فهرست مطالب

پژوهش زبان و ادبیات فارسی - پیاپی 45 (تابستان 1396)
  • پیاپی 45 (تابستان 1396)
  • 162 صفحه، بهای روی جلد: 90,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1396/05/17
  • تعداد عناوین: 6
|
  • احمد رضایی جمکرانی صفحه 1
    ازجمله مسائل درخصوص استعاره که همواره محل مناقشه بوده، استعاره مکنیه است. در آثار اولیه بلاغی از این ساختار خبری نیست؛ در مرحله بعد، محققی چون جرجانی به بحث درباره این موضوع می پردازد، ولی نامی بر آن نمی نهد. هم زمان با وضع این اصطلاح، نزاع بر سر درستی آن نیز آغاز شد، عده ای استعاره بودن آن را نپذیرفتند، برخی آن را در زمره تشبیه مضمر دانستند، و گروهی هم فقط نظر دیگران را تکرار کردند. عده ای هم در دوره معاصر تلاش کرده اند با طرح مسئله تشخیص، اختلافات موجود را حل کنند، ولی در نهایت اذعان می نمایند اصطلاح استعاره مکنیه عام تر از تشخیص است و شمول بیشتری دارد. در مقاله حاضر ضمن بررسی، تحلیل و نقد این اصطلاح در آثار بلاغی، به ترتیب تاریخی، نشان داده ایم پژوهشگران بلاغی بیش از توجه به تعریف استعاره و تمرکز بر چگونگی استعاره مکنیه از نظر اصطلاح شناختی یا ترمینولوژیک، آن را از نظر لغوی مدنظر داشته اند؛ در حالی که بر مبنای تعریف سکاکی و برخی دیگر از بلاغیون، «استعارگی» این ساختار پذیرفتنی است؛ هرچند نمی توانیم قیدهایی مانند «تخییلیه» را بپذیریم. همچنین می توان از تشخیص، استعاره تبعیه و جاندارانگاری به عنوان شاخه های این استعاره یاد کرد، نه جایگزین های آن.
    کلیدواژگان: نقد، استعاره مکنیه، بیان، بلاغت فارسی، بلاغت عربی
  • محمد فرهمند، فرامرز جلالت، ابراهیم دانش صفحه 21
    شاید بتوان متکلمین مسلمان را به واسطه توجهشان به بحث زبان، از کهن‏ترین زبان شناسان در مشرق زمین به شمار آورد که به سبب تمرکز و تمحض در ابعاد اعجاز زبانی قرآن کریم و ژرف اندیشی در باب موضوعات مربوط به کلام الهی ازجمله حدوث و قدم آن به بحث‏های دقیق زبان شناسی از قبیل تعاریف، کارکردها، معانی و تاویل زبان پرداخته‏اند. ابویعقوب سجستانی از نویسندگان و متکلمین مسلمان ایرانی اوایل قرن چهارم هجری است. وی به صورت جدی در کتاب «کشف المحجوب» به نظام «ذهن و زبان» پرداخته، «نظریه ارتباطی» خاصی را بر مبنای «نظام نطق و زبان» متشکل از وجوه و ساحات سه گانه «قصد»، «طبع» و «عرف» پایه‏گذاری کرده است. سجستانی معتقد است که نقص، حذف و نادیده گرفتن هر یک از این اجزاء که در کنار هم، معنا و ارزش می‏یابند، ارجاع ندادن نطق به ناطق و در نتیجه گسست زنجیره سخن و برقرار نشدن ارتباط را به دنبال دارد. از امتیازات نظریه ارتباطی وی این است که به بحث هرمنوتیک و تاویل سخن، به ویژه تاویل متون مقدس، نیز پرداخته است. مقاله حاضر بر آن است که با معرفی و بررسی «نظام ذهن و زبان و نظریه ارتباطی سجستانی»، تصویری عینی و ملموس از آراء ارزشمند وی در این زمینه ارائه کند.
    کلیدواژگان: ابویعقوب سجستانی، ذهن، نظریه ارتباطی، قصد، طبع، عرف
  • علی محمدی، طاهره قاسمی دورآبادی صفحه 45
    عنوان، یکی از کلیدی ترین رکن های متن ادبی به شمار می رود. نشانه و نورافکنی که اگر درست و حساب شده گزینش شده باشد، از دو جهت می تواند در زمینه و ساخت متن ادبی، خود را نمودار سازد. یکی از جهت زیبایی شناسی متن ادبی که گزینش عنوان خوب، ساختار منسجم متن را برجسته می سازد؛ دو دیگر، جهت درک معنا و دستیابی به محتوای اثر، که عنوان می تواند به مثابه چراغی، تاریکی های احتمالی را از پیش پای مخاطب بردارد و به کشفی ساده تر منجر گردد. هرچه عنوان هنری تر، چکیده تر و زیبنده تر باشد، به همان نسبت، ابلاغ معنا، محتوا و خاصیت فرم ادبی، ساده تر خواهد بود. در تاریخ نظم فارسی، با این که نویسندگان ایرانی، از خاصیت «عنوان گذاری» بی خبر نبودند، بیشتر سروده های خویش را بدون عنوان تنظیم می کردند. حجم بسیار زیادی از سروده ها و آثار منظوم فارسی تنها با عنوان دیوان و کلیات یاد شده است. همچنین، در دیوان های شاعران، به جای عنوان بسیاری از اشعار، نوع ادبی آنها (قصیده، غزل، قطعه و...) ذکر شده است. بخشی از مقاله حاضر، به آن دسته از عنوان هایی می پردازد که به احتمال بسیار، نسخه نویسان و یا منتقدان بعدی به بسیاری از قصیده ها، قطعه ها و دیگر شکل های ادبی موجود در دیوان ها بخشیده اند. بخش دیگر مقاله، سیر عنوان و عنوان گذاری در طول تاریخ ادبی زبان فارسی را بررسی و وضع عنوان را در دوره های گوناگون از دوره صفوی گرفته تا قاجار، پهلوی و دوره معاصر، تحلیل و بررسی کرده است.
    کلیدواژگان: عنوان، عنوان گذاری، نظم فارسی
  • مهسا مساعی، زهره الله دادی دستجردی صفحه 71
    گروتسک، مفهوم و نگرشی در هنر و ادبیات است که ویژگی هایی چون تناقض، وحشت‏انگیزی، شگفت‏آوری، نابهنجاری، مسخرگی و گرایش به بی‏مزگی، اکراه، اشمئزاز و... را برای آن برشمرده‏اند؛ موضوع یا مطلبی که به‏خاطر نامانوسی، غریبی یا از فرط اغراق‏گویی و فراشگفتی، حسی مبهم و سردرگم کننده به مخاطب القاء کند و یا مفاهیم و احساسات متناقضی به او منتقل ‏‏سازد. حمله چنگیز، استیلای مغولان و پی‏آمدهای آن، زمینه‏ساز پیدایی مفاهیم و تصاویر گروتسکی این عصر است. پژوهش حاضر، ضمن معرفی گروتسک، برخی مصادیق و شواهد آن را در یکی از مهم‏ترین آثار تاریخی - ادبی عهد مغول جستجو کرده و دریافته است که بخش مربوط به تاریخ مغول و ایلخانان در جامع‏التواریخ، گاه به‏گونه‏ای با روایات غیرمعقول، ناموزون و امور خرافی مغولان آمیخته که پذیرش آن را به‏عنوان تاریخ مشکل می‏سازد؛ گویا نویسنده ناگزیر از مداهنه، تملق و ثبت برخی مسائل افراطی و ناپذیرا - که می‏توان آنها را گروتسک نامید - بوده است.
    کلیدواژگان: گروتسک_مغول و ایلخانان_نثر تاریخی_ادبی_جامع التواریخ_خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی
  • احسان رئیسی، علی محمد محمودی صفحه 91
    احمد حامدی اصفهانی (ت 834 هجری) از شاعرانی است که بیش از دو دهه در دربار سلطان محمد فاتح زیسته و به فارسی و اندکی ترکی شعر سروده است. دیوان حامدی که به خط خود وی کتابت شده، با وجود اهمیت بسیار تاکنون تصحیح و چاپ نشده است. با توجه به شواهد و قرائن فراوانی که در دیوان حامدی وجود دارد، می توان او را در شمار پیشگامان مکتب وقوع و نازک خیالی به شمار آورد؛ حتی رگه ها و نشانه هایی از برجسته ترین ویژگی های سبک هندی نیز در دیوان وی مکرر یافت می شود. با آنکه شعر حامدی از نظر کیفیت و ویژگی های سبک شناسی تامل برانگیز است، در کتب تاریخ ادبیات و سبک شناسی توجهی بدان نشده است. این موضوع می تواند به دلیل در دسترس نبودن دیوان وی بوده باشد. این مقاله علاوه بر شرح احوال و دقایق زندگی حامدی، نشان می دهد که حامدی از جمله پیشگامان ناشناخته مکتب وقوع و شعر مضمون یاب و دارای خیال خاص سده نهم است. همچنین در این مقاله، اهمیت و ضرورت بازنگری در کتب تاریخ ادبیات و سبک شناسی بر اساس آثار ادبی نویافته شرح و بیان شده است.
    کلیدواژگان: حامدی اصفهانی، تاریخ ادبیات سبک شناسی، مکتب وقوع، طرز خاص
  • مصطفی جوزی، علی پدرام میرزایی، مصطفی گرجی صفحه 117
    تصنیف زیباترین و عالی ترین تجلی گاه پیوند و قرابت شعر و موسیقی است. دوره مشروطیت، عصر تکامل و تعالی واقعی ژانر تصنیف است که با ظهور عارف قزوینی سرآغازی نوین می یابد. در این میان ملک الشعراء بهار همزمان با عارف با کوله باری از اندوخته های ادبی و علمی پا به عرصه تصنیف سرایی می گذارد. در این پژوهش ضمن معرفی تصنیف به عنوان یک «ژانر ادبی» به بررسی و تحلیل ساختاری تصنیف های بهار پرداخته شده است و فرم بیرونی تصنیف ها و شاخصه های اصلی آن نظیر وزن، قالب، درهم آیی و گره خوردگی این دو مقوله و ساختارشکنی های دیگر آن مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش نشان می دهد که «ملودی» و «ریتم» نقش تعیین کننده ای در ساختار بیرونی تصنیف دارند و با غلبه و احاطه کامل بر پیکره آن، ساختار و فرم بیرونی تصنیف را از شکل سنتی شعر و قوالب پذیرفته شده خارج می کند و آن را هم سو و همراه با «ریتم» و «نظام موسیقایی» تصنیف قرار می دهد. به کارگیری چند وزن عروضی در یک تصنیف، تغییر وزن کلام متناسب با تغییر ریتم، به کارگیری اوزان نادر و بی سابقه عروضی و کاربرد قالب های شعری ابداعی، تماما حاصل همین نگرش و غلبه ریتم و ملودی بر کلام است.
    کلیدواژگان: شعر مشروطه، ملک الشعرا، بهار، تصنیف، وزن شعر، ملودی
|
  • Ahmad Rezaei Jamkarani Page 1
    One of the controversial issues related to metaphor is implicit metaphor. There is no evidence of this metaphor in the first rhetorical works. Later, Jurjani discussed this type of metaphor but didn’t give a name to it. Since this term was coined, there were argues whether it is right or not. Some did not accept it as a metaphor; some recognized it
    as a kind of implicit simile, and some just repeated other’s views. Some researchers tried to solve the issue by considering it a kind of personification. However, they have finally admitted that the implicit metaphor is broader and more inclusive than personification. In
    addition to studying and reviewing this term chronologically in rhetorical works, in this paper, it is shown that rhetoricians were more interested in lexical aspects of this term rather than the definition of metaphor and focus on the implicit metaphor from a terminological aspect. While based on the definition of Sakkaki and some other rhetoricians, this structure is considered "metaphor", terms such as being “imaginative” can not be accepted. Personification, submerged metaphor, and animism must be recognized as branches of the implicit metaphor, not as alternatives for it.
    Keywords: criticism, implicit metaphor, Persian rhetoric, Arabic rhetoric
  • Mohammad Farahmand, Faramarz Jalalat, Ebrahim Danesh Page 21
    Muslim Mutakallimun can be considered pioneer linguists in the east due to their attention to language. Since they were focused on studying different aspects of the linguistic I’jaz of holy Qoran and because of their contemplation in the themes related to the word of
    God like Hoduth and Qidam, they have discussed studied delicate linguistic topics like descriptions, functions, semasiology and hermeneutics. Abu Yaqube Sejestani is an Iranian Muslim Mutakallim in 4th century (Hijri). He paid serious attention to mind and language as a system in "Kashf ol Mahjoob", and introduced a communication theory based on the “system of speech and language” including three dimensions named "Qasd", "Tab’?" and "Orf".Sejestani believes these elements are meaningful and significant when they are all together, therefore any deficit in these elements, omission or ignoring even one element will result in a disconnection between speech and the speaker, and therefore, breaking the speech chain and failure in communication. The advantage of his theory of communication is that he addressed hermeneutics, especially in holy texts. By introducing and analyzing “Sejestani’s system of mind and language, and
    communication theory” in this paper a clear description of his priceless ideas is presented.
    Keywords: Abu Yaqub Sejestani, Mind, Communication Theory, Qasd, Tab, Orf
  • Ali Mohammadi, Tahereh Ghasemi Dowrabadi Page 45
    Title is one of the most important keywords in literary texts. If titles as signs and spotlights are chosen right and wisely, they can be represented in the context and structure of a literary text in two ways. Fist, regarding aesthetic aspect of the literary text which highlights the importance of selection of a good title in creating a coherent text. Second, its role in meaning perception and understanding the content of the literary work. Title can shed light on the probable ambiguities for the audience and results in better understanding. The more the title is artistic, beautiful and brief, the easier is communicating the meaning, content and features of the literary text. In the history of Persian poetry, although the poets were not unaware of the importance
    of “titling” they mostly didn’t choose any title for their works. A large number of verses and poetic works are known just as collection (divan) or complete work (koliyat). Moreover, in poets’ collections, instead of titles for most poems, their literary forms (ode, sonnet, ..) are mentioned. Part of this article is about the titles that most probably
    were given by those who prepared the manuscripts or by those who reviewed the sonnets, odes, Qate and other literary forms in collections of poems. Another part of the article studies and analyzes “title” and “titling” during the history of Persian literature in different eras from Safavid to Qajar, Pahlavi , and contemporary era.
    Keywords: title, titling, Persian poetry
  • Mahsa Masaei, Zohreh Allahdadi Dastjerdi Page 71
    Grotesque is a concept and attitude in art and literature to which some features are assigned such as contradiction, horrifying, marvelous, abnormal, ridiculous and some how tasteless, grudge, disgust, and so on. A theme or subject that due to being unfamiliar, and strange, or because of excessive exaggeration and amazement evokes an obscure
    or confusing feeling in the audience or transfer controversial concepts and feelings to the audience. The Genghis attack, the Mongol dynasty, and its consequences paved the way for the genesis of grotesque concepts and images of this era. In this research, in addition to introducing grotesque, some of its instances and evidences are studied in one of the most important historical- literary works of the Mongol era. The results show that the section on the history of Mongols and Ilkhanate in Jami' al-tawarikh includes such unreasonable, uneven narratives, and superstitious affairs about Mongols that accepting
    them as the history is so difficult. It seems that the author was obliged to hypocrisy, flattery and recording some extreme and unacceptable issues - which can be called grotesque.
    Keywords: grotesque, Mongol, Ilkhanate, historical, literary prose, Jami al-tawarikh, Rashid-al-Din Hamadani
  • Ehsan Raeisi, Ali Mohammad Mahmoudi Page 91
    Ahmad Hamedi Isfahani is an important poet in the ninth century (AH) who lived at the court of Sultan Mehmet for more than two decades. His poems are mostly in Persian, and some in Turkish. Despite its importance, Hamedi's collection of poems, written by him,
    has never been corrected and printed. According to lots of evidence in Hamedi's poems, he can be considered as one of the most important pioneers of the school "Wuqu" and romanticism. Some of the most prominent features of the Hindi style are also found frequently in his poems. Although Hamedi's poems are very interesting in terms of
    quality and stylistic features, they have not been noted in the books related to literature history and stylistics. This could be due to the inaccessibility of his collection of poems. In this paper, in addition to presenting a biography of Hamedi's life, it is shown that Hamedi is one of the unknown pioneers of “Wugu” School of literature in ninth century whose poems are based on special themes and ideas. The importance and necessity of revising the books about the history of literature and stylistics based on newly found literary works is also explained.
    Keywords: Hamedi Isfahani, history of literature, Stylistics, school of “Wugu”, special style
  • Mostafa Jowzi, Ali Pedram Mirzaei, Mostafa Gorji Page 117
    Ballad (Tasnif) is the best and most beautiful manifestation of the connection and affinity between poetry and music. Constitutional period is considered the period of the evolution and eminency of the genre of ballad which enters a new level by the work of Aref Ghazvini. Meanwhile, Malek Al-shoara Bahar along with Aref enters this field with a huge literary and methodical knowledge. In this study, in addition to introducing “ballad” as a “literary genre”, Bahar’s ballads are studied and structurally analyzed. The forms of these ballads and their main aspects including rhythm, format, and the interaction, and interrelatedness of these two categories, and other deconstructions found in them have also been analyzed. The results show that “melody” and “rhythm” play a major role in the external structure of ballad, and through full dominance on it, make the structure and form of the ballad different from the structure and accepted format of the traditional poetry, and accompanies it with “rhythm” and “musical system”. The use of several prosodic metres in one ballad, changing the speech metre in accordance with a change in
    rhythm, and the application of rare and unprecedented prosody, and innovative poem forms are all the results of this attitude and the dominance of rhythm and melody over the speech.
    Keywords: constitutional poem, Malek Al-shoara Bahar, ballad, metre, melody