical narratives, the captives were moved to the Levant. Understanding the truth in this regard requires thorough and in-depth research.
    Keywords: Bani-Quraytha, Jews, Prophet of Islam (PBUH), massacre
  • Mohammad Javad Yavari Sartakhti*, Mohsen Ranjbar Pages 105-130
    According to some traditions, in the age of appearance, the Ghulat and hadith fabricators, made up some traditions and tried to spread them as "Shiite beliefs". If such hadiths are accepted, then it may be concluded that some of the beliefs and behaviors of the Shiites are inspired by Ghulat. It is also assumed that the Shiites have had a passive and indifferent attitude in this regard. Now it is necessary to ask: given the eternality of religion and the leading role of Ahl al-Bait in safeguarding the teachings, what are the strategies and supervisory tactics of Imamites for achieving the educational goals and their ways of coping with the crisis of teachings’ vulnerability? In order to criticize the opposing theory and prove the process of supervisory strategies in the Imamietes educational system, the present research seeks to explain this subject and extract the historical and traditional evidence from library sources. Studying and analyzing the historical propositions and hadith texts and based on the principle of "the necessity of protecting the teachings of religion and transferring it to learners in order to achieve happiness in the world and the Hereafter", it is concluded that the Shiites, based on educational strategies, have devised effective strategies to overcome these crises and achieve their goals. Creation of content, teaching, guiding learners, supervising, and providing educational methods are among the main strategies and solutions that Shiites use when facing a crisis or a fabricated hadith and ensuring the correctness of the teachings.
    Keywords: Ghulat, fabrication of hadith, educational strategies, solutions, Imamietes educational system, presentation of hadith