فهرست مطالب

کتاب قیم - پیاپی 16 (بهار و تابستان 1396)
  • پیاپی 16 (بهار و تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/06/30
  • تعداد عناوین: 9
|
  • سجاد محمدفام*، جعفر نکونام، سید رضا مودب صفحات 7-26
    سیری در تفاسیر قرآن نشان می دهد درک مفسران پیشین در برخی از آیات با فهم های دوره های پسین متفاوت است. همین تفاوت هاست که این پرسش را پیش می کشد اساسا چرا چنین اختلاف نظر و تحول آرائی در فهم و تفسیر برخی آیات قرآن بوجود می آید؟ و چگونه می توان تبیین و توضیح علمی برای چنین رخدادی ارائه کرد؟ در پاسخ به این پرسش، محققان قرآنی غالبا از عوامل معرفتی سخن گفته و کمتر به عوامل غیرمعرفتی پرداخته اند. از جمله عوامل غیر معرفتی تاثیرگذار در تحول آراء مفسران، مفهوم ایدئولوژی مطرح در علوم اجتماعی است. در این پژوهش، تحول صورت گرفته در تفسیر آیاتی از قرآن در دوره معاصر، نسبت به دور ه های پیشین با استفاده از مفهوم ایدئولوژی بررسی شده است. نتایج از این قرار است که شکل گیری ایدئولوژی های جدید، از جنبه های مختلف به تحول در فهم مفسران معاصر انجامیده است.
    کلیدواژگان: تاریخ تفسیر، روش تفسیری، علوم اجتماعی، ایدئولوژی علمی، ایدئولوژی جنسیتی
  • زینب طیبی*، محمد علی مهدوی راد صفحات 27-50
    در تاریخ حدیث اهل سنت، اندیشه هایی را می توان یافت که تحلیل آن ها نقش بسزایی در تعامل با سنت و حدیث دارد. ازجمله این اندیشه ها، باورهای قرآنیون است که در دوران اخیر رو به گسترش نهاده است. از آنجا که مبانی اصحاب قرآنیون می تواند به التقاط، بنیادستیزی و گسترش نگاه منفی به سنت منتهی گردد، تحلیل علمی مبانی این جریان، تلاشی بایسته و خطیر است. از همین رو در این نوشتار کوشش شده است با روش کتابخانه ای و رویکردی تحلیلی، مبانی نظریه پردازان این جریان در نفی حجیت، احراز و اثبات سنت روشن گردد. مهمترین مبانی قرآنیون که در این نوشتار بدان دست یافته و در پی نقد آن هستیم از این قرار است: انحصار وحی الهی در قرآن، تعلق اراده الهی بر حفاظت انحصاری قرآن، انحصار تشریع در قرآن کریم، جامعیت قرآن در شرح و تفصیل همه نیازهای دینی، انحصار جاودانگی الفاظ و معانی در قرآن، انحصار قداست الفاظ و معانی در قرآن، تفرقه انگیز بودن سنت و نفی اصالت تاریخی روایات پیامبر ( ص) از جهت تدوین.
    کلیدواژگان: قرآنیون، عقاید و باورها، سنت پیامبر(ص)، قرآن کریم، اعتبار حدیث
  • سلمان قاسم نیا *، نسرین قاسم نیا، عبدالله حاجی علی لالانی صفحات 51-68
    یکی از ابعاد اعجاز بیانی قرآن، اعجاز در ساختار متن و موسیقی خاص واژگان و آیات قرآن است. این مهم در سیر شکل گیری الفاظ، با دو نگاه برون متنی و درون متنی انعکاس می یابد؛ موسیقی بیرونی قرآن، ره آورد صفات و مخارج حروف، ترکیب زیبای حروف و اعراب، مد حروف، زیادت و حذف حروف، نیز ترکیب حکیمانه واژگان، نقش فواصل و اسلوب خاص قرآن است. اما موسیقی درونی قرآن، از پیوند تنگاتنگ لفظ با معنا محقق می شود؛ لذا همان گونه که ویژگی های ساختاری و تالیفی الفاظ قرآن بر شکل گیری موسیقی متن اثر می گذارند، موسیقی الفاظ و کلمات نیز بر معنای واژگان تاثیرگذار است. موسیقی قرآن در فرآیند اجرا نیز که جامع موسیقی درونی و بیرونی است، در بستر ویژگی های قاری و بسته به توانمندی و شناخت هرچه بیشتر او از قواعد، لحن، مقامات و نغمات قرآنی ظاهر می شود. از این رو، مبتنی بر ره آورد این تحقیق، می توان موسیقی بیرونی و درونی واژگان قرآن را موسیقی ذاتی و موسیقی برخاسته از ویژگی های قاری را موسیقی عارضی قرآن نامید.
    کلیدواژگان: قرآن، نظماهنگ، لفظ، معنا، موسیقی بیرونی، موسیقی درونی
  • نرگس سجادیه، نیکو دیالمه، سارا طوسیان خلیل آباد صفحات 69-90
    توجه به نقش تربیتی قرآن کریم در زندگی بشر و تاثیر شگرف آن در هدایت، نشانگر آن است که علاوه بر اثربخشی محتوا، روش های به کارگرفته شده در آن نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و شایسته تامل است. یکی از روش هایی که کاربست آن به وفور در قرآن مشاهده می شود، راهبرد پرسش است. پژوهش حاضر درصدد است تا با تامل در پرسش های قرآنی با روش تحلیل زبان فنی-رسمی، ضمن تبیین جایگاه ویژه پرسش در فرآیند تربیت، کارکرد های آن را استخراج نماید. یافته های پژوهش نشان می دهد ادبیات پرسشی در قرآن کریم، راهبردی است که مشتمل بر کارکردهای متعدد در مسیر تربیت مخاطبان است: برقراری ارتباط با موضوع (حکایی و تمرکزی)، وارد ساختن تنش شناختی، بازبینی بینش ها در ساحت تحول درونی، غفلت زدایی و یادآوری بدیهیات فطری و عقلی، بسط منظر فرد نسبت به واقعیت ها، برانگیختگی عاطفی، طرح دلیل بر مدعا، تذکر نسبت به موقعیت ارتباطی فرد، نمایان سازی تناقضات فکری مخاطب، خطایابی و کمک به تغییر عملکرد و گشودن عرصه های تفکر ازجمله کارکردهای تربیتی پرسش در قرآن کریم است که در مجموع، راهبرد ویژه ای را در مسیر تعلیم و تربیت رقم می زند.
    کلیدواژگان: قرآن، پرسش، پرسشگری، کارکرد، تربیت
  • سیدعلی دلبری، محمد اسحاق عارفی * صفحات 91-110
    بررسی حقیقت انسان و شناخت آن، از مباحث مهمی است که در سعادت اخروی، در زندگی دنیوی و همچنین در فهم حقیقت معاد و کیفیت حشر نقش دارد. از دیرباز میان اندیشمندان مسلمان و غیرمسلمان، حقیقت و شخصیت اصلی انسان مورد بحث و گفتگو بوده و رویکردها و دیدگاه های گوناگونی ارائه شده است. از جمله مهمترین دیدگاه های ارائه شده از این قرار است: عرضی جسمانی، جوهر جسمانی مادی، جسم لطیف، مجموع نفس و بدن، نفس به تنهایی. هدف اصلی در این پژوهش، کشف حقیقت انسان از منظر آیات و روایات و نقد و بررسی دیدگاه های موجود در خصوص آیات و روایات مزبور است. این نوشتار با روش توصیفی– تحلیلی پس از طرح مساله و بیان رویکردهای مختلف به عنوان درآمد، به تبیین حقیقت انسان در آیات و روایات پرداخته است. نتیجه ای که در پایان بدان دست یافتیم آن است که بنا بر آموزه های اسلامی، بسیاری از نظریات طرح شده باطل است و تنها برخی آن ها با آیات و روایات هماهنگ است.
    کلیدواژگان: حقیقت انسان، نفس، جسم لطیف، بدن غیرمادی
  • زهرا سادات قهاری، محمدکاظم رحمان ستایش* صفحات 111-132
    اهل بیت (ع) به عنوان جامع علوم انبیاء سلف ، در پاره ای از روایات خویش به بیان بخش هایی از تعالیم تورات پرداخته و یا در مناظرات خود با اهل کتاب به تورات آنان استناداتی داشته اند. از دیدگاه اهل بیت (ع)، تورات به صورت دفعی و در میقات بر حضرت موسی (ع ) نازل شده است. در قرآن و روایات منظور از تورات ، همان تورات حقیقی است و گاه به صورت مجازی بر اسفار موسی (ع ) و نیز بر سایر اسفار عهد قدیم که نزد یهودیان هم عصر اهل بیت (ع) بوده، تورات گفته شده است. غالب ساختار و مفاهیم تورات عصر اهل بیت (ع ) مطابق همین تورات کنونی بوده است؛ اما تغییراتی در برخی از تعالیم آن پس از ائمه نیز اتفاق افتاده است. شیوه اهل بیت رد یا پذیرش کامل تورات یهود نبوده است؛ بلکه برخی آموزه های آن را الهی دانسته و در اثبات حقانیت اسلام به آن استناد کرده اند و در گامی فراتر، برخی از مفاهیم از دست رفته تورات اصیل موسی (ع) را گزارش کرده اند. این نوشته تلاش می کند با استفاده از این روایات و تطبیق آن ها با عهد قدیم ، بعضی از تعالیم اصیل تورات فعلی یهود و نیز برخی از متون ازدست رفته تورات موسی (ع) را بازیابی کند.
    کلیدواژگان: تورات، اسفار خمسه، اهل بیت (ع)، روایات، اصالت
  • هادی نصیری، محمدعلی صالحی * صفحات 133-156
    رساله توحید مفضل، یکی از میراث های حدیثی شیعه است که به عنوان املای امام صادق (ع) به مفضل بن عمر جعفی شناخته می شود. در نوشتار حاضر، این کتاب از حیث متن بررسی شده است تا میزان اعتبار آن از حیث درستی یا نادرستی انتساب آن به امام صادق (ع) ارزیابی شود. در صحت انتساب به شواهدی چون شهرت و مقبولیت انعکاس یافته در نسخه های فراوان و شرح ها و ترجمه های متعدد، استناد شده است. سپس برای سنجش اصالت این رساله از نقد متن بهره گرفته شده است تا به مدد شیوه های مختلف نقد از جمله نقد برون متنی و درون متنی، به حقیقت نزدیک تر شویم. وجود مشابهت های فراوان میان این رساله با آثار دیگر، به تشکیک در انتساب این رساله به امام صادق (ع) می انجامد.
    کلیدواژگان: رساله توحید مفضل، مفضل بن عمر، نقد برون متنی، نقد درون متنی
  • علی تولایی*، محمود حائری، حمیده فراتی زاده صفحات 157-176
    دیدگاه مشهور در میان فقهای متاخر و معاصر در مورد ادعای بر میت آن است که علاوه بر بینه، قسم نیز بر عهده مدعی است. به این قسم که مستند به برخی روایات اهل بیت (ع) نیز هست، یمین استظهاری یا یمین متمم گفته می شود. مقاله حاضر، روایت های مثبت یمین استظهاری را مورد بررسی و ارزیابی قرار داده و به این نتیجه می رسد که این روایت ها یا از نظر سندی مورد اشکال است و یا دلالت آن، منطبق بر مساله مورد بحث نیست؛ بلکه موضوع آن یا در جایی است که انقلاب دعوا اتفاق می افتد یا به مساله یک شاهد عادل همراه با قسم مدعی مربوط می شود. بنابراین با توجه به روایت عام مستفیض و برخی از ادله خاص، وظیفه مدعی، تنها اقامه بینه است.
    کلیدواژگان: یمین استظهاری، ادعای بر میت، روایات، تحلیل سندی و دلالی
  • محمدرضا نایینی منوچهری، محمد حکیم * صفحات 177-201
    اسماعیل بن ابی زیاد سکونی شعیری، محدثی است که روایات بسیاری از او نقل شده و از همین رو در جوامع روایی و فقهی، مهم و اثرگذار قلمداد شده است. او به دلایل زیر در منابع رجالی و فقهی، «عامی مذهب» و «ضعیف» دانسته شده است: عدم فتوای شیخ صدوق به منفردات سکونی، تصریح برخی از فقی هان و صاحب نظران دانش رجال امامیه برضعف و عامی بودن و حتی کفر سکونی و اتحاد مسلک وی با اهل سنت. در پژوهش حاضر، پس از تبیین دلایل و شواهد مذکور، به بازاندیشی انتقادی و کشف میزان اتقان این گزاره ها جهت اثبات نظریه عامی بودن و ضعف سکونی پرداخته شده و این نتیجه به دست آمده است که در تمسک به این دلایل و شواهد، به جمیع قرائن موثر در تشخیص جایگاه و ضعف یا وثاقت راوی توجه نشده است و یا منحصرا به رجوع به منبع رجالی اکتفا شده است. عدم توجه به امارات امامیت و وثاقت سکونی از قبیل: محتوای روایات سکونی، عدم تقیه اهل بیت (ع) از حدیث با وی، مقبولیت روایات سکونی، روایت اصحاب اجماع و کثرت روایت اجلاء از این راوی، از دیگر اشکالات این نظریه است. بر این اساس، این راوی در شمار محدثان «امامی مذهب» و بلکه از «ثقات امامیه» پذیرفته می شود.
    کلیدواژگان: سکونی، اسماعیل بن ابی زیاد، رجال شیعه، روایت، راویان عامی مذهب
|
  • Sajjad Mohammad-Fam *, Ja?far Nekoonam, Sayyed Reze Mo?addab Pages 7-26
    Study on Quranic exegeses demonstrates that previous exegetes’ understanding of some verses is different to subsequent ones. These distinctions raise a question that why these disagreements and alteration of viewpoints appear in comprehension of Quran. How one can explain this phenomena in a scientific manner? To answer to this question, Quranic researchers often examine epistemic factors and pay less attention to non-epistemic ones. One of the effective non-epistemic factors of alteration in exegetes’ viewpoints is concept of ideology in social sciences. In this essay, alteration done in contemporary exegeses of some verses has been reviewed with relation to previous periods by usage of concept of ideology. The outcome is that constituting new ideologies lead to alteration in contemporary exegetes’ understanding from several aspects.
    Keywords: History of Quran, Exegetic Methodology, Social Sciences, Scientific Ideology, Gender Ideology
  • Zeynab Tayyebi *, Mohammad Ali Mahdavi-Rad Pages 27-50
    There are ideas in Sunni’s history of Hadith which its analysis plays an important role in interaction with Hadith and tradition. Quranion’s belief is one of these ideas that has been expanded in recent era. Since ideas of Quranion can be lead into eclectic foundament-contentious, and expansion in negative views about tradition, scientific analysis of their bases is essential. Thus, this essay attempts to explain bases of Quranion’s idea about denial of tradition’s authority, its certainty, and its proof, with an analytic approach and by usage of different books. The most important bases of Quranion explained and criticized are “monopoly of divine revelation in Quran”, “God’s will to exclusive protection of Quran”, “monopoly of canonization in holy Quran”, “inclusiveness of Quran in explanation of all religious needs”, “monopoly of eternality of words and meanings in Quran”, “monopoly of sanctity of words and meanings in Quran”, “divisiveness of tradition”, and “denial of historical authenticity of prophetic traditions in terms of codification”.
    Keywords: Quranion, Beliefs, Prophetic Tradition, Holy Quran, Hadith Authenticity
  • Salman Ghasemnia *, Nasrin Ghasemnia, Abd-Allah Haji-Ali Lalani Pages 51-68
    One of the aspects of Quran’s literal miracle is text structure and special melody of words and verses. This reflects in words in intra-textual and extra-textual views; outward melody of Quran is outcome of “letter’s features and kind of pronouncement”, “pretty combination of letters and iᶜrab”, “letter’s extension”, “increase or elimination of letter”, “wise combination of words”, “role of verses’ spacing”, and “special style of Quran”. However inward melody of Quran is resulted from high correlation between word and meaning. Thus, just as structural features of Quran’s words effect on formation of melody text, melody of words effects on words meaning too. Quran’s melody in the process of performance inclusive of inward and outward melody appears depending on reciter’s features, abilities, and his knowledge of formulas, tone, and other aspects of recitation of Quran. Thus, based on achievements of this essay, we can call inward and outward melody of Quran’s words intrinsic melody, and the one rising from reciter’s feature accidental melody of Quran.
    Keywords: Quran, melodic discipline, Word, Meaning, Inward melody, Outward melody
  • Narges Sajjadieh, Nikoo Dialameh, Sara Toosian Khalilabad Pages 69-90
    Paying attention to educative role holy Quran in human life and Its considerable influence on the guidance indicates that in addition to effectiveness of its content, it’s applied method has special importance and should be observed. This article attempts to extract functions of question in the process of education, in addition to clarify its special position, by reflection on Quranic questions and by analysis of technical-formal language. Results demonstrate that interrogative literature in holy Quran is a strategy including of numerous functions with the goal of addressee’s education: making connection with subject, creating cognitive tension, revision of viewpoints intuitions in the field of inward change, elimination of neglect and reminding of innate and rational axioms, expansion of views regarding to facts, emotional excitation, presentation of proofs for claims, notification regarding to communicational position, declaration of intellectual contradictions of addressees, detection of faults and help to changing function, opening fields of thinking. These are several educative functions of question in holy Quran that totally present special strategy for teaching and education.
    Keywords: Quran, Question, Questionerity, Function, Education
  • Sayyed Ali Delbari, Mohammad Isaac Arefi * Pages 91-110
    Human’ truth and its cognition is one of the important discussions that effects on bliss in life and hereafter, understanding of hereafter’s truth, and quality of gathering human in the day of resurrection. From a long time ago, truth of human has been discussed among Muslim and non-Muslim thinkers. “Physical accident”, “material physical substance”, “delicate material”, “both of self and body”, “self alone” are among the most significant viewpoints about the subject. Main purpose in this essay are discovery of human’s truth in the view of verses and narrations, and criticism and evaluation of existing views regarding to mentioned verses and narrations. At first by descriptive and analytical method, this article has expressed the issue and different approaches as an introduction, and then has clarified the human’s truth in verses and narrations. The result was that many views are false and just some of them are compatible with verses and narration, based on Islamic teachings.
    Keywords: Human's truth, Self, Delicate material, Immaterial body
  • Zahra-Sadat Ghahhari, Mohammadkazem Rahman Setayesh* Pages 111-132
    Ahl al-Bayt (pbut) as the owner of predecessor prophet’s sciences, in some of narrations, have expressed several parts of Torah’s teachings and documented Torah in his debates with the people of the book. In the view of Ahl al-Bayt (pbut), Torah has been descended suddenly to Moses (pbuh) at Miqat. Torah in their statements refers to real Torah and sometimes metaphorically refers to five books of Moses (pbuh) and other books of Old Testament which Jews contemporary to Ahl al-Bayt (pbut) possessed. Major structure and concepts of contemporary Torah to Ahl al-Bayt (pbut) match current Torah, but after Ahl al-Bayt (pbut) period, changes have been made in some of its teachings. Their method was not absolute denial or acceptance of Torah; rather they accept some of its teaching and utilize them for legitimacy of Islam. Furthermore, they mention some parts of original Torah of Moses which has been lost. This essay attempts to retrieve some original teachings of current Torah and some lost text of Moses’s Torah by using these narrations and comparison them with Old Testament.
    Keywords: Torah, Five Books, Ahl al-Bayt (pbut), narrations, Authenticity
  • Hadi Nasiri, Mohammad Ali Salehi * Pages 133-156
    Treatise of Mofaḍḍal is one of the Shiite’s hadith heritages known as dictation by Imam Sadiq (pbuh) to Mofaḍḍal bin ᶜOmar Joᶜfī. This book has been studied in this essay in order to evaluate its validity in terms of its attribution to Imam Sadiq (pbuh). Reputation, acceptance reflected in numerous prescriptions, descriptive books, and multiple translations are some evidences documented for correctness of its attribution. Then, textual criticism employed for evaluation of its authenticity, so we approach the truth by different methods of intra-textual and extra-textual criticism. Numerous similarities between this book with others lead to doubt about its attribution to Imam Sadiq (pbuh).
    Keywords: Treatise of Tow??d of Mofa??al, Mofa??al bin ?Omar Jo?f? intra-textual criticism, extra-textual criticism
  • Ali Tavallayi *, Mahmoud Haeri, Hamideh Foratizadeh Pages 157-176
    Reputed viewpoint among succeeding and contemporary jurisprudents regarding to the claim about the dead is that in addition to evidence, the claimant must take an oath. This oath documented in several narrations of Ahl-Bayt (pbut) is called “yamin estedhari” or “motammem estedhari” (supplementary oath). This essay has evaluated proving narrations of “Yamin Estedhari” and the result is chains of transmission of these narrations are faulty or their content don’t prove this oath, instead the content concerns other contexts regarding to either inversion of claim or single just witness besides oath of claimant. Therefore, considering mostafīḍ general narration and some of special reasons, claimant has a single obligation of giving evidence.
    Keywords: Yamin Estedhari, claim about dead, narrations, analysis of sanad, content
  • Mohammad Reza Naeini Manoochehri, Mohammad Hakim * Pages 177-201
    Ismail bin Abī-Zīād Sakkūnī Shaᶜīrī is one of the narrators whose narrations quoted several times in different books that resulted in his significance in narrative and juridical sources. He has described “weak” and “Sunnite” in juridical and Rijali sources for several reasons: lack of sheikh Sadūq’s fatwa about his exclusive narrations (Monfaredāt), explicit view of several jurisprudents and Shiite Rijali scholars about his weakness, being Sunni, and even his heresy, and joint path with Sunnis. In this essay after clarification of mentioned reasons and evidences, these statements has been rethink critically in order to discover their validity in proving the mentioned view about Ismail’s weakness and being Sunni. The result was that regarding to the reasons and evidences, some effective documents about his weakness or credibility have not been considered or the mentioned view is exclusively based on reference to Rijali sources. Lack of attention on his credibility and belonging to Īmāmīeh such as his narration’s content, lack of Ahl-Bayt (pbut)’s reservation for saying narration to him, his narrations’ acceptance, quotation of narration of him by consensus’s companions, and numerous quotation of narration of him by scholars are other defects of this viewpoint. Thus, Ismail will be accepted among Shiite narrators and even among credible Shias.
    Keywords: Sakk?n? Ismail bin Ab?-Z??d, Shiite Rijal, Narration, Sunnite Narrators