فهرست مطالب

متن پژوهی ادبی - پیاپی 74 (زمستان 1396)
  • پیاپی 74 (زمستان 1396)
  • 176 صفحه، بهای روی جلد: 50,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1396/12/14
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مقاله پژوهشی
  • رضا ستاری*، سوگل خسروی صفحات 7-30
    از جمله موجوداتی که در اساطیر، افسانه ها و حماسه های فارسی، گاهی همراه با قهرمان حماسی و در کنار او و گاهی نیز در تقابل با او به ایفای نقش می پردازند، «پری» و «زن جادو» هستند. در منظومه های حماسی پس از شاهنامه، گاه این دو با خویشکاری های خود در جایگاه پری، به عنوان ایزدبانوی زایش، برکت و باروری که بازتابی از کهن الگوی «آنیما» می تواند باشد و در نقش و سویه مثبت خود ظاهر می شوند و یاور و همراه قهرمان هستند، و گاهی نیز در نقش اهریمنی خود که بازتابی از سویه منفی «آنیما» می تواند باشد، همچون زن جادو و اغواگر نمود می یابند و نقش مخرب و ویرانگری دارند و می کوشند با اغوای قهرمان و به دام انداختن او، مانع از رسیدن قهرمان به هدف های مورد نظرش شوند. در این مقاله، پس از بحث مختصری پیرامون «پری» و «زن جادو» کوشیدیم، نشان دهیم که در حماسه های ایرانی، پری همان زن جادو است که گفته شده بعد از دین آوری زرتشت و متاثر از اعتقادات و افکار زرتشتی، دچار دگردیسی شده، به شکل موجودی اهریمنی با خویشکاری های منفی درآمده است.
    کلیدواژگان: پری، زن جادو، منظومه های حماسی، اعتقادات زرتشتی
  • فرزاد بالو *، مریم خواجه نوکنده صفحات 31-52
    یکی از آموزه های نقد مدرن در تحلیل متون ادبی، به ویژه رمان و داستان، مفهوم چندآوایی و چندزبانی باختین است. چندآوایی و چندزبانی به عنوان ظرفیت بالقوه متن، این امکان را در اختیار خواننده قرار می دهد تا رمان و داستان را از نظر ویژگی های چندآوایی و چندزبانی واکاوی کند. در نوشتار حاضر، همت نگارندگان بر آن است تا یکی از رمان های مطرح معاصر، یعنی سنگ صبور صادق چوبک را از نظر ویژگی های چندآوایی و چندزبانی باختینی نقد و بررسی نمایند. برای نیل بدین منظور، چندآوایی و چندزبانی باختینی و جلوه های مختلف آن، اعم ازنقیضه پردازی، بینامتنیت، هم آوایی اشخاص تاریخی ادبی و... را همراه با مصادیق و نمونه هایی از رمان سنگ صبور تبیین می کنیم و توضیح می دهم تا به این پرسش بنیادین پاسخ داده باشیم که با تکیه بر چه شواهد و مصادیقی از رمان سنگ صبور می توان این رمان را واجد خصلت چندآوایی و چندزبانی و نیز جلوه های مختلف آن دانست؟
    کلیدواژگان: چوبک، سنگ صبور، باختین، چندآوایی، چندزبانی
  • محمدرضا حاجی آقا بابایی* صفحات 53-78
    بررسی متون ادبی از منظر روایتشناسی می تواند موجب شناخت بیشتری از ابعاد گوناگون متن گردد و لایه های پنهان آن را برای خواننده آشکار سازد. طوطی نامه یکی از مشهورترین کتاب های داستانی در ادبیات فارسی است که ضیاء نخشبی آن را در قرن هشتم بر اساس قصه هایی که ظاهرا اصلی سانسکریت داشته، به نثر ساده فارسی بازنویسی کرده است. در مقاله حاضر، بر اساس نظریه روایی ژنت این متن تحلیل و بررسی شده است. در این متن، با یک راوی برون داستانی(نویسنده) و یک راوی درون داستانی(طوطی) مواجه هستیم و بیشترین میزان مشارکت در امر روایتگری بر عهده راوی درون داستانی است. کانونی شدگی و کانونی گری در این متن، از دو جنبه راوی برون داستانی و راوی درون داستانی بررسی شده است. در طوطی نامه با زمان های تقویمی روبه رو نیستیم و زمان عموما به صورت کلی مطرح می شود.در برخی از بخش های متن، نویسنده با حذف و کوتاه کردن برخی توصیفات، سعی در فشرده سازی زمان دارد و نیز در روایت های طوطی نامه ترتیب زمانی حوادث رعایت شده است. مکان در طوطی نامه به دو صورت مکان های کلی و مکان های خاص بیان شده است. از منظر اندیشه و فضای فکری، در طوطی نامه با یک اندیشه غالب روبه رو هستیم و متنی تک صدا داریم و هنگامی که رفتاری در تضاد با اندیشه حاکم در متن، از سوی یکی از شخصیت ها سر می زند، منجر به سرکوب و نابودی وی می شود.
    کلیدواژگان: تحلیل متن، روایت شناسی، ژرار ژنت، ضیاء نخشبی، طوطی نامه
  • اسماعیل نرماشیری* صفحات 79-98
    استعاره مقوله و ساختی زبانی است. گزینش و نوع کاربست استعاره ها در ایده پردازی و تبیین آن بسیار اهمیت دارد. پس استعاره ها لزوما نشان دهنده ایدئولوژی و غرض فکری شاعر و نویسنده است. از آنجا که ایدئولوژی موجب تولید استعاره ها می شود. بنابراین، رابطه ای درپیوسته و معنادار بین استعاره ها و ایدئولوژی وجود دارد. این جستار، بر اساس همین رویکرد، حکایت «جدال سعدی با مدعی» را که یکی از حکایت های بلند باب هفتم گلستان با ساختاری گفتمانی جدلی است، به روش مطالعه کتابخانه ای و به شیوه تحلیلی، مورد ارزیابی و خوانش علمی قرار داده است. اصلی ترین پرسش این پژوهش این است: آیا حکایت «جدال سعدی با مدعی» صرفا در بیان تفاوت و ترجیح غنا بر فقر است؟ برآیند مجموعه مباحث استدلالی تحلیلی استعاره های مفهومی نشان می دهد که سعدی با طراحی این حکایت به شکلی پدیدارشناسانه تجربی، ذهنیت تاریخی افاقه گرایانه حاکم بر روح جامعه را زیر سوال برده است و با شخصیت توانگر ایدئولوژی خود، شناخت فعال موثر اجتماعی را نیز مد نظر داشته است.
    کلیدواژگان: استعاره های مفهومی، ایدئولوژی، ذهنیت افاقه گرایانه، خودشناختی، گلستان
  • غلامرضا مستعلی پارسا *، احمد سبحانی درگاه صفحات 99-122
    صفت یکی از مقوله های زبان فارسی است که انواعی دارد و از زوایای مختلف مورد بحث قرار می گیرد. صفت های اشاره، پرسشی و تعجبی جزء صفت های غیربیانی هستند که چه از نظر ساختار و چه کاربرد، از گذشته تاکنون با تحولاتی مواجه شده است. گاه کاربرد و ساختار پیشین را حفظ کرده است و با همان شیوه ادامه حیات داده اند، گاه نیز با تحولات اندک یا فراوان نسبت به دوره های پیشین، وارد حوزه زبان شده اند. تحلیل این صفت های سه گانه، با در نظر گرفتن سیر تاریخی آثار، واقعیات تازه ای را فراروی خوانندگان قرار می دهد. این مقاله ذکر نمونه های متعدد از متونی که غالبا اثر برجسته عصر خویش هستند، از یک سو، شکل کاربرد یا ساختار این صفت ها را تحلیل کرده است و از دیگر سو، این امکان پیش روی خواننده قرار گرفته تا خود، تفاوت ها و طباق های هر دوره ای را نسبت به دوره پیشین دریابد و چون تحلیل مقوله های دستوری به میدان وسیعی نیاز دارد، پژوهندگان این مقاله را بر آن داشته تا پژوهش میدانی خود را گسترده تر کنند و آثار متعددی را بررسی نمایند.
    کلیدواژگان: صفت، تحلیل، اشاره، پرسشی، تعجبی
  • مهسا رون*، محمد شفیع صفاری صفحات 123-145
    نقطه مشترک نظریات روایت شناسان ساختگرا این است که در تحلیل یک گونه روایی، به جای تحلیل جزءجزء عناصر بر پایه بلاغت کهن، می توان آن را به مثابه یک ساختار نظام مند دید که تمام اجزای آن ارتباطی درونی با یکدیگر دارند. «پیرنگ» یا «طرح» یا همان «توالی رخدادها»، مهم ترین عنصری است که نسل اول و دوم روایت شناسان هردو بدان اهتمام ویژه ای داشته اند، با این تفاوت که نسل اول بیشتر بر توالی علی و معلولی رخدادهای روایت تاکید کرده اند و نسل دوم، به ویژه ریمون کنان، توالی زمانی را نیز بر توالی علی و معلولی رخدادها افزوده اند. در این مقاله، با بررسی 300 روایت از مکاشفات عرفا از مجموع 30 کتاب عرفانی قرن چهارم تا هفتم، مشخص شده که ترکیب رخدادها در این روایات، هرچند در ظاهر تفاوت هایی با یکدیگر دارند، اما از الگوهای نسبتا محدودی پیروی می کنند. این پژوهش نشان می دهد که علاوه بر مکاشفاتی که بر اساس توالی علی و معلولی یا زمانی روایت شده اند، در مواردی به نمونه روایاتی برمی خوریم که هیچ یک از توالی های مذکور در آن ها به چشم نمی خورد. در این گونه روایات، فقط لحظه ای ناب از دریافت های صاحب مکاشفه به صورت کاملا موجز روایت شده است که این دسته از مکاشفات را با الهام از نام نوعی داستان کوتاه در فرانسه، مکاشفات «کوتاه لحظه ای» نامیده ایم.
    کلیدواژگان: مکاشفات عرفانی، روایت شناسی، ساختارگرایی، طرح مکاشفات
  • بهنام صادقیان کلو* صفحات 147-166
    در روانشناسی تحلیلی یونگ، نفس (Self) یکی از اصطلاحات بسیار حائز اهمیت است. از نظر او، نفس کهن الگویی است که می توان آن را مبنای قوام یافتن فرد دانست. مطابق با نظریه یونگ، هر یک از ما با گذشت زمان آرام آرام رشد می کنیم و با از سر گذراندن فرایندی که یونگ آن را «فردانیت» می نامد، آن کسی می شویم که هستیم. یونگ کل شخصیت را نفس می نامد. از منظر وی، نمی توان نفس را به طور کامل شناخت. نفس نماد تمامیت است و مسیح، نمونه کهن الگوی آن است؛ چراکه او مظهر تمامیتی از نوع الهی است. یونگ برای نفس ویژگی های مختلفی را برشمرده است. از طرفی، ما در غزلیات شمس مولوی و به طور کلی، در ادبیات عرفانی، با روح، جان یا دل مواجه هستیم که با الگویی که یونگ تعریف می کند، همخوانی دارد. در این مقاله، سعی کرده ایم علاوه بر تبیین کهن الگوی نفس از منظر یونگ، آن را با ویژگی های روح، جان یا دل در غزلیات شمس تطبیق دهیم و به بررسی ویژگی های آن بپردازیم.
    کلیدواژگان: یونگ، کهن الگو، نفس، غزلیات شمس، مولوی
|
  • Reza Satari *, Sogol Khosravi Pages 7-30
    The sprite and the sorceress are among the mythological beings in Persian mythology and epic literature who sometimes are beside the epic hero and sometimes stand against him. In Post-shahnama epics, these two characters have found prominent places as they tend to appear with their duties on a good side as the goddesses of fertility and reproduction in the form of the archetype anima - the feminine part of the psyche –acting effectively in furthering the hero’s aims. Contrarily, they appear in a devilish form as the sorceress with destructive roles preventing the hero reaching his grand goals, which, indeed, characterizes the negative anima. In the present study, after a brief description of the nature of the sprite and the sorceress, it is attempted to explain that the sprite is the same sorceress who changes into a diabolical entity representing evil duties influenced by Zoroastrian thought..
    Keywords: Sprite, Sorceress, Epic, Zoroastrian beliefs
  • Farzad Baloo*, Maryam Khaje Pages 31-52
    Bakhtin's concepts of Polyphony and heteroglossia are two of the main principles of modern criticism, especially in the analysis of literary texts such as novels and stories. Polyphony and heteroglossia as potential capacities of a text let the readers analyze novels and stories based on polyphonic and heteroglossic features. This study aims at investigating one of the leading contemporary novels, namely, Sangesaboor by Sadegh Ckubak, based on the principles of Polyphony and heteroglossia. To do so, polyphony and heteroglossia Bakhtin and its various manifestations including parody, intertextuality, literary and historical figures are explained using examples of the novel. In fact, the study aimed at finding if Chubak’s novel has cases of polyphony and heteroglossia in their different manifestations.
    Keywords: Chubak, sange sabr, Bakhtin, Polyphony, heteroglossia
  • Mohammad Reza Haji Agha Babai * Pages 53-78
    Narratological study of literary works could lead us to gain a better understanding of the hidden layers of works through exploring more components and aspects of them. Tooti Nameh is one of the most famous works in Persian literature which is translated from Sanskrit into simple Persian by Ziae Nakhshsabi in the 14th century. The present study aims at an analytical exploration of the work based on narrative theory of Gerard Gennete. The work has both intradiegetic (writer) and extradiegetic narrators (parrot) while the latter plays the bigger part in narrating. The book is studies for Focalization and focalizer from the two perspectives of intradiegetic and extradiegetic narrator. In Tooti Name, we don’t see specific calendar time, but instead a general sense of time. Similarly, places are presented in specific and general senses. Tooti Name has a unique voice, as a dominance ideology runs through the story, and any unconventional behavior from characters will result in their suppression and inexistency. Writer of the book tries to compress the time through elimination and shortening of some of the descriptions.
    Keywords: Text analysis, narratology, Gerard Gennete, Ziae Nakhshabi, Tootiname
  • Smaeil Narmashiri * Pages 79-98
    Metaphor is a linguistic category and structure. The way metaphor is chosen and applied plays a critical role in idea-making and explaining ideas. Hence, it necessarily conveys the ideas, purposes and thoughts of authors and poets. There is a coherent meaningful and purposeful link between metaphors and ideologies as the former form the latter. The present study, using an analytical method, explores ‘Sa’di’s debate with The Plaintiff’, one of the long narratives of Gulistan’s Seventh Chapter with a discursive-dialectic structure. The most important question in the paper is whether the narrative solely explains the difference between wealth and poverty, and the preference of the former over the latter or not. Generally, the set of conceptual metaphors and deductive debates reveal that Sa’di’s undermined poverty-oriented historical view of society in an experimental-phenomenological fashion, taking into account the effective active and creative self-knowledge ideology using his own capable character
    Keywords: Ideology, view, metaphor, poverty-oriented self-knowledge, Gulistan
  • Gholamreza Mastali Parsa *, Ahmad Sobhani Dargah Pages 99-122
    Adjective is one of the categories of Persian language that has different types and is discussed from different points of views. Demonstrative, interrogative and exclamatory adjectives are three types of non-rhetorical adjectives that have undergone some structural and functional changes from the past to the present. These adjective categories have remained with the same structures or functions of the past or have undergone more or fewer changes over time. The investigation of these three adjective categories along with an historical account of the literary works could be revealing for readers. The present study, drawing on various types of literary texts, mainly the masterpieces of their own periods, on the one hand analyzes the structures and functions of the three adjectives categories, and on the other hand, makes it possible for the readers to figure out the differences and similarities from one period to the other. Since a deep analysis of the three grammatical categories requires a wide literary corpus, the researchers decided to broaden their corpus and examine various types of texts.
    Keywords: Adjective, Analysis, Reference, Question, Surprise
  • Mahsa Rone *, Mohammad Shafi Saffari Pages 123-145
    What structuralist narratologists have in common is that, instead of analyzing the actants of a literary genre based on traditional rhetoric, they analyze a literary genre as a systematic structure whose actants have internal links together. The plot or the sequence of events is the most significant element that both the first and the second generation of Narratologists have considered attentively. Although the first generation emphasizes on causative and effective sequence, the second generation, especially, Raymon Kenon, has also added the periodic sequence to that. The present study aimed at considering 300 Sufis’ revelations selected from 30 mystical prose from the 4th to the 7th Century. It was found that even though the combination of events had numerous superficial differences, they followed few similar patterns. The results also showed that, in addition to the causative or periodic relevance, the revelations had another kind of sequence whereby a unique moment of the mystic’s incoming is briefly narrated. These kinds of revelations are highly inspired by a type of French story which is called “Nouvelle - instant” revelation.
    Keywords: Mystical revelation, narratology, structuralism, plot of revelation
  • Behnam Sadeghian * Pages 147-166
    In Jung's Analytical Psychology “Self” is one of the important expressions. In Jung's view, self is an archetype which can be considered as base of an individual's integration and consistency. According to Jung's theory, we all grow slowly during their life time and after experiencing a process which Jung calls it "Individuation process" we become the one who we are. Jung calls the whole personality "self". From his point of view "Self" can’t be understood completely. "Self" is symbol of integration and Christ is the archetypical exemplar of human integration because Christ is an example of the divine integration. Jung has mentioned several features for "Self". On the other hand, in Ghazaliyate Shams and overall in mystical literature we face with terms such as soul "Rouh", spirit "Jan" and heart "Del" that are consistent with the schema that Jung define. In this study in addition to explaining the "Self" archetype form Jung's perspective we have also aimed to collate it with the features of "Soul" , "spirit" or "heart" in Ghazaliyate shams and study its features.
    Keywords: Jung, archetype, self, Ghazaliyate shams, Molavi