فهرست مطالب

علوم تربیتی از دیدگاه اسلام - سال پنجم شماره 2 (پیاپی 9، پاییز و زمستان 1396)
  • سال پنجم شماره 2 (پیاپی 9، پاییز و زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/11/25
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مرضیه دهقانی، فاطمه سلیمانی، محدثه فرجی * صفحات 5-36
    هدف پژوهش حاضر، مطالعه مولفه های سرمایه اجتماعی اسلامی در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش است. پژوهش از نوع ترکیبی اکتشافی طبقه ای و تهیه شده با هر دو روش کمی و کیفی است. جامعه آماری پژوهش نیز مجموعه آیات و روایات و سند تحول بنیادین آموزش و پرورش است. مولفه های سرمایه اجتماعی در بخش کیفی، با روش تحلیل متن قیاسی استقرایی و در قالب مدل سه بعدی شناختی، رابطه ای و ساختاری از پژوهش های پیشین و منابع اسلامی (آیات و روایات)، احصاء و زیر مولفه های هر یک استخراج شده است. در بخش کمی نیز از چارچوب تحلیل محتوای کرایپندروف (2004)، برای تحلیل محتوای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش از نظر میزان توجه سند به مولفه های سرمایه اجتماعی اسلامی استفاده شده است؛ بدین منظور با تخصیص کد به هر مقوله استخراج شده در بخش کیفی و تحلیل محتوا، فراوانی های هر مقوله در هفت فصل سند به صورت تمام شماری، ثبت شده است. بر اساس یافته های پژوهش، وجود رهبری اسلامی در راس امور و رابطه داشتن اعضای جامعه و سازمان بر مبنای اخوت برای تقویت بعد ساختاری سرمایه اجتماعی اسلامی در سازمان و جامعه، ضروری به نظر می رسد. عنصر محوری در بعد شناختی، مسئله اعتماد است که هم باید میان رهبر و اعضاء و هم میان اعضای جامعه تعمیق داده شود. همچنین برای تحکیم بعد رابطه ای، بر تقویت هنجارهای دینی و حذف ناهنجاری ها که در اصطلاح دینی «معروف» و «منکر» نامیده می شود، تاکید شده است. یافته های مطالعه در بخش کمی نیز حاکی از آن است که در سند تحول، 49% به بعد ساختاری، 22% به بعد شناختی و 29% به بعد رابطه ای پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: سرمایه اجتماعی، مدل سه بعدی سرمایه اجتماعی، سرمایه اجتماعی اسلامی، سند تحول بنیادین
  • احمدعلی قانع، سینا عصاره نژاد دزفولی * صفحات 37-64
    هدف پژوهش حاضر، استخراج دلالت هایی از نظریه فطرت در نظام تربیتی اسلام است؛ چرا که یکی از ضرورت های مهم برای نظریه سازی اسلامی در حوزه تربیت، نظریه پردازی بر اساس مبانی اسلامی است. نظریه «فطرت» یکی از نظریه های کلان انسان شناختی اسلامی است که سرشتی خاص را برای انسان متصور است. روش پژوهش حاضر، روش اجتهاد دینی است که دارای سه گام «پژوهش از کل منابع مربوط به مسئله تحقیق»، «برگزیدن معنای متعین یا مرجح با سنجش امکانات معنایی متن و شواهد و دلایل کافی» و «کشف مشروط واقع با به کارگیری استدلال و استفاده از صورت های منطقی و قیاسی» است. «بهره مندی همه شاکله های تربیتی از فطرت الهی»، «رای به توانایی رشد همه انسان ها»، «معتبر دانستن بخشی از تفاوت های تربیتی افراد»، «امکان ارتباط افراد با زبان فطرت»، «فطری دانستن ارتباطات میان انسان ها»، «مفاهمه ذاتی افراد با زبان دینی» و «مبتنی بودن بقا شاکله های تربیتی بر بخش فطری» از جمله مواردی هستند که از نظریه فطرت استنباط شده اند و بر این اساس دلالت هایی مانند «توجه به جنسیت در سیاست گذاری تربیتی»، «توجه به طبیعت های ویژه»، «تمرکز بر نفوس قریب العهد»، «توجه به سنین خاص» و «ارتباط تربیتی دین محور به جای شریعت محور» برای باز شدن باب تفکر و در نتیجه سیاست گذاری بر این مبنا در نظریه تربیتی بیان شده اند.
    کلیدواژگان: فطرت، زبان دین، تربیت، دلالت تربیتی، نظریه تربیتی فطرت محور
  • محمد امینی، حمید رحیمی * صفحات 65-84
    هدف پژوهش حاضر، تحلیل نشانه شناختی نظام آموزش و پرورش ایران است که بر اساس مطالعه تحلیلی مروری و با رویکرد «سوسور» تهیه شده است. اگر چه مطالعه و تحلیل نشانه شناسی آموزش و پرورش کمتر مورد توجه محققان مسائل آموزشی و تربیتی قرار گرفته، اما این موضوع می تواند دریچه های تامل و بازاندیشی را در سیاست ها، اهداف و نظام آموزشی، برنامه های آموزشی و درسی و نیز شیوه های تدریس در کلاس های درس بگشاید. این مقاله با اتخاذ چنین نگاه و رویکردی کوشیده است تا به بررسی و تحلیل نشانه شناسی پنج نشانه یا عنصر محوری نظام های آموزشی بپردازد. نتایج موید آن است که نظام آموزشی از حیث محتوای آموزشی (فاقد تاثیر سازنده در رشد و پرورش ابعاد مختلف دانش‏ آموز و تحقق اهداف آموزش و پرورش)، فضای کالبدی و فیزیکی (فاقد جلوه‏ های تصویری و زیبایی‏ شناختی)، روش های تدریس معلمان (دارای رکود به دلیل یادگیری یک‏ طرفه معلم‏ محور)، شیوه های ارزشیابی (یادگیری سطحی و زودگذر) و فضای فرهنگی و ارتباطی حاکم بر مدارس و نهادهای آموزشی (دارای انفعال، فاقد مشارکت، پاسخگویی و ریسک‏ پذیری) است و همخوانی چندانی با اهداف و جهت گیری اصلی آموزش و پرورش ندارند. در واقع این تحلیل بیانگر آن است که متاسفانه در حال حاضر نظام آموزشی کشور در عمل به ایجاد و بازتولید مجموعه ای از پیام ها، معانی و آثاری اقدام می کند که با وظایف و کارکردهای ذاتی آن در تعارض است.
    کلیدواژگان: نشانه شناسی، آموزش و پرورش، محتوای آموزشی، روش تدریس، شیوه های ارزشیابی، فضای کالبدی، فضای فرهنگی
  • ایراندخت فیاض، سپیده انصافی مهربانی * صفحات 85-104
    هدف پژوهش حاضر، تبیین جایگاه «سلام» در آموزه های اسلامی و پیامدهای تربیتی آن است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی است و گردآوری داده ها بر اساس فرم های فیش برداری از منابع موجود و مرتبط انجام شده و در ادامه با شیوه های کیفی، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. به این ترتیب که محققان کوشیده اند در راستای تفسیر ذهنی محتوایی داده های متنی از طریق فرایندهای طبقه بندی نظام مند، کد بندی (باز، محوری و انتخابی)، تم سازی و طراحی ابعاد شناخته شده استفاده کنند. نتایج پژوهش نشان می دهد که «سلام» ریشه ای قرآنی و آدابی مبتنی بر سبک زندگی معصومان علیهم ‏السلام دارد و مهم ترین پیامدهای تربیتی آن در دو بعد فردی (کرامت افزایی، عزت آفرینی، تقویت تواضع و جلوگیری از تکبر، آرامش زایی و تعادل روانی) و اجتماعی (زمینه سازی انس و الفت، تقویت تعامل عاطفی، تقویت همدلی، تحکیم دوستی) دسته بندی و تبیین می شود.
    کلیدواژگان: سلام، ریشه یابی قرآنی، پیامدهای تربیتی، ابعاد فردی و اجتماعی، آموزه های اسلامی
  • محمدجعفر مهدیان *، ملوک عبودپور، رضا نوروزی کوهدشت صفحات 105-128
    تحقیق حاضر با هدف بررسی رابطه بین «رهبری معنوی» و «هوش معنوی» با توانمندسازی معلمان زن متوسطه دوره اول ناحیه دو شهر اهواز صورت گرفته است. روش تحقیق، توصیفی همبستگی است و جامعه آماری پژوهش را تمامی معلمان زن متوسطه دوره اول ناحیه دو اهواز (442 نفر) تشکیل می دهند که با روش نمونه ‏گیری تصادفی طبقه ای، 206نفر از آن ها به عنوان نمونه انتخاب شده اند. برای گردآوری داده ها از سه پرسشنامه «رهبری معنوی فرای»، «هوش معنوی گینگ» و «توانمندسازی اسپریتزر» و برای تجزیه و تحلیل داده ها از «آزمون همبستگی پیرسون» و «تحلیل واریانس»استفاده شده است. یافته های این تحقیق نشان می دهد که هم رهبری معنوی با توانمندسازی (05/0>r) و هم هوش معنوی با توانمندسازی (05/0>r) رابطه دارد.همچنین ابعاد هوش معنوی و رهبری معنوی نیز با توانمندسازی ارتباط دارند. از میان مولفه های هوش معنوی، تفکر انتقادی، آگاهی متعالی و توسعه حالت و تمامی مولفه های رهبری معنوی (چشم انداز، نوع دوستی، ایمان، معناداری، عضویت، تعهد و بازخورد) با سطح معناداری کمتر از 05/0، توانمندسازی معلمان زن را تبیین می ‏کنند. ارزیابی معلمان زن از رهبری معنوی، هوش معنوی و توانمندسازی با توجه به سابقه خدمت متفاوت‏، اما ارزیابی آن ها از متغیرهای تحقیق با توجه به مقطع تحصیلی یکسان است.
    کلیدواژگان: رهبری معنوی، هوش معنوی، توانمندسازی، معلمان مدارس متوسطه
  • جعفر بهادری خسروشاهی * صفحات 129-142
    هدف پژوهش حاضر، رابطه حمایت اجتماعی و شادکامی با دین‏داری در دانش‏آموزان دوره متوسطه است. برای دستیابی به این هدف از روش پژوهش توصیفی همبستگی استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش حاضر را تمامی دانش آموزان پسر و دختر دوره متوسطه شهر تبریز در سال تحصیلی 961395 تشکیل می دهند که از این جامعه، 353 نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای، انتخاب شده و مورد بررسی قرار گرفته اند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه های باورهای دینی (معبد) «گلزاری» (1378)، حمایت اجتماعی «واکس و همکاران» (1986) و شادکامی آکسفورد «آرگایل و لو» (1990) استفاده شده است. تجزیه تحلیل داده ها با روش ضریب همبستگی پیرسون و آزمون t دو گروه مستقل انجام گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که بین حمایت اجتماعی و شادکامی با دینداری رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. از سویی نتایج آزمون t نیز نشان می دهد که بین دانش آموزان دختر و پسر در متغیر دین داری تفاوت معناداری وجود دارد. بنابراین با توجه به نتایج تحقیق حاضر، تقویت حمایت اجتماعی و افزایش شادکامی دانش آموزان می تواند در فراهم کردن دین داری آن ها موثر باشد.
    کلیدواژگان: حمایت اجتماعی، شادکامی، دینداری
  • عاطفه زرسازان * صفحات 143-162
    هدف پژوهش حاضر، نشان دادن مولفه های روش الگویی و بررسی ویژگی ها و آفات این روش در سیره رضوی است. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی با رویکرد استنباطی است. در سیره رضوی شاهد این شیوه از تربیت به اشکال مختلف هستیم؛ به این ترتیب زمانی امام رضا ع با ارائه الگو از خویش یا افرادی که در گذشته تحقق خارجی داشته و سنت و روش زندگی آن‏ها در جامعه از رونق و درخشش خاصی برخوردار بوده، سعی داشته رفتار و صفات مطلوب را به شکلی عملی به متربی معرفی کند. زمانی دیگر الگوهای مطلوبی را در نظر گرفته و با بیان خصوصیات، علامات و نشانه ‏ها و تصویرسازی، آن ها را که برای مخاطب قابل رویت نیست، عینیت بخشیده تا متربی به این مهم دست ‏یابند. همچنین زمانی در قالب بیان صفات، خصوصیات و نشانه ‏های الگوهای منفی، سعی در دور کردن جامعه از آن الگوها دارد. از این رو نوشتار حاضر پس از تقسیم مولفه ها به سه دسته «ارائه الگو»، «پردازش الگو» و «الگو زدایی»، شاخصه هایی چون بصیرت، امکان دستیابی به الگوهای دینی، ارائه الگو متناسب با مخاطب و به تبع آن آفاتی مانند الگوپذیری کورکورانه، اسوه پذیری از باطل، الگوگیری کامل از الگوهای ناقص و نبود تطابق بین گفتار و رفتار را تبیین می نماید.
    کلیدواژگان: تربيت ديني، روش الگويي، سيره رضوي، پردازش الگو، الگوزدايي
|
  • Marzieh Dehghani, Fatemeh Soleimani, Mohaddeseh Faraji * Pages 5-36
    The aim of present research was to study components of Islamic social asset in Education about Fundamental Reform Document. The research was the mixed classed exploratory exploration and it was used as both quantitative and qualitative methods. Statistical population consisted of verses and Hadith and the Education about Fundamental Reform Document. In the qualitative section, by deductive-inductive text analysis method, the components of Islamic social asset educed in the form of three dimensions cognitive, relational and structural, from preceding studies and Islamic sources and subcomponents of each were Extracted. In the quantitative part, framework Krippendorff (2004) content analysis was used to analyze, by assigning the code to each of the categories extracted in the qualitative section and content analysis, the frequency of each category in seven chapters of the document was recorded as a whole. According to the research findings, in order to strengthen the structural dimension of Islamic social asset in organization and society, the existence of Islamic leadership and relationship based on brotherhood between members of society is necessary. In the cognitive dimension, the basic element is the trust that must be grown between the leader and the members as well as among members of the community. It is also emphasized to strengthen the relational dimension, by growing the religious norms should be and the Abnormalities should be eliminated, which are called in the term "Maroof and Monkar". The study in the quantitative section indicated that in Fundamental document, structural dimension 49%, cognitive dimension 22% and relational dimension 29% has been discussed and has been noticed.
    Keywords: Social Capital, Islamic Social Capital, Education Fundamental Reform Document
  • Ahmad Ali Ghane, Sina Asareh Nejad Dezfuli * Pages 37-64
    The purpose of the present research was to extract the implications of the theory of nature Fetrat in the educational system of Islam. One of the important necessities for Islamic theorizing in the field of education is theorizing on the basis of Islamic principles. The theory of " Fetrat " ​​is one of the major Islamic anthropological theories, which have a special quality for mankind. The method of this research was based on the method of Religious Ijtihad which has three basic steps: 1. Research of all resources related to the research problem; 2. Selection of definite or preferred meaning by measuring the semantic features of the text and sufficient evidence and reasons; 3. Conditional discovery by using reasoning and using logical and analogical forms. "The benefit of all educational traits of divine nature," "the vote for the ability of all human beings to grow up," "validating some of the educational differences of individuals," the possibility of the association of individuals with the language of nature, "the innate knowledge of relationships among humans," the intrinsic communication of individuals. In the religious language, "the basis of the survival of educational circles on the innate part" is one of the bases that have been deduced from the theory of nature using the method of Religious Ijtihad and based on this, implications such as "attention to gender in educational policy", "attention to Specific Nature "," Focusing on the Overwhelming People", "Attention to Specific Ages", "Educational Relationship of Religion" instead of the law of axis "open door policy thinking, and therefore on the basis of educational theory, have expressed.
    Keywords: Fetrat, Language of Religion, Education, Educational Implication, Naturalistic Theory of Education
  • Mohammad Amini, Hamid Rahimi * Pages 65-84
    The purpose of this study was semiotic analysis of Iran's education system that based on an analytical review paper with the "Saussure" approach. Although the study and analysis of the semiotics of education is less appealing to researchers in educational and training issues, but this can open up reflection and rethinking areas for policies, goals and educational systems, curriculum and teaching methods in classrooms. This article by adopting such an approach, has tried to study the semiotic analysis of the five signs or the central element of educational systems. the results confirmed that the educational system in terms of educational content (it does not have a constructive effect on the growth and development of different aspects of the student and the realization of educational goals), physical and physical space (no visual and aesthetic effects), teaching methods Teachers (experiencing stagnation due to one-way teacher-centered learning), assessment methods (superficial learning), and the cultural and communication environment governing schools and educational institutions (passivity, lack of participation, accountability and risk taking), and do not consistency with the goals and orientations of education. In fact, this analysis showed that unfortunately the educational system of the country in practice creates and even reproduces a series of messages, meanings and works which is incompatible with the tasks and functions inherent in the student's overall development.
    Keywords: Semiotics, Education, Educational Content, Teaching Methods, Evaluation Methods, Physical Space, Cultural Space
  • Irandokht Fayyaz, Sepide Ensafi * Pages 85-104
    The present study aims to explain the salutation of Islamic teachings and its educational implications. The research method is descriptive-analytical and in order to collect the data necessary to achieve the research goals, available resources related to the use of resource scrolling forms, Collected and analyzed by qualitative methods. qualitative because the researchers have tried in the context of the subjective interpretation of the textual data content through systematic classification processes, coding (open, axial and selective), and customizing and designing known dimensions. The results of the study showed, that is the root of the Quran and they have adolescents based on the style of life of the infallibles (AS) and the most important educational outcomes can be in two dimensions of individual (enhancing dignity, creating more respect, strengthening humility and preventing arrogance, relaxing and psychological balance) and social (contextualization of Humor, enhancing emotional interaction, enhancing empathy, Consolidation of friendship) Categorized and explained.
    Keywords: Salam, Quranic Origins, Educational Outcomes, Individual, Social Dimensions, Islamic Teachings
  • Mohammad Jafar Mahdian *, Moluk Obudpur, Reza Norouzi Kouhdasht Pages 105-128
    The Present Research Was Conducted To Investigate The Relationship Between "Spiritual Leadership", "Spiritual Intelligence" With The Empowerment Of Female Teachers In The First Level of High School of District 2 of Ahvaz. The Research Method was Descriptive-Correlative. The Statistical Population of this Study Consisted All of Female Teachers In The First Level of High School of District 2 of Ahvaz (442 Females) Using Stratified Random Sampling That 206 of Them Were Selected. Three Questionnaires of " Fry Spiritual Leadership", " King Spiritual Intelligence", and " Spreitzer Empowerment" Were Used To Collect Data. In Order To Analyze The Data, Analysis of Variance, Pearson Correlation Were Used. The Findings Indicated That There was A Relationship Between Spiritual Leadership And Empowerment (P
    Keywords: Spiritual Intelligence, Spiritual Leadership, Empowerment, High School Teachers
  • Jafar Bahadorikhosroshhi * Pages 129-142
    The aim of this study was the relationship between social support and happiness and religious among secondary school students and to achieve this goal, has been used descriptive-correlation research method. The statistical population of this study was all high school male and female students of Tabriz city in academic year 2016-2017. Of this population, 353 people have been selected by random cluster sampling method. To collect data from questionnaires religious beliefs (Temple) Golzari (2000), social support Wax and et al (1986) and Happiness Oxford Argyle & Lu were used. To analyze the data, Pearson and t-test analysis were used. The results showed that there was a significant relationship between social support and happiness and religiosity. On the other hand t test results showed a significant difference between male and female students of religiosity among them. Thus, according to the results of this study reinforcing social support and enhancing student's happiness can be effective in providing religious students.
    Keywords: Social protection, happiness, religiosity
  • Atefeh Zarsazan * Pages 143-162
    The purpose of the research was to show the components of the model and method Examining the properties and pests of this method in Razavi. The research method was descriptive-analytic with deductive approach. In Razavi, we see this method of education in different ways As Imam Reza (AS) once presented the pattern of himself or from others who have had an external fulfillment in the past and their way of life in the community has a special sparkle he tries to make desirable behaviors and attributes in practical terms, He introduces a meter, another time, consider the optimal patterns and by specifying the characteristics introducing them that are not visible to the audience to achieve this, and Imam (AS) time in the form of expressing the traits and signs of negative patterns he attempts to withdraw the community from those patterns. Thus descriptive written after the components were divided into three categories: presentation pattern, process pattern and removing the pattern, factors such as vision, access to religious patterns, providing a model appropriate to the audience and consequently pests such as the pattern of blind, examples of wrong, incomplete patterns and patterns full of advantage of the mismatch between speech and behavior will explain.
    Keywords: Religious Education, Pattern Way, Razavi Conduct, Process Pattern, Removing Process