فهرست مطالب

راهبرد فرهنگ - پیاپی 39 (پاییز 1396)
  • پیاپی 39 (پاییز 1396)
  • موضوع: رسانه
  • 218 صفحه، بهای روی جلد: 80,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1396/09/30
  • تعداد عناوین: 7
|
  • ابوالفضل ذوالفقاری *، مژده پورمحمدی صفحات 7-46
    سینما به عنوان یک هنر رسانه، هم بازتاب واقعیت های جامعه است و هم می تواند نقشی جریان ساز داشته و تاثیرات اجتماعی ایجاد کند. از سوی دیگر، مسئله مشروعیت، موضوعی مهم در جامعه شناسی سیاسی و مباحث قدرت محسوب می شود. سینما این ظرفیت را داراست که در راستای افزایش مشروعیت نظام حاکم عمل کند و یا موجب مشروعیت زدایی از قدرت مستقر گردد. ما برآنیم تا با استفاده از نظریات صاحب نظران حوزه مشروعیت و خصوصا دیوید بیتهام و مبتنی بر روش تحلیل محتوای کیفی، مقولات و مفاهیم مطرح در دو رویکرد مشروعیت بخش و مشروعیت زدا را در سینمای ایران شناسایی کنیم و رویکرد غالب را تشخیص دهیم.
    برای نیل به هدف پژوهش، 13 فیلم مورد تحلیل قرار گرفته است: سه فیلم پرفروش و دو فیلم برگزیده در جشنواره فیلم فجر در سال های 1390 الی 1392. عناصر رویکرد مشروعیت بخش از این قرارند: حقانیت نظام، وحدت ملی، دفاع مقدس، خانواده گرایی و مقابله با استکبار جهانی. برخی از عناصر رویکرد مشروعیت زدا عبارت اند از: ناکارآمدی و فساد نظام، بی عدالتی قضایی، فقدان آزادی، ضعف جامعه مدنی، عدم حمایت از حقوق زنان، مهاجرت، ضدیت با جنگ، پوچ گرایی، اخلاق سکولاریستی. در مجموع، تنها در دو فیلم، غلبه با رویکرد مشروعیت بخش بوده و می توان نتیجه گرفت که رویکرد حاکم بر سینمای معاصر ایران، رویکرد مشروعیت زداست.
    کلیدواژگان: مشروعیت، مشروعیت بخش، مشروعیت زدا، تحلیل محتوا، سینما، دیوید بیتهام، اخراجی ها3، جدایی نادر از سیمین، قلاده های طلا
  • فردین محمدی * صفحات 47-72
    امروزه در دنیای رسانه، سریال های تلویزیونی یکی از ژانر های محبوبی است که توجه مخاطبان زیادی را به خود جلب نموده است. در این میان سریال ماهواره ای « عمر گل لاله» که به زبان فارسی در کانال GEM TV پخش می شود یکی از مهم ترین سریال هایی است که ذهن و وقت بینندگان به ویژه قشر زنان را به خود مشغول نموده است. مسئله اصلی تحقیق حاضر آن است که زنان به مثابه مخاطبان اصلی این سریال، آن را چگونه رمزگشایی می کنند؟ آیا گفتمان مسلط بر این سریال را می پذیرند یا رد می کنند یا با آن وارد تعامل می شوند؟ بنابراین هدف اصلی تحقیق حاضر، بررسی چگونگی خوانش زنان از این سریال است. در راستای پاسخ به این مسئله، از رویکرد نظری تحلیل دریافت و نظریه هال بهره گرفته شد و برای گردآوری و تحلیل داده ها نیز از روش تحلیل روایت استفاده گردید. نتایج پژوهش بیانگر آن است که زنان، این سریال را به چهار شیوه رمزگشایی می کنند که عبارت اند از: جایگاه مسلط هژمونیک، تقابل جو، جرح و تعدیل شده و فراهژمونیک.
    کلیدواژگان: زنان، سریال های ماهواره ای فارسی زبان، رمزگذاری، رمزگشایی
  • واکاوی نظریه فرهنگی «سپهرنشانه ای» یوری لوتمان و کاربست آن در زمینه تحلیل مناسبات میان دین و سینما
    حسین سرفراز *، احمد پاکتچی، مسعود کوثری، حسام الدین آشنا صفحات 73-96
    یوری لوتمان پایه گذار مکتب نشانه شناسی فرهنگی تارتو مسکو با طرح نظریه فرهنگی با محوریت مفهوم سپهرنشانه ای به توصیف و تبیین سازوکار عملکرد نشانه ای فرهنگ در مقام یک سپهرنشانه ای می پردازد. نشانه شناسی فرهنگی که نظریه و روش شناسی آن مکتب است، با هدف مطالعه تعامل، همبستگی یا جدایی و تضاد میان نظام های نشانه ای شکل می گیرد. به زعم لوتمان، سپهرنشانه ای نه تنها حاصل جمع نظام های نشانه ای، بلکه به علاوه شرط لازم وقوع هر نوع عمل ارتباط و وجود هر نوع زبان و متنی است. در این مقاله، تعامل دین و سینما به مثابه دو نظام نشانه ای به صورت بازنمایی دین در سینما پیش فرض ماست. مسئله اما چگونگی این بازنمایی با اعمال روش نشانه شناسی لوتمان است. با انتخاب فیلم سینمایی «هر شب تنهایی» (رسول صدرعاملی، 1386) به عنوان مطالعه موردی از آثار منتسب به سینمای دینی، تعامل سپهر های نشانه ای منتخب، تحلیل می شود.
    کلیدواژگان: دین، سپهر نشانه ای، سینما، نشانه شناسی فرهنگی، یوری لوتمان
  • معصومه تقدسی *، محمدعلی مظاهری، امید شکری، عباس ذبیح زاده صفحات 97-122
    هدف از مطالعه حاضر بررسی تفاوت های محتمل هنگام مواجهه با موقعیت های اخلاقی در فضای مجازی در مقایسه با دنیای واقعی است.
    جامعه آماری این پژوهش را کلیه کاربران بزرگسال فضای مجازی در ایران تشکیل می دهند. حجم نمونه مورد نظر شامل 365 نفر است که از طریق نمونه گیری در دسترس انتخاب شده اند. به منظور این مقایسه، طراحی 16 سناریوی کوتاه داستانی (4 جفت جنسیتی و 4 جفت مشترک) توسط پژوهشگر به شکلی صورت گرفت که هر جفت سناریو موضوع خاصی در حوزه اخلاق روابط را، یک بار در فضای مجازی و بار دیگر در دنیای واقعی می سنجد.
    یافته های پژوهش نشان می دهند دراغلب موضوعات اخلاقی مطرح شده برای مثال خیانت، دزدی، حریم خصوصی و موارد دیگر تفاوت معناداری میان نحوه مواجهه و قضاوت اخلاقی افراد در دو فضای مجازی و واقعی به چشم می خورد. میزان این تفاوت با توجه به نوع موضوع اخلاقی دچار تغییر شده ولی جز در پاره ای موارد جزئی تحت تاثیر متغیرهای فردی قرار نمی گیرد.
    می توان گفت به دلیل برخی ویژگی های فضای مجازی مثل گمنامی، برون رفت از حیطه کنترل بیرونی و موارد دیگر، افراد در فضای مجازی به شکلی سهل گیرانه تر با موضوعات اخلاقی مواجه شده و پایین تر از سطح استانداردهای اخلاقی معمول خود رفتار می کنند.
    کلیدواژگان: اخلاق، فضای مجازی، قضاوت اخلاقی، اینترنت، فضای سایبری
  • مرتضی منطقی * صفحات 123-155
    بررسی های مقدماتی انجام شده نشانگر برخی از تحول های هویتی جوان انقلاب اسلامی است که بعضا مثبت ارزیابی نمی شود، از آنجا که عوامل تاریخی، فرهنگی و اجتماعی، آثار مهم و قابل توجهی در جهت هویت بخشی جوانان دارند و نیز با توجه به ضعف الگوپردازی از نمونه های جهادی، این پژوهش به دنبال آن است تا اثر این الگوها را در هویت بخشی به جوانان مورد مطالعه قرار دهد. در مرحله نخست پس از انجام 80 مصاحبه با چهره های کلیدی جهاد سازندگی در دوران جنگ، خلاقیت های رزمی مهندسی جهاد سازندگی در آن دوران احصا شد. در مرحله بعد از 110 نفر از دانشجویان خواسته شد تا ارزشیابی خود را در مورد جهاد سازندگی ارائه کنند. آنگاه بعد از ارائه قریب به 200 تصویر از دستاورد های خلاق رزمی مهندسی جهاد سازندگی به آنان، از دانشجویان مجددا درخواست شد تا ارزیابی خود را از جهادگران مطرح سازند. تحلیل مضمون انجام شده در بررسی یک گروه با خودش، اثرگذاری قابل توجه آگاهی جوانان از دستاورد های جهادگران بر جریان هویت یابی آنان را نشان داد. در ادامه با تبدیل داده های کیفی حاصله به داده های کمی، تفاوت معنادار نتایج مشخص شد. بنابراین به نظر می رسد با استخراج الگو های مختلف جهادی و ارائه عینی و ملموس آنان به جوانان، می توان در تحول هویتی آنان تاثیر مثبتی برجای نهاد.
    کلیدواژگان: جهاد سازندگی، هویت، الگو، دانشجو
  • بهنام یاوری، سیاوش صلواتیان * صفحات 157-182
    هدف این مقاله شناسایی آسیب های ناشی از مصرف سریال های ماهواره ای فارسی زبان در مخاطبان ایرانی و طبقه بندی آنهاست. برای این منظور از روش فراترکیب که یکی از انواع پژوهش های فرامطالعه است، استفاده شد. در قدم اول با کلیدواژه های مختلف در مهم ترین بانک های اطلاعاتی پژوهش ها و مقالات در کشور جستجو و تعداد 55 اثر پژوهشی مرتبط در این زمینه شناسایی گردید. در قدم بعد با بررسی اولیه این پژوهش ها براساس شاخص های معین تعداد 27 عنوان از آنها که مستقیم به آسیب های ناشی از تماشای سریال های ماهواره ای پرداخته بودند انتخاب شدند. در ادامه با تکنیک کدگذاری کیفی براساس روش فراترکیب 140 کد اولیه از دل پژوهش های منتخب استخراج و در ذیل 33 مفهوم محوری، دسته بندی شدند. در آخرین مرحله 33 مفهوم محوری با طبقه بندی به 6 مقوله اصلی تقلیل یافت. درنهایت یافته های پژوهش حاضر نشان داد که مصرف سریال های ماهواره ای فارسی زبان، سبب چنین آسیب های فرهنگی و اجتماعی می شود؛ تاثیرپذیری از فرهنگ غربی، تضعیف نهاد خانواده، آسیب های روانی، افزایش ناهنجاری های اجتماعی و تضعیف فرهنگ اسلامی ایرانی.
    کلیدواژگان: آسیب های فرهنگی اجتماعی، شبکه های ماهواره ای فارسی زبان، سریال تلویزیونی، فراترکیب
  • مریم امیرکانیان *، بهروز مهرام، محمود سعیدی رضوانی صفحات 183-211
    هدف این پژوهش، بررسی تاثیر مطالعه‏ی کتاب‏ های معنوی و حماسی بر ارزش های اسلامی ایرانی و رفتار اخلاقی دانش‏آموزان دختر مقطع متوسطه بود. روش مطالعه آزمایشی و از نوع طرح تک آزمودنی با خطوط پایه چندگانه بود. ابتدا در قالب خط پایه و بدون مداخله، رفتار اخلاقی و ارزش های اسلامی ایرانی آزمودنی ها مورد بررسی قرار گرفت و سپس در فواصل بیست روز و در پنج نوبت، کتاب های تعیین شده به آزمودنی ها ارائه و تغییرات رفتاری و ارزشی مورد بررسی قرار گرفت. نمونه شامل چهار نفر از دانش‏آموزان دختر سال سوم متوسطه یک دبیرستان در شهر مشهد بود که به صورت هدفمند انتخاب و تغییرات آنان در دو مولفه نگرش نسبت به ارزش‏ های دینی و ملی و رفتار اخلاقی بررسی شد. برای سنجش نگرش به ارزش های اسلامی ایرانی، از پرسشنامه نگرش سنج و برای سنجش رفتار اخلاقی، از سیاهه مشاهده رفتار استفاده گردید. نتایج نشان داد که نگرش مثبت دانش‏آموزان به ارزش‏ های اسلامی ایرانی، با مطالعه کتاب‏ های زندگینامه ای شخصیت‏ های معنوی و حماسی افزایش یافته و رفتار های غیراخلاقی آنها به طور چشمگیری کاهش داشته است. تدوین برنامه های مطالعاتی و ترغیب نوجوانان به مطالعه زندگی و منش شهدا و حماسه سازان انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، از توصیه‏ های این مطالعه بوده است که همخوان با اصل الگوپردازی و اسوه بخشی در مبانی تربیت اسلامی است.
    کلیدواژگان: رفتار اخلاقی، ارزش اخلاقی، کتاب، شخصیت حماسی و معنوی، هویت اسلامی، ایرانی
|
  • Abulfazl Zulfaqari *, Mozhdeh Pourmohammadi Pages 7-46
    As an art-media, cinema is a reflection of the realities of the society and at the same time it can play a role in creation of currents leaving social impacts. On the other hand, the issue of legitimacy is an important subject in political sociology and studies of power. Cinema is capable of acting in line with the augmentation of the legitimacy of the ruling system or causing the delegitimation of the established power. Attempts have been made in this paper to identify the categories and concepts in the said two approaches of legitimation and deligitimation in the Iranian cinema to identify the dominant approach. The problem has been studied, based on qualitative content analysis, within the framework of the theories about authority in the field of legitimacy particularly the ideas of David Beetham.
    Thirteen films have been analyzed in this study: three bestselling and two selected films in the Fajr Film Festivals in 2011 and 2013. The elements of the legitimation approach are as follows: rightfulness of the system, national unity, Sacred Defense, familyism and confrontation with the global arrogance. Some of the elements of delegitimation approach are: inefficiency, corruption of the system, judicial injustice, lack of freedom, weakness of civil society, the lack of protection of women’s rights, immigration, opposition to war, nihilism and secularistic ethic. Overall, the legitimation approach was the dominant in only two films and hence it may be concluded that the dominant approach in contemporary Iranian cinema is the delegitimation one.
    Keywords: Legitimacy, legitimation, delegitimation, content analysis, Cinema, David Beetham, The Expelled 3, Separation between Nader, Simin, Golden Collars
  • Fardin Mohammadi * Pages 47-72
    Today, TV series are one of the popular genres in the media world that have attracted many audiences. The Tulip Age Series aired by GEM TV in Persian language is one of the important series that has drawn the attention and occupied time of viewers, particularly the women. The main question of the present study is: How women, as main audience of this series, decode it? Do they accept the dominant discourse of this series, or reject it, or interact with it? Therefore, the main objective of this research is to study the way of reading of women of this series. Hence, Hall’s theory and reception analysis approach were employed and the data were collected and analyzed through narration analysis. The findings indicate that women decode the series under study through four methods, namely, hegemonic-dominant position, confrontationist, moderated and meta-hegemonic.
    Keywords: Women, Persian-Language Satellite Series, Coding, Decoding
  • A Study of the Yori Lotman's Semiosphere Cultural Theory and Its Application in the Field of Analysis of Relations between Religion and Cinema
    Hossein Sarafraz *, Ahmad Pakatchi, Masoud Kousari, Hessamuddin Ashena Pages 73-96
    Yuri Lotman, the founder of Tartu-Moscow Semiotic School, through introducing a cultural theory around the concept of semiosphere tries to describe and explain the mechanism of culture’s semiotic function in a semiospheric position. Cultural semiotics, which is the theory and methodology of this school, was formed to study the interaction, correlation or separation and contradiction between semiotic systems. According to Lotman, semiosphere is not only the sum total of semiotic systems, but also it is the necessary condition for the occurrence of any kind of connection and existence of any kind of language and text. The presupposition of this article is the interaction between religion and cinema, as two semiotic systems, in the form of representation of religion in cinema. However, the problem is the way of this representation by applying Lotman’s semiological method. The interaction between select semiospheres is analyzed by studying the Every Night Loneliness, directed by Rasul Sadrameli, 2007, selected from amongst movies attributed to religious cinema, as a case study.
    Keywords: religion, Semiosphere, Cinema, Cultural Semiotics, Yuri Lotman
  • Masumeh Taqadusi *, Mohammad Ali Mazaheri, Omid Shokri, Abbas Zabihzadeh Pages 97-122
    The present research aims to study the probable differences between confrontation with ethical situations in the cyberspace and in the real world.
    The statistical population of this research included all adult users of cyberspace in Iran. The sample included 365 users who were selected through available sampling method. 16 short story scenarios (4 gender couples and 4 common couples) were developed by the researcher in a manner that each couple assessed a specific subject in the field of ethics once in the cyberspace and once in the real world.
    The findings of the research indicate that in most proposed ethical cases – for instance betrayal, theft, privacy, etc. – there is a significant difference in type of confrontation and ethical judgement of users in the virtual and real worlds. The level of this difference varies depending on the nature of ethical subject, but except in minor cases, it is not affected by individual variables. Due to specific characteristics of the virtual world, such as anonymity, being out of control and other features, people in the cyberspace are more liberal regarding ethical issues and behave below their usual ethical standards.
    Keywords: Ethic, Ethical Judgment, Internet, Cyberspace
  • Morteza Manteqi * Pages 123-155
    Preliminary studies show that there are certain identity developments among the youth of the Islamic Revolution, some of which are not assessed positively. Since historical, cultural and social factors leave a considerable impact on the identification of the youth, and given the weaknesses in offering a jihadi role-model, the present paper is an attempt to study the impacts of such patterns on the identification of the youth. In the first place, after conducting 80 interviews with the key figures of the Construction Jihad, who were active during the war, the combat-engineering creativities of the Construction Jihad of the said period were extracted. In the next step, 110 students were asked to offer their evaluation of the Construction Jihad. Then, about 200 images of the combat-engineering creative achievements of the Construction Jihad were presented to the students and they were asked again to offer their evaluation of the Construction Jihad members. Thematic analysis conducted in order to compare the group with himself, shows that the awareness of the youth of the achievements of Construction Jihad members had considerable impacts on the process of their identification. In the next step, by converting the garnered qualitative data to quantitative ones, the significant differences of the results were specified. Hence, it seems that through extracting different jihadi role-models and their palpable and tangible presentation to the youth, it is possible to leave a positive impact on their identity development.
    Keywords: Construction Jihad, Identity, Role-model, Student
  • Behnam Yavari, Siyavash Salavatian * Pages 157-182
    The main objective of this paper is to study the damages stemming from consumption of Persian-language satellite series among the Iranian audience and also attempts have been made to classify them. Meta-synthesis method has been used which is one of the methods for meta-research. In the first place, different keywords were searched in the main databanks of the country, research papers and articles and 55 related research works were identified. In the next step, the said studies were primarily investigated and 27 studies which were directly related to damages stemming from watching satellite series were selected on the basis of certain indexes. In the following, qualitative coding technique based on the meta-synthesis method was used to extract 140 primary codes from the selected studies and were classified under 33 pivotal concepts. In the last step, the 33 pivotal concepts were categorized to 6 main categories. The findings of the research indicate that consumption of Persian-language satellite series causes social-cultural damages such as being affected by Western culture, undermining of the institution of family, psychological ailments, increase in the number of social abnormalities and weakening of Islamic-Iranian culture.
    Keywords: Cultural, Social Ailments, Persian-Language Satellite Series, TV Series, Meta-Synthesis
  • Maryam Amirkanian *, Behruz Mahram, Mahmud Saeedi Rezvani Pages 183-211
    The objective of this research is to investigate the effects of studying spiritual-epical books on middle school girl's Islamic-Iranian values and moral behavior. The single-subject and multiple baselines project of experimental method were employed for the purpose of this study. In the first step, without any intervention, the moral behavior and Islamic-Iranian values of the subjects were examined and then in twenty-day intervals and in five stages, the selected books were given to the subjects and the possible changes in their behaviors and values were examined. The sample included four girl students of a middle school in the city of Mashhad who were selected through targeted sampling method. The tools to evaluate the variables under study included a checklist for observation of any change in their moral behavior and a questionnaire for assessment of their attitude towards Islamic-Iranian values. The findings of the research indicate that studying the biographies of spiritual-epical figures strengthened the positive attitude of the subjects towards Islamic-Iranian values and considerably decreased their immoral behaviors. The recommendations of this study included introduction of programs to study such books and encouragement of the youth to study the life and manners of the martyrs and the heroes of the Islamic Revolution and the Sacred Defense which is compatible with the introduction of role-models and epitomes in principles of the Islamic education.
    Keywords: Moral Behavior, Moral Value, Book, Epical, Spiritual Character, Islamic-Iranian Identity