فهرست مطالب

زیبایی شناسی ادبی - سال پانزدهم شماره 31 (بهار 1396)
  • سال پانزدهم شماره 31 (بهار 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/04/17
  • تعداد عناوین: 9
|
  • علمی پژوهشی
  • غلامرضا کافی، راضیه جعفری صفحات 9-28
    در این مقاله شیوه های آشنایی‏زدایی و هنجارشکنی رضا امیرخانی در رمان بیوتن به روش توصیفی تحلیلی، بررسی شده است. با آن که معمولا ساحت رمان به این کارکرد زبانی کمتر توجه نشان داده است، نویسنده بیوتن از معدود نویسندگانی است که با آگاهی از تاثیر این شیوه بر مخاطب، از آن به خوبی سود برده است و فراهنجاری زبانی بیش ترین سهم را در آشنایی‏زدایی رمان بیوتن دارد، اگر چه فراهنجاری نوشتاری و معنایی نیز جایگاه شایسته ای در نثر امیرخانی دارند. باید گفت اصولا رمان بیوتن بر بنیان هنجارشکنی استوار است و برخی از شگردهای تجربه شده در کتاب حاضر کاملا بدیع و بی‏سابقه اند. باری اهمیت این مقاله از آن جهت است که معمولا هنجارشکنی و آشنایی‏زدایی در شعر شاعران بررسی می شود اما در این جا همان شگردها در نثر و در یک رمان واکاوی شده است.
    کلیدواژگان: آشنایی زدایی، هنجارگریزی، رمان بیوتن، رمان معاصر
  • اشرف روشندل پور، شاهرخ حکمت، محمدرضا زمان احمدی صفحات 29-64
    کاربرد تمثیل در زبان و ادب فارسی سابقه ای طولانی دارد و در تفهیم مفاهیم عقلی، ذهنی و انتزاعی به مخاطبان بسیار موثر و کارآمد است. بررسی ابعاد مختلف تمثیل گام مهمی در شناسایی آثار عطار به ویژه مثنوی مصیبت‏نامه است. مصیبت‏نامه، سفر روحانی سالک فکرت است و عطار در این منظومه به عنوان یک اثر تمثیلی، بر آن است تا با آموزه های عرفانی، طالبان حقیقت را با شگردهای خاص سلوک در سیر آفاقی و انفسی، به سر منزل مقصود برساند. در لابه لای داستان‏های این منظومه مواردی نغز از حکایات تمثیلی، مثل، تشبیه تمثیلی، استعاره تمثیلیه و اسلوب معادله به چشم می‏خورد. این مقاله در پی یافتن این نکته است که عطار در این اثر چگونه از تمثیل و انواع آن در طرح مفاهیم عرفانی و اخلاقی و تفهیم بهتر این مضامین برای مخاطبان خود، بهره گرفته است. پس از بررسی ها مشخص شد که از این میان حکایات تمثیلی از نوع پارابل بیش ترین کاربرد و اسلوب معادله کمترین کاربرد را دارد چون شاعر در پی آرایش کلام نیست بلکه هدف او بیان احوال و دریافت‏های عرفانی است. مقاله حاضر به شیوه کتابخانه‏ای و از طریق فیش‏برداری تهیه شده و به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از داده های مطالعاتی به برخی از ابهامات و سوالات پاسخ داده است.
    کلیدواژگان: شعر عطار، مصیبت نامه، تمثیل، استعاره تمثیلیه، مثل
  • سیاوش مرشدی، کمال الدین آرخی صفحات 65-93
    با توجه به نقش ترکمن ها در تغییر و تحولات سیاسی و اجتماعی ایران و مرکزیت فرهنگی شهر مرو ترکمنستان در دوران اسلامی، تاثیر و تاثر متقابلی بین ادبیات ترکمن و ادبیات فارسی به وجود آمده است. این نوشتار، با روش توصیف و تحلیل محتوا و کتابخانه ای، تاثیرپذیری ادبیات ترکمن را (در محدوده قرن نوزدهم و بیستم) از ادبیات کلاسیک فارسی، با تاکید بر آثار پنج شاعر نامی ترکمن «مختومقلی فراغی، غایب نظر غایبی، قربانعالی معروفی، مسکین قلیچ و نورمحمد عندلیب» بررسی می کند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که شاعران ترکمن با ادبیات فارسی آشنایی داشته و به وفور از عبارات، مضامین، اصطلاحات و صور خیال ادبیات فارسی در اشعارشان استفاده کرده اند، حتی برخی از شاعران ترکمن اشعاری به زبان فارسی نیز دارند. این مسئله به ویژه در بخش زیبایی شناسی ادبیات فارسی چشمگیر است؛ همچنین اغلب تاثیرپذیری آن‏ها در حیطه سبکی از شاعرانی چون عطار، مولانا، حافظ و... مورد توجه آنان بوده است. در این مقاله در بخش سبکی به تاثیرات سبک زیبایی شناسانه (صور خیال: تشبیه، استعاره و کنایه) ادبیات فارسی بر پنج شاعر ترکمن یاد شده پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: زیبایی شناسی، صور خیال، ادبیات فارسی، شعر ترکمن
  • محمدحسن معصومی، فاطمه شریفی تشنیزی صفحات 95-115
    وجه تمایز قرآن کریم به عنوان متنی فراگیر و در هم تنیده شیوه بلاغی اعجازآمیز آن است و ما این وجه تمایز را در هر سوره از قرآن و نیز هر آیه آن که هر کدام سبک بلاغی اعجاب برانگیز خود را دارد آشکارا ملاحظه می‏کنیم. به لحاظ ساختاری، سوره های کوتاه قرآن که عمدتا مکی هستند برومند، تند، خطابی گونه با جمله ها و عبارت‏های کوتاه هستند، البته هر یک از این سوره ها مختصات هنری خود را دارند و از همین روی از یک‏دیگر متمایزند. این مقاله به بررسی عناصر زیباشناسی و معناشناسی سوره «قارعه» بر اساس روش «ساختارگرایی» پرداخته است. شیوه تحلیلی ساختارگرایانه، از ابداعات محمود بستانی است. این ادیب توانست با بهره گیری از این شیوه تحلیلی، ابعاد هنری و ویژگی های ادبی قرآن کریم را استادانه بکاود و یافته های نوینی را فرا روی اهل پژوهش قرار دهد. هدف کلی این مقاله نیز رونمایی از برجستگی های ادبی و پیام‏های معنوی سوره قارعه با بهره‏جویی از همین شیوه ساختارگرایانه است. حاصل پژوهش از این قرار است که در عنصر ساختارگرایی شکل و محتوا در یک سوره از یک‏دیگر جداناپذیرند و هر دو در یک پیکر قرار می‏گیرند و برای تبیین اندیشه و پیام‏های سوره باید ویژگی های هنری ادبی را در کنار ویژگی های موضوعی فکری بررسی کرد.
    کلیدواژگان: سوره قارعه، شیوه ساختارگرایانه، معناشناسی، زیباشناسی
  • مهری مساعد، مینا مساعد صفحات 117-140
    زیبایی یکی از مفاهیم پیچیده است که به راحتی نمی توان برای آن تعریف دقیقی ارائه کرد. از سویی زیبایی یک امر مطلق نیست و هر فردی با توجه به معیارهای شخصی خود امری را زیبا یا زشت می داند. یکی از ویژگی های ذاتی ادبیات به عنوان یک هنر نیز، زیبایی است. در این مقاله به بررسی عناصر برجسته موسیقایی، زبانی و تصویرساز در شعر منوچهر آتشی و چگونگی ارتباط و پیوند آن‏ها با عاطفه شعری پرداخته شده است؛ عناصری که با ایجاد هنجارگریزی موجب زیبایی شعر شده اند. از آنجا که اشعار آتشی معمولا نتیجه مشاهدات و تجربیات و کشفیات درونی است، نوآوری ها و هنجارگریزی های شاعر در بخش موسیقایی، در بخش زبانی؛ یعنی واژه گزینی و هنجارگریزی نحوی و در بخش بهره گیری از صور خیال با بسامد بالایی دیده می شود. همچنین شاعر به خوبی توانسته است عاطفه و اندیشه شعری را از طریق این سه بخش یاد شده به خواننده القاء کند؛ بنا بر این ارتباط مناسبی بین عاطفه شعری و بخش های موسیقایی و زبانی و تصویرهای شعری دیده می شود.
    کلیدواژگان: زیبایی شناسی، شعر معاصر، موسیقی شعر، شعر منوچهر آتشی، نوآوری، هنجارگریزی
  • محمدباقر شهرامی، سیدعلی هاشمی عرقطو صفحات 141-160
    نظریه معاصر استعاره، از اوایل دهه 80 با نظریات زبان شناسان شناختی مطرح شد و تا امروز هم به عنوان جریانی غالب و مورد توجه در بررسی های زبان شناسانه و متون ادبی در سراسر دنیا مطرح است. در ایران نیز نزدیک به یک دهه است که این مبحث، طرفداران بسیاری پیدا کرده و پژوهشگران با توجه به نظریه معاصر استعاره و استعاره های مفهومی، به بررسی متون ادب فارسی پرداخته اند. از آنجا که مبحث استعاره های مفهومی، موضوعی پیچیده و مشکل است در این مقاله ابتدا به تبیین نظریه معاصر استعاره و استعاره های مفهومی پرداخته شده و برای بهتر درک کردن این نوع استعاره، به بررسی انواع استعاره های مفهومی در دفتر «تولدی دیگر» فروغ فرخزاد می پردازیم. در این تحقیق، با توجه به آرای کووچش که یکی از بزرگترین پژوهشگران استعاره است، به ویژه نظریه «گفتمان موضوع و گوینده و نظریه استعاره های قراردادی پایه و تکامل آن در یک موضوع واحد» سعی کردیم که الگویی مناسب برای بررسی اشعار فروغ فرخزاد از منظر استعاره های مفهومی استخراج کنیم.
    کلیدواژگان: استعاره های مفهومی، تولدی دیگر، استعار شناختی، نظریه کووچش
  • رسول علی پناهیان، محمدرضا قاری صفحات 161-190
    در مباحث بیانی «تشبیه» به عنوان اولین عامل تصویرآفرین مورد توجه قرار گرفته است، تشبیه یکی از ارکان بلاغی است که سایر صورت‏های بلاغی نظیر: استعاره، مجاز، تشخیص و کنایه از آن نشات می گیرند و می‏توان آن را ابتدایی‏ترین و ساده‏ترین نوع صور خیال شمرد. زیرا فهم آن برای ذهن از دیگر صور خیال راحت‏تر انجام می‏گیرد. نادرپور در مجموعه اشعارش به نحو موثر و کارآمدی از ابزارهای بلاغی بهره برده است. او به شیوه های گوناگون، با استفاده از تشبیه به ابلاغ پیام خود پرداخته و تشبیه را با تصاویر و هنرنمایی های ویژه ای همراه کرده است، در این پژوهش به منظور آشکار شدن اهمیت تشبیه و چگونگی کار برد این صنعت ادبی، به بررسی و تحلیل و تهیه آمار تقریبی انواع تشبی هات او پرداخته، تشبی هات شعری او را از رهگذر‏های مختلف از لحاظ طرفین حسی یا عقلی بودن، از نظر ارکان و... تقسیم بندی نموده، لطایف و ظرایف این تصویر هنری کاویده می شود.
    کلیدواژگان: شعر نادرپور، صور خیال، تشبیه، شعر معاصر
  • محسن تاج آباد، حمید صمصام صفحات 191-215
    یکی از عناصر اصلی شعر فارسی از ابتدا تا شعر سپید، عنصر «معنی» بوده است و شاعران همواره در کنار «ساخت» به محتوا نیز توجه داشته اند. به گونه ای که در طول صد‏ها قرن شعر فارسی دری از طاهریان تا دوره معاصر تغییر در معنی، در نحوه بیان و چگونگی زبان خلاصه می شده است. اما با طرح شعر مدرن در دهه سی «معنی» دچار نوعی ابهام می‏شود تا آنجا که شعر را تا مرز بی معنایی پیش می‏برد. این برداشت تازه از معنی با سرایش شعر‏های پسامدرن تفسیر تازه ای می‏پذیرد و با برجسته شدن «فرم» و نظریه «عدم خود ارجاعی» شعر به عناصر بیرونی، مطرح می‏گردد و به جای توجه به معنی، که در اختیار القای پیام قرار دارد، «اجرای درونی شعر» اهمیت پیدا می‏کند. نظریه ای که می‏کوشد تنها هنرورزی های اجرای شعر را مورد توجه قرار دهد و تک معنایی را به سوی نوعی تکثر در معنی سوق دهد. درک و دریافتی که شاعر در خلق آن کمترین سهم را دارد و خواننده می‏تواند با هر بار خواندن شعر به نمود تازه ای از معنی دست یابد. مشخصه ای که تحت عنوان «مرگ مولف» از شعر پست مدرن اروپا وام گرفته شده است.
    کلیدواژگان: اشکال معنی، قالب، فرم شعر، شعر فرم، شعر مدرن، شعر پست مدرن
  • مرجان کامیاب، سمیه محمدی صفحات 217-242
    پژوهش حاضر به بررسی تطبیقی وجوه بینامتنی ژرار ژنت با نظریه بلاغت اسلامی در نفثه المصدور می پردازد. بر این اساس انواع بینامتنی آشکار تعمدی، پنهان تعمدی و ضمنی و وجوه تطبیقی آن ها در بلاغت اسلامی از جمله تضمین، نقل قول، ارسال المثل، وامگیری، الهام و بازآفرینی، اقتباس، تلمیح، ترجمه، نقل، تشابه، نسخ و انتحال و قلب در این اثر بررسی می شود. بررسی میزان استفاده از متون پیشین بر اساس نظریه ژنت و تطبیق آن ها با نظریه بلاغت اسلامی از اهداف این پژوهش به شمار می رود. بر اساس پژوهش حاضر بیشترین گونه بینامتنی، آشکار تعمدی و در تطبیق با بلاغت اسلامی از گونه تضمین است. پس از آن به ترتیب بینامتنیت ضمنی و پنهان تعمدی بیشترین فراوانی را دارند. خلاقیت نویسنده در چگونی به کار بردن متون پیشین و استفاده از عنصر بینامتنی و ایجاد پیوند بدیع و مبتکرانه بین متون پیشین و متن حاضر به گونه هنرمندانه باعث جذب و اقناع مخاطب می شود.
    کلیدواژگان: نظریه ژرار ژنت، بینامتنیت، نفثه المصدور، بلاغت اسلامی، ترامتنیت
|
  • Gholamreza Kafi, Raziyeh Jafari Pages 9-28
    In this paper, a novel method of DE familiarization and norm-breaking of Amirkhani Reza in Bivatan novel has been investigated. Although , usually the novels realm have shown less interest in this language function,Bivatan's author is one of the few writers with Knowledge about the impact of this method on the audience, have used this advantage. Language Para normality has the most contribution in de familiarization in Bivatan novel. Although Text and meaning Para normality has a worthy place in Amirkhani prose. It should be said , the Bivatan novel is based on Norm-breaking and some techniques were Experienced in this book are completely new and unprecedented.
    Keywords: de familiarization, Deviation, Bivatan Novel, Amir khani. Reza
  • Ashraf Roshandel, Shahrokh Hekmat, Mohamadreza Zamanahmadi Pages 29-64
    The use of allegory in Persian language and literature has a long history and it is highly useful in explaining intellectual, mental and abstract ideas to the audience. Examining various dimensions of allegory is a big step toward identifying the works of Attar, especially that of Musibat-Nama. This work is about the mystical journey of the seeker of the knowledge, with Attar, in this allegorical tale, attempting to take the seekers of the truth through this mystical journey to Allah with his mystical teachings and special techniques. Amid the tales, some good examples of allegorical tales, exemplum, allegorical simile, allegorical metaphor and oslub-e moadele (a type of allegory) can be seen. This article tries to find how Attar has drawn upon allegory and its different types to present mystical and ethical concepts and better explain these notions to the audience in this work. It was found that among allegorical tales, the parable and oslub-e moadele have the highest and lowest frequency respectively since the poet is not to decorate speech but aims to express mystical states and perceptions. The current article has been carried out using library research method and note taking and has answered to some ambiguities and questions through a descriptive-analytical method and the gathered data.
    Keywords: Attar, Musibat-Nama, Allegory, allegorical metaphor, Exemplum
  • Siyavash Morshedi, Kamal-Al-Din Arokhi Pages 65-93
    As regard to Turkmens role in political and social changes and center of Marv (Mari) (today in Turkmenistan) as an Islamic city in Islamic period, has been mutual influence and impact between Persian and Turkmen literature. This paper – with library description and analysis – studies influence of Classic Turkmen literature (in 19th and 20th century) from Persian literature with emphasis on 5 Turkmen poets (Magtymguly, Ghayeb Nazar Ghayevi, Ghorban Ali Maerufi, Meskin Ghlich and Sheydaei). The results of the research say that the Turkmen poets were familiar to Persian poem and uses Persian phrase, themes and literary images. Some Turkmen poets had Persian poems. These influences are impressive in Aesthetics and imagery point of view; means: simile, metaphor and allusion , in the end of the paper showed a chart about most impressive Persian poets on aesthetics and figure speech elements on Turkmen literature in those 5 famous Turkmen poets.
    Keywords: Aesthetics, figure of speech, Persian literature, Turkmen literature
  • Mohamadhasan Masoomi, Fatemeh Sharifi Tashnizi Pages 95-115
    One of the distinctive features of the holy Koran is its miraculous rhetorics as a cohesive text.This feature is vividly seen in every surah of the Koran and every Ayah has its own surprising rhetorical style .In structure,the short surahs of the Koran ,which are mainly of Mecca,are strong ,harsh and addressing with short phrases and sentences.Of course each has its own artistic features and distinctive from the others.the present article tries to study the semantic and aesthetic elements of Al Qare` surah structurally.Structural analysis belongs to the late Dr. Mahmud Bostani.This penman could analyse the artistic and literary dimensions and features of the Koran and leaving some fruitful findings behind for the reaserchers.
    The main objective of the present article is to uncover the literary features and spiritual messages of Al Qare` surah using the structura method.
    The results of the study is that in structuralism form and content in a surah are inseperable are merged together and to explain the message of every surah the artistic and literary features should be studied along with the thematic and intellectual features.
    Keywords: AlQaresurah, structural method, Semantics, Aesthetics
  • Mehri Mosaed, Mina Mosaed Pages 117-140
    Aesthetics is a complicated concept for which no one can give an explicit definition.It is not an absolute subject and every person can see something beautiful or ugly from different perspectives.one of the inherent feature of literature is beauty. the present article studies musical ,linguistic and imagery elements of Atshi`s poems to show their relationships with poetical emotion,the elements creating beauty through deviations.Because Atashi`s poems originates from internal experiences and inspirations ,innovations and deviations in the musical and linguistic sections ,that is,diction and syntactic deviations are of a high frequency.Moreover, the poet has been able to induce the poetical emotions to the readers very well by these three devices.Thus, there is a proper relationship between the poetical motion and musical ,linguistic and poetical images.
    Keywords: Aesthetics, Modern poetry, Manuchehr Atashi
  • Mohamadbagher Shahrami, Seyed Ali Hashemi Araghtoo Pages 141-160
    The contemporary metaphor theory has been started from 1980 decade with the cognitive linguistics theories and is considered as a predominant and important subject in the linguistic investigations and literary works in the whole world. One of the biggest theoreticians of this domain is Zoltán Kövecsesthat many his works is about metaphor and perhaps no one in the world have focused on it like him. He completed the lakoff, Johnson, turner ̕s view about the contemporary metaphor theory. He is the first person who has learned the cognitive metaphors approaches in interpretation of verse to the readers. He also had considered the cognitive metaphors approaches in the impressionism school and named this literary genre: the cognitive impressionism. One of the most important poetic subjects in forough farrokhzad we can find the mixture of impressionism characters and the cognitive metaphors approaches. So in this essay we are going to consider these type of forough poems on based on the Kövecses cognitive impressionism theory.
    Keywords: the cognitive metaphors, Zoltán Kövecses, the cognitive impressionism, Forough Farrokhzad
  • Rasool Ali Panahiyan, Mohamadreza Ghari Pages 161-190
    In rhetorics simile is the first element to create pictures.Simile is one of the pillars of rhetorics and other rhetorical devices such as metaphor,metonymy,personification and allusion originates from it.It can be deemed as one of the simplest imageries since it can be understood more easily.Naderpoor has used the rhetorical devices more adequqtely in his poems.He has used simile to render his own message together with pictures and artistic ways.In the present article ,to clarify the importance of simile, an statistical analysis of his similes has been made.His poetical similes from the perspective of rationality or sensation are categorized and the subtleties of it is analysed.
    Keywords: Naderpoor poems, imageries, simile, Modern poetry
  • Mohsen Taj Abad, Hamid Samsam Pages 191-215
    One of the key elements of Persian poetry, from the beginning to the blank verse period, has been the 'meaning' element. Persian poets, over hundreds of centuries, from Dary Persian language in the reign of Taherians to the modern Persian era, beside the construction of poems, have always considered the content of their poems in a way that a change in meaning would only be limited to the enunciation and the expressing language.
    With modern poetry in Persian prose in the thirties ‘meaning’ perception becomes vague, and takes the poetry to the point of meaninglessness. This new version of 'meaning' of postmodern poetry composition requires a new interpretation, and with the outstanding of this prose form, a new theory as "lack of self –referent" poetry appears to exist as the external elements in which, instead of paying attention to the meaning of prose to convey the message, the implementation of poem becomes important and preferable.
    This theory attempts just extras in the poetry performance and leads single meaning to the multiplicity of meaning, which is only perceived and received by the reader , and the poet has the lowest share in that.Therefore, each time, the reader, by reading the poem, can achieve to and get a new and a different understanding –a feature which is known as "the death of the author/ poet " and which is ofcourse borrowed from the European postmodern poetry.
    Keywords: Modern poetry, meaning, perception, contemporary poetry, postmodern poetry, Ali Babachahi, Reza Baraheni
  • Marjan Kamyab, Somayeh Mohamadi Pages 217-242
    According to intertextuality theory each text is affected by past texts and is inheritor of past legacy and tradition. Intertextuality studies the transformation, presence and cultural legacy of past texts in the innovation and the obvious and latent layers of texts and reveals the identity of texts. The present studies tries to see the Gerard Genete’s intertextual aspects in Nafsaghol Masdour based on Islamic rhetoric theory. According to Genete’s theory, types of manifest-latent, explicit-implicit intertextuality and their comparative aspects in Islamic rhetoric are studied in this work including: borrowing, quotation, inspiration and recreation, adaptation, allusion, translation, simile, plagiarism and transformation. Studying the use of previous texts based on Gentete’s theory and adapting it with Islamic rhetoric theory are the goals of this study. According to the present study the type of intertextuality with the highest frequency is obvious-intentional and adapting it with Islamic rhetoric becomes borrowing. After that implicit and latent-intentional intertextualities have the highest frequency respectively. The creativity of author in how to use previous texts and using intertextual elements and establishing novel and innovative links among previous texts and present text make the audience interested and satisfied
    Keywords: Gerard Genete, Intertextuality, Nafsaghol Masdour, Islamic Rhetoric, Transtextuality