فهرست مطالب

  • پیاپی 22 (زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1397/01/20
  • تعداد عناوین: 7
|
  • جواد میرزایی*، مصطفی نادری، اصغر مصلح آرانی، مهدی حیدری، علی اکبر جعفرزاده صفحات 1-15
    به منظور تعیین عوامل محیطی موثر بر پراکنش گونه شن در منطقه حفاظت شده مانشت و قلارنگ در استان ایلام، 125 قطعه نمونه پیاده شد و علاوه بر پوشش گیاهی، نمونه های خاک از عمق 30-0 سانتی متری تهیه و خصوصیات آنها (بافت خاک، اسیدیته، هدایت الکتریکی، درصد رطوبت اشباع، آهک، کربن آلی، فسفر، ازت کل، پتاسیم و وزن مخصوص ظاهری) اندازه گیری شد. نتایج نشان داد که 166 گونه گیاهی متعلق به 121 جنس و 44 خانواده در این منطقه حضور داشته که خانواده های Asteraceae (21 گونه(، Labiateae (20 گونه)، Poaceae (15 گونه) و Papilionaceae (13 گونه) بیشترین تعداد گونه را به خود اختصاص دادند. نتایج آنالیزهای چند متغیره نشان داد که گونه شن با درصد مواد آلی، ازت کل، ارتفاع از سطح دریا و جنس سازند آسماری دارای رابطه مستقیم و با درصد آهک خاک، هدایت الکتریکی، درصد رس و سیلت رابطه معکوس دارد. علاوه بر این گونه های بادام (Amygdalus elaeagnifolia)، شیرخشت(Cotoneaster luristanica)، دافنه (Daphne mucronata)، سیاه تنگرس (Rhamnus Pallasii) و آلبالودانه ریز (Cerasus microcarpa) بیشترین تشابه اکولوژیکی و همراهی را با گونه شن دارند. نتایج این تحقیق می تواند راهکاری مناسب جهت گسترش گونه شن در مناطق دارای شرایط اکولوژیکی مشابه باشد.
    کلیدواژگان: شن، آنالیز تطبیقی متعارف، عوامل محیطی، زاگرس
  • مصیب خلیل پور *، حمید جلیل وند صفحات 17-29
    آتش سوزی گذشته از نابودسازی ذخایر ژنتیکی، سیر تکاملی جنگل را در رسیدن به اوج به تاخیر می اندازد. در این تحقیق اثر آتش سوزی و تغییرات پوشش گیاهی و خاک از سال (1392-1381) بررسی شد؛ به ترتیب پس از انجام مراحل تعیین محدوده آتش سوزی با استفاده از GPS، تهیه نقشه واحدهای همگن در نرم افزار ArcMap و پیاده سازی شبکه آماربرداری سیستماتیک تصادفی به ابعاد 800 × 1250 متر روی نقشه رقومی منطقه، تعداد 15 قطعه نمونه مستطیلی به ابعاد 25 × 30 متر در واحدهای همگن و هر یک از تیمارهای آزمایش (منطقه آتش سوزی و شاهد) جهت برداشت 5 نمونه خاک از اعماق 10-0 و 20-10 سانتی متری و اندازه گیری تعداد پوشش گیاهی انتخاب شد. رابطه گونه های گیاهی با خصوصیات خاک شناسی معنی دار در تجزیه واریانس از قبیل درصد شن و سیلت، اسیدیته، درصد کربن، ماده آلی و نیتروژن کل، نسبت کربن به نیتروژن و پاسخ گونه های گیاهی به آتش سوزی با آنالیز تطبیقی معکوس (RDA) بررسی شد. نتایج نشان داد که پاسخ گونه های گیاهی Rheum ribes L.، Artemisa aucheri Boiss ، Echinops dichorus L.، .Pisticia atlantica Desf و .Ficus johanis Bois به آتش سوزی مثبت بوده؛ و آتش سوزی در منطقه مورد مطالعه باعث تغییر برخی خصوصیات خاک شناسی و پوشش گیاهی شده است.
    کلیدواژگان: آتش سوزی، آنالیز تطبیقی معکوس (RDA)، پوشش گیاهی
  • مرضیه سادات میراحسنی، عبدالرسول سلمان ماهینی *، علیرضا سفیانیان، رضا مدرس، رضا جعفری، جهانگیر محمدی صفحات 31-47
    خشکسالی به دلیل گستردگی مقیاس زمان و فضای تاثیر، یکی از اصلی ترین عوامل گسیختگی توان اکولوژیک به شمار می آید. کارایی پایش خشکسالی منطقه ای با استفاده از شاخص های هواشناسی به دلیل محدودیت پراکنش مکانی یک چالش است. در پژوهش حاضر، 168 تصویر سری زمانی سنجنده مودیس شامل شاخص پوشش گیاهی تفاوت نرمال (NDVI) و دمای سطح زمین(LST) به کار گرفته شد. با تلفیق این دو شاخص، شاخص ذخیره آب پوشش گیاهی (VSWI) جهت ارزیابی خشکسالی نزدیک به زمان واقعی و پایش زمانی- پراکندگی مکانی آن در حوضه آبخیز گاوخونی طی دوره رویشی سال های 2003 تا 2014 به کار رفت. شاخص SPIمبنا قرار داده شد و بازخورد شاخص های ماهواره ای و هواشناسی با استفاده از آزمون پارامتری همبستگی پیرسون ارزیابی شد. نتایج بررسی روابط بین مقادیر سری زمانی میانگین سالانه شاخص VSWI و SPI در دوره زمانی مشابه، مقدار 578/0 را نشان داد. جهت بررسی دقیق تر معنی داری روابط شاخص ها، آزمون غیرپارامتری همبستگی اسپیرمن به مطالعه اضافه شد که معناداری را تایید نمود. همچنین، نتایج الگوی پراکندگی مکانی خشکسالی شاخص سالانه VSWI مربوط با 12 سال نشان داده شد که بیانگر خشکسالی شدید بلند مدت در قسمت های جنوب شرقی سد زاینده رود و کل محدوده تالاب گاوخونی بود. انطباق این نقشه با نقشه خشکسالی هواشناسی حاکی از کارایی تلفیق شاخص های ماهواره ای NDVI و LST در پایش خشکسالی است.
    کلیدواژگان: شاخص های NDVI، LST، آزمون های همبستگی پیرسون و اسپیرمن، رطوبت خاک، SPI
  • رسول خسروی، محمود رضا همامی*، منصوره ملکیان صفحات 49-64
    انزوای جمعیت ها و در نتیجه آن خطرات ژنتیکی، بقاء درازمدت جمعیت های آهوی گواتردار را تهدید می کند. مدیریت این جمعیت ها نیازمند برقراری ارتباطات سیمای سرزمین بین لکه های زیستگاهی است. در این مطالعه سطوح مقاومت سیمای سرزمین به عنوان تابعی از 12 متغیر محیطی و انسانی و با استفاده از مدل های پیش بینی پراکنش تهیه شد. به دلیل کمبود اطلاعات درخصوص فاصله انتشار گونه، سناریوهای متفاوتی از توان انتشار مورد ارزیابی قرار گرفت. با استفاده از رویکرد کرنل مقاومت و مسیرهای حداقل هزینه فاکتوریل، سطح لکه های زیستگاهی هسته ای و کریدورهای مهاجرتی پیش بینی شد. نتایج این مطالعه نشان از انزوای کامل آهوان منطقه حفاظت شده بیدوئیه داشت. در مقابل نرخ جابه جایی مناسبی بین آهوان مناطق موته، قمیشلو، کلاه قاضی، کهیاز و کالمند پیش بینی شد. با درنظر گرفتن تاثیر جاده ها و کلان شهرها احتمال ارتباط عملکردی سیمای سرزمین بین آهوان کلاه قاضی با سایر مناطق نیز کاهش می یابد. با ترکیب نتایج به دست آمده و ارتباطات ژنتیکی جمعیت ها می توان عنوان کرد که آهوان مناطق مرکزی کشور در سه زیر جمعیت آهوان بیدوئیه، آهوان کلاه قاضی و آهوان سایر مناطق حفاظت شده در مرکز کشور گروه بندی می شوند. نتایج به دست آمده نشان می دهد که حفاظت از این گونه نیازمند مدیریت یکپارچه در سطح سیمای سرزمین به منظور برقراری جریان ژنی بین زیستگاه های منزوی است.
    کلیدواژگان: کریدور، جریان ژنی، آهوی گواتردار، پیوستگی سیمای سرزمین، مقاومت سیمای سرزمین، کرنل مقاومت
  • سید محسن موسوی، سامره فلاحتکار*، منوچهر فرج زاده اصل صفحات 65-79
    تغییر اقلیم و گرمایش جهانی به دلیل افزایش میزان گازهای گلخانه ای باعث به وجود آمدن نگرانی های گسترده ای در جوامع ملی و بین المللی شده اند. دی اکسید کربن و متان به عنوان مهم ترین گازهای گلخانه ای بوده که مسئول بیش از 80 درصد گرمایش جهانی ناشی از انتشار گازهای گلخانه ای هستند. در مطالعه حاضر با استفاده از داده های سطح 2 ماهواره GOSAT، محصولات MOD13Q1 و MOD11C3 ماهواره مودیس و پارامترهای اقلیمی سازمان هواشناسی با استفاده از روش رگرسیون خطی چند متغیره به دو شیوه هم زمان و گام به گام به بررسی ارتباط غلظت گاز های گلخانه ای دی اکسید کربن و متان با متغیرهای NDVI، LST، دما، رطوبت و ارتفاع در سطح ایران پرداخته شد. مطابق با نتایج، ارتباط منفی بین گازهای دی اکسید کربن و متان با متغیرهای NDVI، HUM، HIG و ارتباط مثبت با متغیرهای LST و TEM در فصول مختلف سال 2013 مشاهده شد. این روابط بیان می کنند که با افزایش رطوبت، ارتفاع و شاخص نرمال شده اختلاف پوشش گیاهی و کاهش دمای هوا غلظت گازهای دی اکسید کربن و متان جو کاهش پیدا می کند. با توجه به نتایج، پوشش گیاهی در فصل بهار مهم ترین عامل در تغییرات گاز دی اکسید کربن و متان است در صورتی که در سایر فصول سال پارامترهای اقلیمی نقش پررنگ تری در ارتباط با این گازها نشان می دهد.
    کلیدواژگان: تغییر اقلیم، دی اکسید کربن متان GOSAT، مشاهدات ماهواره ای
  • فاطمه پودات*، کالین ارواسمیت، علیرضا میکاییلی تبریزی، اسلین گوردن صفحات 81-95
    تئوری گرف، از روش های جدید جهت کمی سازی، پایش و سنجش ساختارها و کارکردهای اکولوژیک است. در بوم شناسی این تئوری بهترین کاربرد را در سنجش پیوستگی اکولوژیکی نشان داده است. پیوستگی ویژگی ساختاری سیمای سرزمین است که موجب تسهیل در حرکت جانوران در بین زیستگاه هایشان می شود. هدف از این مقاله سنجش پیوستگی زیستگاه های سیمای سرزمین شهری با استفاده از این تئوری است. در همین راستا ابتدا مبانی تئوری گرف و سابقه کاربرد آن در مطالعات مختلف اکولوژیک، روش ها، نرم افزارها و سنجه های مختلف جهت مدل سازی و سنجش شبکه ها بررسی شدند. سپس براساس این تئوری، شبکه زیستگاهی Varanus varius در محدوده کلان شهر ملبورن استرالیا به صورت یک گرف وزن داده شده شامل نقاط و اتصالات مدل سازی شد. پیوستگی بین لکه های زیستگاهی همجوار با استفاده از دو متریکpij و flux سنجش شدند. پیوستگی کل شبکه براساس متریک DCfluxمحاسبه شد و زیستگاه ها براساس اهمیت اولویت بندی شدند. یافته ها نشان داد که اکثریت لکه های با اولویت بالا در حاشیه کلان شهر ملبورن قرار گرفته اند. همچنین تعدادی از لکه های با اهمیت روی مرز توسعه شهری در شمال، شمال شرق و شرق ملبورن قرار گرفته اند که به صورت بالقوه می توانند میان برنامه های حفاظتی و برنامه ریزی کاربری تعارض ایجاد کنند. با توجه به سهولت استفاده و دقت نتایج، استفاده از این تئوری و سنجریه DCflux در مطالعه شبکه زیستگاه های منقطع گونه های جانوری به خصوص در سیمای سرزمین شهری توصیه می شود.
    کلیدواژگان: تئوری گرف، شبکه زیستگاهی، سیمای سرزمین شهری، Varanus varius
  • گیتا رحمانی، نسرین سیدی*، عباس بانج شفیعی، میرحسن رسولی صدقیانی صفحات 97-108
    فلزات سنگین از مهم ترین آلاینده های محیطی به شمار می آیند. آلودگی محیط به این مواد در نتیجه فعالیت های صنعتی و کاربرد سموم و غیره حاصل می شود. هدف از این تحقیق بررسی تاثیر آلودگی شهری بر میزان غلظت فلزات سنگین (آهن، مس، روی و منگنز) برگ درختان فضای سبز شهری ارومیه است تا مقاومت گونه های مورد مطالعه ارزیابی شود. بدین منظور در مرداد 92 و اردیبهشت 93، نمونه های برگ درختان افرای زینتی و چنار از پنج منطقه با درجه آلودگی متفاوت جمع آوری و میزان غلظت فلزات سنگین آنها اندازه گیری شد. با توجه به افزایش آلودگی در سال دوم نسبت به سال اول، انباشت اغلب عناصر توسط گونه های مورد نظر نیز افزایش یافته بود. درنهایت، گونه چنار نسبت به گونه افرای زینتی عناصر را از آستانه مجاز تعریف شده بیشتر انباشت کرده بود و به عنوان گونه مقاوم تری معرفی شد. همچنین گونه های مورد بررسی میزان انباشت عناصرشان در منطقه شاهد کمتر و در مناطق آلوده بیشتر بود بنابراین از این گونه ها می توان در تفکیک مناطق آلوده و غیرآلوده نیز استفاده کرد.
    کلیدواژگان: آلاینده، عناصر برگ، فضای سبز شهری، گیاه پالایی
|
  • Javad Mirzaei *, Mostafa Naderi, Asghar Mosleh Arani, Mehdi Heidari, Aliakbar Jaafarzadeh Pages 1-15
    The effects of some environmental factors on distribution of Lonicera nummulariifolia were studied in Manesht-Ghalarang protected area in Ilam Province. Vegetation, physiographic characteristics and soil (texture, Ph, EC, SP, Cao, OC, P, N, K and bulk density, depth of 0-30 cm) was investigated in 125 plots. Totally, 166 plant species belong to 121 genus and 44 families were identified in this study area. The families of Asteraceae (21 species), Labiateae (20), Poaceae (15 species), Papilionaceae (13 species) had the highest number of plant species. Multi-variant analysis showed that Lonicera nummulariifolia had positive relationship with organic matter, nitrogen, altitude and formation of Asmary and negative relationship with lime, EC, clay and silt. Also, Amygdalus elaeagnifolia, Cotoneaster luristanica, Daphne mucronata, Rhamnus Pallasii, and Cerasus microcarpa has the most ecological similarity with L. nummulariifolia. The results can be a useful for the development of L. nummulariifolia in areas with similar ecological conditions.
    Keywords: Lonicera nummulariifolia, Canonical Correspondence Analysis, Environmental Factors, Zagros
  • Mosayeb Khalilpour *, Hamid Jlilvand Pages 17-29
    Forest fire is the major disturbance that can severely destruct genetic stocks and delays evolution of the forest to reach the climax stage. In this research, the effect of fire, vegetation and soil changes from 2002 to 2013 have studied. Following the steps of determining the scope of fire using GPS, preparing a homogeneous unit map in ArcMap software and implementing a systematic random-access network of 1250 × 800 m on a digital map of the area, 15 pieces of rectangular sample of 25 × 30 meters in homogeneous units and each of the experimental treatments (fire area and control) were chosen to take 5 soil samples from depths of 0-10 and 20-10 cm and measure the number of vegetation cover. The relationship between plant species and soil properties was significant in variance analysis such as gravel and silt percentage, acidity, carbon percentage, organic matter and total nitrogen, carbon to nitrogen ratio, and response of plant species to fire with Redundancy Analysis (RDA). The results showed that the response of Rheum ribes L., Artemis aucheri Boiss, Echinops dichorus L., Pisticia atlantica Desf. and Ficus johanis Bois. were positive to the fire and the fire in the studied area has changed some of the properties of soil and vegetation.
    Keywords: Fire, Redundancy analysis, Vegetation
  • M. Mirahsani, A. Salman Mahiny *, A. Soffianian, R. Moddares, R. Jafari, J. Mohammadi Pages 31-47
    Drought is one of the main factors of ecological potential stress due to the wide extension of the time scale and impact space. The performance of regional drought monitoring using the meteorological indicators is a challenge due to spatial distribution constraints. In present study, 168 time series images including NDVI and LST indices were used. Integrating these two indices, VSWI was used to assess near-real-time and spatial-temporal spatial drought monitoring in Gavkhoni basin during 2003 to 2014. The SPI was assigned as the basis and the feedback of satellite and meteorological indices was assessed using Pearson correlation test. The results of the study of the relationships between the mean annual values of the VSWI and SPI indices during the same period showed a value of 0.578. In order to study the significance of the indices correlation, a nonparametric Spearman correlation test was added to the study. In addition, the results of the spatio-temporal pattern of the annual VSWI, indicating a severe long-term drought in the southeastern parts of the Zayandehrud dam and the entire Gavkhoni wetland area. The adaptation of this map to the meteorological drought map indicates the efficiency of integrating NDVI and LST satellite indices in drought monitoring.
    Keywords: NDVI, LST, Pearson, Spearman tests, Soil moisture, SPI
  • Rasoul Khosravi, Mahmoud Reza Hemami *, Mansoureh Malekian Pages 49-64
    Long-term survival of Goitered gazelles in central Iran has been threatened because of isolation of existing populations and genetic threats. Effective management of these small and isolated populations needs to evaluate landscape connectivity among core habitat patches. In the present study, resistance surfaces were mapped as a function of twelve uncorrelated variables using species distribution algorithms. Given the limited empirical data of Goitered gazelle dispersal distances, we assessed different dispersal ability scenarios. Extent of core habitats, fracture zones, and dispersal corridors were identified using resistance kernel approach. Our finding showed that while gazelle population in Biduiyeh Protected Area has been isolated, there is relatively high dispersal rate among populations of Goitered gazelle in Mooteh National Park, Ghamishloo National Park, Kahyaz Protected Area, Kalmand-Bahadoran Protected Area and Kolah-Qazi National Park. Given the effect of roads and metropolises, functional connectivity between Kolah-Qazi and other populations is not possible. Based on genetic relationships and landscape connectivity results, we concluded that gazelle populations in Central Iran can be grouped into three separated subpopulations including 1- Biduiyeh P.A., 2-Kolah-Qazi N.P., and 3- gazelles in other protected areas. The obtained results show that integrated conservation management at landscape level need to be considered in maintaining gene flow among isolated and fragmented habitats.
    Keywords: Corridor, Gene flow, Goitered gazelle, Landscape connectivity, Landscape resistance, Resistance kernel
  • Samereh Falahatkar * Pages 65-79
    Global warming and climate change due to increasing greenhouse gases (GHGs) concentration caused widespread concerns in the national and international societies. Carbon dioxide and methane as the most important greenhouse gases in the atmosphere account for more than about 80% of global warming due to greenhouse gases emission. In this study, Multivariate linear regression (
    Method
    enter and stepwise) was used to determine the relationship of CO2 and CH4 concentration with NDVI, LST, humidity, and temperature by GOSAT TANSO-FTS level 2 data, MODIS products (MOD13Q1 and MOD11C3), and meteorological parameters (Temperature and Humidity) in Iran. According to the results, the negative correlation among GHGs and NDVI, HUM, and HIG and the positive correlation among these gases and LST and TEM were observed in different seasons of 2013. These correlations showed concentration of carbon dioxide and methane diminished in the study area by increase in humidity, elevation and NDVI and decrease in LST. In spring, important factor in change of CO2 and CH4 was NDVI while, in other seasons climatic parameters were important.
    Keywords: Climate Change, CO2, CH4, GOSAT, Remote Sensing observation
  • Fatemeh Poodat *, Colin Arrowsmith, Alireza Mikaeili Tabrizi, Ascelin Gordon Pages 81-95
    A new method to quantify, monitore and assess ecological structures and functions is the application of graph theory. In ecology, this theory demonstrates its suitable application in assessment of ecological connectivity. Connectivity is the structural attribute of landscape which facilitates the species movement among their habitats. Using graph theory, this paper aims to assess the connectivity of habitats within an urban landscape. Therefore, firstly the graph fundamentals, the graph-based connectivity studies, various methods, software and graph-based metrics for graph modeling were discussed. Then using this theory, the habitat network of Varanus varius was modelled within the Greater Melbourne as a weighted network incorporating nodes and active links. The connectivity of adjacent habitats was assessed using pij and flux metrics. The overall connectivity of the network was assed using DCflux Eventually the nodes were prioritized based on their importance for maintenance of network connectivity. The use of method showed that majority of highly ranked patches are located on the fringes of metropolitan Melbourne. In addition, a number of important patches are located on the urban growth boundary at North, North East and East of Melbourne that is a potential conflict between conservation plans and land use planning. Due to the ease of its application and validity of results, the use of this theory and the metric DCflux is recommended to study the species habitat networks in fragmented landscapes especially urban landscapes.
    Keywords: Graph theory, Habitat networks, Urban landscape, Varanus varius
  • Gita Rahmani, Nasrin Seyedi *, Abbas Banj Shafiei, Mirhassan Rasouli Sadaghiani Pages 97-108
    Heavy metals are of most important environmental pollutants. Industrial activities and using pesticides are mainly causing environment to be polluted by these elements. This study aims to investigate the effect of air pollution on concentration of leaf heavy metals (Fe, Cu, Zn and Mn) of urban green space’s trees and their tolerance in Urmia. For this purpose, leaf samples of Acer negundo and Platanus orientalies individuals were collected in August 2013 and May 2014 from five different regions with different level of air pollution and their heavy metals concentrations were measured. Regarding to increasing of air pollution in the second year comparing to the first year, the accumulation of most elements had been increased by the tree species. In general, P. orientalies was considered as more tolerable species comparing to A. negundo due to higher accumulation even more than permissible defined threshold. Studied species, also, had lower and higher accumulation in the control and polluted places respectively, so it could be possible to use these species to differentiate between the polluted and unpolluted areas.
    Keywords: Leaf element, Phytoremediation, Pollutants, Urban green space