فهرست مطالب

  • سال هفتم شماره 2 (پاییز و زمستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/12/18
  • تعداد عناوین: 7
|
  • فاطمه مولودی*، مرتضی ایراوانی نجفی، سهیل پیروزفر صفحه 7
    معنای واژه عمل صالح، موضوعی چالش برانگیز در میان پژوهشگران اسلامی بوده است. بیشتر بررسی های معنایی این واژه قرآنی بر پایه تحلیل های لغوی و اصطلاحی و برداشت های شخصی محققان و مفسران از آیات قرآن و منابع اسلامی صورت گرفته، و تنها در مواردی اندک، روند معنایابی این واژه به صورت نظام مند دنبال شده است؛ این در حالی است که به ویژه در چند دهه اخیر، دانش معناشناسی به عنوان بخشی از دانش به سرعت تحولات گسترده ای را تجربه کرده است؛ و جا دارد که معنایابی های قرآنی، همگام با پیشرفت این دانش به هنگام شوند. با نگاهی گذرا به مطالعات معناشناسی به ویژه در دوره معاصر، می توان معنایابی را در سه سطح واژه، سیاق و گفتمان دنبال کرد. این پژوهش به تحلیل معنایی واژه قرآنی عمل صالح در سطح گفتمان، با معرفی و به کارگیری هستان شناسی ]این مفهوم قرآنی[ می پردازد. هستان شناسی، به عنوان یک ابزار نوظهور در دانش رایانه و اطلاعات، واژگان کلیدی به کار آمده در محدوده ای از دانش را شناسایی، ارتباط میان آن ها را تعیین، و بدین ترتیب معانی را استاندارد می کند. در هستان شناسی پیشنهادی قرآنی، با در نظر گرفتن چند رابطه مهم معنایی (تعمیم، روند و ترکیب)، ارتباط میان مفاهیم مرتبط در قالبی مناسب و به صورت نمودارهای شبکه ای با پیکان های ساده و خط چین و خطوط همرس نمایش می یابد. ملاحظه خواهد شد که به کارگیری ابزار هستان شناسی در تحلیل معنای سطح گفتمانی مفهوم عمل صالح، درک تازه و روشنی را از این مفهوم قرآنی پیش رو خواهد گذاشت که ناگزیر تبعات و رویکردهای تربیتی نوینی را به دنبال خواهد داشت.
    کلیدواژگان: روابط معنایی، عمل صالح، قرآن، هستان شناسی
  • حسین شجاعی* صفحه 27
    در یک سازوکار میان رشته ای، تعاملی در سه بعد اصطلاح شناسی، معرفت شناسی و روش شناسی می بایست رخ دهد. ناظر به ترتیبی که در میان این سه بعد وجود دارد، می بایست که تمامی گام ها به درستی برداشته شود؛ زیرا بروز خطا در هر بخش قابلیت تسری به گام های دیگر را داشته و در نهایت موجب شکل گیری پیوندهایی غیراصولی در یک مطالعه میان رشته ای می شود. از میان سه سطحی که به آن ها اشاره شد؛ موفقیت در رسیدن به زبانی مشترک، اصلی ترین مسئله ای است که در همان آغازین گام های یک مطالعه میان رشته ای می بایست مدنظر قرار بگیرد. چرا که عدم توفیق در این زمینه موجب شکل گیری برداشت هایی مختلف از مفاهیم می شود و بدین سبب شاهد پیشروی پژوهش تا مرز نافهمی برای خوانندگان اهل فن می گردیم؛ بررسی اصطلاح «تاریخ» و درک های مختلفی که از آن در گفتمان های مختلف وجود دارد می تواند نمونه ای روشن برای تبیین این موضوع به حساب بیاید؛ در بسیاری از مواقع تلقی قرآن پژوهان مخصوصا عالمانی که در دوران حاضر قرار دارند از اصطلاح «تاریخ» با تلقی مورخ متفاوت است. این تلقی متفاوت به صورت مستقل سوء تفاهم هایی جدی را پدید می آورد که گاهی موجب بی اعتباری یک پژوهش قرآنی تاریخی نزد اهل تاریخ می شود. این پیشامد حاکی از نیازمندی دوباره به بازخوانی اصطلاح «تاریخ» و رسیدن به درکی مشترک از آن است. بدین سبب مقاله پیش رو قصد دارد با روش گفتمان کاوی معانی تاریخ، اولا، ناهمگونی این اصطلاح را نشان داده و بدین نحو مانعی که در تعامل میان رشته ای تاریخ و مطالعات قرآنی وجود دارد را تبیین کند و ثانیا، با ارائه راهکاری اصطلاح شناختی تلاشی در جهت از میان بردن این اختلافات کند.
    کلیدواژگان: موانع ترمینولوژیک، تاریخ، قرآن پژوهی، مطالعه میان رشته ای
  • شادی نفیسی* صفحه 45
    تفسیر علمی یکی از روش های تفسیری است که در دوره معاصر با آثار متعدد به شکوفایی رسیده است . در این روش تفسیری از یافته های علم تجربی جهت تبیین بهتر آیات قرآن استفاده می شود. شناسایی این نقش تبیینی در فهم بهتر رابطه علم با قرآن تاثیرگذار است . در این تحقیق با استفاده از روش تحلیلی توصیفی، این نقش در سه سطح تبیین مفهوم مفردات آیات، تبیین مفهوم گزاره های قرآنی و ارائه مصادیق جدیدتر بررسی شده است . در عین آن که نقش تبیینی علم فراتر از این موارد ، می تواند صرفا نزدیک ساختن برخی حقایق دینی به ذهن بشر باشد، تفسیرهای علمی ارائه شده در سطح تبیین مفهوم مفردات آیه بعضا به توسعه معنای کلمه یا تضییق معنای آن می انجامد یا در ترجیح یک معنا از میان معانی چندگانه محتمل برای آیه، یکی را قوت می بخشد. نقش اطلاعات علمی در تبیین مفهوم گزاره ها در قالب هفت دسته قابل طبقه بندی است: تبیین مفهوم عبارت، تبیین وجه شبه، تبیین وجه تقسیم، تبیین چگونگی، تبیین علت اختصاص به ذکر، تبیین نسبت و نهایت ترجیح یک احتمال این طبقه بندی را شامل می شود. از طرف دیگر برخی تفسیرهای علمی با ظاهر آیه سازگارتر است و تفسیرهای تکلف آمیز گذشتگان را ناموجه می سازد، هم چنانکه برخی دیگر از تفسیرهای علمی با طرح یک تفسیر احتمالی در کنار احتمال های پیشین گستره معنایی آیه را وسعت می بخشد.
    کلیدواژگان: تفسیر علمی، گونه های تفسیر علمی، رابطه علم و قرآن، علم و آیات معاد
  • محمدحسین شیرافکن*، علیرضا قائمی نیا صفحه 63
    انسان موجودی کمال طلب است و برای رشد خود نیاز به شناسایی موانع مسیرش دارد. از جمله موانع بزرگ بر سر راه انسان برای دوری او از خدا، شیطان است. لذا شناسایی و معرفت به شیطان به عنوان مانعی بزرگ برای رسیدن به هدف معین شده برای انسان، ضروری است. در قرآن کریم گفتگو های مختلفی بیان شده است. از جمله گفتگو هایی که در قرآن کریم به آن پرداخته شده، کلامی است که شیطان آن را مطرح می کند. پرداختن به کلام شیطان در قرآن، کاشف از اهمیت این کلام در نظر خدای متعال است. در این نگاشت با مطالعه آیات مربوط به کلام شیطان و تحلیل آن به واسطه مفهوم سازی های شناختی در پی تبیین و شناخت واقعیت کلام شیطان در قرآن و چگونگی مفهوم سازی های این دسته آیات هستیم. با بررسی کلام شیطان در پنج محور، فضا های ذهنی پیرامون برتری شیطان، درخواست مهلت، تسلط، خیرخواهی و وعده شیطان، حاصل شده و در مقام تحلیل قرار گرفته است. می توان بیان داشت که فضای ذهنی شیطانی دقیقا در مقابل فضای ذهنی الهی قرار داشته و پیروان هر دسته به فضای ذهنی مطابق با ظرفیت و افکار خود گرایش دارند.
    کلیدواژگان: فضای ذهنی، فضاساز، مفهوم سازی، علوم شناختی، استعاره، فوکونیه، شیطان
  • صادق ارشی*، مرتضی حاجی مزدرانی، احمد محمدی اکمل صفحه 79
    مقاله حاضر پژوهشی در باب واژه « الله » بوده و درصدد نشان دادن امتیاز خاص واژه « الله » نسبت به سایر واژه ها است. این امتیاز جدای از تقدس این واژه، دارای معنای آسمانی است و مسلما به شعوری آگاهانه باز می شود که در منحصرکردن این واژه نسبت به واژگان دیگر به کار رفته است. ممتازی واژه الله در هنر و سمنتیک به خصوص در کتابت این واژه توسط نخستین کاتبان، عمدی و آگاهانه صورت گرفته است. اگرچه این واژه از کلمات قرآن و زبان عربی محسوب می شود و در ظاهر مثل دیگر واژه ها است، اما هیچ گونه شباهت معنایی و کتابتی به دیگر واژگان ندارد. این واژه در معناشناسی و ساختار نیز همیشه خلاف قاعده سمنتیک(معناشناسی و ساختار) بوده و از نظر معنایی، لغوی، ریشه شناسی و قواعد دستوری نیز با سایر کلمه ها متفاوت است. در خوش‏نویسی نیز این واژه، استثنا است و به هیچ عنوان از قواعد نوشتاری دیگر واژه ها پیروی نمی کند و قاعده نوشتاری آن منحصر به فرد است و هیچ واژه دیگری نیز نمی‏تواند از قاعده نوشتاری الله پیروی کند.
    کلیدواژگان: الله ، سمنتیک (معناشناسی)، خوش نویسی، هنر
  • زهرا نقی زاده*، زهرا فیضی صفحه 97
    هر حوزه دانشی از شاخه ها و زمینه های متنوعی تشکیل شده است و در درون هر کدام از آن ها سوالات و مسائلی وجود دارد که نیازمند تحقیق است. ولیکن از منظر ساختارهای سازمانی تعیین زمینه ها و انجام پژوهش بر روی آن ها، در کاهش هزینه موثر بوده و معیارهایی نیاز است تا بر اساس آن زمینه های پژوهشی شناسایی شود. این مساله خصوصا در زمینه پژوهش های میان رشته ای قرآن با دیگر علوم خود را نشان می دهد . بر این اساس مقاله حاضر با هدف شناسایی معیارهایی جهت تعیین زمینه های پژوهشی در حوزه مطالعات میان رشته ای قرآن و علوم تدوین شده است. روش انجام این پژوهش از نظر روش شناسی کیفی بوده و در آن با استفاده از مطالعه کتابخانه ای، گروه متمرکز و تکنیک گروه اسمی (NGT) انجام شده است. جامعه آماری شامل 7 نفر از کارشناسان علوم قرآنی، علوم تربیتی، جامعه شناسی و مدیریت آموزشی بوده اند. با استفاده از نظرات کارشناسان 7 معیار جهت تعیین زمینه های پژوهشی تعیین شده اند، این هفت معیار عبارتند از تعیین میزان خلا های پرداختن به موضوع، تعیین ظرفیت قرآنی پرداختن به موضوع، بازار پژوهش موضوع، تنوع حوزه های دانشی مرتبط، میزان تاثیرگذاری مشکلات آن حوزه بر جامعه، در برگیری موضوع، توان تخصصی موجود در کشور و سازمان است.
    کلیدواژگان: معیار، پژوهش، میان رشته ای، قرآن، علوم
  • مهدی اسمعیلی صدرآبادی، نجمه کاظمی* صفحه 105
    هم زمان با نزول قرآن کریم، بنیان های اولیه مباحث علوم قرآن استوار شد. لذا این دانش به فاصله اندکی پس از نزول قرآن پدید آمد و با شماری از صحابه و تابعان به بالندگی رسید از این رو آنچه امروز به جا مانده سرمایه گران سنگ در ادوار و عرصه های گوناگون محققان صدر اسلام است. براین اساس، بازکاوی چگونگی این تعاریف نزد دانشمندان دارای اهمیت زیادی بوده است؛ چنان که اندیشمندان در قرون گذشته بر اساس معیارهای خویش، تقسیم بندی خاصی از آن داشتند. براین اساس پژوهش تحلیلی-توصیفی حاضر درصدد است با توجه به دو معیار علوم درونی و بیرونی قرآنی به تبیین و رده بندی این موضوع مهم بپردازد. نتایج این نوشتار حاکی از اختصاص علوم فی القرآن به علوم درونی و علوم للقرآن به علوم بیرونی است که مقدمه شناخت و وصول به محتوای قرآن کریم است. لذا در سراسر این رده بندی قرآن کریم موضوعیت تام دارد.
    کلیدواژگان: قرآن، علوم، علوم قرآن، معارف، معارف قرآنی
|
  • Fatemeh Moulodi*, Morteza Iravani, Sohila Piroozfar Page 7
    the terminology of the Quranic term ‘Amal-e-Sālih remains a challenging topic for Islamic researchers. Semantic studies on the term are mostly based upon lexical and idiomatic analysis as well as individual understandings made by the scholars and interpreters out of Quran’s verses or other Islamic sources, and the process of discovering the terminology of the term is rarely pursued systematically. While Semantics, as a branch of the fast-developing science of Linguistics, has experienced much improvements in the past decades and it is necessary to follow the systematic procedures for semantically discovering the Quranic terms synchronous with the advancement of this knowledge. As proposed by contemporary Semantics, Terminology discovering might be presented at three levels of Term, Context, and Discourse. This paper tries to present semantic analysis of the Quranic term of ‘Amal-e-Sālih on the level of discourse by introducing and applying Ontology [on this Quranic concept]. Ontology as a new tool in computer and information technology, specifies the key words involved in a domain of knowledge, as well as their relationships and therefore standardizes the meanings. In the proposed Quranic Ontology, by considering several semantic relationships (generalization, procedure, and combination), the connections between related concepts are presented in a suitable template in the form of network diagrams, simple arrows, dots and lines. It will be witnessed that applying Ontology in semantic analysis of the level of discourse for the term, ‘Amal-e-Sālih clearly offers a new understanding of this Quranic concept, which can bring about new educational approaches and outcomes.
    Keywords: Semantic Relations, Amal-e-Sālih, Quran, Ontology
  • Hosein Shojaei* Page 27
    In an interdisciplinary mechanism, there needs to be interactions in the three parts of terminology, epistemology and methodology. According to the order applied to these three parts, all steps shall be taken correctly, because if an error occurs in any of these three, it could influence other steps and would eventually end with creating non-principled relations in an interdisciplinary study. Among the three steps mentioned, achieving a common language is the most important issue taken into account in the very first steps of an interdisciplinary study. Because otherwise, it would lead to divergent understandings of concepts and therefore we will witness an unclear research in the sight of the expert readers. The term “History” and different understandings derived from it in various discourses can be an explicit example for clarifying this subject. Usually Quran researchers’ understanding - especially the contemporary scholars of the term “History” is different from that of the historian. This different understanding can absolutely lead to serious misunderstandings that might discredit a Quranic-historical research in the eyes of the historians. This outcome suggests the need for reassessment of the term “History” in order to reach a common understanding of the term. Hence, this paper, through discourse analysis of the meanings of history, seeks, first, to show the heterogeneity of the term and thus explicate the barrier existing in the way of interdisciplinary interaction between history and Quranic sciences, and, second, offer a terminological solution as an effort to eliminate these differences.
    Keywords: Terminological Barriers, History, Study of the Quran, Interdisciplinary Study
  • Shadi Nafisi* Page 45
    Scientific interpretation is one of the methods for interpreting the Holy Quran that has flourished in the contemporary era with numerous works. In this method, the findings of empirical sciences are used to better elucidate the verses of the Quran. Identifying this explanatory role of science can lead to a better understanding of the relation of science and the Quran. This article by employing the analytical-descriptive method, this explanatory role is investigated at three levels: Explaining the concepts of the words of ayahs, explaining the concepts of the sentences of the Quran, and the representing the new referents. While the explanatory role of science can further help human beings have a clearer understanding of religious facts, the scientific interpretations at the level of explaining the words of ayahs, lead to widening or narrowing the meaning, or strengthens one, in the process of preferring one meaning out of multiple meanings possible for one ayah .The elucidating role of scientific data in the study of sentences of the Quran can be classified into seven groups: clarifying the meaning, the basis of resemblance, the basis of division, the process, the reason for specification of the mention, relation and ultimate preference of a possibility. Meanwhile, some of the scientific interpretations seem to be more consistent with the literal meaning of the verse, making the complicated interpretations of the past seem unjustifiable. Moreover, some of the other scientific interpretations widen the scope of the meaning by suggesting a new possible interpretation beside those of the past.
    Keywords: Scientific Interpretation, Types of Scientific Interpretation, Relation of Science, the Quran, Science, Resurrection Verses
  • Mohammad Hosein Shir Afkan*, Ali Reza Ghaemi Nia Page 63
    Mankind craves for perfection and in order for his growth, he needs to identify obstacles facing in his path. One of the main obstacles on his path which keeps him aloof from Allah is Satan. Hence, identifying and recognizing Satan as a great barrier which prevents him from reaching a defined objective is necessary. In the Holy Quran there are many conversations, including those suggested by Satan. Mentioning Satan’s dialogues in the Quran demonstrates the importance of this matter in the sight of Allah. In this paper, verses containing the words of Satan are investigated and analyzed based on cognitive conceptualization in order to explain and recognize the reality of Satan’s words in the Quran and the way they make sense in this group of verses. It considers Satan’s words in five categories, of Satan’s superiority, asking for respite, dominance, seeking good and Satan’s promise, the mind can make a good concept of these matters and is ready to analyze them. In conclusion, it can be said that Satan’s mental space stands against the divine mental space and the followers of each have tendency toward the mental space in accordance with their capacity and thoughts.
    Keywords: Mental Space, Space Maker, Conceptualization, Cognitive Sciences, Metaphor, Fauconnier, Satan
  • Sadegh Arshi*, Morteza Hajimazdarani, Ahmad Mohammadi Akmal Page 79
    This article is a research on the word “Allah” and trying to show special privilege of this word in comparison to other words. The privilege of this word enjoins its sanctity as well as its heavenly meaning which is applied in confining this word comparing to the other. The superiority of the word “Allah” in art and Semantics is manifested clearly in its written form by the early scribes consciously and intentionally. Although this word is considered as the word of Quran and belongs to the Arabic Language and is seemingly the same as other words, but there is no similarity in the scope of writing or meaning between this word and the rest. This word has usually been contrary to the rule of semantics and structure and has always been different from the other words in terms of Semantic, lexical, etymology and grammar. In calligraphy too this word stands as an exception and does not follow any of the writing rules of the other words, because its writing rule is exclusive to its own and no other word can follow according to the writing rule of “Allah”.
    Keywords: Allah, Semantics, Calligraphy, Art
  • Zahra Naghizadeh*, Zahra Feizi Page 97
    Any field of knowledge consists of branches and various fields, and each entails questions and issues in need of research. But from the view of organizational structures, identifying the fields and running research on them may be influential in reducing costs and the criteria according to which the research fields can be identified, is necessary. This issue is clearly manifested in research field in interdisciplinary studies of the Holy Quran and other sciences. Therefore this paper is to identify the criteria for research fields in interdisciplinary studies of the Holy Quran and the sciences. Methodologically the research method is qualitative, using library, focus group and nominal group technique. The statistical society consists of 7 experts of Quranic sciences, educational sciences, sociology and educational management. By using the comments of these experts, 7 criteria to designate the research fields have been determined as follows: Specification the gaps in this subject matter, designation of the Quranic capability in this subject matter, diversity of related fields of knowledge, the extent of influence of the problems of the field on society, inclusion of the subject matter, the professional capability existing in the country and the organization.
    Keywords: Criteria, Research, Interdisciplinary, Quran, Sciences