فهرست مطالب

مطالعات راهبردی زنان - پیاپی 76 (تابستان 1396)
  • پیاپی 76 (تابستان 1396)
  • 176 صفحه،
  • تاریخ انتشار: 1396/06/30
  • تعداد عناوین: 6
|
  • فرج الله هدایت نیا * صفحات 7-24
    الگوی رفتاری زن در خانواده و جامعه از موضوعات بحث برانگیز در فقه اسلامی است. گروهی بر این باورند که زن باید در خانه بنشیند و به مسئولیت های همسری و مادری مشغول باشد و حضورش در جامعه تنها در موارد ضروری مجاز است. گروهی دیگر از این نظریه انتقاد کرده و حضور اجتماعی زن را حق مشروع وی به شمار آورده اند. اختلاف نظر در این مسئله ناشی از تنافی ظاهری ادله ی قرآنی و روایی مربوط به آن است. ادله ی متعددی از قرآن و سنت بر مشروعیت حضور اجتماعی زن دلالت دارد و با وجود آنها، روایات متعددی نیز درباره ی لزوم حبس زن در خانه وارد شده است. بسیاری از فقهای عظام با هدف جمع میان دو دسته ادله، روایات خانه نشینی را به استحباب حبس یا جلوس زن در خانه حمل کرده اند و بدین ترتیب «خانه نشینی» به عنوان الگوی رفتاری مطلوب برای زن مسلمان معرفی شده است. فرضیه ی نگارنده در این نوشتار آن است که حکم اولی یا نفسی برای زن مسلمان اباحه ی حضور اجتماعی است و در شرایط عادی نشستن در خانه یا حضور در جامعه رجحانی ندارد. مبتنی بر این فرضیه روایات دال بر حبس یا جلوس زن در خانه ناظر به جهات ثانوی است. نگارنده ضمن بررسی پیامدهای خانه نشینی زن رشد یافته در جامعه ی مدرن، تحلیل اخلاقی روایات دال بر خانه نشینی زن را نقد کرده و ماهیت ثانوی حکم خانه نشینی را تبیین خواهد کرد.
    کلیدواژگان: زن، خانه نشینی، حضور اجتماعی، فقه اسلامی
  • سید علیرضا میرکمالی، سید مهدی کاظمی * صفحات 25-55
    مداخله ی حقوق کیفری در حوزه ی خانواده امری انکارناپذیر است. مبنای اصلی این مداخله را می توان حفظ کیان خانواده و جلوگیری از انحلال آن دانست. با وجود این، در نظام حقوقی ایران مواردی وجود دارد که خانواده به مفهوم متبادر آن شکل نمی گیرد اما حمایت کیفری قانون گذار در آن دیده می شود. نکاح موقت به عنوان نوعی ازدواج که با تعیین مهر و برای مدت معینی بین زوجین شکل می گیرد، از این موارد است. همان طور که در کلام فقهای شیعه نیز آمده است، هدف از این نوع ازدواج استمتاع است نه استیلاد. با این حال ممکن است با باردار شدن زوجه و تولد فرزند، در نکاح موقت نیز همانند نکاح دائم مفهوم خانواده شکل بگیرد، به گونه ای که مستلزم حمایت کیفری شود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی برای نخستین بار قانون حمایت خانواده مصوب 1391 ثبت نکاح موقت در سه مورد بارداری زوجه، توافق طرفین و وجود شرط ضمن عقد را الزامی نمود و برای خودداری زوج از ثبت نکاح در این موارد ضمانت اجرای کیفری مقرر کرد. بدیهی است نخستین تجربه ی نظام حقوقی در این خصوص خالی از ایراد نخواهد بود و با چالش ها و نارسایی هایی مواجه است که رسالت مقاله ی پیش رو، مطالعه و بررسی این موارد است.
    کلیدواژگان: نکاح موقت، ثبت نکاح، حمایت خانواده
  • عبدالله بهمن پوری، عبدالرضا شریفی *، ابوالفضل علیشاهی قلعه جوقی صفحات 57-79
    در سال های اخیر، برخی از محققان و نویسندگان حقوق جزا در موضوع مسئولیت کیفری اصطلاح «رشد کیفری» را مطرح کرده اند. مفهوم رشد در بیان فقهای امامیه عمدتا ناظر به مباحث حقوقی و تحقق اهلیت استیفاست. هر چند عنوان رشد در تحقق اهلیت استیفا در مباحث معاملات مهم و اساسی است و بدون آن معاملات سرنوشتی جز بطلان یا عدم نفوذ ندارند، اما افزودن رشد به عنوان عنصری ضروری در کنار بلوغ برای انجام دادن تکالیف شرعی و ایجاد مسئولیت کیفری به بیان شرعی نیاز دارد. به رغم اینکه در بادی امر، چنین دیدگاهی مدرک قرآنی یا روایی ندارد و در میان فقی هان بدون پیشینه است، برخی فقها و حقوق دانان بر این باورند که اصطلاح دیگری از رشد وجود دارد که به معنی «عقل و توانایی فکری» است و این اصطلاح عام شامل مسائل کیفری می شود. پژوهش پیش رو با ناکافی دانستن ادله ی قائلین به رشد کیفری و با نگاهی نقادانه، مستندات آن را بررسی می کند.
    کلیدواژگان: سن مسئولیت کیفری، رشد کیفری، سن بلوغ، عقل
  • مهدی رحمانی *، حمید ابهری، علی اکبر ایزدی فرد صفحات 81-107
    زوجه می تواند ضمن عقد نکاح شرط کند، مرد با وجود او یا حتی پس از او همسر دیگری اختیار نکند و در صورت تخلف، زن وکیل در طلاق با حق توکیل به غیر خواهد بود و می تواند پس از اثبات تحقق شرط در دادگاه و صدور حکم نهایی خود را مطلقه کند. از همان آغاز، در دعاوی طلاق به درخواست زوجه که مستند آن شرط عدم زوجیت بود دادگاه ها و دکترین حقوق، درباره ی ضمانت اجرای این شرط و تفسیر آن اختلاف نظر داشتند. برخی از قضات چنانچه علت ازدواج مجدد، تخلف زوجه از رابطه ی زوجیت و نشوز او باشد و زوج با اثبات عدم تمکین زوجه حکم ازدواج مجدد دریافت کند، زوجه را مستحق استفاده از وکالت در طلاق نمی شناسند، اما اغلب دادگاه ها صرف ازدواج مجدد بدون رضایت زوجه را موجب تحقق شرط مزبور دانسته اند. این تشتت آراء سبب شد تا هیئت عمومی دیوان عالی کشور نظریه ی نخست را صادر نمود. از این رو، این پرسش مطرح می شود که آیا نظریه ی پذیرفته شده با مبانی فقهی و حقوقی حاکم بر شرط، مطابقت دارد یا خیر؟ در این راستا اراده و قصد طرفین هنگام توافق بر شرط، با تفسیر دیوان موافق است یا خیر؟ رای حاضر گر چه در نگاه سطحی قابل دفاع است، اما تامل در مبانی رای و متون فقهی بیانگر وجود اشکال اساسی در آن است. در این مقاله، این مهم به تفصیل بیان شده است.
    کلیدواژگان: وحدت رویه، تمکین، ازدواج مجدد، وکالت در طلاق، عدم تمکین
  • طوبی کرمانی، صغری صالحی * صفحات 109-135
    مبانی معرفتی و زمینه های غیرمعرفتی، شیوه ی شکل گیری و روش شناسی بنیادین نظریه ها و اندیشه های اندیشمندان را بازگو می کنند. فارابی نخستین حکیم مسلمانی است که به بحث تدبیر منزل اشاره و به پیروی از ارسطو مباحث منزل را مقدمه ی مباحث سیاست مطرح کرده است، ولی در آثارش مستقیم به جزئیات و مبانی معرفتی و روشی تدبیر منزل نپرداخته است. هدف این نوشتار، تبیین روش شناسی معرفتی فارابی در تدبیر منزل است و به این پرسش پاسخ می دهد که حکمت منزلی فارابی بر مبنای چه روش شناسی معرفتی استوار است؟ حکمت منزلی فارابی با مبانی و روش های معرفتی مانند نمودگرایی، بودگرایی، غایت گرایی، مدنیت گرایی، عقل گرایی، فطرت گرایی، حس گرایی، دین مداری، وحدت گرایی و سعادت محوری روش شناسی بنیادینی را مطرح می کند که تامین کننده ی سعادت زندگی دنیوی و اخروی است. همچنین این روش شناسی، در حوزه ی هنجارها، باید و نبایدهای عقلی و در عرصه ی روابط و رفتارهای خانوادگی رویکرد میانه روی، برترین خواهی، محبت ورزی و عدالت ورزی را برای تدبیر منزل و اصلاح سبک زندگی معرفی می کند. این نوشتار، به روش تحلیلی- توصیفی، روش شناسی معرفتی فارابی در تدبیر منزل را بررسی و به تاثیر آن در سبک زندگی اشاره می کند.
    کلیدواژگان: روش شناسی، تدبیر منزل، حکمت عملی، سبک زندگی و فارابی
  • هاله حسینی اکبری نژاد *، حوریه حسینی اکبری نژاد صفحات 137-158
    حقوق بشر زنان یکی از موضوعات کلیدی در چارچوب نظام حقوق بین الملل بشر است؛ تا کنون اسناد و معاهدات بین المللی متعددی در حوزه ی حقوق بشر زنان به تصویب رسیده و نهادها و سازمان های متکثری در این حوزه در جنبه های مختلف به نقش آفرینی در عرصه ی جامعه ی بین المللی می پردازند. سازمان های بین المللی در راستای اعمال نظارت بر تحقق حقوق بشر زنان در سراسر جهان کارکردهای متنوعی دارند. یکی از مهم ترین این کارکردها، صلاحیت تفسیری است که در عمل به توسیع مفاهیم و در نتیجه گسترش قلمرو تعهدات دولت های عضو معاهدات حقوق بشری، منجر می شود. از جمله مفاهیم و مصادیق حقوق بشر که در پرتو نظریات تفسیری این نهادها، توسیع پیدا کرده است «منع تبعیض»، «برابری جنسیتی»، «حق سلامت»، «کلیشه های جنسیتی» و «حقوق جنسی و باروری» است. با توجه به عضویت دولت جمهوری اسلامی ایران در برخی از اسناد حقوق بشری همچون میثاق بین المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، میثاق حقوق مدنی و سیاسی و کنوانسیون حقوق کودک، آگاهی از آخرین تفاسیر نهادهای نظارتی بر این معاهدات می تواند برای اتخاذ مواضع صحیح، مفید واقع شود.
    کلیدواژگان: زنان، حقوق بشر، منع تبعیض، برابری، حق سلامت
|
  • Farajollah Hedayatnia * Pages 7-24
    Women’s behavior model in the family and society is a controversial topic in Islamic Fiqh. Some believe that women must sit at home and be engaged in maternity responsibilities and that their presence in society is only allowed in necessary cases. Others criticize this approach and consider social presence of women as their legitimate right. Disagreement on this issue arises from the apparent contradiction in Quranic and Sunnah (narrative) evidence on the issue. Several evidence of Quran and Sunnah implies the legitimacy of women's social presence. Despite them, we also have several narrations about the need for a female be shut in at home. Many great fiqh scholars considered the latter narrations to mean that sitting at home being desirable not a must, to reconcile between the two category of evidence on the issue and thus they consider home sitting as the desired (Mustahab) model of behavior for Muslim women.The author's hypothesis is that the primary Hukm for Muslim women is permissibility of her social presence and sitting at home is not preferred in normal situations. Based on this hypothesis, narrations implying sitting at home of a woman observe on the secondary directions. While investigating the consequences of home-sitting of a woman grown in the modern society, this paper criticizes the ethical analysis of narratives indicating women's home-sitting and explains the secondary nature of the home-sitting Hukm.
    Keywords: Home-sitting, Social Presence, Islamic Fiqh
  • Seyyed Alireza Mirkamali, Seyed Mahdi Kazemi * Pages 25-55
    The intervention of criminal law in family scope as basic institution of society is undeniable. The basic reason of this intervention is to keeping family stability and preventing its dissolution. Nevertheless, in Iran law system there are some matters that are not meaning family regarding to its common concept but are entitled to criminal protection. Such as Temporary marriage which means a kind of marriage that conclude with specified dowry and certain time. The main aim of concluding this marriage is sexual enjoyment not reproduction. However, the eventuality of child’s birth is enough for intervention of criminal law by forcing husband to register the temporary marriage. For the first time after Islamic revolution of Iran, Family Protection Act forcing temporary marriage registration in three objects that are pregnancy of wife and spouse’s independent agreement or in marriage contract agreement. So husband’s refusal to register the marriage in this cases has criminal punishment. This first experience is faces to some challenges which studying them is the main prophecy of this paper.
    Keywords: Temporary marriage, marriage registration, refusal to marriage register, family concept, family protection
  • Abdollah Bahmampouri, Abdolreza Sharifi *, Abolfazl Alishahi Ghalehjuqi Pages 57-79
    In recent years, some scholars in the field of penal law has propounded the term “criminal adulthood” as regards criminal responsibility issues. As far as the writings of Shiite faqihs are concerned, the concept of adulthood mostly refers to legal issues concerning the capacity of satisfaction. Although the term adulthood has an essential role in the capacity of satisfaction in transactions and in its absence transactions are null and void, inclusion of adulthood, along with maturity, as a condition for religious responsibility and criminal responsibility requires religious grounds. Although apparently it seems that such view has no ground in the Quran and hadiths and that it is not supported by early faqihs, some faqihs and jurists believe that there is a definition of adulthood as “sound mind and intellectual ability”, which as a general term applies to criminal issues. This research considers the arguments of advocates of criminal adulthoods to be insufficient and critically reviews their arguments.
    Keywords: age of criminal responsibility, criminal adulthood, age of maturity, reason
  • Mahdi Rahmani *, Hamid Abhari, Ali-Akbar Izadi Fard Pages 81-107
    Marriage contract would be conditioned by woman that man could not does remarriage while their marriage, and if he did so, she would have delegation power of attorney, and she could be sprated by proving this poviso in the court and its decision. There have been different ideas about divorce application by women on this matter in the courts and doctrine. Some judge bleive that if man remarriage is caused by of refusal of a woman to fulfill her marital duties and man is permitted to remarriage by proving this matter, she will not entitle to have this power; but most of courts belive that remarriage without woman consent, itself, causes to use of this power. Diverse theories on this matter caused to choose the fisrt idea by general council of justices of supreme court. Thus this questions have been raised that whether the chosen theory is couple whith legal and jurisprudential terms for proviso? And so whther parties’ wills to determine the codition limits are according to supreme court’s interpretation? Although this decision is defendable in a superficial glace, studying the decision’s bases and Islamic jurisprudential texts show its fundamental problems. In this paper, this matter is described in detail.
    Keywords: uniform judicial precedent, obedience, remarriage, delegation power (of attorney) to divorce, disobedience (refusal of a woman to fulfill her marital duties)
  • Touba Kermani, Soghra Salehi * Pages 109-135
    Cognitive principles and non-cognitive backgrounds restate the formation method and basic methodology of theories and notions of scholars. Farabi is the first Moslem scholar that referred to planning of house and following the Aristotle, have introduced the housing issues as introduction of policy issues; but he has not proceeded to details, cognitive basics and house planning method. This study aims at clarifying the cognitive methodology of Farabi in house planning, and answer to this question that the Frarabi’ house reasoning is consist on which methodology? House reasoning of Farabi (house planning) introduced the basic methodology using cognitive basics and methods including appearance -orientation, existing – orientation, end –orientation, civil-orientation, wisdom-orientation, inherent-orientation, sense-orientation, religious-orientation, unification –orientation and welfare-orientation , that provides the welfare of material and future life. Also, this methodology , in norms domains , introduce relevant principles and in the area of relationship and family behaviors, introduces the moderating , paramount-seeking ,kindness and justice–orientation approach for house planning and modification of life style.
    This paper analyses the cognitive methodology of Farabi in house planning and refer to its influence on life style.
    Keywords: Methodology, House Planning, Practical Reasoning, Iife Style, Farabi
  • Haleh Hoseini Akbarnejad *, Hourieh Hoseini Akbarnejad Pages 137-158
    Women's rights is one of the important issues in the framework of international human rights; Many international treaties and other documents has been concluded in the field of women's human rights and many international organizations and institutions has had activity in international community so far. International organizations have been applied to monitor on insurance of women's human rights by several functions all over the world and specially their jurisdiction to interpretation of International norms is a key element in development of women's concepts. Some of the important human rights concepts and examples are "non-discrimination", "gender equality", "the right to health", "gender stereotypes" and "sexual and reproductive rights". With respect to the membership of Islamic Republic of Iran in the international treaties including the International Covenant of Economic, Social and Cultural Rights (ICESCR) and the International Covenant of Civil and Political Rights (ICCPR), awareness of the recent general comments the international bodies is advantageous to decide effectively in international relations.
    Keywords: women, Human Rights, Non-Discrimination, Equality, right to health