فهرست مطالب

مطالعات اقتصاد اسلامی - سال دهم شماره 1 (پیاپی 19، پاییز و زمستان 1396)
  • سال دهم شماره 1 (پیاپی 19، پاییز و زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1397/01/15
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مقاله پژوهشی
  • کریم اسلاملوییان * صفحات 7-40
    چارچوب IS-LM در نتیجه سنتز هیکس (1937) برای تلفیق دیدگاه کینزی و کلاسیکی ارائه و به سرعت به یک دستگاه تحلیلی برای اقتصاد کلان تبدیل گردید. بسیاری از پژوهشگران مسلمان با اسلامی سازی چارچوب IS-LM آن را برای تحلیل سیاست های اقتصادی و آموزش اقتصاد کلان با رویکرد اسلامی استفاده کرده اند. بی توجهی به نقاط ضعف این دستگاه می تواند ذهنیت محققان در حوزه اقتصاد اسلامی را متاثر سازد. بنابراین، هدف تحقیق حاضر بررسی ثبات و سازگاری دستگاه تحلیلی IS-LM اسلامی می باشد. کسانی که برای اسلامی سازی این چارچوب هیکسی اقدام نموده اند با اعمال برخی تغییرات مانند جایگزینی نرخ بهره با متغیرهایی مانند سهم صاحبان وجوه از سود و یا نرخ سود انتظاری در جهت اسلامی کردن آن گام برداشته اند. این مقاله نشان می دهد که این گونه اسلامی سازی، قادر به رفع مشکلات ناشی از بی ثباتی احتمالی این الگو نمی باشد. به عبارت دیگر، ملاحظه می گردد که وجود همزمان دو متغیر سهم صاحبان وجوه ( یا نرخ سود انتظاری) و درآمد در توابع سرمایه گذاری و مصرف می تواند زمینه ساز بی ثباتی و ناسازگاری این الگوها گردد. در این صورت استخراج منحنی تقاضای کل با مشکل روبرو می شود و اثر سیاست های مالی و پولی مطابق انتظار نخواهند بود. بنابراین، توصیه می گردد که استفاده از چارچوب IS-LM اسلامی با احتیاط بیش تری صورت پذیرد. عدم دقت در استفاده از این دستگاه برای یک اقتصاد بدون بهره می تواند ضعف های تئوریک آن را به الگوهای IS-LM اسلامی انتقال دهد.
    کلیدواژگان: اسلامی سازی IS، LM، ثبات دینامیکی، سازگاری، تعادل عمومی، سیاستگذاری
  • محمد عندلیب*، محمد سلیمانی صفحات 41-58
    احتکار یک از معضلات اقتصادی است که زندگی اجتماعی را تحت تاثیر قرار می دهد. وجود نارسایی در تامین کالاهای اساسی و اقلام مصرفی مورد نیاز مردم از سویی سبب افزایش قیمت ها شده و به نوبه خود موجبات تنگ شدن معیشت آنان را فراهم می آورد و از سویی هم امنیت روانی مردم جامعه را تحت الشعاع قرار می دهد. متاسفانه در طی سال های متمادی نوع برخورد با این پدیده، یک برخورد انفعالی و پسینی بوده است بدین گونه که برای شکسته شدن احتکار، فرد محتکر ملزم به عرضه کالای خود به بازار می شده است. اگر سیاستگذاران اجتماعی شناخت دقیقی از علل شکل گیری احتکار نداشته باشند امکان مبارزه همه جانبه با آن را نخواهند داشت. این مقاله در پاسخ به این نیاز، ضمن شناسایی عوامل گوناگون فرهنگی-اجتماعی، اقتصادی، حقوقی و سیاسی موثر بر شکل گیری احتکار، با روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) به اولویت بندی و وزن دهی این عوامل می پردازد؛ نتایج مطالعه حاکی از آن است که «رواج فرهنگ بازار محور غربی»، «عدم مدیریت صحیح شوک های اقتصادی» و «ازبین رفتن قبح احتکار در جامعه» سه عامل اصلی اثرگذار بر شکل گیری احتکار هستند.
    کلیدواژگان: احتکار، عوامل موثر بر شکل گیری احتکار، روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، فرهنگ بازار محور
  • حمیدرضا مقصودی*، محمد نعمتی صفحات 59-85
    نگاه مرسوم این است که «نظریه اقتصادی» دارای ماهیت و مفهومی متعین است و اقتصاددانان مختلف نسبت به چیستی این ماهیت اجماع نظر دارند. در این نوشتار به منظور ارزیابی این مدعا، مروری تاریخی و تحلیلی بر مفهوم نظریه می شود.
    شیوه ی نگارش در این مقاله، تحلیلی فلسفی است. ابتدا به بررسی تاریخی نحوه پدیدار شدن این مفهوم در میان اقتصاددانان پس از دوران رونسانس پرداخته شده است. سپس این پرسش دنبال شده است که آیا می توان شاخصه های منسجمی را برای نظریه در اقتصاد متعارف یافت؟ در مرحله بعد نیز تلاش شده است ابعاد مختلف پاسخ به این پرسش به آراء شهید سید محمدباقر صدر ارجاع داده شود و منظر ایشان نسبت به این مفهوم استخراج شود.
    این که اقتصاددانان در طول تاریخ نسبت به مفهوم و ماهیت نظریه دارای اجماع بوده اند و این که تعریف مشخص و متعینی نسبت به ماهیت نظریه در اقتصاد وجود داشته باشد، امری مردود است. اما من حیث المجموع می توان شاخص هایی غیر اجماعی را معرفی کرد که بتوانند ابعاد مفهومی «نظریه» در اقتصاد را روشن سازند. ابتنا بر جزء نگری و فردگرایی روش شناختی، استقلال نظریه از روش و از نظریه پرداز(علمی بودن، واقع نمایی، و تبیینی بودن نظریه)، ابتنای نظریه اقتصادی متعارف بر عامل واحد، امکان استقلال شاخه های دانشی و تخصصی شدن نظریات، حاکمیت منطق ریاضی بر نظریات و حاکمیت روش تجربی بر نظریات اقتصادی از ویژگی های اساسی «نظریه اقتصادی» هستند که شهیدصدر هر کدام از این شاخصه ها را مورد انتقاد قرار می دهد.
    کلیدواژگان: ماهیت نظریه، نظریه اجتماعی، نظریه اقتصادی، شهید صدر، اقتصاد متعارف
  • غلامعلی معصومی نیا *، میثم فدایی واحد صفحات 87-115
    ابزارهای مشتقه در بازارهای مالی برای پوشش انواع ریسک های پیش روی بنگاه های اقتصادی ایجاد شدند. این نوع از ابزارها، ابتدا تنها برای پوشش ریسک های مالی مثل نوسان قیمت دارایی، نرخ بهره، نرخ ارز و... ایجاد شدند اما به دلیل کارایی بسیار بالا توانستند در حوزه های دیگر مثل ریسک اعتباری، آب وهوا و بلایای طبیعی نیز وارد شوند. قرارداد آتی آب وهوا به عنوان یکی از ابزارهای نوظهور در بازار مشتقات، جایگاه بسیار مناسبی را در این بازار پیدا کرده است. قراردادهای آتی آب وهوا برای پوشش ریسک آب وهوا که برای بنگاه های اقتصادی نوسان فروش و بازدهی را به دنبال دارد استفاده می شود.
    در این پژوهش ابتدا تاریخچه و ادبیات موضوع مربوط به قرارداد آتی آب وهوا در ادبیات مالی متعارف شده و سپس با متدلوژی فقاهت به بررسی فقهی مدل های رایج در مالی متعارف پرداخته شده است. نتایج حاصل از پژوهش نشان می دهد که مدل اولیه این ابزار با اصول مالی اسلامی کاملا منطبق می باشد اما مدل دوم و رایج این ابزار مالی با اصول صحت، لزوم، ممنوعیت ضرر، ممنوعیت ربا تعارضی ندارد ولی بر اساس اصول ممنوعیت اکل مال به باطل، ممنوعیت غرر و ممنوعیت قمار محل اشکال است. در پایان مقاله دو مدل جایگزین مطابق با اصول اسلامی برای این ابزار ارائه شده است.
    کلیدواژگان: قرارداد آتی، آب وهوا، پوشش ریسک، ممنوعیت غرر، ممنوعیت قمار
  • محمدزمان رستمی*، محمد هادی رستمی صفحات 115-140
    اوراق اجاره از ابزارهای مالی مبتنی بر عقد اجاره به شرط تملیک است. ماهیت این عقد در میان فقها و حقوق دانان مورد اختلاف است. ایشان آن را اجاره، بیع، ترکیبی از آن دو، اجاره با شرط بیع، بیع معلق و یا ماهیتی مستقل می دانند. از اصول صحت قراردادها قصد لفظ و معنا و انشاء در مرحله انعقاد قراردادها است که گاهی مغفول می ماند و همراه با برخی اسباب دیگر، عقد را با شبهه صوری بودن همراه می سازد. شبهه صوری بودن این عقد منجر به سرایت این شبهه به اوراق مبتنی بر آن می شود. خریداران اوراق به ماهیت و ارکان عقد از جمله نوع دارایی، قیمت، خریدار، سود معامله، تملک دارایی، اجاره آن، اجاره بها و... توجهی ندارند و تنها به نرخ سود می اندیشند. این گونه شواهد همراه با دیگر چالش ها حکایت دارند که این اوراق نمی تواند نقش موثری به عنوان ابزار مالی ایفا کند.
    کلیدواژگان: اوراق اجاره، ابزارهای سیاست مالی، اجاره به شرط تملیک
  • رضا محمدپور*، قهرمان عبدلی، محسن مهرآرا صفحات 139-160
    اصول اخلاقی در اسلام مبتنی بر آموزه های دینی و ارزش های اسلامی می باشد. تبعیت از این اصول در بانکداری اسلامی می تواند الگوهای رفتاری را ارتقا داده و تعامل بانک ها با یکدیگر و یا با سازمان های دیگر، مشتریان و کارکنان را بهبود ببخشد. بانکداری اسلامی با معرفی محصولات و منابع جدید و هم چنین ایدئولوژی متفاوت چالش هایی را در محیط رقابتی بانکداری به وجود آورده است. بانکداری اسلامی در بازار بین المللی بانکداری نیز گسترش چشم گیری داشته است. این مقاله مسئله اطلاعات نامتقارن در بانکداری را از منظر اقتصاد اسلامی مورد بررسی قرار می دهد و رابطه بین متقاضیان تسهیلات و بانک را در قالب یک بازی پویای مبتنی بر اطلاعات ناقص مدل سازی می کند. مقاله حاضر با مطرح ساختن مخاطرات عمده در محصولات بانکداری اسلامی به اهمیت مقررات و کدهای اخلاقی اشاره می کند. به لحاظ شکل و ساختار متفاوت بانک ها و موسسات مالی و اعتباری در بانکداری اسلامی، لزوم توجه به مشکلات ناشی از کژگزینی و کژمنشی ضروری می نماید. پایبندی افراد به اصول اخلاق اسلامی می تواند از آثار سوء کژگزینی و کژمنشی جلوگیری نماید.
    کلیدواژگان: اطلاعات نامتقارن، بانکداری، اخلاق، اقتصاد اسلامی، نظریه بازی
  • محمد هادی زاهدی وفا، حسینعلی سعدی، امیر محمدرحیمی* صفحات 161-188
    یکی از مهم ترین مسائل مطرح در خصوص انفال، کشف سیاست های شرعی مرتبط با مصرف آن و نوع مالکیت آن است. ساختار مالکیت در جهت دادن به کیفیت و شیوه تولید و مصرف بهینه از انفال، بسیار مهم است. در سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی نیز اصول و ضوابطی جهت استفاده درست و تخصیص بهینه از این منابع وجود دارد؛ ولی آیا این سیاست ها در خصوص نحوه تخصیص و مصرف، منطبق با مبانی برگرفته شده از فقه می باشد. اثبات این ادعا ضرورت توجه به این سیاست ها را در نیل به اهداف اقتصاد مقاومتی دوچندان می کند. دیگر اینکه وضعیت موجود صنعت پتروشیمی به عنوان یکی از مصارف انفال با این اهداف و مقاصد چقدر فاصله دارد.
    بر این اساس، این تحقیق با روش توصیفی استنباطی به دنبال پاسخ به این پرسش ها است که: بر اساس مبانی فقه امامیه، مالکیت انفال به ویژه گاز طبیعی چگونه است؟ ضوابط مصرف و تخصیص آن بر اساس فقه امامیه چیست؟ آیا این ضوابط منطبق بر سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی می باشد؟ نتایج نشان می دهد اصول و ضوابط مستخرج از مبانی فقه شیعه در خصوص مصرف انفال به نحوی قابل مقارنه با سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی بوده و اجرای این سیاست ها تضمین کننده رعایت سیاست های شرعی در این خصوص می باشد. در خصوص مورد مطالعه نیز، وضعیت موجود تخصیص گاز طبیعی به صنعت پتروشیمی با مقاصد سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی یعنی تکمیل زنجیره ارزش و صادرت محصولات با ارزش افزوده بالا، فاصله دارد.
    کلیدواژگان: انفال، مالکیت انفال، ضوابط مصرف انفال، سیاست های اقتصاد مقاومتی، خوراک گاز، صنعت پتروشیمی
  • وهاب قلیچ * صفحات 189-211
    سابقه دیرین کسری بودجه دولت در اقتصاد ایران و اثرات نامطلوب آن بر متغیرهای کلان اقتصاد موجب شده است که تامین این کسری از مسیر صحیح همواره یکی از مهمترین دغدغه های اقتصاد ایران به حساب آید. با توجه به سهم مهم طرح های عام المنفعه در تابع مخارج دولت، استفاده از اوراق مشارکت دولتی برای تامین مالی این دسته از طرح ها به عنوان یک راهکار جهت تامین کسری بودجه دولتی قابل تصور است. بررسی ها نشان می دهد که استفاده از این نوع اوراق در زمینه تامین مالی طرح های عام المنفعه دارای چالش های فقهی است. بررسی این چالش ها چنین نتیجه می دهد که اگر تضمین سود علی الحساب این اوراق با ماهیتی مشابه بیمه مسئولیت همراه بوده و توسط شخص ثالث و با منابعی غیردولتی (جهت منع شبهه اتحاد مالکیت) انجام پذیرد و نیز سود اوراق از ارزیابی ارزش حال طرح عام المنفعه محاسبه شده و توسط دولت قیمت گذاری و خرید انحصاری گردد چالش و مانعی از حیث ابعاد فقهی باقی نخواهد ماند. همچنین استفاده از عقد قرض و حواله می تواند سایر چالش های مدنظر را پوشش دهد.
    کلیدواژگان: اوراق مشارکت، دولت، سود علی الحساب، قرض، حواله
|
  • Karim Eslamloueyan * Pages 7-40
    The IS-LM framework was a result of Hickian synthesis. Hicks (1937) merged the Keynesian and Classical macro models in a context of a general equilibrium framework. This analytical frame was rapidly became a standard apparatus to examine the monetary and fiscal policy. In order to teach and analyze macroeconomic policy with an Islamic perspective, many Muslim researchers have developed their own version of Islamic IS-LM framework. Those who have tried to do Islamization of IS-LM model have eliminated interest rate from this framework and replaced it with either the financiers (capital owner) share in the profits of the firms or expected rate of profit. The main goal of this paper is to analyze the stability and consistency of Islamic models with an IS-ML structure. It shows that the Islamization of this framework would not resolve the possible instability of the IS-LM models. An unstable Islamic IS-LM model may in turn result in inconsistent aggregate demand and aggregate supply (IS-LM-AS) framework. More specifically, when the system is not stable, it is not possible to derive a standard aggregate demand and hence one cannot predict the effect of monetary and fiscal policy. Our finding suggests that the Muslim researchers should be more caution when applying this framework to Islamic economics. Otherwise, the shortcomings and weaknesses of this Hicksian analytical tool can be easily transferred to an interest-free IS-LM model built upon it.
    Keywords: Islamization of IS-LM, Dynamic Stability, Inconsistency, Policymaking
  • Mohammad Andalib*, Mohammad Solimani Pages 41-58
    Hoarding is one of the economic problems that affect social life. The lack of supply of basic goods and consumables items that needed for people life, increases prices and, in turn decrease the social welfare. On the other hand, hoarding affects the mental security of the people of the society. Unfortunately, over the long years, dealing with this phenomenon has been a passive, and for the breakdown of hoarding, hoarder was obliged to supply its goods to the market. If social policymakers do not have precise knowledge of the causes of hoarding outbreak, they will not have the possibility to battle with it immensely. In response to this need, this paper try to identify the various cultural, social, legal, and political factors affecting the hoarding outbreak and then prioritize these factors through Analytic Hierarchy Process (AHP). The results of the study indicate that "The prevalence of Western-market-based culture"," The lack of proper management of economic shocks" and "non- abomination of hoarding in the view of people" are the three main factors that cause rampancy of hoarding.
    Keywords: Hoarding, Factors of Hoarding Outbreak, Market-Based Culture, Supply Shocks Management
  • Hamidreza Maghsoodi *, Mohammad Nemati Pages 59-85
    Conventional approach considers explicitly a concrete and precise concept for ‘theory’ insofar as you think all economists look at the clear concept. In order to evaluating this approach, we survey concept of ‘theory’ in historical and analytical perspectives.
    In this philosophical analytical article after historical survey around modality of ‘Theory’ appear among Renaissance economists, we follow the possibility of founding the coherent characteristics for Economic Theory. Then we referred our results to Sadr’s points of view. It is rejected that: economists have a consensus about nature of theory and there is a specific and clear definition for this word.
    But we can extract some nonconsensus characteristics that can show some dimensions of economic theory. Based on Methodological Individualism and Methodological Partialism, Independence of Theory from Method and From theorist (be Scientific, realistic and explanatory), based on unique analytical factor, possibility of independence of knowledge disciplines and theory specialization, mathematical logic governance on theories and empirical method governance on theories are basic affaires of Economic theories that Sadr criticize all of them.
    Keywords: Theory Nature, Social Theory, Economic Theory, Sadr, Conventional Economics
  • Gholamali Masuminia *, Meysam Fadaei Vahed Pages 87-115
    Derivatives were created in the financial markets to cover the variety of risks facing the firms. This type of tool, were created initially only to cover the financial risks such as fluctuations in asset prices, interest rates, exchange rates, etc. but because they have very high performance are also entered in other areas such as credit risk, weather and natural disasters. Weather futures contracts position as a means of emerging market derivatives, has been very good in this market. Weather futures contracts are used for hedging sale and return for firms. In this article, initially introduce history and literature review of weather future contract in conventional finance, and then survey this tools with juridical approach. The paper present that the first model of weather future in accepted by Islamic finance principals but the second model in accepted by sehhat, lozoom, prohibition of zarar, prohibition of riba, prohibition of gharar and prohibition of ghemar is but in not accepted accordance with Eccles by void. The paper presents a model for this tool is also provided in accordance with Islamic principles, which should make the real sector of the economy
    Keywords: future contract, weather, hedge risk, prohibition of gharar, prohibition of ghemar
  • Mohammad Zaman Rostami *, Mohammad Hadi Rostami Pages 115-140
    Rent Securities is an instrument for Fiscal policies. These papers are mainly based on the lease-purchase contract. The essence of this contract is disputed among scholars. They call it Rent, Sale, combination of the two, Rent with condition of sale, Suspended sale or regard it an independent nature. Some principles of accuracy of contracts are intention of the words and their meanings and Serious will to create those meanings, at the time of conclusion of the contract. Neglecting these principles along with some other causes, creates the suspicion that contract is formal. Formalization of contracts leads to formalization of securities. Purchasers of securities do not care about the nature and elements of the contract, including the type of property, price, buyer, profit, ownership of property and its rent and only think about interest rate. These evidences along with other challenges suggest that these securities can not play a more effective role as a financial instrument.
  • Reza Mohammadpour *, Ghahraman Abdoli, Mohsen Mehrara Pages 139-160
    Ethics in Islam are based on Islamic norms. Adherence to these principles can promote behavioral patterns in Islamic banking and improve interaction of banks with each other or with other organizations, clients, and employees. Islamic banking introduces new products and resources and also a different ideology which create challenges in the competitive environment of banking. Besides, Islamic banking has expanded dramatically in the international banking market. This paper studies the problem of asymmetric information in banking from the perspective of Islamic Economics and does modeling the relationship between the lending applicant and the bank in the form of a dynamic game of incomplete information. This study discusses the major risks in Islamic banking products and points out the importance of regulations and ethical codes. It is necessary to consider problems arising from adverse selection and moral hazard due to the different structure of Islamic banks and financial institutions. Adherence to the principles of Islamic ethics can prevent the negative effects of adverse selection and moral hazard.
    Keywords: asymmetric information, banking, ethics, Islamic economics, game theory
  • Mohammad Hadi Zahedi Vafa, Hosain Ali Saadi, Amir Mohammad Rahimi * Pages 161-188
    One of the most important issues about ANFAL jurisprudence is the discovery of a religious policies related to the use and ownership of it. the ownership structure in order to and the type of quality and method of production and sustainable consumption of ANFAL, is very important. There are principles and criteria for correct use and optimal allocation of resources in General Policies of Resistive Economy. But whether these policies regarding the allocation and use, in accordance with the principles derived of jurisprudence. Proving the thise assertion is redouble necessity attention to achieve the objectives of Resistive Economy. Further, the current status of the petrochemical industry as one of the ANFAL users How far is with these goals and objectives?
    On this basis, By using descriptive-analytic methods This study seeks to answer this questions: On the basis of Jurisprudence, How ANFAL S. ownership, especially natural gas and What is the its consumption and allocation criterias? Are these criteria consistent with the General Policies of Resistive Economy?
    Results indicate that the principles of Shiiaa jurisprudence and rules about ANFAL consumption could be extracted, and those are in conjunction with the General Policies of Resistive Economy and The implementation of this policy ensures Sharia compliance in this regard. Also about the case study, The current status of allocation of natural gas to the petrochemical industry is distinct with the objectives of Resistive Economy.
    Keywords: ANFAL, Criterias related to ANFAL consumption, Resistive economy, Gas feedstock, Petrochemical industry
  • Wahhab Qelich* Pages 189-211
    the long history of the government budget deficit and its Unpleasant externalities in Iranian economy create important Concerns about its solutions.
    According to the major share of Public Benefit Projects in the State budget, Governmental Musharakah sukuk issuance is a probable solution. The researches show the using of this kind of sukuk for public benefit projects financing has jurisprudential challenges.
    The results of this paper demonstrate if the provisional profit of this sukuk is guaranteed similar to liability insurance by third party and non - governmental financial resources and so the government pricing and buy it based on Present value, there are not jurisprudential challenges with it. Also it seems the using of Qarz and Havaleh contracts can decrease the others challenges
    Keywords: Musharakah Sukuk, Government, Expected Profit, Qarz, Havaleh